Budowa i rozwój aparatu ruchu - ukad miniowy
Budowa mini:
tkanka miniowa jest czynnym elementem narzdu ruchu :
powoduj ruch koci oraz ustalaj poenie jednej koci wzgldem drugiej,
komórki tkanki miniowej potrafi si aktywnie si kurczy,
rozkurcz minia nastpuje na skutek dziaania si grawitacji oraz antagonistycznie dziaajcych mini,
dziaaniem tych misni kierujemy za pomoc naszej woli
minie dzielimy ze wzgldu na budow wókien miniowych na : minie poprzecznie prkowane, misnie gadkie i minie serca.
minie poprzecznie prkowane (minie szkieletowe),
struktura minia :
misie,
stanowi zbiór pczków miniowych
misie otoczony tkanka czna zwana namisn
pczek miniowy
stanowi zbiór komórek miniowych
oto jest omisn która czy si z namisn otaczajc cay misie
miocyt
komórka miniowa
zawiera zbiór miofibryli (wókien kurczliwych, 500 - 600),
miofibryl
wókno miniowe
Budowa komórki miniowej (miocyt):
Charakterystyka komórki:
ksztat wyduonego cylindra,
szeroko (rednica) 10 - 100 nm
dugo od kilku do 30 cm
komórka miniowa zbudowana jest z:
bony komórkowej (sarkolemy),
protoplazmy (sarkoplazma)
wókien miniowych (miofibryli,
jdra komórkowego,
Bona komórkowa (sarkolema)
bona póprzepuszczalna,
tuszczowo - biakowa
grubo 100 nm
tworzy w niektórych miejscach kanaliki (tunele) poprzeczne, które stanowi cz siateczki sarkoplazmatycznej i bior udzia w przenoszeniu pobudzenia na minie.
Protoplazma (sarkoplazma)
jest to substancja wewntrzkomórkowa,
zawiera substancje energetyczne
ATP - kwas adenozynotrójfosforowy,
CP - fosfokreatyn,
G - glikogen,
FFA - wolne kwasy tuszczowe
Mioglobina :
jest barwnikiem koloru czerwonego,
tak jak hemoglobina posiadajcym due powinowactwo do tlenu.
Mitochondria:
Elementy w ksztacie ziaren lub paeczek,
penice bardzo wana role w procesach przemiany materii (fosforylacja tlenowa)
siateczka sarkoplazmatyczna:
wypenia komórk miniow, posiada struktur kanalikow, peni wan rol w przewodzeniu pobudze.
Wókna kurczliwe (Miofibryle) :
to kurczliwe wókienko miniowe,
o gruboci 1- 3 nm,
w liczbie 500 - 600 nm
wykazuj porzeczne prkowanie,
zbudowane s z dwóch rodzajów biaek kurczliwych: miozyny i aktyny
budowa aktyny :
aktyna jest biakiem globularnym,
400 czsteczek tego biaka tworzy acuch tzw. aktyn F
dwa acuchy aktyny F splataj si ze sob tworzc filament aktynowy,
filament aktynowy opleciony jest nitka kompleksu biakowego skadajcego si z : tropomiozyny i troponiny
budowa miozyny :
miozyna skada si z gówki, szyjki miozyny i trzonu miozyny,
ruchomo odcinka szyjka - gówka pozwala na tworzenie odwracalnych pocze pomidzy aktyna i miozyn oraz wzajemnego przesuwania si filamentów aktyny i miozyny wzgldem siebie.
poprzeczne prkowanie mini (budowa sarkomeru)
nitki aktyny wraz z kompeksem biakowym tropiomiozyna - troponina tworz janiejszy prek miofibryla oznaczany liter I (izotropowy),
w rodku prka I znajduje si ciemniejszy odcinek odpowiadajcy bonie Z (do bony Z przyczepiaj si koce nitek aktyny),
odcinek miofibryla zawarty midzy dwoma bonami Z nazywamy sarkomerem,
midzy ssiednimi prkami I znajduje si ciemniejszy prek oznaczony liter A (anizortopowy) , utworzony jest z nitek miozyny i aktyny z kompleksem tropomiozyny i troponiny,
nitki aktyny w rozlunionym sarkomerze s wsunite w nitki miozyny ok. 40% dugoci ich poówek z kadej strony, co powoduje, e w rodku odcinka A wystpuje janiejsze pole zwane lini H, które jest zoone tylko z miozyny,
filament miozynowy jest otoczony 6 nitkami aktyny (równolegle).
Rodzaje wókien miniowych
wókna wolno kurczce si (ST), (wykorzystywane w sportach wytrzymaóciowych)
wókna szybko kurczce si (FT),
Typu FT a (wykorzystywane w sportach siowych)
Typu FT b (wykorzystywane w sprintach)
Typu FT c ( posta przejciowa midzy ST a FT)
Wikszo mini zawiera obydwa typy wókien lecz w rónej proporcji u rónych ludzi,
Wókna wolno kurczce |
Wókna szybko kurczce si |
||
ST |
FT a |
FT b |
FT c |
predysponuj czowieka do wysików wytrzymaociowych |
predysponuj czowieka do wysików siowych |
predysponuj czowieka do wysików szybkociowych |
stanowi posta przejciowa pomidzy wóknami FT i ST |
intensywne wykorzystanie przemian tlenowej |
maa intensywno procesów tlenowych a dua beztlenowych |
wykorzystanie przemian tlenowych i gównie beztlenowych |
|
kurcz si wolno ale mcz si póniej - s zdolne do pracy dugotrwaej |
dua szybko skurczu mini, szybko si mcz, w miar zuywania glikogenu |
kurcz si szybko, mcz si wtedy gdy skurcz utrzymuje si przez duszy czas |
|
s bardzo dobrze ukrwione |
saba sie naczy wosowatych nie zapewnia waciwego uzupeniania glikogenu |
zawieraj du ilo naczy wosowatych - s dobrze ukrwione, |
|
dua liczb mitochondriów due zapotrzebowanie na tlen |
maa liczba mitochondriów i mniejsze zapotrzebowanie na tlen |
|
|
maa liczba miofibryli a dua liczba sarkolemy a w niej mioglobiny |
dua liczba miofibryli a maa ilo sarkolemy |
|
|
nie rozwijaj duego napicia miniowego, przez co nie zakócaj krenia krwi |
rozwijaj due napicie miniowe, przez co zakócaj krenia krwi |
|
|
zasada przenoszenia pobudzenia na misie :
misie jest unerwiany przez zakoczenia nerwowe które czy si z wóknem miniowym w jego rodkowej czci za pomoc pytki motorycznej,
liczba wókien miniowych unerwianych przez jeden neuron ruchowy alfa zaley od rodzaju wókien:
wókna szybko kurczliwe FT : neurony alfa unerwiajce due minie generujce due napicie lub suce kontroli postawy ciaa unerwiaj setki i tysice wókien nerwowych,
wókna wykonujce wolno kurczliwe ST : neurony alfa unerwiajce minie wykonujce ruchy precyzyjne zaopatruj zaledwie kilka wókien nerwowych.
kade wókno minia szkieletowego jest unerwiane przez pojedyncze zakoczenie nerwowe (pytka motoryczna) znajdujce si we wgbieniu sarkolemy wókna miniowego (komórki) zwanego szczelin synaptyczn, Przenoszenie pobudzenia na zakoczeniach aksonu (na synapsach - pytkach motorycznych),
synapsa zbudowana jest z
zakoczenia presynaptycznego,
bony presynaptycznej,
szczeliny synaptycznej,
bony post synaptycznej,
fady bony postsynaptycznej
w zakoczeniach presynaptycznych znajduj si pcherzyki synaptyczne zawierajce neuroprzekanik ACh (acetylochoplin),
pcherzyki skupiaj si wokó wyspecjalizowanej struktury bony presynaptycznej zwanej stref czynn,
szczelina synaptyczna wypeniona jest sieci komórek tkanki cznej i zawiera eksteraz acetylpcholinow (AchE - aza), która rozkada ACh (acetylocholine),
bona postsynaptyczna ma liczne fady oraz zawiera receptory nikotynowe,
przebieg przekazywania pobudzenia:
chwila dotarcia depolaryzacji (pobudzenia) do zakoczenia presynaptycznego nastpuje uwolnienie ACh do szczeliny synaptycznej,
ACh czy si z receptorem nikotynowym i nastpuje depolaryzacjia bony postsynaptycznej,
ACh odcza si od receptora nikotynowego i zostaje rozozona przez esteraz acetylocholinow, nastpuje powrót potencjau spoczynkowego,
nastpuje pobudzenie minia.
minie serca.
s to minie poprzecznie prkowane, pczki miofibryli s zbudowane z sarkomerów,
ich praca nie podlega naszej woli,
stanowi ukady komórek miniowych, które w miejscach czenia si ich rozwidle z innymi komórkami tworz tzw. wstawki (podwójna poprzecznie bonka)
minie gadkie :
stanowi minie narzdów wewntrznych np.: odka, pochwy, naczy krwiononych itp,
ich praca nie podlega naszej woli,
komórki mini gadkich maja ksztat wrzecionowaty a czasami gwiazdowaty,
w rodku komórki miniowej pooone jest owalne jdro,
w sarkoplamie znajduj si mitochondria, aparat Golgiego oraz wókienka kurczliwe miofibryle, która zbudowana jest z aktyny i miozyny,
podzia mini szkieletowych :
ze wzgldu na pooenie :
minie powierzchniowe (skórne) np.: nie które minie twarzy i gowy ,
minie gbokie (szkieletowe):
wystpuj pod powizi powierzchowna,
przytwierdzaj si do szkieletu,
podzia ze wzgldu na ksztat przebiegu pasm wókien miniowych i cigien :
minie paskie,
minie wrzecionowate,
minie pópierzaste,
minie pierzaste,
minie dwubrzucowe,
masa mini przy ciarze ciaa 70 kg wynosi okoo 33 % (koci tylko 14 %),
skad minia :
cz pierwsza minia zwana brzucem :
stanowi kurczliw mas misniow,
posiada ciemnoczerwone zabarwienie,
zbudowana jest z wókien poprzecznie prkowanych
cz druga minia stanowi cznotkankowe cigno :
znajduje si na kocach minia,
czy misie z kocem,
przenosi na koci prac minia
cz pocztkowa minia nazywa si gow,
cz kocowa minia ogonem,
rozwój ukadu miniowego :
powstawanie mini :
wókna miniowe powstaj z zarodkowych komórek miniowych mioblastów,
w trakcie rozwoju wókna miniowe cza si ze sob, w wyniku czego s komórkami wielojdrzastymi,
przyrost iloci wókien odbywa si w okresie podowym i zaraz po urodzeniu :
midzy 32 tygodniem rozwoju podowego a 4 miesicem po urodzeniu nastpuje podwojenie liczby wókien miniowych,
w dalszym etapie rozwoju po urodzeniu pogldy na to e wzrasta liczba wókien miniowych s podzielone :
jedna grupa mówi, e mnoenie si wókien miniowych ustaje przed 4 miesicem po urodzeniu,
druga grupa twierdzi e w dalszym okresie ycia jest moliwe mnoenie si wókien miniowych (do 5 dekady)
po urodzeniu zwiksza wielko mini :
w pierwszym roku ycia nastpuje bardzo intensywny rozwój masy miniowej i pogrubienie wókien,
2 - 3 roku ycia nastpuje rónicowanie wókien miniowych,
okoo 7 roku ycia znaczny stopie zrónicowania osigaj minie rki
do 12 roku ycia zrónicowanie osigaj pozostae minie.
po 12 roku ycia misnie nadal rozrastaj si intensywnie i grubiej,
w wyniku wzrostu masy miniowej zmniejsza si liczba jder na jednostk powierzchni,
w wyniku wzrostu masy miniowej zmniejsza si ilo sarkoplazmy wewntrzkomórkowej wzgldem masy wókien miniowych,
w okresie pokwitania nastpuje zaburzenie dysproporcji miedzy mas i si mini a ich dojrzaoci,
wzgldna stabilizacja rozwojowa osigana jest w wieku 18 - 20 lat,
w dalszym okresie ycia mog nastpowa w miniach zmiany zwizane z trybem ycia w zakresie :
skadu chemicznego,
ksztatu,
przebiegu i miejsca przyczepu,
proporcji midzy czci kurczliw minia a wielkoci cigna,
w okresie starzenia nastpuj zmiany inwolucyjne (wsteczne zmiany w budowie mini),
czynniki wpywajce na sprawno ukadu miniowego :
ruch oraz prawidowy tryb ycia:
istniej dua zaleno midzy iloci spoywanego biaka a przyrostem masy miniowej,
aktywnoci ruchowa :
zwiksza si liczba naczy wosowatych w miniach czyli poprawia si ukrwienie mini,
wzrasta zawarto DNA w miniach,
ilo biaek kurczliwych,
wielko i grubo wókien miniowych,
wzrasta sia mini,
poprawia si przewodnictwo nerwowe minia w zakresie :
pobudliwoci :
to zdolno reagowania skurczem na pobudzenie elektryczne,
miara pobudliwoci jest minimalna sia bodca nerwowego, konieczna do wywoania efektu skurczu,
im bardziej misie jest pobudliwy tym mniejszy jest próg pobudliwoci (potrzebna jest mniejsza sia impulsu wywoujcego skurcz),
labilno :
okrela szybko skurczu minia,
miar jest ilo cykli skurczu na jednostk czasu,
wskanikiem jest liczba skurczów na minut,
chronakcja tkankowa :
najkrótszy czas potrzebny do wywoania reakcji tkanki miniowej przy dranieniu radem elektrycznym,
rozwój siy miniowej :
przebiega stopniowo,
w wieku 4 - 7 lat wynosi 70 % wzgldem siy miniowej w 4 roku ycia,
w wieku 7 - 15 lat przyrost wynosi 260 % wzgldem siy miniowej w 4 roku ycia,
kobiety wykazuj sabszy rozrost mini i niniejsz si miniow ni mczyni,
po 25 roku ycia nastpuje spadek siy miniowej dla mini barków i ldwi,
po 40 roku ycia nastpuje spadek siy miniowej dla mini rk