Leki psychotropowe
Leki przeciwlękowe (anksjolityki)
LEKI PSYCHOTROPOWE
Leki przeciwdepresyjne
Leki neuroleptyczne
Małgorzata Bereziń ska
Zakład Farmakologii
Uniwersytet Medyczny w Łodzi
1
2
Leki przeciwlękowe
Benzodiazepiny
Zolpidem
LEKI PRZECIWLĘKOWE
Agoniści receptora serotoninowego 5-HT1A 3
4
Benzodiazepiny – działania
Benzodiazepiny – mechanizm działania
Przeciwlękowe
Uspokajające i nasenne
Przeciwdrgawkowe
ObniŜające napięcie mięśni
Hipokamp
Ciało migdałowate
Cl-
Cl-
Cl-
Cl-
Cl-
Cl-
Cl-
Cl-
5
6
1
Benzodiazepiny – profil kliniczny Benzodiazepiny – farmakokinetyka
ZrównowaŜony
PrzewaŜające
Silne działanie
Działanie nasenne
Dobrze wchłaniają się z przewodu pokarmowego profil kliniczny
działanie
przeciwdrgawko
przeciwlękowe
we
W duŜym procencie wiąŜą się z albuminami krwi Chlorodiazepoksyd
Lorazepam
Klonazepam
Triazolam
Łatwo przenikają barierę krew-mózg
Diazepam
Oksazepam
Diazepam
Lormetazepam
Metabolizowane w wątrobie
Bromazepam
Prazepam
Estazolam
Wydalane z moczem
Klonazepam
Medazepam
Flurazepam
Nitrazepam
Przechodzą przez łoŜysko i do mleka
7
8
Benzodiazepiny – wskazania
Benzodiazepiny – działania niepoŜądane
Zaburzenia lękowe
Spowolnienie psychoruchowe
Padaczka (diazepam, klonazepam)
Zaburzenia koordynacji
Schorzenia układu mięśniowego (diazepam,
Senność
klorazepat)
Zaburzenia pamięci i sprawności intelektualnej
Poalkoholowe zespoły abstynencyjne
Utrata apetytu
Premedykacja chirurgiczna
Zaburzenia dysforyczne
9
10
Agoniści receptorów serotoninergicznych
Zolpidem
Buspiron – agonista receptorów 5-HT +
Ułatwia zasypianie, wydłuŜa całkowity czas 1A
antagonista receptorów D (ogólne działanie trwania snu, zapobiega wczesnemu przebudzaniu 2
uspokajające)
oraz zmniejsza liczbę i czas trwania budzeń
Ipsapiron i gepiron – tylko agoniści receptorów nocnych
5-HT
Nie zmniejsza aktywności dziennej następnego 1A
dnia po przyjęciu dawki nasennej
Wskazania – krótkotrwałe leczenie bezsenności 11
12
2
Zaburzenia neurochemiczne w chorobach afektywnych
Teoria monoaminowa – zaburzenia syntezy i metabolizmu serotoniny i amin katecholowych LEKI PRZECIWDEPRESYJNE
Inne neuroprzekaźniki – acetylocholina, peptydy 13
14
Leki przeciwdepresyjne
Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Nieselektywne inhibitory wychwytu zwrotnego
Konkurują z monoaminami o białka transportujące; serotoniny/noradrenaliny, dodatkowo blokujące receptory blokują presynaptyczne receptory α -adrenergiczne 2
neuroprzekaźników (trójpierścieniowe i czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne)
Działają cholinolitycznie, blokują receptory
Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego histaminowe
serotoniny/noradrenaliny
Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny
Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego noradrenaliny
Inhibitory monoaminoksydazy
Inne
15
16
Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Amitryptylina
Dobrze i szybko wchłaniają się z przewodu
Imipramina
pokarmowego
Desimipramina
DuŜa dystrybucja pozanaczyniowa
Klomimipramina
Długi okres półtrwania
Opipramol
Podlegają efektowi pierwszego przejścia
Doksepina
Metabolizowane w wątrobie do aktywnych
Dibenzepina
metabolitów
17
18
3
TLPD – działania niepoŜądane TLPD – przeciwwskazania
Objawy cholinolityczne
Jaskra
Zaburzenia sercowo-naczyniowe
Zaburzenia rytmu serca
Senność
Znaczne zaburzenia ciśnienia tętniczego
Zaburzenia czynności wątroby
Przerost gruczołu krokowego
Uszkodzenia OUN
19
20
Czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne Czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne
Maprotylina
Działanie podobne do TLPD
Mianseryna
Mniej nasilone działanie cholinolityczne
Mirtazapina
Stosowane głownie w depresjach z pobudzeniem i lękiem
21
22
Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego Selektywne inhibitory wychwytu
serotoniny/noradrenaliny – wenlafaksyna
zwrotnego serotoniny (SSRI)
Hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i serotoniny,
Citalopram
Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego
Fluoksetyna
Podlega EPP
Fluwoksamina
Działania niepoŜądane – nudności, zawroty głowy,
Paroksetyna
zmęczenie, bezsenność, drŜenia mięśni
Sertralina
23
24
4
SSRI – objawy uboczne
Szeroki indeks terapeutyczny
Bezsenność, bóle głowy
Niewielki wpływ na układ krąŜenia
Zaburzenia Ŝoładkowo-jelitowe
Niewielkie ryzyko działania teratogennego
Hamują cytochrom CYP450
Dobra tolerancja
Dysfunkcje seksualne (z wyjątkiem
fluwoksaminy)
25
26
Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO)
noradrenaliny – reboksetyna
Stosowana głównie u pacjentów z depresją ze
Nieselektywne – fenelezyna
współistniejącym zahamowaniem napędu
Selektywne IMAO-A, nieodwracalne –
Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego selegilina
Metabolizowana w wątrobie do nieczynnych metabolitów, wydalana przez nerki
Selektywne odwracalne inhibitory MAO-A
– moklobemid
27
28
Moklobemid
Pozostałe
Wpływa korzystnie na nastrój i napęd
Bupropion – blokuje wychwyt zwrotny dopaminy
Stosowany w depresjach z zahamowaniem
Tianeptyna - selektywnie zwiększa wychwyt zwrotny napędu i w fobii społecznej
serotoniny; skuteczna w depresji poalkoholowej
Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego,
Trazodon - antagonista receptorów serotoninowych i metabolizowany wątrobie
inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny
29
30
5
Działają uspokajająco i antyemocjonalnie w dawkach nie upośledzających procesów
LEKI NEUROLEPTYCZNE
kojarzeniowych
Działają przeciwpsychotycznie
Działają hamująco na ośrodki autonomiczne
Działają hamująco na układ pozapiramidowy 31
32
Leki neuroleptyczne – wskazania
Receptory dopaminowe
Schizofrenia
Podrodzina D1 – D i D
1
5
Ostre stany pobudzenia
Podrodzina D2 – D , D i D .
2
3
4
Pomocniczo w terapii innych chorób
Leczenie przeciwwymiotne
33
34
Leki neuroleptyczne
Leki klasyczne
Klasyczne (typowe)
Grupa
Leki
Atypowe (nowsze)
Promazyna, chloropromazyna, lewomeproamzyna, Pochodne fenotiazyny
tiorydazyna, trifluoperazyna, perfenazyna, prochlorperazyna, perazyna
Pochodne tioksantenu
Chlorprotyksen, flupentiksol, zuklopentiksol Pochodne butyrofenonu
Haloperidol, droperidol
Pochodne
Pimozyd, fluspirylen
difenylobutylopiperydyny
35
36
6
Przeciwwskazania
Działają depresyjnie głównie na pień
CiąŜa
mózgu
CięŜka niewydolność wątroby
Działanie kojące, uspokajające i
Miastenia
nasenne
Działanie hipotermiczne, hipotensyjne,
Jaskra z wąskim katem przesączania
przeciwwwymiotne, zwiększające
Zaawansowana choroba niedokrwienna serca apetyt
Choroba wrzodowa Ŝołądka i dwunastnicy
Działanie pozapiramidowe
Choroba Parkinsona
37
38
Chloropromazyna (Fenactil)
Pochodne tioksantenu
Zastosowanie – psychiatria (zespoły urojeniowe z
Flupentiksol, chlorprotiksen, zuklopentiksol pobudzeniem ruchowym, mania), majaczenie
Działanie farmakologiczne podobne do pochodnych alkoholowe, premedykacja chirurgiczna, pląsawica, fenotiazyny
tęŜec, hipertermia złośliwa, nudności i wymioty
Działają przeciwdepresyjnie, poprawiają nastrój
Słabe działanie pozapiramidowe
39
40
Pochodne tioksantenu – zastosowanie
Pochodne tioksantenu – działania niepoŜądane
Psychozy
Działanie cholinolityczne
Stany pobudzenia psychomotorycznego
Zaburzenia czynności wątroby
i niepokoju
Skórne reakcje alergiczne, nadwraŜliwość skóry
Nerwice
na światło
Leczenie odwykowe
Premedykacja
41
42
7
Pochodne butyrofenonu – zastosowanie
Działają silnie uspokajająco i przeciwwymiotnie
Stany pobudzenia psychomotrycznego w zespołach
urojeniowych i stanach maniakalnych
Silne działanie psychodepresyjne i
pozapiramidowe
Premedykacja chirurgiczna
Nie działają cholinolitycznie i
Neuroleptoanalgezja
przeciwhistaminowo
Wymioty róŜnego pochodzenia
Słabe działanie adrenolitycznie
Pomocniczo w leczeniu pląsawicy i tików 43
44
Pochodne butyrofenonu – działania niepoŜądane Pochodne piperydyny
Zespół parkinsonowski
Pimozyd, fluspirylen
Stany depresyjne
Działają podobnie do pochodnych butyrofenonu –
silniej przeciwpsychotycznie i słabiej uspokajająco
Hipotonia i zaburzenia czynności przewodu pokarmowego
Stosowane głównie w schizofrenii
45
46
Atypowe leki przeciwpsychotyczne
Klozapina
Blokuje receptory dopaminowe (D ), serotoninowe, 4
Grupa
Leki
muskarynowe, α-adrenergiczne i histaminowe Pochodne diazepiny i
Klozapina, olanzapina, zotepina,
oksazepiny
kwetiapina,
Działa silnie uspokajają co, umiarkowanie przeciwpsychotycznie, słabo przeciwdepresyjnie Pochodne benzamidu
Sulpiryd, amisulpiryd, tiaprid
Nie wywołuje objawów pozapiramidowych Inne
Risperidon
Stosowana w psychozach opornych na inne neuroleptyki, lub gdy inne neuroleptyki są przeciwwskazane
MoŜe powodować powaŜne zaburzenia hematologiczne –
leukopenia, granulocytopenia, agranulocytoza!!!
47
48
8
Risperidon
Selektywny antagonista receptorów D2
Silny antagonista receptorów serotoninowych 5-
Działa neuroleptycznie i przeciwdepresyjnie, HT ; blokuje takŜe receptory D , α i H
2A
2
1
1
zwiększa napęd, poprawia nastrój
Zmniejsza wytwórcze objawy schizofrenii, działa
W małych dawkach stosowany w leczeniu chorób takŜe na objawy negatywne
psychosomatycznych, zaburzeń napędu, nastrojów
Rzadko powoduje objawy pozapiramidowe
depresyjnych
W duŜych dawkach stosowany w schizofrenii 49
50
Objawy pozapiramidowe
Objawy pozapiramidowe
Objawy ostre – blokowanie receptorów
Ostre reakcje dystoniczne
dopaminowych w istocie czarnej
Zespół parkinsonowski i akatyzja
Objawy późne – rozwój nadwraŜliwości
Dyskinezy późne
receptorów dopaminowych
51
52
Złośliwy zespół neuroleptyczny
Podawanie duŜych dawek neuroleptyków (flufenazyna, pochodne butyrofenonu, pochodne tioksantenu) lub nagłe odstawienie leków dopaminergicznych
PodłoŜe patofizjologiczne niewyjaśnione
Kliniczna triada objawów
Sztywność
Zaburzenia wegetatywne
Zaburzenia świadomości
Najczęściej u osób w młodym i średnim wieku, zwykle u męŜczyzn
53
9