Internet jako środowisko informacji
mgr Magdalena Wójcik
Dzielenie sie wiedzą – Web 2.0
- Web 2.0 - potoczne określenie serwisów internetowych,
powstałych po 2001, w których działaniu podstawową rolę
odgrywa treść generowana przez użytkowników danego serwisu.
- Media społecznościowe - rodzaje interaktywnych stron www,
współtworzonych przez sieci społeczne osób podzielających
wspólne zainteresowania, w tym: serwisy hobbystyczne,
serwisy dla profesjonalistów, blogi, mikroblogi, serwisy
umożliwiające publikowanie muzyki, filmów, zdjęć, artykułów itp.
Przykłady mediów społecznościowych:
- Wikipedia pl.wikipedia.org
- Youtube www.youtube.com
- MySpace pl.myspace.com
Serwisy dla profesjonalistów z różnych branż:
- Goldenline www.goldenline.pl
- Profeo www.profeo.pl/
- LinkedIn www.linkedin.com/
Serwisy hobbystyczne:
-Facebook www.facebook.pl/
-Grono grono.net/
- Nasza-klasa www.nasza-klasa.pl
Blogi i blogosfera:
Blog - rodzaj strony internetowej zawierającej określoną liczbę
odrębnych, samodzielnych, uporządkowanych chronologicznie
wpisów, których twórcą jest właściciel bloga. Blogi umożliwiają
zazwyczaj archiwizację oraz kategoryzowanie wpisów, a także
komentowanie wpisów przez czytelników danego bloga. Ogół
blogów traktowany jako medium komunikacyjne nosi nazwę
blogosfery.
- blog.pl
- blogsearch.google.pl
Przykłady:
http://www.infopoint.pl/wordpress/category/informacja-naukowa/
http://bendyk.blog.polityka.pl/
http://kultura20.blog.polityka.pl/
Mikroblogi:
Mikroblog - to rodzaj dziennika internetowego, w którym głównym nośnikiem informacji są krótkie wpisy mające zazwyczaj długość
jednego zdania. Tak jak zwykłe blogi, mikroblog może oprócz wpisów
tekstowych zawierać zdjęcia, klipy dźwiękowe czy filmowe; może byc
dostępny dla każdego lub wąskiej grupy wyselekcjonowanych przez autora czytelników.[1][2]
Główną ideą mikroblogów jest przekazywanie informacji, o czynności
jaką się w danej chwili wykonuje, krótkich przemyśleń lub planów, które ma się zamiar zrealizować w najbliższym czasie. Możliwe jest także prowadzenie konwersacji pomiędzy użytkownikami, przy użyciu
wpisów.
Zbliżoną do mikroblogów funkcjonalność posiada większość
komunikatorów internetowych - jest to "opis", "stan" lub "status".
Przykłady:
* Twitter, twitter.com
* Spinacz, spinacz.pl
* Flaker, flaker.pl
* Blip, blip.pl
* Pinger, pinger.pl
Współtworzenie dokumentów:
* Google dokument - http://docs.google.com
* Zoho - http://zoho.com
Narzędzia komunikacji:
- komunikatory (programy komputerowe pozwalające na przesyłanie
komunikatów pomiędzy dwoma lub więcej komputerami poprzez
Internet )
Cechy:
- komunikacja w czasie rzeczywistym oraz możliwość zostawiania
wiadomości do późniejszego odczytania
- informacje o dostępności użytkownika
- Używanie emotikonów, charakterystycznych skrótów
Przykłady:
- GG
- Skype
- Spik
- Tlen
Listy dyskusyjne i grupy dyskusyjne: zasady działania,
różnice, korzyści
Lista dyskusyjna to forma internetowej grupy dyskusyjnej polegającej na automatycznym rozsyłaniu e-maili przysyłanych na adres listy do osób, które zdecydowały się na zapisanie się do niej.
Tego rodzaju listy są najstarszą formą funkcjonowania grup
dyskusyjnych w internecie i powstały one niemal równocześnie z samym internetem. Listy dyskusyjne pozwalają prowadzić dyskusję na określony temat wielu osobom jednocześnie przy wykorzystaniu poczty
elektronicznej.
Sama idea listy dyskusyjnej jest prosta. Aby prowadzić dyskusję na wybrany temat wystarczy posiadać konto pocztowe i jakikolwiek
program (klient) pocztowy, oraz zapisać się do danej listy.
E-mailowe listy dyskusyjne są zazwyczaj obsługiwane przez specjalny serwer. Lista jako całość posiada swój własny adres e-mail. Po wysłaniu e-maila na ten adres serwer automatycznie rozsyła jego kopie do wszystkich osób, które zdecydowały zapisać się na daną listę.
Grupa dyskusyjna - w Internecie to ogólna nazwa wszelkich form dyskusji internetowej przypominających wymianę korespondencji. Grupy dyskusyjne przyjmują formę list dyskusyjnych pozwalających na automatyczną wymianę e-maili, grup Usenetowych, grup występujących w Fidonecie i forów dyskusyjnych dostępnych przez bramki WWW.
Ze względu na ich dostępność grupy dyskusyjne można podzielić na:
* zamknięte - tzn. być dostępne tylko dla wybranej grupy osób (np: grupy przeznaczone dla pracowników jednej firmy),
* półotwarte - tzn. dostępne dla wszystkich, ale pod pewnymi warunkami, (np. po udowodnieniu swoich kwalifikacji),
* moderowane - czyli dostępne dla wszystkich, ale wysyłane nań komunikaty są cenzurowane przez specjalną osobę,
* otwarte dla zarejestrowanych - czyli dostępne dla wszystkich, którzy się doń zapisali i niecenzurowane,
* całkowicie otwarte - czyli dostępne także dla tych, którzy się do nich nie zapisali.
Ze względu na stosowaną technologię
* E-mailowe listy dyskusyjne
* Grupy funkcjonujące w hierarchii Usenetu (system grup dyskusyjnych, z którego można korzystać przez Internet. Składa się on z tysięcy grup tematycznych, ułożonych w strukturę hierarchiczną. Wiadomości przypominające pocztę elektroniczną użytkownicy wysyłają do serwerów Usenetu, a serwery tworzące sieć P2P automatycznie wymieniają je między sobą. Czasem wiadomości są nazywane postami)
* Grupy dyskusyjne dostępne przez strony WWW - które są często
zwane też forami dyskusyjnymi (to przeniesiona do struktury stron WWW forma grup dyskusyjnych, która służy do wymiany informacji i poglądów między osobami o podobnych zainteresowaniach przy użyciu przeglądarki internetowej.
* Intranetowe grupy dyskusyjne - dostępne tylko w ramach sieci lokalnej danej instytucji lub firmy.
Przykłady:
CataList
news.cyf-kr.edu.pl
usenet.gazeta.pl
Wyszukiwanie zasobów naukowych w Internecie:
* Dostęp komercyjny do czasopism naukowych
- oferta BJ www.bj.uj.edu.pl
- oferta innych bibliotek akademickich
http://www.bu.uni.wroc.pl/e-zrodla/czasopisma-elektroniczne,
http://www.buw.uw.edu.pl/
- serwisy największych wydawców komercyjnych
* Blackwell Publishing blackwellpublishing.com
* Elsevier www.elsevier.com
* Springer www.springer.com
- komercyjne czytelnie online
Czytelnie online i wyszukiwarki książek:
Na co zwrócic uwagę?
- formę dostepu do pełnego tekstu
- zasady odpłatności
Przykłady:
http:// www.czytelniamedyczna.pl
www.nexto.pl
Wolny dostęp - ruch Open Access
Open access - oznacza wolny dostęp do darmowych zasobów
znajdujących się w sieci przy uwzględnieniu i zachowaniu praw
autorskich. Dokumenty zawarte w archiwach i repozytoriach Open
Access to najczęściej pełne teksty artykułów, fragmentów prac,
prezentacji, raportów, pliki graficzne, dźwiękowe i audiowizualne o wysokim poziomie opracowania merytorycznego ze wszystkich
dziedzin wiedzy, dostępne bezpłatnie w łatwy i szybki sposób [zob.
artykuł: Najsarek, Paweł (2006).Terminologia Open Access, EBIB nr3]
Open Access - kluczowe pojęcia:
REPOZYTORIUM – archiwum tekstów naukowych w sieci
PREPRINT – tekst, który został udostępniony w formie elektronicznej
przed jego faktycznym opublikowaniem w formie drukowanej; wstępna
wersja publikacji, która może ulec zmianie w wersji drukowanej.
POSTPRINT – tekst, który został udostępniony w formie elektronicznej
po opublikowaniu go wcześniej w formie drukowanej.
Archiwa dyscyplin naukowych - preprinty/postprinty
- E-lis (Eprints In Library and Information Scence) http://eprints.rclis.org
- Digital Library of Information Science and Technology
http://dlist.sir.arizona.edu
- Los Alamos Physics E-Print Server http://arxiv.org (nauki ścisłe, dobre)
- Computing Research Repository CoRR http://arxiv.org/corr/home
- biomedcentral.com
- PhilSci Archive http://philsci-archive.pitt.edu
- CERN preprints server http://preprints.cern.ch (fizyka jądrowa)
- Cogprints http://cogprints.org (pełne teksty, nauki kognitywne, oarty na GNU, dobre wyszukiwanie zaawansowane)
ROAR (Registry of Open Access Repositories) http://roar.eprints.org
-katalog repozytoriów stosujących się do zasad Open Access
DOAR (The Directory of Open Access Repositories) -katalog
repozytoriów akademickich w ramach ruchu OA)
Inicjatywa polska
- DIR obecnie OTWARTA NAUKA ponaduczeliana domena
internetowych repozytoriów wiedzy - http://dir.icm.edu.pl - w założeniu miała to być pierwsza polska naukowa biblioteka cyfrowa,
która ułatwi i upowszechni dostęp do materiałów naukowych, w tym
tekstów, grafiki, multimediów itp.
DOAJ (Directory of Open Access Journals) – katalog czasopism
dostępnych w ramach OA
Sherpa (Publisher copyright policies & self-archiving) – serwis
pozwalający ustalić stosunek poszczególnych wydawców do
ruchu OA)
Wyszukiwarki zasobów naukowych:
- Google Scholar http://scholar.google.com
- Scirus www.scirus.com
Serwisy tematyczne o kontrolowanej jakości:
* BUBL
* INTUTE
Zalety:
1) dają dostep do zasobów starannie wyselekcjonowanych
i poddanych ocenie merytorycznej
2) dają dostęp do zasobów uporządkowanych wg schematu
klasyfikacji
Tryby dostępu:
1)wyszukiwanie - search
2)przeglądanie – browse
3)indeksy
Biblioteki cyfrowe jako źródła zasobów naukowych
np. MBC – Małopolska Biblioteka Cyforwa - http://mbc.malopolska.pl
- dziedzictwo kulturowe (dawne czasopisma, inkunabuły, mapy,
rękopisy, cymelia, starodruki)
- nauka i dydaktyka
- regionalia
- zbiory specjalne
- archiwalia
Cenne źródło informacji dla historyków, literaturoznawców, geografów
ale w zsadzie BRAK bieżących eprintów.
INNA ROLA niz repozytoria!
CiteSeer – jeden z lepszych indexów cytowań z dziedziny
informatyki, dwa moduły: baza zawartości czasopism i index cytowań, procedyury zliczania statystycznego,
dobra, wiarygodna baza, pismiennictwo angielskie.
Opcja kaskady cytowań – kto kogo cytował w jakiej
kolejności, opcja aktywnej bibliografii, opcja
wyszukiwania podobnych dokumentów bazujących na
tym samym tekście, łączy ze sobą dokumenty w
których pojawiają się rzadkie słowa, pokazuje
współcytowania, grafy ewolucji cytowań.
CiteBase – na razie eksperyment, bez skutków w praktyce.
INNE:
Find Articles – wyszukiwarka artykułów darmowych i
premiowanych z różnych dziedzin.
Book Google.com – wyszukiwanie książek
OAIster http://oaister.worldcat.org - ważne, wyszukiwarka eprintów (elektronicznych wersji
artykułów) w repozytoriach i archiwach dyscyplin
naukowych
Narzędzia web 2.0 w komunikacji naukowej
Web 2.0 - potoczne określenie serwisów internetowych,
powstałych po 2001, w których działaniu podstawową rolę
odgrywa treść generowana przez użytkowników danego serwisu.
Przykłady:
- serwisy typu wiki
- listy i grupy dyskusyjne
-blogi i mikroblogi
-serwisy społecznościowe dla profesjonalistów
- platformy pracy grupowej
ScienceBlog http://www.scienceblog.com
SlideShare http://slideshare.net
Research Blogging http://reasearchblogging.org
Przykład bloga: Philosophy of Information
www.philosophyofinformation.net/blog
Przykład wiki: Scholarpedia http://scholarpedia.org
Gapminder http://gapminder.org
Swivel http://www.swivel.com
WYSZUKIWANIE ZASOBÓW NAUKOWYCH -
PODSUMOWANIE
Jeśl
Jeśl i
i s
s z
z u
u kam
kam
kon
kon kretne
kretne j
j p
p ub
ublilik
k a
a cji
cji
SHERPA – punkt startowy (sprawdzam czy dany wydawca pozwala
udostępniać swoje publikacje w ramach OA)
TAK
NIE
SZUKAM
SZUKAM W
W ZASOBACH
ZASOBACH OA
KOMERCYJNYCH
WYSZUKIWANIE ZASOBÓW NAUKOWYCH -
PODSUMOWANIE
J
J e
e śli
śli szu
szu kam
kam
cze
cze goś na
goś na d
d any
any tema
temat t
SZUKAM
SZUKAM W
W ZASOBACH
ZASOBACH OA
KOMERCYJNYCH
WYSZUKIWANIE ZASOBÓW NAUKOWYCH -
PODSUMOWANIE
Zasob
Zasob y
y kome
kome rcy
rcyj jne
ne
BIBLIOTEKI NAUKOWE -----> BAZY
STRONY WYDAWCÓW
KOMERCYJNE CZYTELNIE ONLINE
WYSZUKIWANIE ZASOBÓW NAUKOWYCH -
PODSUMOWANIE
Zasoby
Zasoby O
O A
A
* katalogi repozytoriów (opcja wyszukiwania repozytoriów lub
przeszukiwania ich zawartości)- DOAR, ROAR
*repozytoria dziedzinowe – Cogprints, E-lis, Arxiv itp.
*katalog czsopism OA – DOAJ
* wyszukiwarki zasobów naukowych – Scirus, Scholar
* zasoby Web 2.0 – blogi specjalistyczne, fora tematyczne, serwisy
typu data shering itp.
WYSZUKIWANIE ZASOBÓW NAUKOWYCH -
PODSUMOWANIE
Do zadań specjalnych
Sherpa – sprawdzanie stosunku wydawców do ruchu OA
Citeseer, Citebase – sprawdzanie cytowalności publikacji i
autorów
+ INNE ( google books, find articles itp)
Konstruowanie strategii wyszukiwawczych – dobór strategii
wyszukiwania do określonej sytuacji problemowej
Etapy:
1. Zdefiniowanie sytuacji problemowej (kto i dlaczego poszukuje
informacji)
2. Sprecyzowanie wynikających z niej potrzeb informacyjnych
3. Określenie kolejnych kroków w procesie wyszukiwania
informacji, narzędzi i zasobów
4. Ocena efektów
Rozwiązywanie sytuacji problemowych:
G1:
- student piatego roku fizyki poszukuje informacji do pracy magisterskiej na temat związany z
- naukowiec chce wiedzieć kto i w jakich latach cytował jego prace
- student zarządzania szuka prezentacji multimedialnych do zilustrowania referatu
G2:
- student III roku historii szuka artykułów z czasopism naukowych do pracy licencjackiej na temat II wojny światowej
- naukowiec szuka informacji o repozytoriach z dziedziny biologii w USA
- student prawa szuka materiałów do pracy magisterskiej na temat związany z prawem autorskim
G3
- student marketingu chce się dowiedzieć czy artykuł z komercyjnego
czasopisma naukowego może być w jakiejś formie dostępny w Internecie
- student psychologii szuka materiałów do pracy licencjackiej związanej z pewnymi działami biopsychologii
- młody naukowiec szuka współpracowników do projektu związanego z
bibliotekami cyfrowymi. Gdzie powinien szukać osób o podobnych
zainteresowaniach naukowych? Jakich narzędzi powinien użyć do
zorganizowania współpracy?