Po upadku powstania przeciw rzymianom judaizm rozwijał się różnie w każdej części BW
W Palestynie żydowski ekskluzywizm przez uczonych – rabinów
Po 70 roku ubiegali się p przejecie władzy po kapłanach, których funkcja ustala po zburzeniu świątyni
Pod koniec I w. n.e. wprowadzili nowy rytuał synagogalny: dodali modlitwę Osiemnastu Błogosławieństw
(Simone Esre) tzw. Birkat minim – dodatkowe błogosławieństwo, które jest przekleństwem (cheremem)
pomaga identyfikować przeciwników.
Sifre minim – 4 grupy ksiąg:
pisma proweniencji chrześcijańskiej, 2) kopiowane księgi judaizmu na własny użytek, 3) apokryfy i inne
niekanoniczne teksty 4) wytwarzane przez minin inne teksty niż chrześcijańskie
Soferim – pod koniec okresu II świątyni głosili ze Bóg przestał mówić do swego ludu przez proroków, i nie
można oczekiwać od niego bezpośrednich wskazań okazujących jego wole. Dlatego należy zebrać i
kanonizować piśmiennictwo prorockie bo prawda objawiona. Podjęli to dzieło na przełomie III/II w. p.n.e.
domagali się uznania ich autorytetu jako absolutnego. Chcieli przewyższać arcykapłana i króla, nie udało im
się.
Po zburzeniu świątyni ocaleli faryzeuszu nawiązali do tego programu. cenili oni tradycje spisane jak i
ustne. Przed zburzeniem przyjęli zasadę o obowiązywalności tradycji spisanej i ustnej stała się fundamentem
judaizmu rabinicznego. Koncentrował się głównie na podkreślaniu znaczenia szabatu i czystości jedzenia, i
czystości rytualnej, a nie na problemach związanych z zaradzaniem gminami
W niektórych gminach wspólnoty (chaworut) których celem było dokładne przestrzeganie praw dziesięcin,
pokarmu zgodnie z rytuałem.
Zwolennikami takiego modelu rabini
Nie byli oni zamożnymi ludźmi, a poglądy budziły kontrowersje
W walce o wpływ termin Am ha-arec = lud ziemi reakcja rabinów na odrzucenie przez cześć żydów
nauczanego przez nich Prawa. Oznaczał ludzi, którzy nie znali i nie przestrzegali dokładnie prawa
rabinicznego czyli Halachy ( przepisy dostosowujące Torę do sytuacji życiowych). Odnosił się do grupy ludzi
będących właścicielami ziemi, którzy mieli wpływ, na Zycie gmin, pozostających w opozycji wobec rabinów
Oddziaływanie rabinów zwiększało się nie pobierali opłat za nauczanie Tory, utrzymywali się z własnej
pracy. Sukcesy w Palestynie gdzie tradycje religijne żywsze a hellenizacja mniejsza.
Pod koniec II n.e. sytuacja J. rabinicznego się zmieniła z powodu uczonych zwanych Tannaitami. Po
zburzeniu świątyni skupił ich wokół siebie Jochanna Ben Zakkai, który w Jawne (Jamnia) założył
akademie, gdzie rozpoczęto systematyczne studium Tory, spisywanie tradycji ustnych. W Polowie II n.e.
dokonali
ustalenia
kanonu
pism
świętych
judaizmu
Jehuda ha-Nasi (Rabbenu ha-Kadosz) należał do ostatniej generacji tannaitów (170-200) dokonał
podsumowania wysiłków poprzedników. Przyjaźnił się z Markiem Aureliuszem lub Septymiuszem Sewerem.
Zajął się tradycja z globalnym spojrzeniem. Zebrał i usystematyzował różne watki tradycji, jako dziedzictwa
narodowo-religijnego. Systematyzacja nastąpiła w wyniku ostatecznej redakcji dzieła zwanego Miszną.
Od III wieku Miszna stała się przedmiotem nauczania rabinów.
Początkowo sami uczeni wskazywali uczniów, którzy kontynuowali ich prace. Później dokonywało się to za
aprobata Beit Din – sadu rabinicznego.
Uczeń mógł rozpocząć samodzielna działalność nauczycielska kiedy zgodził się na to Nasi – najwyższy
ranga urzędnik (od IV w. zwany patriarchą) skupiał władzę religijna i świecka w Palestynie. (urząd istniał do
429 kontynuacja była Boule- rada), sprawował nadzór nad Dajanim – sędziami sądów rabinicznych, którzy
zajmowali się sprawami własności, szkód, umów.
W III wieku J. rabiniczny tak rozpowszechniony ze zaczęli pobierać opłaty za nauki.
Zdołali zaszczepić swe nauczanie w gminach żydowskich w Babilonii. Tamtejsi uczeni byli nadal
podporządkowani autorytetowi ośrodków palestyńskich.
Ok. IV wieku ośrodki w Babilonii przejmują funkcje wiodącą.
Zasługą to rabinów Abba Aricha (Raw) i Mar Samuel (Mar) uczniowie Jehudy ha-Nasiego w Galilei.
Wspólnota babilońska silna świadomość odrębności. Określali się mianem Bnei ha-gola (synowie
wyganania). Na jej czele przywódca wygnańców (Aram. Resz Galuta) określany później tytułem egzylarchy.
Sprawował władze sadownicza oraz władał współobywatelami. Pomyślność diaspory zależna od sytuacji
politycznej w Mezopotamii. W 226 Perscy Sasanidzi ustanawiają religia państwową zoroastrianizm
prześladowania żydów
Stosunek do judaizmu palestyńskiego chcą mieć swój udział w zarządzaniu sprawami całej wspólnoty
żydowskiej. Nasiliły się za Rabbana Szymona be Gamaliela II egzylarcha jego syn Nataniel sprawował
urząd aw beit Din w Palestynie. Odtąd zwyczaj ze wśród przywódców palestyńskich znajdował się mędrzec z
Babilonii.
Oficjalne mianowanie doktorów było wyłącznym przywilejem przywódców palestyńskich.
Doktorom palestyńskim przysługiwał tytuł Rabbi, uczonych z diaspory określano mianem Raw
Umocnienie babilońskich akademii od IV wieku. Związane ze zmiana statusu Żydów w cesarstwie rzymskim.
chrystianizacja imperium, tracili pozycje ekonomiczna i polityczna.
Z tego powodu wybuchło powstanie w Galilei w 351. w Soferis przeciw Gallusowi. Liczyli na pomoc persów.
Decydująca bitwa pod Akrą ponieśli klęskę
Oznaczało to koniec amoraitów palestyńskich i oddanie pierwszeństwa żydom babilońskim.
Posiadając znaczna autonomie rozwijali studia z zakresu Prawa głownie w: 1) Surze 2) Nehardei, 3)
Machuzie, 4) Pumbaditcie.
W Babilonii pracowało osiem generacji amoraitow – uczonych zajmujących się opracowaniem komentarza do
Miszny. powstanie Talmudu złożonego z Miszny i dwóch gemar palestyńskiej i babilońskiej.
U podstaw dzieła idea legalizmu mająca obowiązywać cały Izrael rozumiany jako wspólnota religijna.
Zawiera trzy podstawowe elementy:
1) Pierwszy element ideologii rabinicznej w twierdzeniu, ze Mojżesz otrzymał Torę na Synaju w formie
pisemnej (Tora sze-bichtaw) i ustnej (Tora sze-beal pe), która uzupełniona i poddana interpretacji
dotarła do czasów rabinów, a oni ja przejęli.
uznali się za kontynuatorów Mojżesza dowodząc wyższości swej mądrości nad proroków, a Miszny
nad Pismami świętymi,
obecność w ich działaniach ducha świętego podkreślali w akcie ordynacji, polegającym na
wkładaniu rak (smicha) na głowę. (przekaz ducha Mojżesza)
rabinizacja Biblii przedstawiali bohaterów biblijnych jako studiujących Torę w rabinicznym
stylu.
Tworzyli mit o rabinicznej akademii w niebie (jesziwa sze-lemaala), gdzie Bóg miał studiować
Torę jako mądrość.
Czynili z Jesziwy (instytucja rabiniczna, akademia, miejsce posiedzen, beit midrasz = dom studiow,
beit din = dom prawa) ideał o uniwersalnym zasięgu, a z nauczania Tory nakaz religijny
2) Drugim elementem głoszenie przekonania, ze rabin posiada znajomość Tory ustnej jak i sam ja
uosabia, nie tyle przez słowa lecz przez czyny.
Nauczycielowi zatem należał się szacunek jak ojcu albo i większy.
3) Przekonanie ze rabini przez obowiązek rozpowszechniania i zbliżania innych do Tory przyprowadza
cały Izrael pod jarzmo Królestwa Niebieskiego
W Torze zawarty nakaz misyjności, ponieważ wola boża musi być głoszona i upowszechniania aby
według niej żyli wszyscy żydzi. rabinizacja Izraela celem uczonych. Pragnęli uczynić z całej
męskiej społeczności Izraela rabinów aby miedzy nauczycielami a reszta Izraela znikły podziały
Program rabinizacji realizowana przy pomocy:
Synagogi
oficjalna służba modlitewna zastąpiła składanie ofiar, nowy rytuał Awoda sze-ba-lew (służba
według serca) wzorowany co do czasu formy i treści na świątynnym.
Istota liturgii: 1) formuła modlitewna zaczynająca się od slow Baruch ata Adonai, 2) wymóg
odnawiania dwa razy w ciągu dnia Szma (wyznanie wiary) z dodaniem błogosławieństw, 3)
codzienna Amida (hebr. Stanie) znane jako tefila, główna modlitwa liturgiczna, istotnym
elementem Simone Esre (18 błogosławieństw) recytowane dwa razy dziennie (rano i popołudniu) .
Za czasów amoraitów (III – VI n.e.) rozpoczęto uzupełniać liturgie dodając pijutim – hymny
liturgiczne i modlitwy odmawiane specjalnym modulowanym głosem.
Warunkiem publicznych modłów zebranie qurom – minimum 10 dorosłych mężczyzn tzw. Minjanu
łącznie z szeliach cibur – mężczyzna przewodniczący modłom.
Centralne miejsce w liturgii Tora odczytywanie i objaśnianie fragmentów
Jesziwy
wspierały je w tym ostatnim, z czasem dominującym stało się studium Miszny, nie odczytywanej
publicznie w synagogach.
W tej czynności towarzyszy im Szechina (obecność boza), nawet gdy czynił to sam.
Konsekwentne jej powtarzanie droga do świętości czyli życia zgodne z wola Boża.
Proces wzmożonego nauczania Tory rozpoczął się za czasów Hadriana po powstaniu Bar Kochby
(135)
Od III wieku tak się rozwinął z rabini twierdzili iż samo studium Tory wystarczy.
Studiowanie Tory zbawczym aktem, przez który Izrael miał odpokutować za swoje grzechy i
dostąpić odkupienia.
Celem Praktyk judaizmu jest przypomnienie i utrwalenie sakralnego wymiaru życia lidzkiego oraz
podkreślenie odrębności religijnej żydów i etnicznej żydów. Wyznaczają roczny rytm życia poprzez kalendarz
liturgiczny i związany z nim rytuał podkreślający wspólnotowy wymiar społeczności żydowskiej, która spaja
religia.