Ks. Mirosław Łanoszka
BoŜy posłaniec (Księga Malachiasza)
Prowadzący: Ostatnim pismem w zbiorze Dwunastu Proroków jest Księga Malachiasza. Co wiemy o
tym dziele i jego autorze?
Wykładowca: Z treści tytułu ostatniej księgi naleŜącej do zbioru Dwunastu Proroków wynika, Ŝe orę-
dzie BoŜe do Izraela zostało przekazane za pośrednictwem Malachiasza (Ml 1,1). Imię „Malachiasz”,
które po hebrajsku brzmi mal’aki, czyli „mój posłaniec, moŜe być imieniem własnym proroka, albo
ogólnym określeniem wysłannika BoŜego (Ml 2,7; 3,1). Według jednych opinii tytułowy Malachiasz
(Ml 1,1) jest faktycznym imieniem proroka, chociaŜ wielu uczonych uwaŜa, Ŝe pospolita nazwa „mój
posłaniec” (Ml 3,1) została dopiero później odniesiona do jego osoby, a sam autor tego dzieła pozo-
stawałby anonimowy. W samej Księdze Malachiasza nie znajdujemy Ŝadnych informacji dotyczących
biografii proroka. Jednak, w oparciu o jego krótkie pismo moŜemy powiedzieć, Ŝe bardzo interesowała
go problematyka kapłaństwa i świątyni jerozolimskiej. Znając dobrze współczesne sobie środowisko
kapłanów związanych ze świętym miastem, Malachiasz, w trosce o ich gorliwość w słuŜbie Bogu,
poddaje ostrej krytyce wszelkie naduŜycia w ich działalności. Na tej podstawie moŜna przypuszczać,
Ŝe sam prorok naleŜał do stanu kapłańskiego, podobnie jak Jeremiasz i Ezechiel. Księga Malachiasza
powstała w okresie perskim (537-331 przed Chr.), a więc po powrocie z deportacji babilońskiej, kiedy
świątynia jerozolimska została juŜ odbudowana (515 r. przed Chr.), a w sprawowany na nowo kult za-
częła wkradać się rutyna i róŜnego rodzaju zaniedbania (Ml 1,6-2,9). JeŜeli uwzględnimy jeszcze po-
dejmowaną przez Malachiasza krytykę małŜeństw mieszanych z pogankami (Ml 2,11), co było rów-
nieŜ charakterystycznym elementem reformatorskich działań Ezdrasza po powrocie z Babilonii, to mo-
Ŝemy przyjąć, Ŝe zarówno czas działalności proroka, jak i powstanie jego księgi, naleŜy umieścić przed
połową V w. przed Chr.
Prowadzący: Jaką naukę zawiera Księga Malachiasza?
Wykładowca: Malachiasz doskonale wiedział, Ŝe pierwszym filarem Ŝycia religijnego i podstawową
komórką Ŝycia społecznego jest małŜeństwo, które w epoce po powrocie z deportacji babilońskiej było
zagroŜone. Księga Malachiasza przede wszystkim potępia zawieranie małŜeństw Judejczyków z pogan-
kami, które praktykując kult własnych bóstw, sprowadzały zagroŜenie utraty wiary w jednego Boga (Ml
2,11). Praktyka ta łączyła się często z oddalaniem przez Izraelitów swoich prawowitych Ŝon pochodzenia
Ŝydowskiego. Prorok wzywa równieŜ do zachowania wierności wobec raz poślubionej małŜonki (Ml
2,13-15). Malachiasz po raz pierwszy na kartach Starego Testamentu przedstawił ideał małŜeństwa jako
przymierza, którego świadkiem jest sam Bóg (Ml 2,14). Prorok bardzo wyraźnie ukazał, Ŝe małŜeństwo
to nierozerwalny związek męŜczyzny i kobiety, oparty na wzajemnej miłości, który dla wierzących w
Boga nie jest sprawą prywatną, ale staje się instytucją religijną, w której obecny jest Bóg. Drugim, obok
instytucji małŜeństwa, waŜnym fundamentem dla budowania Ŝycia narodu izraelskiego w jego wymiarze
religijnym i społecznym jest kapłaństwo. Malachiasz poddaje postępowanie kapłanów jerozolimskich
surowej krytyce (Ml 1,6-2,9; 3,1-4). Największy grzech kapłanów polega na lekcewaŜeniu imienia Bo-
Ŝego, czyli na braku religijnej czci dla Boga, a wypełnianie tego jest jedyną racją ich istnienia. Oddawa-
nie właściwej czci imieniu BoŜemu polegało na wierności wobec Prawa, unikaniu wszelkiego grzechu
oraz odciąganiu od niego narodu wybranego. Prorok odsłania główne zaniedbania w sprawowanym kul-
cie. Składane w ofierze Bogu zwierzęta i darów pokarmowe są gorszej jakości (Ml 1,7-8), a samo
uczestnictwo w obrzędach religijnych jest traktowane jako uciąŜliwy obowiązek (Ml 1,13). Następnym
powaŜnym grzechem kapłanów jest zaniedbanie obowiązku nauczania o Prawie BoŜym i upominania
ludu izraelskiego (Ml 2,7). Zło czynione przez kapłanów niekorzystnie wpływa na religijne Ŝycie ludu,
1
za który są odpowiedzialni, dlatego nadchodzący sąd BoŜy rozpocznie się od świątyni i „oczyszczenia”
wszystkich kapłanów, jeśli nie wezmą sobie do serca, Ŝe mają oddawać cześć imieniu Boga (Ml 2,1).
Cała ta krytyka zmierzała do tego, aby przedstawić ideał kapłaństwa, polegający przede wszystkim na
uznawaniu woli BoŜej i dawaniu ludowi dobrego przykładu własnym Ŝyciem. Mowa przeciwko kapła-
nom stanowiła kontekst dla wyroczni prorockiej zapowiadającej nową, doskonałą i uniwersalną ofiarę, w
której Bóg znajdzie upodobanie (Ml 1,11). Malachiasz zapowiada, Ŝe od wschodu słońca aŜ do jego za-
chodu na kaŜdym miejscu będzie składana „ofiara czysta” (Ml 1,11). Tradycja chrześcijańska od naj-
dawniejszych czasów widziała w proroctwie Malachiasza zapowiedź Eucharystii jako najdoskonalszej
ofiary sprawowanej na całym świecie. WaŜne przesłanie znajduje się równieŜ w Epilogu Księgi Mala-
chiasza, z którego dowiadujemy się, Ŝe przed nadejściem Dnia Pana, Bóg pośle Eliasza, który zgodnie z
biblijną tradycją nie umarł, ale został zabrany do nieba (2Krl 2,11). Jego zadaniem będzie polegało na
uzdrowieniu Ŝycia rodzinnego (Ml 3,24), a w konsekwencji nawrócenie i pojednanie całego narodu izra-
elskiego, aby w dniu BoŜego sądu mogli cieszyć się Ŝyciem zbawionych. Jezus Chrystus w swoim na-
uczaniu wskazał, Ŝe nowym Eliaszem jest Jan Chrzciciel (Mt 11,14; 17,12). W katolickich wydaniach
Biblii Księga Malachiasza jako ostatnie pismo Starego Testamentu tworzy przejście do Nowego Testa-
mentu, gdzie zaraz na początku znajdujemy wzmiankę o BoŜym posłańcu, Janie Chrzcicielu, który jest
poprzednikiem Zbawiciela, Jezusa Chrystusa: „Oto wysyłam mojego posłańca przed Tobą, aby przygo-
tował Twoją drogę” (Mk 1,2; por. Ml 3,1).
Ks. Piotr Łabuda
Apokalipsa i apokaliptyka
Prowadzący: Czy posiadamy „inne” Apokalipsy – księgi, które odkrywają przed nami rzeczy nieznane,
zakryte?
Wykładowca: W Starym Testamencie moŜna wskazać wiele fragmentów, które moŜna nazwać apoka-
lipsami. Pośród nich wymienić naleŜy: proroka Joela, który tworzy specyficzny pomost między profe-
tyzmem a apokaliptyką. Ukazuje katastrofy, które mogą dotknąć lud, jeśli nie nastąpi powrót do Ja-
hwe. Po wylaniu Ducha BoŜego nadejdzie Dzień Pański. Wtedy to narody wrogie poniosą klęskę, na-
tomiast Jahwe odnowi Jerozolimę, która stanie się prawdziwym rajem.
Podobne tematy znaleźć równieŜ później będzie moŜna w Księdze Proroka Izajasza. w Iz 34-35 nazywa-
nym Małą Apokalipsą autor wprowadza on motyw sądu, którego przedmiotem są ludzie, zwierzęta i ro-
śliny. Zniszczenie sięgać będzie samego nieba, które zostanie zwinięte jak zwój księgi, gwiazdy spadną
jak liście z drzewa figowego. Bóg doprowadzi ziemię do stanu chaosu, kontrastującego z pierwotnym
stanem rajskim. Potoki zmienią się w smołę, a ziemia stanie się płonącą smołą, nad którą będzie się
wznosił nieustannie dym, sam kraj zaś opustoszeje tak dalece, Ŝe mieszkać w nim będą tylko sępy. Dal-
szą częścią Małej Apokalipsy jest Iz 63,1-6, gdzie Opisany jest sąd, który dotknie liczne narody. Jahwe
podepce je jak człowiek, który pracuje w tłoczni winogron, ich krew splami Jego szaty i odzienie. Wy-
tłaczanie wina czy teŜ rzeź ofiarnicza w Edomie to tematy wykorzystane do wprowadzenia widoku zwy-
cięskiego Jahwe, nadchodzącego w szatach szkarłatnych od krwi po wykonaniu wyroku na niesprawie-
dliwości. Mówiąc o Księdze Proroka Izajasza naleŜy wspomnieć o Iz 24-27, którą komentatorzy nazy-
wają Wielką Apokalipsą Izajasza. Zapowiada ona katastrofę, która będzie kara za grzechy i pogwałcenie
Prawa. Mówi takŜe o sprawiedliwych, którzy oŜyją i prawdziwie zmartwychwstaną.
Niezwykle znamiennym jest takŜe fragment z Księgi Ezechiela (Ez 38-39) zapowiadający niezwykłą
teofanię Jahwe, oraz passus Księgi Zachariasza (Zach 9-14), gdzie autor przedstawia walkę przeciwni-
ków z narodem Pana. Zwycięski Jahwe będzie sprawiedliwym sędzią, który wróci do Jerozolimy.
2
Według jednak wielu komentatorów pierwszym prawdziwym dziełem apokaliptycznym Starego testa-
mentu jest Księga Daniela (Dn 2-7. 8-12). Przy pomocy niezwykle bogatej symboliki przedstawia on
proroctwa zapowiadające sąd i zbawienie. Szczególnie rozbudowany w tych proroctwach jest symbo-
lizm liczbowy.
Prowadzący: Posiadamy takŜe apokalipsy apokryficzne tak Starego jak i Nowego Testamentu.
Wykładowca: Dzieła zaliczane do apokryficznych są dziełami złoŜonymi, posiadającymi nie tylko
apokaliptyczny charakter. Większość z nich przeszło dość długi okres powstawania i kształtowania,
wzbogacane były licznymi komentarzami i uzupełnieniami.
Prowadzący: Co to są apokryfy?
Wykładowca: Słowo „apokryf” pochodzi od greckiego czasownika apokrypto – ukrywam; apokryphos
znaczy więc „ukryty”. W ramach nauk biblijnych słowo „apokryf” to określenie przeciwstawiane poję-
ciu kanonu ksiąg świętych. Księga nazwana apokryficzną oznacza utwór nie zawarty w Biblii. Dość
często utoŜsamiana jest taka ksiąŜka z dziełem nieautentycznym, fałszywym, nieprawdziwym, czy teŜ
upozorowanym na autentyczny. Warto zwrócić uwagę, Ŝe dla komentatorów znaczenie biblijne okre-
ślenia „apokryf” jest dwojakie: po pierwsze określa utwór o tematyce biblijnej, nie zawarty w kanonie
Starego i Nowego Testamentu, ale teŜ określa się nim (szczególnie w literaturze protestanckiej) księgi
Starego Testamentu Septuagincie i Wulgacie, a których brak jest w kanonie Ŝydowskim1. Dla nas apo-
kryf, to utwór o charakterze biblijnym, zawierający opowiadanie o Ŝyciu Jezusa, czy teŜ jego uczniów
w sposób barwny, legendarny, czy teŜ nieprawdziwy. MoŜe zawierać pewne elementy prawdziwe, ale
ich odróŜnienie od elementów fikcyjnych jest niejednokrotnie bardzo trudne. Wartość historyczna i
doktrynalna apokryfów jest róŜna; zawierając wiele fantastycznych i naiwnych danych, odzwierciedla-
ją jednak zagadnienia teologiczne i etyczne nurtujące środowisko, w którym powstały. W odróŜnieniu
od ksiąg kanonicznych nigdy nie były czytane publicznie na zebraniach liturgicznych.
Prowadzący: Czy moŜna wymienić kilka takich dzieł.
Wykładowca: Pośród licznych apokryficznych apokalips moŜna wymienić takie księgi jak Apokalipsa
Piotra, Apokalipsa Pawła, Apokalipsa Tomasza, Apokalipsa Jakuba, Apokalipsa Jakuba, czy Pasterz
Hermasa.
Pamiętać naleŜy, Ŝe apokalipsy apokryficzne, wyrosłe w środowisku judeochrześcijańskim czy etno-
chrześcijańskim, nie miały Ŝadnego wpływu na powstanie Apokalipsy Janowej. Warto jednak mieć
znajomość takich apokalips, gdyŜ znajomość ich pozwala na lepsze zrozumienie obrazów, symboliki i
języka Apokalipsy Jana.
Oprócz tematów kary, miejsca kar i rodzajów ludzi, którzy im podlegają, wizji raju i Ŝycia po śmierci,
mówi się w nich o przemienieniu Chrystusa, jego wniebowstąpieniu, o mieście Chrystusa, do którego
dowozi nawróconych grzeszników złoty okręt, Chrystusie, który na prośbę Pawła uwalnia potępionych
od męki, o wizjach siedmiu pieczęci, siedmiu trąbach i siedmiu czaszach pojawiających się przed pa-
ruzją Chrystusa, o tym, Ŝe temu, kto się nawróci do momentu paruzji i odpokutuje, będą odpuszczone
jego grzechy, z wyjątkiem odstępstwa od wiary.
Prowadzący: Mówiąc o apokalipsie często wraca temat symboliki.
Wykładowca: Aby zrozumieć Apokalipsę, naleŜy rozumieć jej symbolikę, która nie jest wyłącznie
dziełem Janowym, ale narzędziem, jakim posługiwała się apokaliptyka Ŝydowska. Symbolika Apoka-
1 Protestanci do ksiąg apokryficznych – które w katolicyzmie zalicza się do kanonu i nazywa deutero-
kanonicznymi zaliczają: Księgi Tobiasza, Judyty, 1 i 2 Machabejską, Syracha, Barucha, Mądrości.
3
lipsy będąca w momencie powstania dzieła czymś, co odkrywało słuchaczom ukryte treści pisma, stała
się z czasem, gdy zanikło jej zrozumienie, przyczyną nieporozumień. Język symboliczny będąc zasło-
ną ukrywającą prawdziwe treści, stał się całkowicie hermetyczny dla zwykłego czytelnika. Wszystkie
obrazy i symbole w Apokalipsie odwołują się i swoje źródło mają w Starym Testamencie i wyrastają-
cej z niego liturgii.
Trzeba pamiętać, Ŝe symbol oznaczał dla Greków znak rozpoznawczy jakiejś rzeczywistości. Z czasem
poszerzono to pojęcie i zaczęto mówić równieŜ o symbolu jako znaku umownym, mającym pomóc w
poznaniu czegoś co nieuchwytnego. W Apokalipsie wszystkie symbole dzielą się na pewne, jasno zde-
finiowane grupy. Jan, podobnie jak inni autorzy apokaliptyczni, posługiwał się symbolizmem ko-
smicznym, teriomorficznym, chromatycznym, arytmetycznym oraz antropomorficznym.
Symbolizm kosmiczny
W Apokalipsie św. Jana, waŜnymi terminami naleŜącymi do tego symbolizmu są: niebo, słońce,
gwiazdy, morze, ziemia. WyraŜają one pojedyncze elementy całości, które dla człowieka Starego Te-
stamentu były wszechświatem, kosmosem. Wszystkie te terminy Apokalipsa uŜywa w dwóch znacze-
niach: rzeczywistym i symbolicznym. Takie przejście od znaczenia realnego do symbolicznego nazy-
wa się procesem symbolizacji.
Niebo oznacza sklepienie niebieskie, ale takŜe miejsce obecności Boga.
Słońce w sensie realistycznym pojawia się wszędzie tam, gdzie mowa o jednym z ciał niebieskich
stworzonych przez Boga, sensu symbolicznego nabiera ten termin wówczas, gdzie autor zaczyna go
uŜywać dla ukazania blasku bijącego z oblicza anioła (Ap 10,1) lub Chrystusa (Ap 1,l6). Słońce staje
się symbolem w obrazie Niewiasty obleczonej w słońce (Ap 12,1), mając pokreślić całkowite otocze-
nie Kościoła BoŜą opieką.
Gwiazdy są ciałami niebieskimi. Symbolicznie odnoszą się one do upadłych aniołów (Ap 9,1), aniołów
Kościołów (Ap 1,20), ale teŜ samego Chrystusa (Ap 22,16). A zatem ich sens symboliczny wskazuje
na rzeczywistość ponadziemską, bliską Boga.
Ziemia w sensie dosłownym, to naturalne środowisko człowieka. Dotykają ją róŜne nieszczęścia – pla-
gi np. trzęsienie ziemi (Ap 8,5) poŜar (Ap 8,7). Ziemia jednak ma takŜe sens symboliczny. Pojawia się
on w opisie nowego Jeruzalem, gdzie mówi się o przeminięciu pierwszej oraz pojawieniu się nowej
ziemi (Ap 21,1).
Morze to zbiornik wody (Ap 18,17). Nabiera jednak takŜe znaczenia symbolicznego jako synonim zła.
Po morzach bowiem podróŜują bogaci moŜnowładcy ziemi (Ap 18,19). Z morza teŜ wychodzi Bestia
(Ap 13,1).
Symboliczną wymowę mogą nabierać takŜe wszelkie przemiany i zjawiska dokonujące się w kosmosie.
Symbolizm teriomorficzny
Autor Apokalipsy szczególnie często odwołuje się do zwierząt. Na kartach ostatniej księgi Nowego
Testamentu pojawia się bestia, baranek, konie, smok, lew, szarańcza, niedźwiedź, dzikie zwierzęta, czy
inne istoty Ŝyjące.
4
Czasami mają one cechy i pełnią czyny właściwe zwykłym zwierzętom, często autor natchniony wyko-
rzystuje ich cechy charakterystyczne do ilustracji innych rzeczywistości. I tak np. ryk lwa przypomina
głos anioła (Ap 10,3), szarańcza pojawiająca się na głos piątej trąby ma moc skorpiona (Ap 9,3), stru-
mień krwi wylanej poza miastem w dniu BoŜego Ŝniwa będzie sięgał po wędzidła koni (Ap 14,20).
Bardzo często jednak postacie zwierząt są całkowicie symboliczne. W tych wypadkach nabierają one
jakby ludzkiej toŜsamości: działają, reagują jak ludzie.
Baranek np. bierze księgę, otwiera jej pieczęcie, gniewa się, walczy i zwycięŜa, zasiada na tronie. Ba-
ranek świątynny to znak łagodnego, niewinnego i umierającego za grzechy innych Chrystusa.
Szarańcza jest symbolem wrogiego wojska, zebranego w ogromnej ilości. Ich wozy bojowe są jak
skrzydła, wydające łoskot podobny do hałasu nadciągającej szarańczy.
Smok, zwany teŜ WęŜem, Diabłem albo Szatanem, ma siedem głów, a na głowach siedem diademów i
dziesięć rogów. W symbolice apokaliptycznej rogi wskazują zawsze na władcę. W tym wypadku cho-
dzi o władcę złych duchów nazwanego Diabłem (dia-bolos – przeciwnik). Szatan ma swoich reprezen-
tantów wśród ludzi, stąd figury bestii pierwszej i bestii drugiej. Bestia pierwsza jest symbolem władcy
ziemskiego. Wychodząca z morza bestia pierwsza symbolizuje ziemskie królestwo nieprzyjazne Chry-
stusowi, zaś bestia druga, wychodząca z ziemi i posiadająca jedynie dwa rogi symbolizuje fałszywego
proroka (Ap 13,13-17).
Lew najczęściej symbolizuje nie mającej sobie równej siłę. Jako król zwierząt staje się wyobraŜeniem
władzy i chwały króla niebieskiego (Ap 4,7-8). Jest on równieŜ symbolem potęgi króla ziemskiego.
Z innych zwierząt autor Apokalipsy wykorzystuje postać niedźwiedzia, który symbolizuje siłę, dra-
pieŜność, rozdraŜnienie, ciągły głód; pantera, czyli czarny, albo Ŝółto-czarno nakrapiany leopard, sym-
bolizujące szybkość i drapieŜność; koń, który jest on symbolem światła. Białe rumaki obrazują światło
(czarne – noc). Jest synonimem pędu, szybkości, lotności, odwagi oraz braku lęku.
Symbolizm chromatyczny
Autor Apokalipsy bardzo często odwołuje się takŜe do świata kolorów. Poszczególne barwy stanowią
dla niego środek wyraŜenia symbolicznych treści. Stąd teŜ w ostatniej księdze nowotestamentalnej
znajdujemy kolory zielony, trupio blady, czerwony, purpurowy, biały czy czarny.
Kolor zielony (chloros) odnoszony jest do koloru trawy (Ap 8,7), drzew i wszelkiej roślinności (Ap
9,4). Symbolicznie jednak oznacza kolor Śmierci i Otchłani. Zieleń zatem, będąc najpierw kolorem
zieleni i Ŝycia, staje się symbolicznym kolorem śmierci i przemijalności
Kolor czerwony (pyrros) oznacza barwę ognia, zaś symbolicznie, odnoszony np do smoka (Ap 12,3)
staje się kolorem wojny i wzajemnego zabijania się ludzi (Ap 6,4), prześladowaniem.
Kolor czarny jest znakiem ucisku i trwogi. Wprowadza bliskość kary i śmierci (Ap 6,12), trwogę i nie-
sprawiedliwość.
Kolor biały w księdze Apokalipsy ma zasadniczo charakter symboliczny. Oznacza sprawiedliwość,
wierność, niewinność i świętość. Szata biała opłukana lub wybielona we krwi symbolizuje męczeń-
stwo. Białą szatę człowiek moŜe otrzymać jedynie od Chrystusa, który daje ją tym, którzy są tego god-
ni (Ap 3,4). Przeciwieństwem białej szaty jest nagość, czyli brak jakiejkolwiek szaty (Ap 3,18) symbol
nierządu i nieprawości.
5
W sposób szczególny w księdze Apokalipsy autor odwołuje się do symboliki liczb. Liczby są podpo-
rządkowane treści, ale równieŜ są nośnikami treści. One teŜ pozwalają na ukrycie treści, które nie po-
winny być dostępne dla kaŜdego.
Liczba 2 to symbol świadectwa, któremu moŜna ufać oraz symbol uzupełniającej się nawzajem syme-
trii dwóch elementów. Wskazuje teŜ na sprawiedliwość.
Liczba 3 wskazuje w języku semickim na porównanie w stopniu najwyŜszym. Jest liczbą doskonałą.
W Starym Testamencie liczba ta wskazywała na świat BoŜy. Sam Jezus Chrystus zmartwychwstał dnia
trzeciego.
Liczba 3,5 oznacza połowę całości, połowę tygodnia. Obecność liczby 3,5 wskazuje jednak nie tyle na
ideę niedoskonałości, tymczasowości, ile raczej na ograniczoność czasu.
Liczba 4 jest symbolem świata stworzonego.
Liczba 6 jest symbolem niedoskonałości. Brak jej pełni, jaką prezentuje siódemka. Apokalipsa wymie-
nia liczbę Bestii (666), która to liczba jest potrójną szóstką i oznacza najwyŜszy stopień niedoskonało-
ści i złości (Ap 13,18).
Liczba 7 to symbol pełni i doskonałości. Stąd teŜ Baranek otrzymuje siedem darów: potęgę, bogactwo,
mądrość, moc, wełnię, chwałę, błogosławieństwo (Ap 5,12). Jan kieruje się i o siedmiu Kościołów (Ap
1,4).
Liczba 10 symbolizuje pewną całość złych sił przeciwnych Bogu. Podobnie jak liczba 3,5, ma na celu
zwrócenie uwagi na nietrwałość, kres oraz przemijalność sił wrogich Bogu.
Liczba 12 wskazuje na pozytywną całość. Dwanaście pokoleń Izraela, dwunastu Apostołów to zawsze
całość ludu BoŜego w jego związku z historią zbawienia. Czasami liczba ta ulega podwojeniu (24 tro-
ny, 24 Starców – Ap 4,4) i wówczas mamy do czynienia z uwypukleniem jedności i ciągłości między
starym i nowym ludem BoŜym.
Liczba 1000 oznacza długowieczność, przekraczającą najdłuŜsze Ŝycie człowieka.
Często liczby łączą się ze sobą. I tak, gdy Jan chcąc ukazać dokładną, znaną tylko Bogu liczbę wszyst-
kich zbawionych Izraelitów, podnosi do kwadratu liczbę 12 pokoleń i mnoŜy ją przez 1000 (12 x 12 x
1000=144 000). W ten sposób liczba zbawionych Izraelitów charakteryzuje się nie tylko wielkością, peł-
nią, mnóstwem i kompletnością, ale i równomiernością w odniesieniu do wszystkich pokoleń Izraela.
Symbolizm antropomorficzny
W opisach apokaliptycznych Jana duŜą rolę odgrywają części ciała ludzkiego (głowa, włosy, czoło,
twarz, usta, zęby, język, ręce, stopy), części jego ubioru i wyposaŜenia (szata, wieniec, miecz, pancerz,
klucz, pieczęć, księga, ksiąŜeczka, waga, czasza, złoty puchar, ozdoby ze złota, drogich kamieni i pe-
reł, kadzielnica, gałęzie palm, pochodnia, okręty, pręt mierniczy, rózga Ŝelazna, diademy), jego posta-
wa (stanie, siedzenie, pokłon), jego reakcje (radość, śpiew, gniew, złość, pasja, krzyk), jego aktywność
(handel, pasterstwo, Ŝniwa, winobranie), czy teŜ relacje międzyosobowe (męŜczyzna i kobieta, miłość,
ślub, płodność). Tak sam człowiek jak i jego środowisko, miejsce przebywania i zamieszkania, słuŜy
autorowi natchnionemu do wyraŜenia treści symbolicznych.
6
Czytajmy Pismo Święte.
Prowadzący: JuŜ wcześniej postawiliśmy pytanie: kto powinien czytać Pismo Święte? Jak to naleŜy
czynić?
Wykładowca: Kolejnym etapem czytania Pisma Świętego jest medytacja. Jest ona refleksją nad warto-
ściami, które zawarte są w tekście. W czasie czytania bierzemy pod uwagę dane historyczne, geogra-
ficzne czy kulturowe. Teraz natomiast formułujemy pytanie: Co tekst mówi? Jakie orędzie, aktualne
współcześnie, proponuje jako Ŝywe Słowo Boga? Jakie wartości wieczne znajdują się w opisie wyda-
rzenia, w słowach czy tematach? Do czego mamy więc zmierzać?
Poszukiwanie świadectwa wiary. Pytamy, o ile tekst moŜe mieć wpływ na naszą wiarę, np. oŜywić ją.
Trzeba przejść do medytacji, stawiając sobie następujące pytania:
– Co zapamiętałem z przeczytanej perykopy? Które słowa, określenia?
– Jakie prawdy wiary w niej dostrzegam?
– O ile (w czym) tekst łączy się z głównymi prawdami wiary zawartymi w całej Biblii?
– Gdy chodzi o tekst Starego Testamentu, moŜna zapytać, o ile łączy się z nauczaniem Jezusa?
– W wypadku perykop Nowego Testamentu moŜna zapytać: O ile w tekście wyraŜona jest juŜ wiara
w Chrystusa Pana?
Przystosować tekst do aktualnej sytuacji.
– Które słowa, obrazy, porównania, osobistości występujące w tekście mogą pomóc w wyraŜeniu mo-
jej wiary, czyli tego, czym Dobra Nowina jest dla mnie?
– O ile ten tekst pobudza do ujawnienia mojej wiary?
– Czego ode mnie Ŝąda?
Prowadzący: Dlaczego w trakcie czytania tekstu biblijnego konieczna jest modlitwa?
Wykładowca: Trudno opisać, czym ona jest. Chodzi o pełne miłości trwanie przy tekście i o przejście
od niego i od orędzia do kontemplacji Tego, kto mówi na kaŜdej stronie Biblii – Jezusa, Syna Ojca,
który nam daje Ducha Świętego. Kontemplacja jest adoracją, uwielbieniem, milczeniem wobec Tego,
do kogo odnosi się moja modlitwa – Jezusa Chrystusa, zwycięzcy śmierci, objawiciela Ojca, pośredni-
ka zbawienia, dawcy radości ewangelicznej.
Chwilę refleksji nad tekstem Pisma Świętego moŜna zakończyć modlitwą, w której zostaną wykorzy-
stane biblijne słowa, obrazy, porównania, zwroty, które przyciągnęły moją uwagę.
Prowadzący: Czy mógłby Ksiądz Profesor dokonać podsumowania na temat indywidualnego czytania
Pisma Świętego? Co jest najwaŜniejsze?
Wykładowca: Praktycznie poszczególne etapy nie róŜnią się tak bardzo od siebie i nie są czymś od-
dzielnym. Ale ten podział jest konieczny, aby nabrać pewnej wprawy. Raz zatrzymamy się dłuŜej na
medytacji, a innym razem przejdziemy natychmiast do kontemplacji. Taki sposób czytania Pisma
Świętego nie moŜe być traktowany jako cięŜar. W miarę upływu czasu powinien stać się przyjemno-
ścią. MoŜna go porównać do gry na pianinie. Kiedy ktoś uczy się grać, musi wykonywać aŜ do znu-
7
dzenia to, co podstawowe (gamy). Przychodzi jednak taki dzień, gdy wykona z przyjemnością kilka
małych taktów. Podobnie moŜe być z czytaniem Pisma Świętego według tej metody. Pierwsze dni bę-
dą z pewnością trudne. Ale później przyjdzie satysfakcja i nabierzemy pewnej łatwości. Zaczniemy
zręcznie realizować podane wskazania, nie stając się bynajmniej ich niewolnikami. Np. zaczniemy
stawiać sobie inne pytania od tych, które zostały zaproponowane. Doświadczenie pozwoli ulepszyć, a
być moŜe takŜe uprościć sposób czytania Biblii.
Ten sposób czytania Pisma Świętego wymaga, aby to czynić regularnie. Ideałem byłoby regularne i
stałe zachowanie pewnego rytmu. Oczywiście musi się to dokonywać zgodnie z moŜliwościami. Jed-
nak nawet bardzo krótkie, ale codzienne czytanie Biblii jest korzystniejsze niŜ dłuŜsze, ale tylko spora-
dyczne.
Musimy takŜe zawsze pamiętać, aby zaproponowane spotkanie z Pismem Świętym dokonywało się w
duchu wiary, tzn. chodzi o czytanie wypływające z wiary i do pogłębienia wiary prowadzące.
Propozycja wydaje się niezwykle trudna. Ale zachętą i wezwaniem niech będą słowa natchnione: „Po-
lecenie to bowiem, które ja ci dzisiaj daję, nie przekracza twych moŜliwości i nie jest poza twoim za-
sięgiem. Nie jest w niebiosach [...]. I nie jest za morzem [...]. Słowo to bowiem jest bardzo blisko cie-
bie: w twych ustach i w twoim sercu, byś je mógł wypełnić” (Pwt 30,11-14).
Pytanie: Jak ma na imię zapowiadany w Księdze Malachiasza BoŜy posłaniec, który poprzedzi
Dzień Pana oraz podaj do kogo odniósł tą zapowiedź Jezus Chrystus?
8