© mgr Marek Masztalerz
PRODUKTY GOTOWE
Do ewidencji kosztu wytworzenia produktu stosuje się w trakcie okresu dwa konta
syntetyczne w zespole „5”:
1) Produkcja podstawowa (501), na którym na bieŜąco ujmuje się koszty bezpośrednie,
2) Koszty wydziałowe (506), na którym ewidencjonuje się koszty pośrednie produkcji.
Koszty te (a ściślej: uzasadniona część tych kosztów) są przenoszone na koniec okresu
na konto 501 w celu ustalenia rzeczywistego kosztu wytworzenia wyrobów gotowych
i produkcji w toku (saldo Dt konta 501)1.
W zaleŜności od moŜliwości wiarygodnej kalkulacji rzeczywistego kosztu wytworzenia
produktu przedsiębiorstwo moŜe na bieŜąco wyceniać wyroby gotowe przyjęte do magazynu
oraz rozchodowane w trakcie okresu:
• według rzeczywistego kosztu wytworzenia,
• według planowanego kosztu wytworzenia (wynikającego np. z załoŜeń budŜetowych),
korygowanego na koniec okresu (po dokonaniu kalkulacji kosztu rzeczywistego) o
odchylenia od kosztu planowanego (debetowe lub kredytowe).
Ewidencja przyjęcia do magazynu wyrobów gotowych wycenionych wg rzeczywistego
kosztu wytworzenia polega na przeniesieniu kosztów wytworzenia wyrobów z konta 501
„Produkcja podstawowa” (zapis po stronie Ma) wprost na konto 601 „Wyroby gotowe” (zapis
po stronie Winien). Rozchody wyrobów (np. sprzedaŜ, darowizna, ujawnienie niedoboru,
straty losowe) są wyceniane według jednej z czterech metod dopuszczonych przez prawo
bilansowe2:
1) koszt przeciętny, obliczony jako średnia waŜona kosztów wyrobów w magazynie,
2) FIFO („pierwsze weszło – pierwsze wyszło”), gdy w rozchód wycenia się kolejno po
kosztach tych wyrobów, które zostały najwcześniej wytworzone,
3) LIFO („ostatnie weszło – pierwsze wyszło”), gdy rozchód wycenia się kolejno po
kosztach tych produktów, które zostały najpóźniej wytworzone,
4) szczegółowa identyfikacja kosztów poszczególnych wyrobów.
W przypadku ewidencji produktów po planowanym koszcie wytworzenia, zapisy
księgowe są bardziej skomplikowane. Ilustruje to przykład 3. Wyroby przyjęte do magazynu
oraz rozchodowane są wyceniane na bieŜąco po koszcie planowanym. Po przeprowadzeniu
kalkulacji rzeczywistego kosztu wytworzenia ustala się odchylenia od kosztu planowanego
(saldo konta 580 – „Rozliczenie kosztów”). Najpóźniej na dzień bilansowy dokonuje się
rozliczenia odchyleń przypadających na wyroby rozchodowane (sprzedaŜ, darowizna,
ujawnione niedobory albo straty losowe). Jeśli koszt rzeczywisty jest wyŜszy od
planowanego, odchylenia mają charakter debetowy i zwiększają one koszty rozchodowanych
wyrobów (koszt wytworzenia sprzedanych wyrobów, pozostałe koszty operacyjne albo straty
nadzwyczajne – w zaleŜności od charakteru rozchodu wyrobów). Jeśli natomiast koszt
rzeczywisty jest niŜszy od planowanego, występują odchylenia kredytowe, które zmniejszają
koszty wyrobów rozchodowanych w okresie sprawozdawczym.
1 Zgodnie z art. 34 ust. 1 pkt. 2 UoR jednostka moŜe równieŜ wyceniać produkcję w toku w wysokości
bezpośrednich kosztów wytworzenia lub tylko materiałów bezpośrednich bądź nie wyceniać jej w ogóle - jeŜeli nie zniekształca to stanu aktywów oraz wyniku finansowego jednostki. Zasady tenie mogą być jednak stosowane do produkcji o przewidywanym czasie wykonania dłuŜszym niŜ 3 miesiące, przeznaczonej do sprzedaŜy lub na
rzecz środków trwałych w budowie jednostki. Nie dotyczy to jednak produkcji rolnej.
2 Art. 34 ust. 4 UoR.
Akademia Ekonomiczna w Poznaniu 2007
© mgr Marek Masztalerz
Przykład. Ewidencja wyrobów po koszcie planowanym
Koszt wytworzenia
Produkcja podstawowa
Rozliczenie kosztów
Wyroby gotowe
sprzed. wyrobów
4.000
5.200 (5
5) 5.200
5.000 (2
Sp.2.000 3.000 (3
3) 3.000
1) 1.700
200 (6
2) 5.000
400 (4
7) 75
Pozostałe koszty
Koszty wydziałowe
Odchylenia
operacyjne
1.700
1.700 (1
6) 200
25 Sp.
4) 400
75 (7
8) 10
10 (8
1. Przeniesienie kosztów wydziałowych w cięŜ ar kosztu wytworzenia.
2. Przyję cie 100 szt. wyrobów gotowych do magazynu po planowanym koszcie wytworzenia 50 zł/szt.
3. Wydanie odbiorcy 60 szt. sprzedanych wyrobów gotowych. Wycena po koszcie planowanym 50 zł/szt.
4. W drodze darowizny przekazano 8 szt. wyrobów. Wycena po koszcie planowanym 50 zł/szt.
5. Ustalenie (w wyniku kalkulacji) rzeczywistego kosztu wytworzenia wyrobów gotowych 52 zł/szt.
i rozliczenie kosztów wyrobów przyję tych do magazynu.
6. Przeniesienie odchyleń (debetowych) od planowanego kosztu wytworzenia wyrobów gotowych.
7. Ustalenie odchyleń od planowanego kosztu przypadają cych na sprzedane wyroby gotowe.
Wskaź nik narzutu odchyleń = (200 – 25) / 7.000 = 2,5 %. Narzut odchyleń Dt na sprzedane wyroby wyniesie 3.000 · 2,5% = 75 zł.
8. Zaksię gowanie odchyleń przypadają cych na wyroby przekazane w drodze darowizny. Narzut odchyleń Dt wyniesie 400 · 2,5% = 10 zł.
• Rzeczywisty koszt wytworzenia sprzedanych wyrobów wynosi 3.075 zł. Taka wartość zostanie
wykazana w rachunku zysków i strat w wariancie kalkulacyjnym.
• Rzeczywista wartość darowizny wynosi 410 zł.
• W magazynie pozostały wyroby gotowe wycenione wg rzeczywistego kosztu wytworzenia 3.690 zł.
(jest to suma sald kont „Wyroby gotowe” i „Odchylenia”). Produkcja w toku na koniec okresu zostanie
wyceniona na 500 zł (saldo konta „Produkcja podstawowa”). Te wartości trafią do bilansu (zapasy).
Akademia Ekonomiczna w Poznaniu 2007