SŁOWNIK WYRAZÓW UŻYWANYCH W BRANŻY TURYSTYCZNEJ

Ustawa podstawowe pojęcia

Usługi turystyczne – usługi przewodnickie, usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi

świadczone turystom lub odwiedzającym.

Impreza turystyczna – co najmniej dwie usługi turystyczne tworzące jednolity program i objęte

wspólną ceną, jeżeli usługi te obejmują nocleg lub trwają ponad 24 godziny albo jeżeli program

przewiduje zmianę miejsca pobytu.

Organizator turystyki (touroperator) – przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną. To

właśnie on ponosi odpowiedzialność wobec klienta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie

umowy o świadczenie usług turystycznych. Musi posiadać zezwolenie na prowadzenie

działalności gospodarczej w tej dziedzinie.

Pośrednik turystyczny – przedsiębiorca, który na zlecenie klienta i w jego imieniu, zawiera

umowę z organizatorem turystyki lub innym usługodawcą, np. hotelarzem czy przewoźnikiem.

Pośrednik nie ponosi odpowiedzialności za jakość wykonanej usługi przez wymienionych

przedsiębiorców, jego odpowiedzialność jest ograniczona, tzn. może odpowiadać za

niedochowanie należytej staranności przy wyborze kontrahenta i usługi dla klienta. jest

zobowiązany uzyskać zezwolenie wojewody na prowadzenie działalności gospodarczej w tym

zakresie.

Agent turystyczny – przedsiębiorca, który stale pośredniczy w zawieraniu umów oświadczenie

usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców.

Zawsze reprezentuje innego przedsiębiorcę, nie występuje we własnym imieniu. Nie ponosi

odpowiedzialności wobec klienta zarówno za niewykonanie usług, jak i za wadliwie zawartą

umowę. Działalność agentów nie wymaga uzyskania zezwolenia.

Pilot wycieczek – osoba, która w imieniu organizatora turystyki towarzyszy uczestnikom

imprezy, sprawując opiekę nad nimi i czuwając nad sposobem wykonania na ich rzecz usług.

Przewodnik turystyczny – osoba zawodowo oprowadzająca grupy wycieczkowe po wybranych

obszarach, miejscowościach i obiektach oraz udzielająca o nich informacji.

1

SŁOWNIK WYRAZÓW UŻYWANYCH W BRANŻY TURYSTYCZNEJ

all inclusive - wszystko wliczone, impreza, w której oprócz noclegu i wyżywienia turysta

korzysta bez dodatkowych opłat z wszystkich usług (napoje, rozrywka, rekreacja itp.)

świadczonych w danym hotelu (ośrodku).

a la carte - menu (dania z karty) -jadłospis z wyborem dań, z których każde ma przypisaną

cenę.

allotment - Forma zawierania umowy z dostawcą usług. Taka forma zawarcia umowy z

dostawcą usług stanowi, że zamawiający przez określony czas posiada w swojej dyspozycji

uzgodnioną ilość usług, w określonej cenie i standardzie. Umowa ta również określa, w jakim

terminie zamawiający ma prawo zrezygnować z całości lub części zamówionych usług bez

ponoszenia kosztów. Podobnie jak umowa czarterowa, powinna mieć formę pisemną.

bed and breakfast (BB) - forma świadczenia oferowanego turyście, w zestaw którego wchodzi

nocleg ze śniadaniem.

boarding pass (karta pokładowa) - karta wręczana pasażerom samolotu na początku odprawy

(check-in) przed wejściem na pokład, zawierająca nazwisko pasażera, numer lotu, sektor i

numer miejsca w samolocie; analogiczna karta wydawana pasażerom statków nazywana jest

embarkation card.

booking - zamawianie, rezerwowanie usług turystycznych, np. biletów lotniczych, miejsc w

hotelach, miejscówek itp.

catering - dostarczanie, zaopatrywanie w żywność; dostawa artykułów żywnościowych dla

podróżnych w środkach transportu; również catering biurowy, konferencyjny.

continental breakfast (śniadanie kontynentalne) - śniadanie składające się zwykle

przynajmniej z herbaty lub kawy, chleba, grzanki lub rogalika, masła, dżemu lub galaretki,

czasem również soku, sera i wędliny.

czarter- Forma zawierania umowy z dostawcą usług. Ta forma zawarcia umowy świadczy, że

zamawiający zakupił u sprzedającego określoną ilość usług w określonym terminie i standardzie,

za z góry uzgodnioną kwotę. Forma umowy uniemożliwia dokonywanie jakichkolwiek zwrotów

zamówionych usług. Ceny przy umowie czarterowej powinny być niższe niż przy innej formie

zamówienia. Umowa czarterowa, z uwagi na jej złożoność, powinna mieć formę pisemną.

dewizy - środki płatnicze płatne w obcej walucie za granicą, przede wszystkim weksle, czeki,

przekazy, pieniądze papierowe (banknoty).

dieta dewizowa (złotowa) - ekwiwalent zryczałtowany, przydzielony osobie udającej się w

delegację zagraniczną lub krajową na pokrycie spodziewanych wydatków, przede wszystkim na

wyżywienie i zakwaterowanie. Dieta nie jest formą wynagrodzenia za pracę.

english brekfast (śniadanie angielskie) - śniadanie powszechnie serwowane na Wyspach

Brytyjskich; zwykle składa się z soku i/lub płatków zbożowych, dania głównego, grzanki, masła i

dżemów (galaretek) oraz kawy lub herbaty; danie główne składa się zwykle z wędliny, ryby lub

jajek albo kompozycji tych produktów.

full board (FB) - świadczenie dotyczące wyżywienia i noclegu turystów, w skład którego

wchodzą trzy posiłki dziennie - śniadanie, obiad i kolacja.

guide - czyli pilot, osoba funkcjonująca w systemie obsługi ruchu turystycznego, której głównym

zadaniem jest wykonawcze zrealizowanie programu pobytu lub objazdu turystycznego - w kraju i

za granicą - w stosunku do zespołu osób zwanych zorganizowaną grupą turystyczną.

2

half board (HB) - świadczenie dotyczące wyżywienia i noclegu turystów, w skład którego

wchodzą dwa posiłki dziennie, najczęściej śniadanie i tzw. obiadokolacja.

impreza - Powszechnie przyjęte przez organizatorów turystyki znaczenie imprezy turystycznej

to: realizacja przedsięwzięć związanych ze zwiedzaniem, wypoczynkiem, rekreacją,

krajoznawstwem oraz wszystkimi formami wyjazdów, odnoszących się do programów własnych

biura podróży, bądź realizowanych przez biuro podróży na zlecenie z zewnątrz, według

ustalonego programu i określonych kosztów. Z punktu widzenia biura, nie ma znaczenia, czy

przedsięwzięcie jest wielodniowe czy jednodniowe, ile się na nie składa świadczeń, nie ma

wpływu sposób rozliczania, po każdym przedsięwzięciu, czy w dłuższym cyklu. W takim ujęciu

pojęcia imprezy, organizacja regularnych przewozów przez biuro podróży będzie imprezą. Nie

będzie natomiast imprezą sprzedaż biletów autobusowych lub lotniczych przez agenta. Inaczej

imprezę definiuje ustawodawca w ustawie o usługach turystycznych - co najmniej dwie usługi

turystyczne tworzące jednolity program i objęte wspólną ceną, jeżeli usługi te obejmują nocleg

lub trwają ponad 24 h, albo jeżeli program przewiduje zmianę miejsca pobytu.

impreza fakultatywna - Fakultatywnie - dodatkowo. Impreza oferowana do sprzedaży przez

organizatora, jako uzupełnienie programu wliczonego w cenę. Możliwa do wykupienia w biurze z

chwilą zawierania umowy o wycieczkę bądź na miejscu pobytu (impreza lokalna w miejscu

pobytu).

impreza grupowa - W żargonie często nazywana grupówką. Oznacza to, że jest to impreza

organizowana dla określonej liczby osób (minimalną liczbę osób określa najczęściej umowa z

hotelem), po uzgodnionej cenie, w ściśle określonym terminie, zgodnie z określonym

programem i świadczeniami, zlecona przez zleceniodawcę z zewnątrz bądź organizowana do

sprzedaży z wolnej akwizycji, mająca przewodnika bądź pilota, posiadająca ubezpieczenie.

Zmiana ilości osób może zmienić cenę imprezy. Podział na imprezę grupową i indywidualną jest

istotny z punktu widzenia biura, gdyż w decydującej mierze określa poziom cen zarówno w

hotelach, jak i usług transportowych. Dla klienta taki podział jest często niezrozumiały, gdyż

wykupując np. dwa miejsca w imprezie pobytowej zagranicznej uważa, że jedzie indywidualnie.

impreza indywidualna - impreza organizowana na zlecenie klienta, zgodnie z jego

zamówieniem, co do ilości, rodzaju i standardu świadczeń. Liczba osób biorących udział w tej

imprezie jest mniejsza od minimalnej liczby osób określonej imprezie grupowej. Najczęściej

klient we własnym zakresie organizuje sobie dojazd oraz sam się ubezpiecza.

impreza zlecona - impreza organizowana na zlecenie kontrahenta z zewnątrz. Nie ma

znaczenia, czy jest to zleceniodawca krajowy czy zagraniczny, jak również nie ma znaczenia,

czy jest to impreza indywidualna czy grupowa. Biuro zamawia świadczenia zgodnie z życzeniem

zleceniodawcy, może dokonać korekty w zakresie programu, jeżeli zamówienie klienta jest

niemożliwe do zrealizowania ze względu na czas bądź ograniczenia wynikające z przepisów

transportowych. Biuro może również zasugerować klientowi wzbogacenie jego zamówienia o

dodatkowe atrakcje.

incoming - popularna nazwa turystyki przyjazdowej.

klient - osoba, która zamierza zawrzeć lub zawarła umowę o świadczenie usług turystycznych,

na swoją rzecz lub na rzecz innej osoby, a zawarcie tej umowy nie stanowi przedmiotu jej

działalności gospodarczej, jak i osoby, na rzecz której umowa została zawarta, a także osoby,

której przekazano prawo do korzystania z usług turystycznych, objętych uprzednio zawartą

umową.

kontrahent - partner krajowy lub zagraniczny, z którym biuro turystyczne i pilot współpracuje w

trakcie realizacji zaplanowanych do realizacji usług turystycznych. Na ogół kontrahentem jest

biuro turystyczne lub turoperator.

3

krajówka - określenie imprez organizowanych w kraju, zarówno wyjazdowych, jak i

przyjazdowych. W żargonie oznacza to prowadzenie przez biuro działalności w zakresie

turystyki krajowej wyjazdowej (organizację wczasów krajowych, kolonii, obozów, ewentualnie

wycieczek krajowych). W odniesieniu do imprez przyjazdowych dodaje się - przyjazdówka

krajowa.

limit kilometrów - łączna ilość kilometrów przypisana danej imprezie na czas jej trwania, czyli

tak zwany limit ogólny. Często bywa rozbijany na limity dzienne, a także - niezależnie - na limity

przejazdów oraz limit na program. Do odległości rzeczywistej dodaje się 10% zapasu.

numer imprezy - Każda impreza, jako samodzielne przedsięwzięcie, posiada oznaczenie.

Oznaczenie to nazywamy numerem imprezy. Umożliwia to identyfikowanie dokumentów

związanych z daną imprezą, ułatwia jej obsługę, umożliwia przypisanie do danej imprezy

związanych z nią kosztów. Sposób numerowania jest wewnętrzną sprawą biura. Powinien on

ułatwiać identyfikację imprezy, a więc: czy krajowa, czy zagraniczna, czy to impreza wyjazdowa,

czy przyjazdowa, często numer imprezy informuje, czy dotyczy turystyki indywidualnej, czy

grupowej. W zależności od potrzeb biura, numer imprezy może określać, w którym miesiącu

impreza się zaczyna lub kończy. Spotyka się również numery imprez odnoszące się do

poszczególnych obiektów bądź miejscowości, szczególnie w turystyce zagranicznej wyjazdowej.

W korespondencji dotyczącej imprezy jej numer jest sposobem identyfikacji zarówno u

kontrahentów krajowych, jak i zagranicznych.

only bed (OB) - termin oznaczający, że w ofercie znajduje się tylko nocleg.

objazdówka - żargonowe określenie imprezy turystycznej kilkudniowej, mającej w programie

zwiedzanie atrakcji turystycznych w kilku miejscowościach.

obsługa imprezy turystycznej - wykonywanie wszystkich czynności niezbędnych do

przygotowania, przeprowadzenia i rozliczenia imprezy turystycznej. Dotyczy to zarówno

czynności wykonywanych w biurze, jak i czynności wykonywanych przez pilota bądź inne osoby

uczestniczące w realizacji imprezy.

open - status biletu lotniczego (kolejowego, promowego, autokarowego) bez potwierdzenia dnia

i godziny powrotu.

osobonocleg - wyrażenie służące do określenia wykorzystania miejsc noclegowych. Jedna

osoba korzystająca z jednego noclegu oznacza jeden osobonocleg.

overbooking - zarezerwowanie lub sprzedanie zbyt dużej liczby miejsc niż jest w stanie

pomieścić (przyjąć) dany obiekt turystyczny bądź środek komunikacji. Np. sprzedaż większej

liczby miejsc niż liczy dany hotel, więcej biletów lotniczych niż jest miejsc na pokładzie samolotu.

Ma to na celu pokrycie ewentualnych strat w przypadku anulowania rezerwacji.

paszport blankietowy - paszport wystawiany przez konsulat danemu turyście w przypadku

zagubienia przez niego paszportu zasadniczego. Paszport blankietowy upoważnia do powrotu

do kraju ojczystego najkrótszą drogą.

pobytówka - impreza o charakterze pobytowym - to znaczy, że przynajmniej kilka dni

przeznaczonych jest na odpoczynek. Pobytówka może być imprezą krajową, nazywaną w

żargonie wczasami, bądź zagraniczną.

policja turystyczna - powołana w wielu recepcyjnych krajach, miastach służba, mająca zadanie

pomagać turystom, często też kontroluje posiadanie uprawnień, licencji na oprowadzanie -

przewodnictwo zorganizowanych grup turystycznych.

polisa ubezpieczeniowa - dokument stwierdzający fakt zawarcia umowy o ubezpieczenie

pomiędzy ubezpieczającym a towarzystwem ubezpieczeniowo-reasekuracyjnym

(ubezpieczycielem).

4

program imprezy - dokument, stanowiący integralną część umowy zawieranej z klientem, w

którym przedstawiony jest harmonogram imprezy z rozbiciem na poszczególne dni, zaznaczone

są zwiedzane miejscowości i atrakcje turystyczne, zwiedzanie których jest wliczone w cenę,

określona jest trasa podróży i środek transportu, ilość i rodzaj posiłków oraz nazwa i standard

obiektów noclegowych.

przewodnik - pracownik obsługi ruchu turystycznego świadczący swoje usługi na rzecz

turystów, głównie przy zwiedzaniu muzeów, zabytków, zespołów miejskich, prowadzący

turystów na szlakach nizinnych, górskich itd.

przyjazdówka - określenie imprez, które są realizowane na zlecenie innego zleceniodawcy

(biuro podróży, podmiot gospodarczy, organizacja społeczna bądź osoba fizyczna). Impreza

przygotowywana jest w mieście, w którym ma siedzibę biuro, bądź w jego okolicy, tradycyjnie

uznawanej za atrakcję turystyczną przypisaną do tego miasta, dotyczy to głównie imprez

krajowych. W żargonie oznacza to działalność biura zajmującego się realizacją imprez na

zlecenie kontrahenta zagranicznego, odnosi się to do turystyki zagranicznej przyjazdowej.

rezydent - pilot przebywający stale (w sezonie) na terenie kraju docelowego i spełniający wiele

funkcji związanych z opieką nad turystami wysyłanymi przez zatrudniającego go organizatora

turystyki, którego reprezentuje wobec kontrahentów zagranicznych i władz lokalnych.

rooming list - imienny wykaz turystów, przesłany do hotelu odpowiednio wcześniej w celu

przygotowania im odpowiedniego zakwaterowania, uwzględniający między innymi informacje:

kto, z kim ma być zakwaterowany.

study tour - określenie imprezy promocyjnej. Study tour organizowany jest dla agentów

prowadzących sprzedaż imprez, dla dziennikarzy w celu promowania określonych atrakcji

turystycznych lub na ich zamówienie. W zależności od przyjętej koncepcji impreza finansowana

jest przez organizatora w całości bądź częściowo. Wówczas pozostałe koszty pokrywa sam

uczestnik bądź biuro, które wysyła pracownika. Imprezy tego typu najczęściej organizowane są

przy współpracy przewoźników i właścicieli hoteli. Imprezy te mają zapoznać uczestnika ze

standardem świadczeń, atrakcjami turystycznymi, sposobem organizacji imprezy.

Charakteryzują się znacznym stopniem zindywidualizowania. W przypadku dziennikarzy ocze-

kuje się, że po imprezie ukażą się publikacje promocyjne.

szwedzki stół - samoobsługowy bufet, z którego turysta ma prawo korzystać bez ograniczeń,

przyjęte jest też, że nie wynosi się posiłków w celu ich konsumpcji na zewnątrz.

teczka imprezy - całość dokumentacji dotycząca imprezy powinna się znajdować w jednym

miejscu, umożliwiać w każdej chwili pełny wgląd w dokumenty, a jednocześnie umożliwić

wykonywanie niektórych rutynowych czynności bez potrzeby wgłębiania się w plik papierów.

Jest to właśnie teczka imprezy -najczęściej arkusz papieru formatu A-3 złożony na połowę.

Strona tytułowa ma opis, który po wypełnieniu umożliwia realizację imprezy bez częstego

przeglądania całej dokumentacji. Nie zapisane części strony tytułowej lub wewnętrzne strony

stanowią miejsca na dokonywanie adnotacji z prowadzonych rozmów, ustaleń, zapisywanie, z

kim prowadzono ustalenia, rejestrację zaliczek i wpłat. Teczka imprezy może też mieć formę

dużej koperty. Sposób opisywania teczki imprezy jest indywidualną sprawą biura. Niemniej dla

prawidłowego spełniania swoich funkcji teczka imprezy powinna posiadać kilka podstawowych

opisów, jak: nazwa zleceniodawcy (często uzupełniona o numer telefonu, faxu i nazwisko osoby

prowadzącej daną imprezę), termin imprezy, nr imprezy (numer nadany w oparciu o nasz rejestr

imprez, często wpisuje się również numer imprezy zleceniodawcy), trasa,

liczba osób uwzględnionych w zleceniu (często uzupełnia się o rubrykę dotyczącą korekty),

specyfikacja zamówionych dla danej imprezy świadczeń - sposób specyfikacji jest dowolny,

niemniej praktycznie jest, jeżeli oddzielnie są zaznaczane świadczenia hotelowe, wyżywienie,

program, transport, referent prowadzący daną imprezę, nazwisko pilota.

Doświadczenie uczy, że zbyt rozbudowana strona opisowa teczki imprezy nie jest ułatwieniem.

Często mało istotne zapisy są z biegiem czasu pomijane. Natomiast referenci, zgodnie ze

5

swoimi upodobaniami i przyzwyczajeniami, wprowadzają swoje własne skróty i symbole. Dopóki

te zapisy są zrozumiałe i czytelne, dopóty można je w ostateczności akceptować. Gorzej, jeżeli

zapisy w teczce imprezy stają się zrozumiałe tylko dla osoby prowadzącej ją. Należy pamiętać,

że teczka imprezy ma umożliwić jej realizację. Nieraz się tak zdarza, że imprezę zaczyna

realizować jeden referent, a kończy trzeci lub czwarty w kolejności. Każdy z nich w oparciu o

zebrane dokumenty oraz dokonane adnotacje i zapisy powinien mieć możliwość kontynuacji

imprezy, bez specjalnego „rozszyfrowywania" zawartych w niej zapisów.

tourist tax (podatek od turystów) - dowolny rodzaj cła, opłaty obowiązkowej lub podatku (tax)

pobierany przez rząd centralny lub lokalny, ich przedstawicieli lub inne władze od odwiedzają-

cych w takich formach, jak podatek wyjazdowy lub wjazdowy (departure lub entry tax), lokalny

podatek turystyczny (resort tax) lub podatek od odwiedzających (yisitor tax).

transfer - przemieszczenie grupy turystów, na ogół autokarem i na krótkich dystansach

pomiędzy poszczególnymi, nie skomunikowanymi odcinkami podróży, np. z dworca kolejowego

lub lotniska do hotelu, z hotelu na prom.

tranzyt - przejazd przez obce państwo, na ogół bez noclegu, w drodze do kraju docelowego.

voucher - dokument kredytowy umożliwiający realizację świadczeń zamówionych przez biuro u

kontrahenta zagranicznego. Wymienione na voucherze świadczenia są przez klienta zapłacone i

winny być wydane w ilości i jakości zaznaczonej na voucherze. Voucher jest dokumentem

finansowym. Jego kopia zawsze jest dołączona do rozliczenia. Ten sam dokument w wydaniu

krajowym nazywamy SKIEROWANIEM. Voucher może być przeznaczony na realizację

świadczeń dla grup, jak również dla turystów indywidualnych. Z uwagi na swoje przeznaczenie

różnią się formą. W voucherze indywidualnym podajemy zawsze nazwisko i imię realizatora

voucheru plus liczbę osób towarzyszących, przy voucherach grupowych operujemy numerem

grupy i liczbą osób. Voucher na realizację świadczeń dla grupy najczęściej jest wystawiany dla

jednego kontrahenta na wszystkie świadczenia do niego zlecone, czyli dla zagranicznego biura

podróży. Niemniej może się zdarzyć, iż ze sposobu organizacji imprezy grupowej wynika, że

występuje kilku kontrahentów, wówczas dla każdego musimy wystawić voucher. Dla turystów

indywidualnych często na każde świadczenie wystawiamy oddzielny voucher. Wynika to ze

specyfiki tej turystyki. W przypadku gdy realizację świadczeń dla turysty indywidualnego

przejmuje zagraniczne biuro podróży, wówczas, jak przy turystyce grupowej, wystawiamy jeden

voucher na wszystkie świadczenia. Voucher powinien zawierać nazwę i adres wystawcy, a także

nazwę i adres odbiorcy. Wystawiany jest minimum w 4 egzemplarzach, w tym 2 dla odbiorcy

(jeden wraca dołączony do faktury), jeden dla klienta i minimum jeden zostaje w biurze

wystawiającym.

wiza - pisemne zezwolenie wystawione przez przedstawicielstwo konsularne państwa, do

którego dany turysta się udaje, będące warunkiem koniecznym (ale nie wystarczającym) do

wjazdu na terytorium tego państwa.

wyjazdówka - określenie imprez krajowych i zagranicznych, które są związane z wyjazdem

poza miasto będące siedzibą biura. W żargonie oznacza to prowadzenie przez biuro działalności

w zakresie turystyki zagranicznej wyjazdowej. W odniesieniu do krajówki dodaje się -

wyjazdówka krajowa

zamówienie - potwierdzenie - forma zawierania umowy z dostawcą usług. Zamawiający

określa, jakie świadczenia zamawia, usługodawca potwierdza, czy może zamówione

świadczenia zrealizować czy nie, określa jednocześnie cenę i inne elementy realizacji

zamówienia, takie jak: warunki anulowania bądź zmniejszenia zamówionych świadczeń, sposób

zapłaty itp. Zamówienie może mieć formę ustną bądź pisemną. Bezpieczniejszą i bardziej

zalecaną jest forma pisemna.

6