Biobójcza działalność preparatów względem bakterii Gram(-)

Oznaczanie skutecznoci

PRZEGL EPIDEMIOL 2004; 58:655-662

preparatów dezynfekcyjnych

Nr 4

655

Katarzyna W. Pancer1, Agnieszka E. Laudy3, Ewa Mikulak2, Aleksandra Gliniewicz2,

Monika Staniszewska2, Hanna Stypu³kowska-Misiurewicz1

BIOBÓJCZA SKUTECZNOÆ WYBRANYCH PREPARATÓW

DEZYNFEKCYJNYCH WOBEC GRAM-UJEMNYCH PA£ECZEK

WYIZOLOWANYCH ZE RODOWISKA SZPITALNEGO

1Zak³ad Bakteriologii Pañstwowego Zak³adu Higieny,

Kierownik: Marek Jagielski

2Zak³ad Zwalczania Ska¿eñ Biologicznych Pañstwowego Zak³adu Higieny,

Kierownik: Aleksandra Gliniewicz

3Zak³ad Mikrobiologii Farmaceutycznej Akademii Medycznej w Warszawie,

Kierownik: Bohdan J. Starociak

Oznaczono wra¿liwoæ wyizolowanych ze rodowiska szpitalnego

Gram-ujemnych pa³eczek na rodki dezynfekcyjne (glukoprotaminê, mo-

nonadsiarczan potasu i dichloroizocyjanuran sodu) poprzez okrelenie

MIC oraz biobójcz¹ skutecznoæ preparatów zawieraj¹cych te substancje

wobec wybranych szczepów przy u¿yciu metody nonikowej. Zbadano tak¿e

skutecznoæ tych preparatów wobec Gram-ujemnych pa³eczek wykazuj¹-

cych zdolnoæ do wzrostu w postaci biofilmu.

S³owa kluczowe: Gram-ujemne pa³eczki, biofilm, aktywnoæ i skutecznoæ glukoprotaminy, mononadsiarczanu potasu, dichloroizocyjanuranu sodu,

Key words: Gram-negative bacilli, biofilm, activity and effectivity of glucoprotamin, sodium dichloroisocyjanurate, potassium persulfate

WSTÊP

Skutecznoæ dzia³ania rodków dezynfekcyjnych zale¿y od wielu czynników, miêdzy

innymi od: w³aciwoci preparatów, warunków rodowiska, stopnia zanieczyszczenia de-

zynfekowanych powierzchni lub przedmiotów oraz w³aciwoci samych mikroorganizmów.

Wykazywana zdolnoæ drobnoustrojów przylegania do powierzchni ró¿nych materia³ów

oraz zdolnoæ wzrostu na niej w postaci biofilmu jest jednym z elementów powoduj¹cych

Praca naukowa finansowana ze rodków Komitetu Badañ Naukowych, jako projekt badawczy

nr 3PO5D 106 24 (2003-2006).

KW Pancer, AE Laudy, E Mikulak i inni

656

Nr 4

nieskutecznoæ dezynfekcji, mimo wykazywanej in vitro aktywnoci u¿ytych zwi¹zków (1,2). Takie drobnoustroje mog¹ przetrwaæ w rodowisku i, co ma szczególne znaczenie

w zak³adach opieki medycznej, staæ siê przyczyn¹ zaka¿eñ szpitalnych. Przyjmuje siê, ¿e

ok. 50% zaka¿eñ szpitalnych wywo³anych jest przez Gram-ujemne pa³eczki (3,4). Szerze-

niu siê zaka¿eñ wywo³anych przez te drobnoustroje sprzyja zdolnoæ adaptacji do warun-

ków rodowiskowych, niewielkie wymagania pokarmowe, zdolnoæ do namna¿ania siê poza

organizmem cz³owieka oraz naturalna opornoæ na dzia³anie leków i rodków dezynfek-

cyjnych lub zdolnoæ do uodpornienia siê na ich dzia³anie (5). ród³em zaka¿enia w szpi-

talu mo¿e byæ personel, pacjenci, woda w systemach wodoci¹gowych, nawil¿aj¹cych lub

klimatyzacyjnych, powietrze, oraz bytuj¹ce w szpitalu owady. W badaniach w³asnych prze-

prowadzonych w latach 2000-2002 stwierdzono, ¿e w 79,2 % szpitali polskich wystêpuj¹

karaczany prusaki ( Blatella germanica L.) (6). Owady te mog¹ przyczyniaæ siê do rozprze-strzeniania patogennych drobnoustrojów w rodowisku szpitalnym, przenosz¹c je biernie

na powierzchni swojego cia³a. Na zewnêtrznych pow³okach cia³ karaczanów prusaków

stwierdzono m.in. obecnoæ takich gatunków pa³eczek Gram-ujemnych, jak: Serratia marcescens, S. liquefaciens, Enterobacter cloacae, Citrobacter freundii, Klebsiella oxytoca, Pseudomonas aeruginosa i inne (7). Wa¿nym elementem ograniczania zaka¿eñ szpitalnych wywo³ywanych przez wielolekooporne szczepy bakteryjne jest systematycznie prze-

prowadzana w szpitalach chemiczna dezynfekcja przy u¿yciu ró¿nych rodków dezynfek-

cyjnych (8).

Celem badañ by³o okrelenie bójczej skutecznoci wobec Gram-ujemnych pa³eczek

wyizolowanych w rodowisku szpitalnym trzech wybranych preparatów dezynfekcyjnych,

zawieraj¹cych w swoim sk³adzie ró¿ne substancje aktywne oraz zbadanie skutecznoci

bójczej tych substancji wobec Gram-ujemnych pa³eczek wykazuj¹cych zdolnoæ do two-

rzenia biofilmu.

MATERIA£ I METODY

S z c z e p y b a k t e r y j n e . Ogó³em przebadano 21 szczepów Gram-ujemnych pa-

³eczek wyizolowanych w rodowisku szpitalnym, w tym 11 Enterobacter cloacae, 3

Pseudomonas aeruginosa, 2 Serratia rubidea, po jednym: Klebsiella pneumoniae, S.marcescens, S.liquefaciens, Citrobacter freundii i P.putida. Sporód badanych 21 szczepów, 12 pochodzi³o z pow³ok karaczanów prusaków od³owionych w piêciu warszawskich szpitalach, za 9 szczepów wyizolowano od pacjentów; 3 szczepy E. cloacae wyizolowano od osób, u których nie stwierdzono objawów zaka¿enia, natomiast pozosta³e 6 szczepów (3

E. cloacae, 2 P. aeruginosa, 1 K. pneumoniae) od pacjentów z objawami zaka¿enia (tab. I). Szczepy bakteryjne dobierane by³y do badañ z uwzglêdnieniem ich wra¿liwoci na antybiotyki i chemioterapeutyki oznaczonej metod¹ dyfuzji kr¹¿kowej, zgodnie z zalece-niami National Committee for Clinical Labratory Standards (NCCLS). Interpretacjê od-

czytanych stref zahamowania wzrostu przeprowadzano wg tabel NCCLS z 2003 roku.

Badano aktywnoæ i skutecznoæ 3 preparatów dezynfekcyjnych zawieraj¹cych: glu-

koprotaminê, dichloroizocyjanuran sodu i mononadsiarczan potasu. Preparaty te powszech-

nie stosuje siê w placówkach s³u¿by zdrowia do dezynfekcji powierzchni.

O z n a c z a n i e w r a ¿ l i w o c i b a k t e r i i n a r o d k i d e z y n f e k c y j n e .

Aktywnoæ rodków dezynfekcyjnych wobec pa³eczek okrelano poprzez oznaczenie MIC

Oznaczanie skutecznoci preparatów dezynfekcyjnych

Nr 4

657

(najmniejszego stê¿enia hamuj¹cego wzrost bakterii) w pod³o¿u Muller-Hintona II, tj.

metod¹ dwukrotnych kolejnych rozcieñczeñ zwi¹zku w pod³o¿u agarowym (dla glukopro-

taminy) lub w pod³o¿u p³ynnym (dla mononadsiarczanu potasu i dichloroizocyjanuranu

sodu), wed³ug zaleceñ NCCLS dotycz¹cych badania wra¿liwoci bakterii na antybiotyki.

Na pod³o¿a agarowe zawieraj¹ce glukoprotaminê nanoszono 2 µl 10-krotnie rozcieñczo-

nej zawiesiny bakterii o gêstoci 0,5 w skali McFarlanda. Do pod³o¿a p³ynnego zawieraj¹-

cego rodek dezynfekcyjny dodawano zawiesinê bakterii, tak aby koñcowa liczba pa³e-

czek wynosi³a 104 CFU/ml. Inkubacjê prowadzono w temp. 35°C przez 18 godz.

O k r e l a n i e b i o b ó j c z e j s k u t e c z n o c i p r e p a r a t u m e t o d ¹ n o -

n i k o w ¹ . Skutecznoæ preparatów dezynfekcyjnych w stê¿eniach u¿ytkowych stoso-

wanych do dezynfekcji powierzchni oznaczono dla wybranych 9 szczepów bakteryjnych.

Dowiadczenie wykonano zmodyfikowan¹ metod¹ nonikow¹ opracowan¹ w Pracowni

Dezynfekcji Pañstwowego Zak³adu Higieny (9). Metoda ta jest przeznaczona do oceny

bakteriobójczego i grzybobójczego dzia³ania chemicznych rodków dezynfekcyjnych. Do

badañ u¿yto roztworów preparatów dezynfekcyjnych w stê¿eniach u¿ytkowych tj.: a) 2%

roztwór preparatu zawieraj¹cy 26% glukoprotaminy; b) 0,18 % roztwór preparatu zawie-

raj¹cy 99% dichloroizocyjanuranu sodu (1000 ppm aktywnego chloru); c) 2% roztwór

preparatu zawieraj¹cy 21,5% mononadsiarczanu potasu. Jako szczep wzorcowy zastoso-

wano Pseudomonas aeruginosa NCTC 6749. Do badañ u¿ywano zawiesin bakteryjnych o

przepuszczalnoci ustalonej na T=54% (kolorymetr spektralny, d³ugoæ fali l=560 nm), co

odpowiada liczbie 7,2 x 108 CFU/ml dla bakterii Gram-ujemnych. Przygotowan¹ zawiesi-

nê testowanych szczepów bakteryjnych nanoszono na powierzchniê metalowych noników

(ka¿dy szczep na 30 noników) i suszono. Tak przygotowane noniki z osadzonymi na nich

bakteriami inkubowano w roztworze preparatu o stê¿eniu u¿ytkowym przez 15 minut (glu-

koprotamina i dichloroizocyjanuran sodu), lub 10 minut (mononadsiarczan potasu). Na-

stêpnie po inaktywowaniu substancji czynnej (15 minut) noniki umieszczano w próbów-

kach z 10 ml pod³o¿a namna¿aj¹cego (TSB) i inkubowano 48 godz. w temperaturze 37°C.

Po tym czasie przegl¹dano próbówki i sprawdzano, czy wyst¹pi³ wzrost bakterii w pod³o-

¿u. Przyjêto, ¿e roztwór w badanym stê¿eniu dzia³a biobójczo w stosunku do u¿ytych szcze-pów, jeli nie obserwuje siê wzrostu drobnoustrojów w ¿adnej z 30 probówek, lub w co

najmniej 29 probówkach z pod³o¿em wzrostowym, a kontrola jest dodatnia.

O z n a c z a n i e s k u t e c z n o c i b ó j c z e j p r e p a r a t ó w w o b e c p a ³ e -

c z e k w y k a z u j ¹ c y c h z d o l n o æ d o t w o r z e n i a b i o f i l m u . Skutecznoæ trzech preparatów dezynfekcyjnych w stê¿eniach zalecanych przez producentów oznaczono dla 21 szczepów inkubowanych przez 5 dni na drenie. Badane szczepy bakteryjne inku-

bowano przez noc w temperaturze 37°C w bulionie od¿ywczym, nastêpnie ka¿dy zaszcze-

piano do 55 ml pod³o¿a Mueller-Hinton Broth z zawieszonymi fragmentami drenów

z polichlorku winylu o d³ugoæ 1 cm (dideco,XH implant tested classVI 1/4 x 1/16), tak aby gêstoæ koñcowa hodowli wynosi³a 104 CFU/ml. Nastêpnie prowadzono inkubacjê

w temperaturze pokojowej, z wytrz¹saniem 150 rpm przez 5 dni. Po przep³ukaniu w ja³o-

wym fizjologicznym roztworze soli, dreny przenoszono do przygotowanych u¿ytkowych

roztworów rodków dezynfekcyjnych i inkubowano przez 15 minut z wytrz¹saniem. Po

ponownym przep³ukaniu, dreny przenoszono do pod³o¿a TSB oraz równolegle do ja³owe-

go fizjologicznego roztworu soli. Pod³o¿e TSB wraz z drenem inkubowano przez 72 godz.

w temperaturze 37°C. Odczyt wizualny stopnia zmêtnienia pod³o¿a prowadzono po 24, 48

KW Pancer, AE Laudy, E Mikulak i inni

658

Nr 4

i 72 godz., a wybrane próbki wysiewano na pod³o¿e agarowe. Dreny zanurzone w fizjolo-

gicznym roztworze soli poddawano sonikacji (5 minut, amplituda 8000), a uzyskan¹ za-

wiesinê wysiewano na pod³o¿e agarowe i inkubowano do 48 godz. w temperaturze 37°C.

WYNIKI

Uzyskane w badaniach wyniki zebrano w tabeli I. Badane szczepy wykaza³y najwiêksz¹

wra¿liwoæ na glukoprotaminê (MIC od 15,6 do 500,0 mg/L, mediana 62,5 mg/L). Nato-

miast wartoci MIC pa³eczek dla mononadsiarczanu potasu wynosi³y od 250,0 do 1000,0

mg/L, mediana 500,0 mg/L, a dla dichloroizocyjanuranu sodu od 1000,0 do 2000,0 mg/

L, mediana 2000,0 mg/L.

W badaniach metod¹ nonikow¹ stwierdzono 100% skutecznoæ bójczego dzia³ania

preparatów zawieraj¹cych mononadsiarczan potasu i dichloroizocyjanuran sodu wobec

9 wybranych szczepów bakteryjnych. Preparat zawieraj¹cy glukoprotaminê by³ niesku-

teczny wobec 2 z 9 szczepów (18%): E.cloacae (czynnika kolonizuj¹cego pacjenta) i S.marcescens (wyizolowanego z pow³ok karaczana prusaka).

Stwierdzono, ¿e skutecznoæ preparatów dezynfekcyjnych by³a wielokrotnie ni¿sza

wobec bakterii wykazuj¹cych zdolnoæ przylegania do powierzchni drenu i wzrostu w po-

staci biofilmu. Z badanych szczepów inkubowanych przez 5 dni na drenie, 86% by³o opor-

nych na u¿ytkowe stê¿enie glukoprotaminy (5200 mg/L) oraz mononadsiarczanu potasu

(4300 mg/L), 66,6% na roztwór zawieraj¹cy 1795,2 mg/L dichloroizocyjanuran sodu.

EDGDQ\FKV]F]HSyZ

ü±

VNXWHF]QR

RJyáHP

NRORQL]DFMD

LQIHNFMD

NDUDF]DQ\

SRFKRG]HQLHV]F]HSyZEDNWHU\MQ\FK

JOXNRSURWDPLQD

GLFKORURL]RF\MDQXUDQVRGX

PRQRQDGVLDUF]DQSRWDVX

Ryc. 1. Skutecznoæ rodków dezynfekcyjnych w stê¿eniach u¿ytkowych wobec pa³eczek Gram-ujemnych wykazuj¹cych zdolnoæ do wzrostu w postaci biofilmu

Fig. 1. Effectiveness of disinfectant agent working solutions upon biofilm forming Gram-negative bacilli

Oznaczanie skutecznoci preparatów dezynfekcyjnych

Nr 4

659

nie

5 5 5 5 5 5 5 6 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 6 6 5

bacteria

SU]H] GQL

owisku

]GUHQHP

P bakterie

rod

these

üP

REHFEDNWHULL LQNXE

QLNLHP

LQXW 6 6 QW 6 QW QW QW QW QW 6 QW QW QW QW QW 6 6 6 QW 6 6

bility

HWDORZ SU]H] P

dezynfekcyjnego; (25mg);

6NXWHF]QR

]QR P

RQRQDGVLDUF]DQSRWDVX

suscepti

rodka

wyizolowanych

and

nia

kotrimoksazol

stê¿e

pa³eczek

5 6 5 5 5 5 5 6 6 5 5 5 5 5 5 6 6 5 5 6 6

SU]H] GQL

robocze oporne

environment

]GUHQHP

üP

hospital

REHFEDNWHULL LQNXE

LQXW 6 6

6 6 6

6 6 wra¿liwe bakterie

QLNLHP

QW QW QW QW QW

Gram-ujemnych

HWDORZ SU]H]

SXT

from

6NXWHF]QR

]QR P

LFKORURL]RF\MDQXUDQVRGX

rodki

bakterie (5mg);

isolated

0 J/

bacilli

trimetoprim

5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 6 6 5 5 6 5

SU]H] GQL

]GUHQHP

i wra¿liwoæ

dezynfekcyjnego;

LQD

üP

oporne

LQXW

Gram-negative

6 6

6 6 6

6 6 rodka

QLNLHP

QW QW QW QW QW

SU]H]

REHFEDNWHULLLQNXE

HWDORZ

bakterie

OXNRSURWDP

6NXWHF]QR Z

]QR P

stê¿enia W

dezynfekcyjnych

agents

0 J/P

robocze

na (10mg);

üQD

5 5

preparatów

disinfectant

' 6W

' ' 6W $ :

0 7: 7: oporne

(6%

0 0

6W: $

SRUQR

(6%

6; 6;

2 DQW\ELRW\NL

6W:

streptomycynê

selected

bakterie na

wybranych

RQLDH

disinfectants.

oporne (10mg).

DUFHVFHQV

,GHQW\ILNDFMD

chosen

(FORDFDH (FORDFDH (FORDFDH (FORDFDH (FORDFDH (FORDFDH .

SQHXP 3DHUXJLQRVD 3DHUXJLQRVD 6P 6UXELGHD 6UXELGHD 6OLTXHIDFLHQV (FORDFDH (FORDFDH (FORDFDH (FORDFDH (FORDFDH &IUHXQGLL 3SXWLGD 3DHUXJLQRVD

bakterie

Skutecznoæ szpitalnym Effectiveness to

inkubowanych, ampicylinê

RGXM

áRNDFK

SUX

3RFKRG]H QLH V]F]HSyZ

RORQL]DFMD

\VW FHQD

Tabela

Table 1.

. SDFMHQWyZ

3RZ FHLQIHNFMH

: M SRZ NDUDF]D QyZ VDNyZ

inkub.* badano, oporne

KW Pancer, AE Laudy, E Mikulak i inni

660

Nr 4

Sporód szczepów bakterii inkubowanych na drenie, opornych na dzia³anie 3 rodków

dezynfekcyjnych by³o 13 (62%), na dwa preparaty 3 szczepy (14%), na jeden zwi¹zek

4 szczepy (19%), a szczep P.putida by³ wra¿liwy na 3 rodki dezynfekcyjne (5%). W na-szych badaniach wykazano najwy¿sz¹ skutecznoæ preparatu zawieraj¹cego dichloroizo-

cyjanuran sodu wobec bakterii wykazuj¹cych zdolnoæ wzrostu w postaci biofilmu, za

najni¿sz¹ mononadsiarczanu potasu. Stwierdzono, ¿e badane preparaty dezynfekcyjne

zawieraj¹ce glukoprotaminê i mononadsiarczan potasu s¹ mniej skuteczne od dichloroizo-

cyjanuranu sodu wobec pa³eczek Gram-ujemnych izolowanych od pacjentów (ryc. 1).

DYSKUSJA

W ostatnich latach obserwuje siê sta³y wzrost liczby zaka¿eñ wywo³ywanych przez

Gram-ujemne pa³eczki. Sta³y siê one jednym z g³ównych, pod wzglêdem czêstoci wystê-

powania, czynników wywo³uj¹cych zaka¿enia szpitalne. Liczne niepowodzenia terapeu-

tyczne w leczeniu zaka¿eñ wywo³anych przez Gram-ujemne pa³eczki mog¹ byæ powodo-

wane opornoci¹ szczepów na ró¿ne grupy antybiotyków, chemioterapeutyków, a tak¿e na

rodki dezynfekcyjne. Podobnie jak w przypadku antybiotyków, istnieje prawdopodobnie

cis³a zale¿noæ pomiêdzy zu¿yciem rodków dezynfekcyjnych w szpitalach, a wra¿liwo-

ci¹ na nie bakterii.

Wykazalimy, ¿e sporód trzech badanych w pracy preparatów dezynfekcyjnych naj-

wiêksz¹ aktywnoæ wobec pa³eczek wykaza³a glukoprotamina. Oznaczone wartoci MIC

wszystkich testowanych bakterii (oprócz 1 szczepu S.marcescens) dla glukoprotaminy by³y od 16 do 64 razy ni¿sze od wartoci MIC dla dichloroizocyjanuranu sodu i 4-32-krotnie

ni¿sze od wartoci MIC dla mononadsiarczanu potasu. Nie zaobserwowano ró¿nic we wra¿-

liwoci na poszczególne rodki dezynfekcyjne bakterii izolowanych od pacjentów i wystê-

puj¹cych na pow³okach karaczanów-prusaków.

B³êdy w technice odka¿ania, z³y wybór preparatów oraz ich stê¿eñ powoduje wzrost

opornoci na rodki dezynfekuj¹ce bakterii wystêpuj¹cych w rodowisku szpitalnym (5).

Szczep S.marcescens wyizolowany z powierzchni karaczana-prusaka wykazywa³ bardzo ma³¹ wra¿liwoæ na glukoprotaminê wartoæ MIC wynosi³a 500 mg/L i by³a 8-krotnie

wy¿sza od wartoci MIC dla dwóch szczepów S. rubidea oraz 16-krotnie wy¿sza dla S.liquefaciens. Mo¿na przypuszczaæ, ¿e szczep S.marcescens nale¿a³ do flory szpitalnej.

Prawdopodobnie w wyniku stosowania w tej placówce przez d³ugi okres preparatu dezyn-

fekcyjnego zawieraj¹cego glukoprotaminê, szczep ten naby³ opornoci.

Uzyskane wyniki wskazuj¹ na istnienie korelacji miêdzy wra¿liwoci¹ bakterii na

mononadsiarczan potasu i dichloizocyjanuran sodu a skutecznoci¹ preparatów, zawiera-

j¹cych te rodki w stê¿eniach u¿ytkowych, oznaczon¹ metod¹ nonikow¹.

Jednak¿e w przypadku glukoprotaminy stwierdzono brak jej skutecznoci w stê¿eniu

5200 mg/L w stosunku do dwóch szczepów pa³eczek Gram-ujemnych, dla których ozna-

czone wartoci MIC tego rodka wynosi³y odpowiednio MIC 62,5 mg/L dla E.cloaceae

(izolowany od pacjenta); MIC 500 mg/L dla S.marcescens (izolowany z pow³oki karaczanów). Prawdopodobnie szczepy te, w odró¿nieniu od pozosta³ych, posiadaj¹ zmienion¹

strukturê os³on komórkowych, o ni¿szej przepuszczalnoci dla glukoprotaminy, co powo-

duje, ¿e czas inkubacji nonika w roztworze rodka dezynfekcyjnego jest zbyt krótki, aby spowodowaæ wobec nich efekt bójczy. Natomiast w przypadku okrelania wra¿liwoci

Oznaczanie skutecznoci preparatów dezynfekcyjnych

Nr 4

661

bakterii na biocydy, drobnoustroje s¹ inkubowane w obecnoci tych substancji przez 18

godz., co pozwala na wnikniêcie glukoprotaminy do wnêtrza komórki.

Ponadto wykazalimy, ¿e wzrost w postaci biofilmu ogranicza skutecznoæ rodków

dezynfekcyjnych, mimo ¿e bakterie, w formie planktonicznej, s¹ wra¿liwe na te zwi¹zki.

U¿ytkowe stê¿enie glukoprotaminy (5200 mg/L) okaza³o siê nieskuteczne wobec szcze-

pów tworz¹cych biofilm, dla których oznaczona wartoæ MIC by³a wielokrotnie ni¿sza: od

10,4 ( S. marcescens) do 333 ( P. aeruginosa) razy. Obecnie prowadzonych jest wiele prac nad struktur¹ i mechanizmem powstawania biofilmu. Brak skutecznoci preparatów dezynfekcyjnych wobec bakterii tworz¹cych biofilm mo¿e byæ spowodowany przez wiele

czynników np.: ni¿sze stê¿enie substancji aktywnej w biofilmie, lub zmienion¹ aktywnoæ

metaboliczn¹, a szczególnie enzymatyczn¹, niektórych bakterii w biofilmie (1,2). Prawdo-

podobnie, struktura biofilmu lub jego aktywnoæ biochemiczna okaza³y siê wiêksz¹ ba-

rier¹ wobec mononadsiarczanu potasu ni¿ wobec obu pozosta³ych preparatów. Stwierdzo-

no bowiem, ¿e preparat zawieraj¹cy mononadsiarczan potasu jest najmniej skuteczny spo-

ród badanych zwi¹zków wobec bakterii wykazuj¹cych zdolnoæ do tworzenia biofilmu,

mimo ¿e okrelone wartoci MIC dla mononadsiarczanu potasu by³y w zakresie 250-1000

mg/L, a skutecznoæ preparatu oznaczona metod¹ nonikow¹ wynosi³a 100%.

WNIOSKI

1. Wzrost bakterii w postaci biofilmu znacznie obni¿a skutecznoæ preparatów dezynfek-

cyjnych, dlatego nale¿y opracowaæ skuteczne metody zapobiegania tworzeniu biofilmu

przez mikroorganizmy.

2. Karaczany prusaki bytuj¹ce w szpitalach powinny byæ uznane nie tylko za uci¹¿liwe

szkodniki, ale tak¿e za przenosicieli/ród³o patogennych bakterii opornych na rodki

dezynfekcyjne i/lub antybiotyki.

KW Pancer, AE Laudy, E Mikulak, A Gliniewicz, M Staniszewska, H Stypu³kowska-Misiurewicz BIOACTIVE EFFECTIVENESS OF SELECTED DISINFECTIVE AGENTS

ON GRAM-NEGATIVE BACILLI ISOLATED FROM HOSPITAL ENVIRONMENT

SUMMARY

In our study the susceptibility (MIC) of chosen 21 strains of Gram-negative bacilli isolated in hospitals to disinfectant agents (glucoprotamin, sodium dichloroisocyjanurate, potassium persulfate), the effectiveness of these disinfectants against selected bacteria and their effectiveness to biofilm forming bacteria was determined. It was found that glucoprotamin showed the highest activity to Gram-negative bacteria. Obtained MIC values for glucoprotamin (except 1 strain of S.marcescens) were 16-64 times lower that MICs for sodium dichloroisocyjanurate and 4-32 times lower that MICs for potassium persulfate. The effectiveness of disinfectants containing potassium persulfate or sodium dichloroisocyjanurate was 100% tested by carrier method. Glucoprotamin was inef-fective against 2 out of 9 strains (18%): E.cloacae and S.marcescens. It was found that disinfectants were more effective against Gram-negative bacteria in carrier methods than for biofilm forming bacteria. 86% of bacteria growing 5 days on a catheter were resistant to working solution of disin-

KW Pancer, AE Laudy, E Mikulak i inni

662

Nr 4

fectant containing glucoprotamin (5200 mg/L) or potassium persulfate (4300 mg/L); 66,6% of tested bacteria were resistant to working solution of sodium dichloroisocyjanurate (1795,2 mg/L).

In our study the highest effectiveness to biofilm forming bacteria showed disinfectant with sodium dichloroisocyjanurate, the lowest with glucoprotamin.

PIMIENNICTWO

1. Parkar SG, Flint SH, Brooks JD. Physiology of biofilms of thermophilic bacilli-potential consequ-ences for cleaning. I Ind Microbiol Biotechnol 2003;30:553-60.

2. Costerton JW, Stewart PS, Greenberg EP. Bacterial Biofilms: a common cause of persistent infections. Science 1999;284:1318-22.

3. Heczko P, Bulanda M, Jeljaszewicz J, i in. Nadzór nad zaka¿eniami szpitalnymi w Polsce stan aktualny i mo¿liwoci rozwoju. Przegl Epidemiol 2000;54:247-57.

4. Hsueh P-R, Chen M-L, Sun C-C, i in. Antimicrobial Drug Resistance in Pathogens Causing Noso-comial Infections at a University Hospital in Taiwan, 1981-1999. Emerg Infect Dis 2002;8:63-68.

5. Bielicka A, Janowska J, Jaszczuk E, i in. Dezynfekcja szpitalna teoria i praktyka. Wyd 1. Warszawa: Wydawnictwa Lekarskie PZWL;1979:70

6. Gliniewicz A, Sawicka B, Czajka E. Ocena zagro¿enia i mo¿liwoci zwalczania owadów szkodników sanitarnych w szpitalach w Polsce. Przegl Epidemiol 2003;57:329-34.

7. Czajka E, Pancer K, Kochman M i in. Charakterystyka bakterii wyizolowanych z powierzchni cia³a karaczanów prusaków wystêpuj¹cych w rodowisku szpitalnym. Przegl Epidemiol 2003;57: 655-62.

8. Czajka E, Gliniewicz A, Zió³kowska K, i in. Dzia³anie rodków dezynfekcyjnych na wybrane szczepy bakteryjne wyizolowane z karaczanów prusaków od³owionych ze rodowiska szpitalnego.

W: Materia³y z V Miêdzynarodowego Sympozjum Stawonogi paso¿ytnicze, alergogenne i jado-

wite znaczenie medyczne i sanitarne; 2003, maj 12-15, Kazimierz Dolny:27.

9. Krzywicka H, Janowska J, Tadeusiak B, i in. Metoda okrelania stê¿eñ u¿ytkowych preparatów dezynfekcyjnych. Metoda nonikowa. Warszawa: Wydawnictwa Metodyczne PZH, 1993.

Otrzymano: 23.08.2004

Adres autorów:

Katarzyna Pancer

Pañstwowy Zak³ad Higieny,

ul. Chocimska 24, 00-791 Warszawa

tel: (22) 54 21 267; e-mail: kpancer@pzh.gov.pl