Odszkodowanie dla dziecka za śmierć nietrzeźwego ojca w pracy

- analiza wyroku SN -

Dziecko moŜe otrzymać odszkodowanie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za śmierć ojca,

który zginął w podróŜy słuŜbowej, prowadząc samochód pod wpływem alkoholu, poniewaŜ

to okoliczności konkretnej sprawy decydują o tym, czy spoŜywanie alkoholu w czasie pracy

i miejscu świadczenia pracy lub w drodze z pracy do domu prowadzi do zerwania

normatywnego związku z pracą - orzekł Sąd NajwyŜszy w wyroku z 15 czerwca 2010 r.

(II UK 75/10).

Zgodnie z ustawową definicją wypadkiem przy pracy jest nagłe zdarzenie wywołane

przyczyną zewnętrzna powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Zatem

dla uznania danego zdarzenia za wypadek przy pracy nie wystarczy, aby zdarzenie miało

charakter nagły, było wywołane przyczyną zewnętrzną i spowodowało uraz lub śmierć.

Zdarzenie takie musi jeszcze pozostawać w związku z pracą.

Zakres uŜytego w definicji wypadku przy pracy pojęcia „związek z pracą” obejmuje przede

wszystkim wypadki, które mają miejsce podczas świadczenia pracy, czyli dochodzi do nich

w czasie pracy. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy czasem pracy jest czas, w którym

pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu

wyznaczonym do wykonywania pracy.

Pojęcie „wypadku przy pracy” dotyczy wypadków, które nastąpiły zarówno w związku

z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełoŜonego, jak i w

związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez

polecenia. Zatem zdarzenie powodujące uraz lub śmierć pracownika nie musi nastąpić

w czasie pracy i w miejscu pracy, lecz moŜe mieć miejsce w dowolnym czasie i miejscu, pod

warunkiem Ŝe pozostaje w związku z rodzajem wykonywanej przez pracownika pracy.

Tak więc dla ustalenia związku zdarzenia z pracą niezbędne jest stwierdzenie, Ŝe wypadek

pozostawał w związku czasowym, miejscowym lub funkcjonalnym z wykonywaną pracą.

Związek zdarzenia z pracą ulega zerwaniu, mimo pozostawania pracownika w czasie pracy

w miejscu jej świadczenia, jeŜeli zdarzenia nie łączył w tym czasie wewnętrzny związek

z pracą. Dotyczy to sytuacji, w których mimo Ŝe samo zdarzenie nastąpiło w miejscu i czasie

pracy, pracownik w czasie pracy np. wdał się w bójkę z innym pracownikiem, podczas której

uległ wypadkowi i doznał uszczerbku na zdrowiu, lub wykonywał pracę zajęcia (prace)

osobiste, w czasie której uległ wypadkowi. Na równi z tak rozumianym wypadkiem przy

pracy, w zakresie uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego rozumie się

wypadek, któremu pracownik uległ:

• w czasie podróŜy słuŜbowej w okolicznościach innych niŜ wskazane powyŜej, chyba

Ŝe wypadek został spowodowany postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w

związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań,

• podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony,

• przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje

związkowe.

Wypadek przy pracy kojarzy się przede wszystkim z wykonywaniem obowiązków ze

stosunku pracy, ale w wielu przypadkach do takich wypadków zalicza się równieŜ te, do

których dochodzi przy realizacji zadań wynikających z umów innych niŜ umowa o pracę.

Szerszy zakres ochrony pracownika polega na objęciu ochroną takŜe zdarzeń sfery spraw

prywatnych, podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności

lub poleceń przełoŜonych. Dlatego teŜ moŜna by uznać za wypadek przy pracy np. skutkujący

urazem, zdarzenie w czasie podróŜy do wskazanej miejscowości lub śmierć podczas

zawalenia się hotelu, ale juŜ nie uraz, jakiemu uległ pracownik np. korzystając z słowni czy

basenu w hotelu. Związek z pracą w pierwszym wypadku polega na tym, Ŝe pracownik

znalazł się w hotelu w związku z wykonywaniem pracy „na wyjeździe”, ale fakt, Ŝe poszedł

do siłowni lub na basen tego związku nie wykazuje.

Jedną z okoliczności zrywających związek zdarzenia z pracą moŜe być nietrzeźwość

pracownika. Jednak naleŜy podkreślić, iŜ nie oznacza to automatycznego braku związku

z pracą (wyrok Sądu NajwyŜszego z 5 marca 2003 r. II UK 1194/02). W uzasadnieniu

przywołanego powyŜej wyroku Sądu NajwyŜszego z 25 czerwca 2010 r. wskazano, iŜ

pomimo stanu nietrzeźwości poszkodowany w wypadku moŜe świadczyć pracę i wykonywać

ją w sposób prawidłowy, a jego nietrzeźwość moŜe nie mieć Ŝadnego wpływu na zdolność do

pracy. Dlatego teŜ brak jest podstaw do uznania, Ŝe ubezpieczony nie pozostawał

w dyspozycji pracodawcy, a związek z pracą został zerwany. Zatem takie zdarzenie jest

wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z 30 października 2002 r.

o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Przyczynienie się pracownika do powstania wypadku przy pracy przez pracownika nie ma

wpływu na prawo członków jego rodziny do otrzymania świadczeń z ubezpieczenia

wypadkowego. W takiej sytuacji prawa do świadczeń pozbawiony jest natomiast sam

pracownik art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej. NaleŜy jednak zwrócić uwagę, iŜ samo

spoŜywanie alkoholu przez pracownika oraz jego przyczynienie się do powstania wypadku

moŜe być niewystarczającą przesłanką do pozbawienia go prawa do świadczenia

z ubezpieczenia wypadkowego. Istotny jest tutaj „stan nietrzeźwości”, który zachodzi dopiero

wtedy, gdy zawartość alkoholu wynosi lub prowadzi do:

• stęŜenia we krwi powyŜej 0,5 promila alkoholu albo

• obecność w wydychanym powietrzu powyŜej 0,25 mg alkoholu w 1 dm3.

Domniemanie, Ŝe pracownik jest w stanie nietrzeźwości zachodzi równieŜ wtedy, gdy

pracownik odmówi poddania się badaniu na zawartość alkoholu w organizmie (przy

załoŜeniu, Ŝe istnieje uzasadnione przypuszczenie, iŜ jest nietrzeźwy).

Członkom rodziny pracownika, który poniósł śmierć na skutek zaistniałego wypadku przy

pracy przysługuje jednorazowe odszkodowanie. Takie odszkodowanie przysługuje równieŜ

w razie śmierci wskutek wypadku przy pracy rencisty, który był uprawniony do renty

z ubezpieczenia wypadkowego. Za członków rodziny uprawnionych do odszkodowania

uznaje się:

• małŜonka - z wyjątkiem sytuacji, gdy między małŜonkami orzeczono separację,

• rodziców, osoby przysposabiające, macochę oraz ojczyma, jeŜeli w dniu śmierci

ubezpieczonego lub rencisty prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe, lub

jeŜeli ubezpieczony lub rencista bezpośrednio przed śmiercią przyczynił się do ich

utrzymania albo jeŜeli ustalone zostało wyrokiem lub ugodą sądową prawo do

alimentów z jego strony.

Ponadto prawo do takiego odszkodowania mają dzieci własne ubezpieczonego, dzieci

drugiego małŜonka, dzieci przysposobione oraz przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed

osiągnięciem pełnoletniości wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym równieŜ w ramach

rodziny zastępczej, spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego lub rencisty warunki

uzyskania renty rodzinnej.

Wysokość takiego odszkodowania - w przypadku, gdy uprawnionym jest tylko jeden członek

rodziny zmarłego ubezpieczonego (pracownika) lub rencisty - wynosi:

• 18-krotność przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawnionym są małŜonek lub dziecko,

• 9-krotność przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawniony jest tylko jeden członek

rodziny.

Jeśli poza małŜonkiem lub dziećmi do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są

równocześnie inni członkowie rodziny, kaŜdemu z nich odszkodowanie przysługuje w

wysokości 3,5-krotności przeciętnego wynagrodzenia niezaleŜnie od odszkodowania

przysługującego małŜonkowi. Natomiast, jeŜeli do jednorazowego odszkodowania

uprawnieni są tylko członkowie rodziny, inni niŜ małŜonek lub dzieci, odszkodowanie to

przysługuje w wysokości 9-krotności przeciętnego wynagrodzenia i jest dodatkowo

powiększane o 3,5-krotność przeciętnego wynagrodzenia, na drugiego i kaŜdego następnego

uprawnionego.

Jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmierci ubezpieczonego (pracownika) lub rencisty,

który zmarł wskutek wypadku przy pracy pomniejsza się o kwotę jednorazowego

odszkodowania z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wypłaconego

ubezpieczonemu lub renciście.