Otoczenie to wszystko to, co znajduje się poza układem rozwaŜanym i co moŜe wywierać na

niego wpływ lub na co dany układ oddziałuje. Otoczeniem jest więc zbiór wszystkich

składników nie naleŜących do rozwaŜanego systemu, których zmiany mogą spowodować

przejście systemu w stan odmienny od istniejącego (wg encyklopedii).

Otoczenie organizacji jest to system silnie z organizacją powiązany, składający się z

określonych elementów i ich relacji, który istotnie wpływa na organizację, i na który ona takŜe

oddziałuje.

W relacji między przedsiębiorstwem a otoczeniem jest brak symetrii - otoczenie moŜe

funkcjonować bez kaŜdej konkretnej organizacji, Ŝadna organizacja nie moŜe funkcjonować

bez otoczenia.

Otoczenie organizacji dzielimy na:

- ZEWNĘTRZNE – wszystko to, co na zewnątrz organizacji.

- WEWNĘTRZNE – składa się z warunków i sił wewnątrz organizacji.

W ramach OTOCZENIA ZEWNĘTRZNEGO moŜemy wyróŜnić:

1. Otoczenie OGÓLNE (dalsze, makroekonomiczne) obejmuje elementy znane i bliŜej nie

sprecyzowane, wśród których działa organizacja, a które mogą wpływać na jej działania.

2. Otoczenie CELOWE (bliŜsze, mikroekonomiczne) - specyficzne dla danej, konkretnej

organizacji.

Wymiary otoczenia ZEWNĘTRZNEGO – OGÓLNEGO (PEST):

1. Polityczno-prawny (system polityczny, państwowe regulacje działalności gospodarczej i

ogólne stosunki pomiędzy gospodarką a państwem, liczba i jakość przepisów, norm i

regulacji prawnych, dostosowanie przepisów do potrzeb organizacji, stabilność itp.).

2. Ekonomiczny (system finansowo-bankowy, podatkowy, system gospodarczy, cechy

gospodarki, bezrobocie, inflacja, stopy procentowe itd.).

3. Socjologiczno-kulturowy (normy, wartości, wierzenia, religie, style Ŝycia, zwyczaje,

nawyki, wartości, demograficzne cechy społeczeństwa itp.).

4. Techniczno-Technologiczny (pozom innowacyjności, nowe surowce, produkty, maszyny,

procesy technologiczne, rozwiązania techniczne, postęp, patenty, wynalazki itp.).

Inne elementy otoczenia spoza grupy PEST: środowisko naturalne (klimat, środowisko, gleba,

dostępność do wody, powietrza i innych zasobów), aspekty: społeczne, ekologiczne, etyczne,

międzynarodowe, globalizacyjne.

Wymiary OTOCZENIA ZEWNĘTRZNEGO – CELOWEGO – konkurenci, klienci, dostawcy, rynek pracy, interesariusze zewnętrzni (strategiczni sojusznicy, banki, grupy ekologiczne, władze),

regulatorzy (jednostki mogące kontrolować, regulować, lub w inny sposób oddziaływać na

politykę i politykę organizacji) , społeczność lokalna.

PoniewaŜ organizacja nie dostosowuje się biernie do toczenia zewnętrznego, lecz stara

się takŜe kształtować je zgodnie z własnymi interesami, wyróŜniamy:

Otoczenie sterowalne - obszary otoczenia zewnętrznego, które mają lub mogą mieć wpływ na

organizację, na które organizacja takŜe moŜe wywierać wpływ.

Otoczenie niesterowalne - obszar otoczenia zewnętrznego, w którym występują zjawiska

oddziałujące na organizacje, na który organizacja nie ma wpływu (zmiany partii, czy koalicji

sprawujących władzę) regulacje prawne, zmiany klimatyczne czy demograficzne.

Prawidłowości interakcji: Organizacja – Otoczenie zewnętrzne:

• dwustronność oddziaływania,

• oddziaływanie otoczenia zewnętrznego na organizacje moŜe być wielokierunkowe i

niespójne, zmienne w czasie i w natęŜeniu,

• otoczenie ogólne wywiera wpływ na organizację ale takŜe na jej bezpośrednie otoczenie

• wpływ otoczenia ogólnego jest trudny do uchwycenia, a jego skutki mogą być

natychmiastowe i/lub odłoŜone w czasie,

• oddziaływanie otoczenia celowego jest bardziej identyfikowalne, wywołuje szybsze efekty

więc i reakcje.

OTOCZENIE WEWNĘTRZNE – to warunki i siły tkwiące w organizacji w skład, którego

wchodzą 4 podstawowe elementy:

• zarząd (z cała polityką, którą realizuje),

• pracownicy (klienci wewnętrzni),

• kultura organizacji (klimat) system podstawowych norm i wartości, które w organizacji

zostały uznane za waŜne i zostały uznane przez pracowników,

• toŜsamość organizacji (ugruntowany wizerunek, dobrze spozycjonowana marka, good-

will).

Tendencje w otoczeniu

• Wzrost innowacyjności – waŜne zdarzenia zachodzące w otoczeniu organizacji coraz

bardziej odbiegają od ich poprzednich doświadczeń, od tego z czym zetknęły się w

przeszłości.

• Wzrost intensywności zamian w otoczeniu (turbulentność).

• Rosnąca złoŜoność otoczenia (dynamika zmian elementów i powiązań miedzy nimi).

Rodzaje(typ) zachowań organizacji względem otoczenia:

• Ignorujące – organizacja nie śledzi otoczenia, nie respektuje jego oddziaływania,

prowadzi działalność niezaleŜnie od stanu otoczenia.

• Adaptacyjna

–

organizacja

podejmuje

próby

działań

dostosowawczych,

minimalizujących skutki negatywne i maksymalizujących skutki pozytywne.

• Reaktywne – organizacja respektuje otoczenia oddziaływanie w najprostszy sposób.

• Antypacyjne (przewidywanie) – organizacja stara się przewidzieć stan otoczenia i

antycypuje jego potencjalne oddziaływanie w ten sposób, Ŝe z góry usiłuje zapobiec

skutkom negatywnym i przygotować się na maksymalne wykorzystanie oczekiwanych

skutków pozytywnych.

• Kreatywne- organizacja usiłuje oddziaływać na stan otoczenia, wywołuje w nim

zdarzenia sprzyjające jej lub przeciwdziała zdarzeniom niekorzystnym.

Jak w praktyce organizacje reagują na swoje otoczenie?

procesy innowacyjne w działalności gospodarczej i w zarządzaniu, (np. krótsze cykle

Ŝycia produktów, wprowadzanie nowych metod zarządzania),

zarządzanie wiedzą i informacją (techniką): obejmują wyznaczenie łączników z

otoczeniem, badanie otoczenia i systemy informacyjne – SIK, SIK, CRM i in.,

odpowiedź strategiczna (reakcja): stałe kontrolowanie realizacji i treści strategii –

controlling strategiczny,

dąŜenie do fuzji, przejęć, zakupów i sojuszy,

stałe przeprojektowywanie organizacji w kierunku struktur elastycznych pozwalających

organizacji szybciej reagować na zmiany otoczenia,

realizacja procesów zwiększających bezpośredni wpływ na otoczenie (większa

konkurencyjność, własne szkolnictwo, lobbing, sponsoring).