Z wykształcenia – filolog klasyczny
Niemiec polskiego pochodzenia „jestem na to dość Polakiem, by całą muzykę świata oddać za Szopena”
Pisał przewaŜnie wolne aforyzmy (dwie ksiąŜki)
Trzy główne okresy:
Kult sztuki, - pod wpływem Wagnera
nauki, - pod wpływem Darwina
Ŝycia (siły i indywidualności) – własne przemyślenia
Najwięcej wykorzystał prac Darwina i Spencera
A punkt wyjścia znalazł teŜ u Szopenhauera przezwycięŜając jego pesymizm a zachowując
irracjonalizm i woluntaryzm
Podobieństwa są teŜ u Heraklita i sofistów
Relatywistyczna teoria poznania
Wszystkie czynności i wytwory ludzi uwarunkowane są potrzebami Ŝyciowymi
Poznanie takŜe słuŜy zadaniom praktycznym
Prawdą jest dla nas to i tylko to, czego wymaga od nas Ŝycie, dlatego jest subiektywna i względna.
Obiektywna i bezwzględna prawda jest złudzeniem
Twierdził ze umysł nie ujmuje wiernie rzeczywistości a wręcz zawsze ją fałszuje
Bo rzeczywistość jest nieustanną zmiennością
Nasza prawda jest zawsze utrwalona uporządkowana i uproszczona (jest prawda tylko dla
nas)
Urządziliśmy sobie świat tak byśmy mogli w nim Ŝyć, wprowadziliśmy ciała linie ale nie są one przez to dowiedzione Ŝycie nie jest takŜe argumentem bo miedzy warunkami Ŝycia teŜ
moŜe być błąd
KaŜde nasze pojecie deformuje rzeczywistość chociaŜby przez to Ŝe ją uogólnia
Relatywistyczna teoria wartości
Jeśli coś uwaŜamy za dobro, za wartość to jest to tym bardziej względne i subiektywne
zwłaszcza wartości moralne.
Moralność kaŜdy ma taką, jaka mu do jego celów Ŝyciowych jest potrzebna
(moralność panów i moralność niewolników) – nasza epoka jest epoką moralności
niewolników.
Nietsche chciał zajmować czyste, bezstronne, naukowe stanowisko wobec moralności. Choć potem utoŜsamiał się z rasą i moralnością panów.
Krytyka moralności współczesnej
Moralność opiera się na trzech załoŜeniach:
- równości – wszyscy są równi, mają równe prawa i obowiązki
- wolności – kaŜdy powinien być wolny byle nie stawał na drodze ku wolności innych
- wartości moralnej – wartość moralna jest bezwzględna wskazując Ŝe jest potrzebna do Ŝycia lub zdrowia nie musimy jej uzasadniać
Zasady moralności
- sprawiedliwości
- uŜyteczności
- altruizmu i miłości bliźniego
- litości
- prymatu dóbr duchowych
- prymatu ogółu (dobro ogółu)
- intencji
- wychowania
- nagrody i kary
Moralność ta wywodzi się od Sokratesa i platona, przejęło ją chrześcijaństwo – platonizm dla ludu” wraz z jego zgubną ideą dobra.
Przewartościowanie wszystkich wartości
Jego moralność (moralność panów) była przeciwna moralności dziś panującej
ZałoŜenia:
- wartość Ŝycia - jedyna wartość bezwzględna
- wolność silnego – wolność ma tylko ten kto ma siłę by sobie ją zapewnić
- nierówność – miedzy ludźmi są lepsi i gorsi
Podstawowym jego przekonaniem było to iŜ Ŝycie jako fakt biologiczny jest osnową
ludzkiego istnienia, Ŝycie duchowe tylko jego odroślą
Min stąd wypłynął jego naturalizm i relatywizm epistemologiczny i etyczny i koncepcja
nowej moralności, przewartościowanie wszystkich wartości, wyjście poza dobro i zło, walka z dekadencją.
Bergson
Jeden z najwybitniejszych filozofów francuskich
Wydał 4 ksiąŜki
Zwolennik Spencera i mechanistycznego rozumienia świata. Przemiana w jego sposobie
myślenia nastąpiła w latach 1881-1883
Jego intuicjonizm był w opozycji zarówno do irracjonalizmu jak i empiryzmu
Przekształcił poglądy Spencera i spirytualistów francuskich! Naczelnym pojęciem jego nie było juŜ pojęcie duszy, lecz Ŝycia, od spirytualizmu przeszedł do witalizmu
Wystąpił zarówno przeciw nauce, jak i przeciw poznaniu potocznemu. UwaŜał, Ŝe w gruncie rzeczy mają podobne naturę i podobne wady.
Intelekt występuje zarówno w postaci potocznej jak i naukowej. W obu postaciach słuŜy
celom praktycznym Ŝycia i do celów tych dostosowany a będąc dostosowany do celów
praktycznych nie poznaje rzeczy bezinteresownie i bezstronnie
Poznaje w nich tylko to co jest dla Ŝycia i działania waŜne a przeto poznaje je tylko
częściowo, niezupełnie. Co więcej poznaje je fałszywie: przekształca, deformuje, rzeczy.
Stosuje ogólne i trwałe pojecia choć w rzeczywistości istnieją tylko jednostkowe zmienne rzeczy. Deformuje rzeczy tak aby je uczynić bardziej wygodnymi narzędziami działania.
Intelekt ujmując rzeczy, wprowadza do nich deformacje idące aŜ w sześciu kierunkach
Wyraźnie występują one w poznaniu potocznym a jeszcze wyraźniej w nauce.
Intelekt robi z rzeczami:
- unieruchamia – to co jest w nich zmienne, ruchome bo to co jest zmienne i ruchome jest dlań nieuchwytne
- rozkłada rzeczy na części bo to co jest złoŜone jest dlań nieuchwytne
- upraszcza i ujednostajnia rzeczy mają bardzo wiele własności i umysł nie moŜe objąć
wszystkich część ich pomija i ujmuje tylko niektóre
- kwalifikuje rzeczy, czyli ujmuje je ilościowo, nauka pomija jakości i zostaje przy ilościach
- umysł takŜe mechanizuje rzeczy, co jest Ŝywe samorzutne i twórcze tego nie moŜe uchwycić i pomija
umysł relatywizuje – kaŜdą rzecz w nauce określa się w stosunku do innych, w zaleŜności od innych a przez to traktuje się je zaleŜnie, względnie
Intelekt nie jest zdolny do pojmowania rzeczywistości jest sztywny i ma swe formy stałe, dlatego min intelektualna wiedza nie jest nigdy odzwierciedleniem rzeczywistości moŜe być jedynie jej znakiem lub symbolem
Był przeciwnikiem intelektualizmu, – jeśli w ogóle posiadamy wiedzę to nie dzięki
intelektowi!
Był przeciwnikiem racjonalizmu, – jeśli istnieje kryterium prawdy to w kaŜdym razie nie jest nią racjonalność
Był przeciwnikiem scjentyzmu, – bo nauka operuje właśnie intelektem i racjonalnymi
kryteriami
Szukał poznania innego, lepszego praktycznie nie uwarunkowanego!
Według Bergsona nie jesteśmy zmuszeni do opierania swojej wiedzy na intelekcie i mamy inne moŜliwości moŜemy równieŜ posługiwać się intuicją!
Bergson poprzez poznanie bezpośrednie (intuicję) obejmuje najbardziej złoŜoną konkretną rzeczywistość – rozumiał przez nią min. Bezpośrednią znajomość rzeczy i wydrzeń
Intuicja jest zdolnością niezwyczajną nie tak zrozumiałą jak zdolność postrzegania i myślenia Tłumaczył ją jako rodzaj instynktu
Instynkt i intelekt są przeciwieństwami instynkt działa nieświadomie a intelekt świadomie, instynkt czerpie swą siłę z organizmu, intelekt jest od organizmu względnie niezaleŜny Intuicja jest uświadomionym instynktem.
Tezy Bergsona:
- poznanie intuicyjne jest róŜne od intelektualnego
- poznanie intuicyjne jest doskonalsze od intelektualnego
- poznanie intuicyjne jest jedynym prawdziwym poznaniem
Bergsonizm powstał praktycznie z 10 antytez jakości i ilości, zmiennego trwania i
jednorodnej przestrzeni, Ŝycia i mechanizmu, pamięci i materii, wolności i konieczności, czynników osobistych i społecznych, Ŝywej świadomości i schematycznej mowy, intuicji i intelektu, poznania i działania, metafizyki i nauki,
Nie tylko bronił odrębności ale teŜ większej realności jakości trwania Ŝycia wolności wyŜszej wartości czynników osobistych czystego poznania intuicji. Są to naczelne hasła jego filozofii Ŝycie i intuicja
Kierkegard
Heidegger
Sartre
Najgłębsza rzeczywistość wymyka się z definicji pojęciowej, moŜe być przeŜyta ale nie moŜe być przedmiotem wiedzy intersubiektywnej
Przedmiotem filozofii jest egzystencja mieli na myśli iŜ jest nim byt ludzki
Istotne motywy:
- humanizmu – Ŝe istnienie ludzkie jest właściwym tematem filozofii
- infinityzmu – Ŝe człowiek skończony styka się wciąŜ w istnieniu swym z nieskończonością
- tragizmu – Ŝe istnienie ludzkie jest wypełnione troską i grozą śmierci
- pesymizmu – Ŝe człowieka otacza nicość, Ŝe nie ma nic na czym mógłby się oprzeć
Według egzystencjalistów esencja nie stanowi o egzystencji nie wyprzedza egzystencji bo nie ma w ogóle Ŝadnej esencji.
Istota czyli esencja ma w rzeczach stanowić czynnik powszechny stały niezmienny określony raz na zawsze i jeśli nie ma istoty czyli nie wyprzedza ona istnienia rzeczy to nie ma w nich nic powszechnego stałego określonego przesądzającego ich los
Nikt człowieka wedle Ŝadnej idei nie zrobił znalazł się na świecie nic z góry własności jego nie przesądza a jaki będzie to zaleŜy od tego co z siebie zrobi moŜe być tym czy innym, wszystkim albo niczym
Istnienie ludzkie jest faktem pierwotnym, jest bytem istot świadomych, mających pewien stosunek do swego istnienia
Jest bytem istot dbających o własny byt i poniekąd o nim stanowiących, byt jego nie jest izolowany lecz jest zespolony ze światem!
Człowiek nie tylko istnieje w świecie ale go takŜe poznaje, świadomość bytu nie tylko
własnego ale i cudzego jest właśnie cechą ludzkiego istnienia
(byt dla siebie i w sobie)
torska – cechą egzystencji ludzkiej,
trwoga
śmierć nie jest przejściem do innego istnienia lecz nieodwołalnym końcem istnienia
Ciekawość kaŜe mu wciąŜ nowe rzeczy włączać do swojego otoczenia z nich wszystkich robi codzienność i sam zanika w niej. I tylko niezwykły bieg zdarzeń moŜe uczynić Ŝe zostanie wytrącony z tego kręgu codzienności dopiero zaś gdy się to stanie poczuje się jak nie u siebie wtedy zrozumie swe istnienie Póki zaś Ŝyje w codzienności ona narzuca zewnętrzne obce
formy jego istnieniu, a przez to przekształca je czyni nieprawdziwym. To złudne poczucie codzienności swojskości usypia jego trwogę i jest złe, bo jest oddawaniem się złudzeniu ucieczką przed losem!
Tylko kto widzi obecność bytu poznaje go w całej prawdzie!
Nie zostało nic z tego czego ludzkość pragnęła i w co wierzyła! Zostało istnienie ludzkie krótkie i przypadkowe wyczerpujące się w teraźniejszości, która nie jest epizodem, lecz wszystkim
Człowiek jest wolny czy tego chce czy nie!
Jest na to skazany. Ale wciąŜ musi wybierać, decydować
Wybierać trzeba bo trzeba Ŝyć
Wynikało z tej filozofii Ŝe wybierać trzeba ale takŜe Ŝe nie ma podstaw do wyboru, nie ma róŜnicy między dobrem a złem człowiek moŜe wybrać Ŝycie hedonisty tak samo jak ascety
kaŜdy taki wybór jest zasadniczo równowartościowy jeśli jest dokonany w imię wolności i odpowiada konkretnej sytuacji jakiej jednostka jest postawiona
Egzystencjalizm odbijał od innych kierunków filozofii zarówno tematyką jak terminologią metodą nastrojem, a wspólnie z nimi ograniczał wiedzę do zjawiskowej
Egzystencjalizm w szerszym znaczeniu moŜna określić tylko tezą Ŝe istnienie ludzkie nie ma swej istoty to znaczy Ŝe nie jest z góry wyznaczone Ŝe człowiek je sam tworzy w tym
znaczeniu i tylko w nim moŜliwy jest ów drugi chrześcijański egzystencjalizm.