Sztuka rymotwórcza

Franciszek Ksawery Dmochowski

Pieśń I:

• Gust jest największym sędzią dzieła

• Rymowanie to jeszcze nie dowód na talent dowcipu

• Rymy powinny być naturalne, nieprzesadne, ale również niepospolite - pospolite są płytkie

• Wiersze bez rymów raczej się nie podobają

• Najważniejszy w wierszu jest pomysł

• Pamiętać o porządku, kierować się rozumem

• Unikać zbyt drobiazgowych, nudnych opisów

• Urozmaicać ton i język - łączyć tok delikatny z wysokim, słodycz z powagą, żart z ostrzem, ale zawsze wystrzegać się stylu podłego -> styl musi być szlachetny, choć zmienia się w zależności od opisu, inaczej opisuje się przyrodę, inaczej wojny

• Historia poezji ojczystej: Bogurodzica, utwory łacińskie, geniusz - Jan Kochanowski wydoskonalił rymy, Potocki, Szymonowic, popsucie stylu w Polsce, powrót w łaski pod berłem STANISŁAWA (Augusta)

• Wiersz powinien być zrozumiały - “lub ja tępo pojmuję, lub ty piszesz ciemno”

• Szanować ojczystą mowę, nie znać własnego języka to hańba

• Nowe wyrazy można tworzyć, jeśli brakuje Ci słowa wśród rodzimych

• Praca powinna być poprawna, nie może zawierać błędów

• Krytyka jest potrzebna, ale powinna być zdrowa; jeśli cos jest nie w porządku przyjaciel powinien o tym powiedzieć, a dla nas powinna być to radość i możliwość poprawienia się. Nie może jednak być tak, że krytyk na siłę próbuje doszukać w naszym utworze jakiś niezgodności

Pieśń IV:

• Nie godzi się być miernym poetą

• Bycie poetą jest darem natury, jeśli się go nie otrzyma nie pomoże nawet ciężka praca w tym kierunku

• Dawni twórcy są godni naśladowania to jest nasz wzorzec

• Żeby zawsze zrozumieć utwór, trzeba mieć wiedzę, więc trzeba się uczyć

• Pochwały nie powinny zwieść autora - nie musza być prawdziwe, a tylko zwodzą nasza czujność i sądzimy, że jesteśmy najlepsi

• “Każdego słuchaj zdania i nie wstydź się radzić”

• Nie należy słuchać każdego krytyka - niektórzy nie mają własnego zdania, a jedynie powtarzają co wcześniej usłyszeli

• Lepiej pisać mało, a dobrze - długi utwór nie świadczy o jego klasie

• Ludzie często są niesprawiedliwi w ocenianiu talentów, wielu musi czekać w grobie do następnych pokoleń aż zostaną docenieni

• “Wieś matką dobrych myśli”, “pod chmurą brudną / Miasta ciężko oddychać, jakże myśleć trudno!”

• Natura jest źródłem prawdy

• Tłumaczenia obcych tekstów nigdy nie zaprezentują całości piękna oryginału

• Naśladowanie nie jest dobra drogą - “Nie zrównał naśladowca nigdy autorowi”

• Jeśli utwór jest piękny można wybaczyć autorowi nawet drobne wpadki i błędy

• Jeśli dzieło jest doskonałe nigdy nie brzydnie, “im częściej czytane, tym lepiej smakuje”

• Należy wystrzegać się ostrych krytyków, którzy nie zawsze są wiarygodni; krytykują, choć sami nic nie tworza i nie wiedzą jak ciężka to praca

• Utwór niesie ze sobą cnotę i prawdę - to jego największa wartość

• Zaszczytem jest być dobrym autorem, ale najważniejsze być dobrym człowiekiem

• Zamknięcie dzieła - utwór zawiera praktyczne wskazówki, więc p.l. ma nadzieje, że przyniosą innym korzyść