Wydział Kształtowania Środowiska i Rolnictwa
Ochrona Środowiska
Ocena oddziaływania przedsięwzięcia na Środowisko
Adrian Staszałek
Tomasz Bieniewicz
Temat:
Uran,
pierwiastek, występowanie i rola w przyrodzie.
Praca kontrolna wykonana
w ramach przedmiotu
METALE CIĘŻKIE W ŚRODOWISKU
Szczecin 2011
Pierwiastek – informacje ogólne
U – uran
nazwa łacińska: uranium
nazwa angielska: uranium
•
właściwości fizyczne i chemiczne:
Grupa: Aktynowce
Okres: 7
Liczba atomowa: 92
Liczba masowa: 238.0289
Stan skupienia: (20°C,1atm.): ciało stałe
Uran jest ciężkim, kowalnym metalem o wysokiej temperaturze topnienia, bardzo aktywny
chemicznie. W wysokiej temperaturze reaguje z tlenem, wodorem, azotem, węglem i parą wodną. Z
powietrzem reaguje już w temperaturze pokojowej. Sproszkowany uran jest piroforyczny. Łatwo
rozpuszcza się w kwasie solnym. Z kwasem siarkowym, fosforowym, fluorowodorowym reaguje
bardzo powoli, a z kwasem azotowym z umiarkowaną szybkością. Drobno sproszkowany uran
reaguje z HNO wybuchowo. Uran metaliczny reaguje z alkaliami. W związkach występuje na +3,
3
+4, +5 i +6 stopniu utlenienia. Jony uranu w roztworach wodnych są barwne: U+3 - czerwony, U+4 -
zielony. Jest rozpowszechniony w przyrodzie ale jego izotopy są nietrwałe. Wykazuje właściwości
paramagnetyczne.
Konfiguracja elektronowa : 1s22s22p63s23p64s23d104p65s24d105p66s25d104f146p67s26d15f3
Uran jest srebrzystoniebieskim/srebrzystobiałym metalem, jest kowalny i ciągły. Pozostałe dane
charakterystyczne tego pierwiastka:
Liczba elektronów: 92
Liczba neutronów: 146
Liczba protonów: 92
Elektroujemność (Allred-Rochow, Pauling):.--,1.7
Stopień utlenienia: +3, +4, +5, +6
Przewodność elektryczna: 33.3*105 1/(m* )
Gęstość (293 K): 19.04 g/cm3
Temperatura topnienia:1132°C, 1405 K
Temperatura wrzenia:33818°C, 4091 K
Ciepło właściwe: --
Ciepło topnienia: 27.66 kJ/mol
Ciepło parowania: 422 kJ/mol
Przewodność cieplna: : 27.6 W/(m*K)
Liczba znanych izotopów: 21 w tym trwałych: 1 (słabo promieniotwórczy)
•
Zastosowanie:
Stosuje się go jako paliwo w reaktorach atomowych zarówno w elektrowniach jak i w napędzie atomowym statków. Izotop 235U służył do konstrukcji bomb atomowych. Izotop 238U
wykorzystuje się do produkcji rozszczepialnego plutonu 139Pu. Uranu używa się do barwienia szkła
na żółto i datowania izotopowego wieku skał.
Występowanie:
Uran występuje w przyrodzie tylko w postaci związków. Jest on dość szeroko
rozpowszechniony - występuje w postaci rud w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Rosji i Zairze.
Pod względem występowania w skorupie ziemskiej zajmuje 47 miejsce (procenty wagowe).
Historia pierwiastka oraz informacje szczegółowe:
Pierwiastek ten odkrył w 1789r Martin Klaproth – niemiecki aptekarz (później ów aptekarz
został Profesorem chemii na uniwersytecie w Berlinie).Odkrył go wędrując po Rudawach. Natrafił
na blendę smolistą (jedną z rud uranu ), uran wchodził w jej skład. To właśnie w tym minerale po
raz pierwszy soztało zaobserwowane promieniowanie tego pierwiastka.
Uran jest metalem nieszlachetnym (ma okolo 80 rud), nie występuje w stanie wolnym –
natychmiast bowiem łączy sie z tlenem w powietrzu, który pokrywa go cienką warstwą tlenku.
Jego rudy są bardzo rozproszone i posiadają niepozorny wygląd.
Blenda smolista jest najważniejszą jego rudą . Niepozorna, mało zachęcająca, czarna jak
smoła substancja przez wiele lat nie posiadała zastosowania. Ruda ta uważana była za rudę żelaza, cynku bądź wolframu (ze względu na swój duży ciężar). Jednak w rozumieniu niemieckiego naukowca Klaprotha owa substancja mogła być np. Rudą sierczlu metalu ciężkiego lecz nie posiadała jej w swoim składzie. Przeprowadził on więc dużo badań analizujących tą dość unikalną
substancję. Różnymi sposobami próbował ją poznać. Niestety, pod działaniem płomienia i dmuchawki ruda się nie topila. Z boraksem i wodą tworzyła szarą mętną perłę a z solami fosforowymi owa perła stawała się zielona. Nie poddawał sie jednak. Prażył on blendę na silnym
ogniu, poddawał ją działaniu kwasu azotowego aż się mu powiodło. Ruda uległa rozkładowi. Mając
już kwaśny roztwór Klaproth potrzez dodawanie soli zasadowych otrzymywał żółty osad. Domyślił
się on, iż owy żółty osad może być tlenkiem nieznanego jeszcze metalu. Rozrobil więc zółty proszek z oliwą i węglem drzewnym na gęstą pastę i następnie mocno ją prażył. Węgiel drzewny
miał spełnić rolę środka redukującego. Czyli spalając sie miał odbierać tlen żółtemu proszkowi -
tlenkowi nieznanego metalu. Właśnie w ten sposob został uran rzekomo wydzielony jako metal.
Był w postaci czarnego proszku. Klaproth uparł sie nazywając ten pierwiastek Uran tak samo jak Herschel nazwał kilka lat wcześniej swoją nowo odkrytą planetę.
Natomiast pierwiastek ten wcale nie jest czarny, posiada jasną barwę srebra i metaliczny
połysk. To co wydzielił Klaproth nie było wcale tym metalem. W rzeczywistości wydzielił on
tlenek uranu UO2. Wcześniejszy żółty proszek był również tlenkiem tego pierwiastka, tyle że innym UO3. Nie tylko Klaproth ale również inni znani chemicy tj.np. Berzelius, tkwili w tym
błędnym mniemaniu.
Dopiero po 50 latach, inny młody francuski chemik Peligot, nie dał sie zwieść "metalowi,
który posiadał w swoim składzie tlen". W 1842r udało mu sie za pomocą metalicznego potasu
w temperaturze żaru usunąć tlen z czarnego "pseudopierwiastka" i otrzymać wolny uran w postaci ciemnobrunatnego proszku. W 1856r Peligot zdolał otrzymać srebrnobiały metal.
Później znów powastał spór o masę atomową uranu. Berzelius i jego wspólpracownicy przypisywali mu masę atomową 2711,3. Peligot ogliczył tlen i obniżył ją do wartości równej1700.
Berzelius za podstawę obliczenia brał masę atomową tlenu równą 100, nie zaś 16. Po przeliczeniu
na lten równy 16 i wielu innych zmianach wypadło, że masa atomowa uranu równa jest 120.
Wartościowości przypisywano mu +3. Ale to nie koniec. W 1872 zainteresował sie uranem Mendelejew i doszedł do wniosku, że masa atomowa 120 i wartościowość +3 nie mogą iść w parze.
W kolejności mas atomowych przypadało mu miejsce między cyną a antymonem, a tam absolutnie
nie ma juz wolnego miejsca dla żadnego pieriastka. Cyna musi być w grupie IV, antymon zaś musi
byc w gr. V układu okresowego. Wartościowość +3 też nie jest prawdopodobna. Podwoił więc te
liczby i odtąd Uran miał masę atomową 240 i najwyższą wartościowość +6. zajął w ten sposób
miejsce w gr. VI jako ostatni metal dodatkowej rodziny chromowców i ostatni pierwiastek w układzie okresowym. Obecnie został uran znowu przesunięty - do podgrupy aktynowców. Ciężar
właściwy uranu wynosi 18/7g/cm3, temp. Topnienia 1132 oC.
Krótko po 100 letniej rocznicy odkrycia tego metalu fizyk prof. Henryk Macquerel z Paryża,
stwierdził w 1896r, że rudy uranowe i wszystkie związki uranu stałe,bez uprzedniego naświetlania
samorzutnie wydzielają promienie nie znane do tego czasu. Maria Skłodowska-Curie wykazała, że
zagadkowe promieniowaniejest własnścią atomów uranu i nazwala nowe zjawisko
promieniotwórczością. Wraz ze swoim mężem Piotrem Curie odkryła w 1898 w blendzie smolistej,
czyli w smółce uranowej, dwa nowe pierwiastki promieniotwórcze: polon i rad, promieniujące
miliony razy silniej niż uran. Debierne znalazł tam jeszcze trzeci pierwiastek promieniotwórczy –
aktyn.
Dawniej zaraz za uranem zaczynała sie pustka w układzie okresowym. Teraz, począwszy od
nr 93 jest tam już 12 pierwiastków – "dzieci i wnuków uranu". Człowiek wytworzył je sztucznie, gdy poznał i zrozumiał istotę zjawisko promieniotwórczości. Lecz wszystke wytworzone prze zniego pierwiastki są nietrwałe, promieniotwórcze i wszystkie w końcu wracają do uranu.
Kilkanaście pierwiastków znajdujących się w układzie za uranem to potomkowie jego izotopu 238,
który w naturalnym uranie stanowi 99,27%.
Drugi izotop o liczbie masowej 235, którego w naturalnym uranie jest tylko 0,72%, odznacza się
tym, że jego atomy pękają w określonych warunkach. Promieniotwórczość nie jest wyłącznie cechą
uranu, gdyż u innych pierwiastków także występuje. Natomiast pękanie atomów nie zachodzi u
żadnego innego naturalnego pierwiastka poza uranem235 i torem. Zjawisko to wykryli w 1938
Hahn i Strassmann. Przy pękaniu atomów uranu 235 wyzwalają się potworne wzrosty ilości enerii.
Pękanie atomów zachodzi u toru (nr 90), jak wspomnieliśmy, i u sztucznie wytworzonego
pierwiastka nr 94, u plutonu. Torowi przepowiada się nawet większą przyszłość niż uranowi. W
uranie 235, plutonie 239 czy torze 233 drzemie straszna potęga: bomba atomowa, Hiroshima, Nagasaki – to ich dzieło. Ale to najpotężniejsze źródło energii, o jakim człowiekowi dawniej się nie śniło, może być urzyte nie tylko do strasznego masowego zniszczenia, ale i do wielkiego postępu,
rozkwitu gospodarki oraz wiedzy: rolnictwa, medycyny, fizyki, chemii. Można użyć tej energii w
hutach, kopalniach, jako siły napędowe maszyn, statków morskich, statków napowietrznych itd.
Siły te mogą sie przyczynić do wielkiego rozwoju astronautyki, ułatwić kiedyś w przyszłości wyprawy na dalsze planety naszego układu słonecznego. I może kiedyś statek napędzany energią
rozpadu uranu zawita w pobliże planety o tej samej nazwie.
Ile uranu jest na Ziemi?
Niewiele, bo tylko 0,00042%. Pod względem rozpowszechnienia zajmuje uran miejsce 47
wśród pierwiastków.
W układzie okresowym przypada mu miejsce w rodzinie aktynowców. W związkach może mieć
różne wartościowości: od +2 do +6. Tworzy więc różne tlenki. Najwyższy tlenek uranu UO3 ma
własności amfoteryczne.
W Polskim słownictwie chemicznym J. Śniadecki już w I wydaniu Początków chemii (1800r) wymienia ten nowy pierwiastek nadając mu nazwę "uran". Wielu późniejszych autorów zaakceptowało tę nazwę i obowiązuje ona do dziś – mimo sprzeciwu takiego autorytetu jak F.
Walter, czy Czrniański i Matecki. Ci ostatni zwalczali końcówkę "an" u pierwiastków, gdyż w słownictwie polskim przeznaczona jest ona dla soli kwasów tlenowych (siarczan, węglan, azotan,
itd.). F. Walter proponował nawet łącińską nazwę "uranium". Czyrniański zaś i Matecki skrócili nazwę pierwiastka do dwóch liter "ur". Krakowska Akademia umiejętności zatwierdziła jednak nazwę "uran".
W uranie naturalnym występują głównie dwa izotopy 235U (mniej niż 1%) i 238U (ponad
99%). Izotop 235U ulega rozszczepieniu spontanicznemu oraz pod wpływem neutronów termicznych (rozszczepienie jądra atomowego) . Izotop 238U pochłania neutrony i następnie przekształca się w 239Pu (pluton), który jest rozszczepialny. Syntetyczny izotop 233U jest rozszczepialny, otrzymuje się go przez bombardowanie 232Th neutronami.
http://mpancz.webpark.pl/pch92uran.php
http://www.node81.tsi.net.pl/chemia/U.html
http://surowce.energia.biz.pl/inf/wlasciwosci-fizyczne-uranu.html