WYCHOWANIE Z PUNKTU WIDZENIA RELIGII

Liczba wyznawców:

• chrześcijaństwo (ok. 2 miliardy wiernych),

• islam (1 miliard),

• hinduizm (niemal 800 milionów),

• buddyzm - trudno ocenić liczbę wyznawców (dominuje na znacznych obszarach pd.-wsch. Azji,występuje w wierzeniach Chin i Japonii),

• judaizm - ok. 13 milionów (spotykany we wszystkich zakątkach świata).

Znaczenie historyczne:

Judaizm wywarł ogromny wpływ na życie religijne, intelektualne i kulturalne ludności świata.

Chrześcijaństwo wyrosło bezpośrednio z tradycji żydowskiej, ma wiele wspólnych cech z islamem.

Tradycja judeochrześcijańska, a pod wieloma wzglę­dami islam w decydującym stopniu przyczyniły się do ukształtowania kultury zachodniej.

POCHODZENIE I ROZWÓJ HISTORYCZNY RELIGII

• Wszystkie systemy wierzeń są związane bezpośrednio z rozwojem kultur, z których się wyłoniły, a których korzenie można niejednokrotnie znaleźć w głębokiej prehistorii.

• Źródła opisujące pochodzenie danej wiary bywają znacznie późniejsze niż opisywane wydarzenia i często wymieszane są w nich elementy mitologiczne z historycznymi.

• Dla wyznawców islamu, buddyzmu, chrześcijaństwa ich wiara wywodzi się z nauk mistrza, którego życie można osadzić w historycznych realiach.

ASPEKTY BOSKOŚCI

Centralnym składnikiem każdej religii jest wiara w istnienie boskiego elementu lub bytu przerastającego ludzką rzeczywistość.

Ten byt może być jeden, a może ich być wiele; może być osobowy lub bezosobowy; być poza lub wewnątrz, daleko lub blisko, być transcendentny lub immanentny.

ŚWIĘTE TEKSTY

• sposób objawiania się ludziom boskości

• zbiory tekstów kanonicznych, ułożonych, zebranych i zredagowanych na przestrzeni krótkiego bądź długiego czasu.

• wykorzystywane w praktykach religijnych i w edukacji.

• zbiór podstawowych zasad i wzorzec dla formułowania doktryny.

ŚWIĘTE POSTACIE

• Wszystkie religie uznają znaczącą rolę, jaką odegrała w ich powstaniu jedna lub więcej postaci:

- mogą być one otaczane czcią jako ucieleśnienie bóstwa - Jezus czy Kriszna;

- jako odbiorcy boskiego objawienia - Mojżesz, Mahomet;

- jako osoby, które doznały niezwykłego oświecenia - Budda

• Pisma świętych mężów i opowieści o ich życiu często są jądrem kanonu tekstów danej religii.

• W większości religii występują postaci szanowane lub wielbione ze względu na przykładne życie lub głoszone nauki.

ZASADY ETYCZNE

Zawarte w świętych tekstach i życiorysach świętych. Są formułowane w sposób zwięzły (10 przykazań judaizmu i chrześcijaństwa, „szlachetna ośmioraka ścieżka” buddyzmu), bądź trzeba je wyszukiwać w księgach (613 przykazań w Torze).

ŚWIĘTE MIEJSCA

Pierwiastek religijny łączy się tu z ziemskim: świątynie, meczety, kościoły, publiczne i domowe kaplice,

Miejsca zbiorowego i prywatnego kultu, obrzędów i edukacji religijnej,

Odbywają się tam obchody i uroczystości, mogą pełnić rolę ośrodków zarządzania w danej religii.

Wyznawcy niektórych religii darzą uwielbieniem jakieś elementy przyrody - góry, rzeki, źródła.

Świątynie różnych religii różnią się stylem architektonicznym.

ŚWIĘTY CZAS

• Niektóre pory dnia, roku, cyklu ludzkiego życia a nawet okresy dziejów, wymagają prywatnych lub zbiorowych ceremonii.

• Kosmiczny rytm Słońca, Księżyca, planet i gwiazd.

• Powszechne przekonanie, że świt i zmierzch to pory szczególnie uświęcone.

• Niektóre liturgie wymagają, by akty wiary spełniano o pewnych porach dnia, tygodnia czy roku.

• W większości religii Nowy Rok obchodzony jest jako czas odnowy w życiu jednostki i społeczności.

• W wielu religiach oddaje się cześć przodkom.

• Ogromną wagę przywiązuje się do upamiętniania wielkich wydarzeń w dziejach danej religii - np. narodzin czy śmierci jej założyciela.

• Znaczącą formą kultu są pielgrzymki do miejsc związanych z czczonymi postaciami, wydarzeniami czy przedmiotami.

ŚMIERĆ I ŻYCIE POZAGROBOWE

• Śmierć jest przedmiotem obrzędów i wierzeń religijnych.

• Chwili śmierci zazwyczaj towarzyszą rytualne obrzędy.

• Większość religii uznaje, że człowiek będzie w jakiejś formie istniał po śmierci.

• W wielu religiach wierzy się w istnienie jakiejś przestrzeni poza światem widzialnym, będących przejściowym lub ostatecznym przeznaczeniem zmarłych: raj dla sprawiedliwych i piekło dla potępionych.

• Religie pochodzące z Indii zakładają, że dusza po śmierci podlega reinkarnacji w nowej formie fizycznej, której natura zależy od sumy zasług bądź przewinień.

• Jedynie w judaizmie przyjmuje się, że to, co dzieje się z człowiekiem po śmierci nie ma większego znaczenia religijnego.

SPOŁECZEŃSTWO A RELIGIA

Religia przenika całe życie człowieka i każde jego działanie może być uświęcone:

• istotne znaczenie ma modlitwa;

• praktyka różnego rodzaju ofiary;

• zróżnicowane formy ascezy, praktyki postu, pielgrzymki religijne, zwyczaj dawania jałmużny;

• uczestnictwo od najmłodszych lat w praktykach religijnych;

• wspólne niektóre zasady etyczne, zasady postępowania w stosunku do siebie, drugiego człowieka i przyrody;

• podstawowa rola sumienia człowieka i obowiązku jego kształtowania;

• prawo Boże ustanawia najważniejsze wartości, wskazuje główne kierunki działania człowieka;

• wszystkie religie wymieniają wśród wartości: dobro, miłość do drugiego człowieka, poszanowanie życia ludzi i całej przyrody, prawdę, mądrość, rozumienie ostatecznego celu i sensu życia człowieka;

• istnienie norm, za których przestrzeganie oczekuje nagroda, a za przekraczanie - kara;

• potrzeba samokształtowania się człowieka, dążenie do doskonałości, do oświecenia, przestrzegania hierarchii wartości, wyboru dobra;

• niektóre religie (np.Wschodu) kładą szczególny nacisk na samoopanowanie, ujarzmienie zmysłów, skupienie, koncentrację, kontemplację;

• w niektórych religiach (zwłaszcza w chrześcijaństwie) dominuje przekonanie o grzesznej naturze człowieka;

• niektóre religie przywiązują szczególną wagę do pojęcia wspólnoty wyznawców, podkreślają obowiązek sprawiedliwości społecznej, nie tylko doskonalenia się jednostkowego, ale reformowania struktur społecznych.

4