Przedmiot:

Wprowadzenie do psychologii poznawczej

Autor programu:

zbiorowy

Prowadzący:

mgr Katarzyna Popek

Rok:

kognitywistyka – I rok

Semestr:

1

Ogólna liczba godzin:

14

Forma zajęć:

konwersatorium

I. ZałoŜenia i cele: Konwersatorium wprowadza odbiorcę w podstawowe pojęcia i tematykę badawczą psychologii poznawczej. Stwarza okazję do dyskusji i głębszej analizy wybranych obszarów prezentowanego działu psychologii.

II. Warunki i forma zaliczenia przedmiotu:

Zajęcia zalicza student, który:

opuścił nie więcej niŜ 1 zajęcia

napisał pozytywnie kolokwium zaliczeniowe

III. Treści programowe:

1. Czym zajmuje się psychologia poznawcza

Wprowadzenie do problematyki procesów poznawczych,

psychologia poznawcza: narodziny i rozwój dyscypliny, przedmiot, załoŜenia, podstawowe problemy i metody badawcze,

miejsce psychologii poznawczej wśród innych dziedzin badań nad poznaniem Słowa kluczowe: psychologia poznawcza, przetwarzanie informacji, reprezentacja poznawcza, sztuczna inteligencja, kognitywistyka

Literatura:

Nęcka, E., Orzechowski, J., Szymura, B. (2006). Psychologia poznawcza.

Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 21 – 45.

2. Pojęciowa reprezentacja rzeczywistości: pojęcia w ujęciu klasycznym

Funkcje pojęć,

Metody słuŜące do badania pojęć,

Proces abstrakcji pozytywnej i negatywnej,

Ograniczenia poglądu klasycznego

Słowa kluczowe: cechy definicyjne, abstrakcja pozytywna, abstrakcja negatywna, błąd abstrakcji pozytywnej, błąd abstrakcji negatywnej, pojęcia jawne i niejawne Literatura:

Chlewiński, Z. (1999). Umysł - dynamiczna organizacja pojęć. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, roz. 6.2-6.3.

Nęcka, E., Orzechowski, J., Szymura, B. (2006). Psychologia poznawcza.

Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 103-108.

3. Pojęcia matrycowe i rozmyte

Fakty świadczące o niematrycowym charakterze pojęć naturalnych: oceny typowości egzemplarzy i ich korelaty

czas decyzji semantycznej, generowanie nazw pojęć i nazw egzemplarzy pojęć

preferencja poznawczych punktów odniesienia i asymetria relacji podobieństwa,

zastępowalność w zdaniach, określniki, przestrzeń semantyczna pojęć Słowa kluczowe: pojęcie „matrycowe” i „rozmyte”, typowość

Literatura:

1

Trzebiński, J. (1981). Twórczość a struktura pojęć. Warszawa: PWN, s. 13-49.

4. Teorie pojęć naturalnych

Model „prototypowy” i „egzemplarzowy”

Próby obrony załoŜeń koncepcji klasycznej oparte na rozróŜnieniu cech definicyjnych i charakterystycznych, rdzenia i procedury identyfikacyjnej

Hierarchie pojęciowe: właściwości pojęć z róŜnych poziomów, pojęcia poziomu podstawowego

Słowa kluczowe: prototyp, podobieństwo rodzinne, pojęcia poziomu podstawowego, pojęcia polimorficzne, cechy definicyjne i charakterystyczne

Literatura:

Maruszewski, T. (2001). Psychologia poznania. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, s. 322-328.

Nęcka, E., Orzechowski, J., Szymura, B. (2006). Psychologia poznawcza.

Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 98-103, 108-126

Chlewiński, Z. (1999). Umysł - dynamiczna organizacja pojęć. Warszawa: Wyd.

Nauk. PWN, roz. 6.4, 7.1-7.4, 9.3.

5. Schematy poznawcze

Główne załoŜenia teorii schematów,

Schemat jako moduł systemu poznawczego słuŜący do budowania percepcyjnych i pamięciowych reprezentacji obiektów lub zdarzeń: rola wartości domyślnych i procedur doboru,

Hierarchie (zagnieŜdŜanie się) schematów,

Główne teorie schematów,

Eksplanacyjny potencjał teorii schematów,

słowa

kluczowe:

konstrukcjonizm,

argument

ubóstwa

bodźca,

hipoteza

wykorzystywania, stereotypizacja pamięci, łagodna degradacja wyniku, zasada oszczędności poznawczej, schemat, wartość domyślna, przetwarzanie „dół-góra” i

„góra-dół”

Literatura:

Najder, K. (1997). Schematy poznawcze. W: M. Materska i T. Tyszka (red.), Psychologia i poznanie (s. 38-60). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

6. Pamięć trwała

Pamięć deklaratywna i niedeklaratywna (taksonomia Squire’a)

Pamięć semantyczna a pamięć epizodyczna: róŜnice w zakresie rodzaju informacji, operacji i sposobu wykorzystania, filo- i ontogeneza tych systemów

Organizacja pamięci semantycznej

Słowa kluczowe: system pamięci, pamięć semantyczna, epizodyczna, proceduralna, sieć semantyczna, rozprzestrzeniająca się aktywacja, reguła (produkcja), proceduralizacja, efekt wachlarza

Literatura:

Kurcz, I. (1995). Pamięć - uczenie się - język. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 62-71.

Nęcka, E., Orzechowski, J., Szymura, B. (2006). Psychologia poznawcza.

Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 138-140, 151-166, 320-326, 363-371.

7. Rozwiązywanie problemów

Struktura sytuacji problemowej

Typy problemów

Wpływ sposobu reprezentowania problemu na łatwość jego rozwiązania

Heurystyki w rozwiązywaniu problemów

Przeszkody w rozwiązywaniu

2

Czynniki sprzyjające znajdowaniu rozwiązania

Zjawiska inkubacji i wglądu oraz wyjaśnienia „nic szczególnego: czy „cos specjalnego”

słowa kluczowe: problemy dywergencyjne i konwergencyjne, problemy dobrze i źle określone, przestrzeń problemu, algorytm, heurystyka, intuicja, inkubacja, wgląd, sztywność myślenia, błędne nastawienie, fiksacja funkcjonalna, transfer pozytywny, transfer negatywny

Literatura:

Nęcka, E., Orzechowski, J., Szymura, B. (2006). Psychologia poznawcza.

Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 483-547.

3