Okres Prenatalny

Pierwszy trymestr rozwoju

Z zapłodnionej komórki jajowej powstaje istota przypominająca wyglądem miniaturowego człowieka ze wszystkimi, zaczynającymi funkcjonować narządami wewnętrznymi. Rozwój przebiega przede wszystkim pod wpływem genetycznie zakodowanego porządku i wzorca.

Pierwszy miesiąc

• faza jaja płodowego - o kres szybkich podziałów zapłodnionej komórki, która przez ok. tydzień przemieszcza się wzdłuż jajowodu do macicy

• faza zarodkowa (embrionalna) - w okresie implantacji zarodek ludzki składa się z kilkuset komórek i ma kształt wklęsłej kuli o średnicy ok. 0,14mm.

• Zarysowuje się okolica głowy, od 19 dnia tworzą się oczy, 28 dnia można rozpoznać soczewkę oka, od 21 dnia pracuje serce, 4 dni później tworzy się zamknięty system naczyń krwionośnych a serce zaczyna pracę. W 4 tyg. pojawiają się jama ustna, zawiązki narządów wewnętrznych, kończyn uszu i nosa oraz mięśni. Pod koniec 1 miesiąca zarodek jest zwinięty w łuk, składa się z kilku milionów komórek, ma ok. 0,5cm i 1 g. wagi

Drugi miesiąc

• 5 tyg.- pojawiają się zawiązki dłoni i stóp oraz narządów płciowych

• 6 tyg.- głowa staje się największą częścią ciała, dziecko ma 2cm i waży 2 g

• 7 tyg.- głowa się nadal powiększa, tworzą się wargi i zawiązek języka

• 8 tyg.- głowa stanowi połowę długości ciała, gałki oczne przesuwają się z boków ku przodowi, kształtują się powieki i dziurki w nosie, na dłoniach pojawiają się główne linie papilarne, rozwój kubków smakowych

Trzeci miesiąc - płodowy okres życia

• 9 tyg.- plecy częściowo prostują się, przez co głowa nie opada na brzuch, na skórze wyrasta meszek płodowy (lanugo), tworzy się tęczówka, powieki przykrywają oczy (na dalsze 3 miesiące), pojawiają się zaczątki paznokci

• 10 tyg. - dziecko przybiera na wadze, twarz ma już proporcje dziecięce

• 11 tyg. - 6,5 cm. i 9,5 g., powstają struny głosowe

• 12 tyg. - 7,5 cm., 14 g.

Układ nerwowy w 1 trymestrze

• 1 miesiąc - od 13 dnia tworzą się zawiązki układu nerwowego, ok. 21 dnia pierwsze komórki o.u.n. Ukł. nerwowy generuje pierwsze impulsy nerwowe, ruszaj ą c mięśniami, otrzymuje doznania z mięśni. Poprzez tę wymianę informacji i aktywność rozwija się .

• 2 miesiąc - Rozwija się współ praca u.nerwowego i mięśniowego. W 7 tyg. półkule mózgowe zaczynają wypełniać górną część czaszki, w 43 dniu pojawiają się fale mózgowe.

• Rączki i nóżki wykonuj ą proste, marionetkowe ruchy, intensywnie rozwija się oko, komórki nerwowe siatkówki. W 7 tyg. okolica warg staje się wrażliwa na dotyk, a jej lekkie podrażnienie wywołuje reakcję uogólnioną całego ciała - dziecko kuli się .

• 3 miesiąc - doskonali się zmysł dotyku Neurony w rdzeniu kręgowym wysyłają sygnały do poszczególnych kończyn, dzięki czemu mogą się one poruszać niezależnie od siebie. Tworzy się nerw węchowy. Dziecko balansujące w macicy wykonuje wiele ruchów, ziewanie, przeciąganie się,

• w 11 tyg zwiększa się powierzchnia ciała czuła na dotyk - wrażliwe stają się ramiona i klatka piersiowa. Nadal jednak w odpowiedzi na dotyk następuje reakcja uogólniona całego ciała.

• W 12 tyg kształtuje się nerw łączący gałkę oczną z potyliczną częścią mózgu (gdzie kora wzrokowa) Dziecko zaczyna połykać wody płodowe, pojawiają się ruchy klatki piersiowej, nabierania i wypierania wód płodowych oraz ssania - są one treningiem mięśni po urodzeniu służących oddychaniu i odżywianiu. Ruchy ciała stopniowo stają się bardziej celowe i zorganizowane. Znacznie zwiększa się ich repertuar.

Drugi trymestr rozwoju

• 4 miesiąc - intensywny przyrost długości - dziecko osiąga 25 cm i ciężaru - 20dag. Głowa zajmuje 1/3 długości ciała. Mózg dynamicznie dojrzewa, powstają ciągle nowe połączenia nerwowe. W przedniej części kory tworzy się mapa ruchowa i czuciowa ciała.

• 20 tysięcy różnych ruchów w ciągu dnia.

• Cała powierzchnia ciała staje się wrażliwa na dotyk.

• 5 miesiąc - 30cm i 40dag, porost włosów, brwi i rzęs. Aktywność dziecka staje się regularna i cykliczna (fazy czuwania i snu) a na jej indywidualne cechy ma wpływ temperament dziecka oraz tryb życia i aktywność matki. Matka może stwierdzić czy dziecko śpi, czy ma czkawkę, kopie, obraca się , przeciąga po śnie, lub szuka wygodnej pozycji. Może też stymulować jego ruchy przez pocieranie lub stukanie w powłoki brzuszne.

• Kubki smakowe są chemicznie aktywne. Intensywność połykania wód płodowych zależy od ich smaku oraz samopoczucia dziecka (woli słodkie, unika gorzkich, słonych, kwaśnych)

• 6 miesiąc - kończy się wzrost liczby komórek i zwojów nerwowych, fale mózgowe przypominają fale u noworodka, gęstnieje sieć wiązań nerwowych

• Aktywność ruchowa matki i dziecka jest naprzemiennie zharmonizowana - ruchy ciała matki hamują ruchy dziecka, zaprzestanie ruchu przez matkę pobudza jego ruchy. Matka zbyt aktywna lub unieruchomiona nie stymuluje rozwoju ruchowego dziecka, które potrzebuje na przemian aktywności i odpoczynku, aby mogło się harmonijnie rozwijać.

• Pod koniec 6 miesiąca stopniowo otwierają się powieki, poruszają gałki oczne, reagują na światło.

Trzeci trymestr rozwoju

• Pojawia się możliwość przeżycia dziecka poza organizmem matki. 28-36 tyg. - wcześniaki.

• Intensywny rozwój tkanki tłuszczowej, podwojenie wagi. Magazynowanie potrzebnych po urodzeniu składników. (Dziecko pije ok. litra płynu owodniowego dziennie)

• Zwiększa się powierzchnia kory mózgowej, zachodzą procesy uczenia się, zapamiętywania, doświadczania pierwotnych emocji.

Siódmy miesiąc

• Zmniejszająca się przestrzeń wokół dziecka uniemożliwia swobodne koziołkowanie, nadal jednak przekręca się ono, wykonuje ruchy kończynami, ruchy mimiczne.

• Pojawia się intensywna bioelektryczna aktywność kory mózgowej, nowe szlaki połączeń między różnymi częściami kory oraz między mózgiem a ciałem.

• Dziecko coraz częściej przybiera pozycję głową w dół.

• Lewa półkula, odpowiedzialna za prawą stronę ciała i mowę jest zwykle w tym okresie lepiej odżywiona i dotleniona.

• Ósmy miesiąc

• 180-220dag. Doskonali się układ oddechowy

• Dziewiąty miesiąc

• Na 2 tyg. przed urodzeniem dziecko przestaje rosnąć .

Rozwój zmysłów

• Dotyk - Środowisko wewnątrzmaciczne dostarcza stymulacji dotykowej - dziecko dotyka ścian macicy, łożyska, pępowiny, siebie, zwłaszcza swojej twarzy, która jest szczególnie wrażliwa na dotyk.

• Słuch - Dziecko odbiera też dźwięki, głos matki i innych osób. A także muzykę - zdolność do odbioru dźwięków o niskich częstotliwościach rozwija się szybciej i są one lepiej przewodzone. Odnotowano preferencje dzieci do spokojnej muzyki o stałym rytmie i tempie podobnym do uderzeń serca człowieka dorosłego w stanie spoczynku.

• Wzrok - światło dociera przez coraz bardziej naciągniętą skórę brzucha. W normalnym środowisku macicznym panuje półmrok i nie dostarcza ono dziecku bodźców wzrokowych, dlatego siatkówka tworzy własne sygnały bez światła i wysyła je do mózgu

• Zmysł bólu - receptory bólu pojawiają się już w 7 tyg. życia i szybko osiągają taką liczbę jak u dorosłego człowieka.

• Ilość ich połączeń z mózgiem poprzez wstępujące drogi czuciowe jest kompletna już w połowie życia prenatalnego, ale (wskutek słabej mielinizacji) bodźce bólowe są słabo przekazywane, reakcja jest opóźniona a efekt bólowy trwa dłużej.

• Niektórzy badacze sądzą, że wrażliwość bólowa w okresie płodowym jest większa niż później, gdyż włókna przewodzą bodziec bólowy w czystej postaci, a zstępujące drogi są jeszcze niedojrzałe i nie mają zdolności wyhamowania informacji bólowej.

Różnice płciowe

• Dziewczynki rozwijają się szybciej w zakresie rozwoju kostnego, zdolności słuchowych, u chłopców szybciej przebiega proces wzrostu -natomiast są o wiele bardziej podatni na działanie czynników szkodliwych, stąd częściej w ich przypadku dochodzi do poronień, śmierci wewnątrzmacicznej, chorób i wad wrodzonych, oraz zachorowalności po urodzeniu.

Nabywanie indywidualnych cech

• W 3 trymestrze ujawniaj ą się różnice temperamentu. Można uchwyci ć dziedziczne cechy układu nerwowego, takie cechy jak ekstrawersja introwersja, zrównoważenie labilność

• Dzieci ruchowo aktywne w łonie okazywały się również lepiej rozwinięte psychoruchowo w 3r ż .

• Kardiologicznie stałe: Dzieci które w okresie płodowym wolno i słabo reagowały na nagły i silny dźwięk, a szybkość uderzeń ich serca była stała, trudno było wytrącić je z rytmu, również wiele lat po urodzeniu były stabilne emocjonalnie, nie wpadały w panikę, kontrolowały swoje emocje i zachowanie, a w myśleniu były konkretne bez wybujałej fantazji.

• Kardiologicznie labilne: dzieci, które w okresie prenatalnym reagowały żywo i szybko na każdy dźwięk, przez co siła i szybkość uderzeń ich serca była zmienna, po urodzeniu były nadpobudliwe, żywo reagujące uczuciowo i poznawczo na bodźce z otoczenia, a w późniejszym życiu bardziej twórcze, z większą wyobraźnią i poziomem empatii.

Wpływ doświadczeń prenatalnych na dalsze życie

• Okres rozwoju prenatalnego stanowi integralną część życia. Doświadczenia z tego okresu wpływaj ą na to jak postrzegamy świat, myślimy, uczymy się , reagujemy emocjonalnie, śnimy.

Pamięć doświadczeń emocjonalnych

• Komunikacja neurohormonalna - wraz z krwią docierają do dziecka hormony, które są fizycznym odpowiednikiem emocji matki. Spełniają one rolę mediatora, łącznika między psychiką matki a psychiką dziecka.

• W sytuacji gdy matka jest bardzo aktywna fizycznie, lub przeżywa stany napięcia, niepokoju, negatywnych uczuć, zmienia się praca jej autonomicznego układu nerwowego i wydzielanie hormonów oraz neuroprzekaźników. Docierają one natychmiast przez łożysko do organizmu dziecka.

Narodziny

• Dziecko pojawia się jako „ kompetentny ” noworodek. Wbrew dawnym przekonaniom narodziny nie s ą początkiem życia psychicznego, gdy ż kontynuowane s ą te same procesy rozwoju, a procesy ćwiczone przed urodzeniem ułatwiają adaptację do świata i kontakt z nim.

• Doświadczenie lęku lub niezaspokojenie ważnych potrzeb emocjonalnych w czasie porodu (czemu mogą sprzyjać warunki szpitalne) może stworzyć błędne koło, które jeszcze bardziej wzmaga niepokój matki.

• Napięcie psychiczne - napięcie wegetatywne - napięcie neuromięśniowe - niedotlenienie tkanek i wytwarzanie kwasu mlekowego w mięśniach - nieefektywne i bardziej bolesne skurcze - przedłużanie się porodu - psychofizyczne wyczerpanie kobiety i wzmożenie jej lęku oraz niedotlenienie dziecka.