Różnice indywidualne 22 IV

brakuje z 15 IV

Charakterystyka „trudnego temperamentu” wg Thomasa i Chess

temperament łatwy, wolnorozgrzewający się, trudny

(wg Thomasa i Chess rodzice nie odpowiadają w 100% za trudne cechy dzieci.).

W swojej teorii Thomas i Chess odwołują się głównie do energetyczności

• brak rytmiczności funkcji biologicznych

• tendencja do wycofywania się (unikanie nowych osób)

• małe zdolności przystosowawcze (reagowanie z opóźnieniem/ brak reakcji na polecenia wydawane przez otoczenie)

• duża siła (poziom energetyczny) reakcji, gł. Reakcji emocjonalnych;

• wysoki poziom energetyczny w reakcji;

• przewaga negatywnych reakcji emocjonalnych (zły nastrój)

• słabiej nasilone: mała aktywność, większe roztargnienie;

całość zmusza rodziców do większego wysiłku wychowawczego; ostracyzm pośród rówieśników

pojęcie dobroci dopasowania (goodness-of-fit)

• najlepsze dopasowanie (podmiot-otoczenie) uzyskuje się wtedy, kiedy zdolności dziecka, jego motywacja i temperament są adekwatne do wymagać, oczekiwań i możliwości środowiska.

Wg Thomasa, Chessa nie można zmienić dziecka, bo nie można zmienić temperamentu. Problemy dziecka wynikają z niedopasowania się, niedostosowania, nie są winą rodziców

Arnold H. Buss (ur. 1924), Robert Plomin (ur. 1948)

Teoria Temperamentów EAS A.H. Bussa i R. Plomina

każda cecha w tej teorii jest nazywana temperamentem

• koncepcja wielowymiarowana znana też pod nazwą Genetycznej Teorii Temperamentu

obejmuje wymiary emocjonalny, motoryczny i społeczny.

• temperament to zespół genetycznie uwarunkowanych cech osobowości, które ujawniają się we wczesnym okresie życia jednostki (najpóźniej w ciągu 2 pierwszych lat jej życia.

• genetyczna determinacja i obecność we wczesnej ontogenezie odróżniają cechy temperamentalne od innych cech osobowości (kryteria definicyjne)

• temperament stanowi podstawę kształtowania się i dalszego rozwoju osobowości.

Najważniejsze cechy Genetycznej Teorii Temperamentu

• wyjaśniająca

• wielowymiarowa

• odnosi się głównie do populacji dziecięcej, ale ma także odniesienie do temperamentu osób dorosłych (rozwój traktuje szeroko)

w oparciu o tę koncepcję można opis

• trzy zasadnicze cechy określające struktury temperamentu, to emocjonalność, aktywność i towarzyskość. Pierwotnie wyodrębniono także impulsywność, której genetycznego uwarunkowania jednak nie potwierdzono.

Emocjonalność

złożona cecha obejmująca trzy składniki:

1. niezadowolenie (negatywna emocjonalność)

2. strach - pojawia się ok 2-3 m-ca życia. Główne przejawy to nasilenie reakcji mimicznej, płacz, krzyk, napady złego humoru.

3. Złość - pojawia się ok. 6 m-ca życia, przejawia się głównie skłonnością do łatwego reagowania silnym pobudzeniem i agresją.

Aktywność

• cecha powiązana z poziomem energii i preferencjami dla aktywności fizycznej (jest to cecha stylistyczna - nawiązanie do Thomasa i Chess).

• Cecha ujawnia się w tempie i wigorze (intensywność, siła) zachowania.

Towarzyskość (wyprowadzona z koncepcji ekstrawersji)

• cecha przejawiająca się w poszukiwaniu i przebywaniu w towarzystwie innych ludzi. (niekoniecznie muszą być aktywne formy interakcji, wystarczy bycie w towarzystwie)

• osoby o wysokim poziomie tej cechy preferują zajęcia grupowe, sporty zespołowe a także zyskiwania komfortu w interakcjach społecznych

• przy minimalnym natężeniu cech temperamentu EAS, to środowisko wpływa na temperament, a nie odwrotnie.

Jeśli cechy temperamentu są mało natężone, to jesteśmy bardziej narażeni na środowisko.

Badania nad stresem powypadkowym. Jeśli ludzie słabo radzą sobie w warunkach przeżytej traumy, poziom reaktywności emocjonalnej jest większy, co powoduje większe narażenie na zaburzenia emocjonalne.

Również ma wpływ poczucie umiejscowienia kontroli. Osoby z poczuciem własnej kontroli nad sytuacją, mają mniejszy poziom reaktywności emocjonalnej.

U dzieci bada się również NIEŚMIAŁOŚĆ (lęk przed obcymi)

Współczynniki korelacji (r-Pearsona) cech temperamentu mierzonych EAS w 225 parach matka-dziecko i ojciec-dziecko.

Cechy są wyżej skorelowane w parach matka-dziecko (cecha matki/ojca -> dziecka) w wypadku:

niezadowolenie -> emocjonalność

strach -> emocjonalność

aktywność -> aktywność

oraz w parach ojciec-dziecko w wypadku:

złość -> emocjonalność

towarzyskość -> towarzyskość

ujemna korelacja towarzyskość -> nieśmiałość

cechy EAS w najnowszych badaniach

• Hintsanen, 2009: wysoki poziom niezadowolenia oraz niski poziom aktywności i towarzyskości stanowią najlepsze predyktory długości czasu pozostawania bez pracy wśród fińskich dorosłych 24-39 lat;

• Lindhout, 2009: wysoki poziom niezadowolenia i nieśmiałości u dzieci w interakcji z negatywnych afektem u rodziców i brakiem zachęty do niezależności dziecka wnoszą największy wkład w rozwój zaburzeń lękowych u holenderskich dzieci w wieku 8-13 lat.

• De Pauw, Mervielde, Leeuwen, 2009: towarzyskość, aktywność i emocjonalność, to jedne z cech temperamentu najsilniej powiązane z problemami zachowania oraz ze złym przystosowaniem u belgijskich przedszkolaków w wieku 4-5 lat;

• Tipples, 2008: niezadowolenie jest cechą sprzyjającą przeszacowaniu czasu trwania ekspozycji wzorców mimicznych negatywnych emocji (gniewu i strachu) u brytyjskich dorosłych w wieku 18-39. niezadowoleni szacowali, że ekspozycja była dłuższa.

Jerome Kagan (ur. 1929)

koncepcja zahamowanego i niezahamowanego temperamentu

• temperament odnosi się do stałych reakcji behawioralnych i emocjonalnych, które ujawniają się we wczesnym okresie życia człowieka i podlegają w części wpływowi konstytucji genetycznej.

Podstawowe założenia koncepcji zahamowanego i niezahamowanego temperamentu wg Kagana.

• jedyną niezmienna cecha w trakcie rozwoju to: nieśmiałość/lękliwość vs śmiałość/towarzyskość (nawiązanie do koncepcji I/E Eysencka);

• Temperament zahamowany (10% dzieci): nieśmiałe reakcje, ostrożność, brak okazywania emocji, lękliwość, niezadowolenie (także ucieczka).

• Temperament niezahamowany (25%): spontaniczność, nawiązywanie kontaktu, rozmawianie, okazywanie emocji.

• W większości przypadków cechy te nie ulegają zmianie aż do późnego dzieciństwa. Można je badać obserwując w warunkach laboratoryjnych.

Założenia cd.

• różnice w profilach temperamentu ujawniają się w reakcji na niepewność (stres) związany z nieznanymi lub nowymi bodźcami.

• Profil temperamentu (zahamowany - niezahamowany) można przewidzieć na podstawie wysokiej lub niskiej reaktywności u niemowląt (siła reagowania na bodźce).

• Rozróżnienie dwóch profili temperamenty stanowi analogię do różnic indywidualnych u zwierząt w tendencji do zbliżania się i unikania.

Podstawy biologiczne temperamentu wg Kagana

• reaktywność układu limbicznego (ciała migdałowatego i podwzgórza) oraz układu siatkowatego i części współczulnej układu nerwowego.

• Większa reaktywność tych układów charakteryzuje dzieci z temperamentem zahamowanych (mniejsza towarzyszy temperamentowi niezahamowanemu).