Nowy Elektronik, ul. Junaków 2, 82-300 Elbl¹g, tel./fax 055 236-22-63, e-mail: press-polska@pro.onet.pl Samochodowa przetwornica
12V/220V/100VA
Nowy Elektronik 167-K
Jak sama nazwa wskazuje prezentowana przetwornica idealnie nadaje siê do zastosowañ turystycznych: owietlenia namiotu, zasilania odbiornika TV itp. Oczywicie mo¿na j¹ równie¿ zastosowaæ do zasilania urz¹dzeñ stacjonarnych, takich jak pompa CO, domowe akwarium, ³adowarka telefonów itp. urz¹dzeñ wymagaj¹cych sta³ego zasilania.
Rozwój cywilizacji jednoczenie z zalepiaj¹c¹ wizj¹ dobrobytu generuje problemy wy-wym.
muszaj¹c zmiany warunków i sposobu ¿ycia. Wp³ywa to na szybsz¹ ewolucjê pogl¹dów na 220V
220V
- Akcesoria akwaryjne. Szeroka gama
ekologiczne metody egzystencji cz³owieka. Zwolenników zachowawczych dzia³añ ekologicz-urz¹dzeñ filtruj¹cych i utrzymuj¹cych
nych, polegaj¹cych na wstrzymywaniu procesów przemys³owych i eksploatacyjnych uzupe³niaj¹
sztucznie krytyczne warunki dla ¿ycia
entuzjaci przyspieszenia rozwoju nowoczesnych, energooszczêdnych technologii. Skutecznoæ TR1
TR1
wiêkszoci gatunków ryb i innych zwie-
dzia³añ w tej dziedzinie zale¿y od rozmiarów uczestnictwa i zrozumienia problemu przez ka¿dego rz¹t wodnych. Ci¹g³a praca tych urz¹-
z nas. Je¿eli natomiast nasze sk³onnoci do oszczêdzania energii lub surowców wynikaj¹ z troski dzeñ jest warunkiem przetrwania "owo-o zawartoæ w³asnego portfela, to i tak zmierza w tym samym kierunku.
ców" wieloletniej troski bez czasowego
Do koñca lat siedemdziesi¹tych dyspozycja gniazda z napiêciem zmiennym 220V w kabinie limu-nadzoru.
zyny, autokaru lub szosowej ciê¿arówki stanowi³a element luksusowego wyposa¿enia elektro-
- Komputer przenony. ród³a wewnêtrz-
nicznego. Postêp w technologii zasilania bateryjnego sprzêtu ³¹cznoci, przenonych urz¹dzeñ ne zapewniaj¹ funkcjonowanie przez 3-audiowizualnych i sprzêtu informatycznego oraz drobnych elektronarzêdzi, golarek elektrycznych 12V
12V
12V
5 godzin, a nastêpnie konieczny jest
itp. zmarginalizowa³ problem przenonych róde³ AC-220V.
Rys. 1 Przygotowanie transformatora
dostêp do zasilania komputera lub sta-
Niektóre istniej¹ce od dawna oraz zupe³nie wspó³czesne urz¹dzenia wymagaj¹ jednak zastoso-12V do pracy z przetwornic¹.
cji dokuj¹cej. Zastosowanie przetworni-
wania wy¿szej wartoci napiêcia oraz jego przemiennoci. Przewa¿nie potrzeby nie przekraczaj¹
cy i akumulatora o pojemnoci 45 Ah
kilkuset VA, czemu s¹ w stanie sprostaæ akumulatorowe, elektroniczne generatory pr¹du prze-gwarantuje kilkunastogodzinn¹ pracê.
miennego.
- £adowarki sieciowe telefonu komórkowego. W typowym zestawie na podstawowym wyposa-Wybra³em kilka rozpowszechnionych i istotnych u¿ytkowo urz¹dzeñ, których zastosowanie lub
¿eniu jest zasilacz sieciowy preferowany dla danego typu telefonu. Wy³¹cznie jego stosowanie jakoæ pracy s¹ uzale¿nione od dyspozycji sieci 220V/50Hz.
spe³nia warunki gwarancji. Czêsto zmieniamy aparaty, a zakup dodatkowych zasilaczy samochodowych do ka¿dego modelu, to bezpowrotny wydatek.
- ¯arówki energooszczêdne. Nowa generacja niskoprê¿nych lamp gazowych, których skutecz-
- Elektryczny pistolet malarski. Urz¹dzenie ma³o rozpowszechnione, ale zapewnia bez kompreso-noæ owietleniowa wynika z wysokiej sprawnoci przemiany energii elektrycznej na wietln¹
ra nie osi¹galn¹ przez pêdzel jakoæ pow³oki lakieru.
zakresu widzialnego. Przy emisji relatywna iloci wiat³a bia³ego nowe ród³o wiat³a wymaga 4-
- Elektryczna zapalarka do gazu.
5-krotnie mniejszej mocy zasilania. Zjawisko migotania powoduj¹ce znu¿enie i niebezpieczny efekt
- Elektryczny odwie¿acz powietrza. Modny w ostatnim okresie dystrybutor aromatów.
stroboskopowy w zale¿noci od techniki wykonania jest bardzo ma³e lub praktycznie nie wystê-
puje. Minimalna iloæ emitowanego w czasie pracy ciep³a umo¿liwia poprawê owietlenia po-Ju¿ w za³o¿eniu konstrukcyjnym przetwornicy przewidywano jej preferencyjne zastosowanie do mieszczeñ wyposa¿onych w oprawy z ograniczeniem mocy ¿arówek klasycznych do 60W. Forma zasilania szczególnego typu nowoczesnych urz¹dzeñ owietleniowych.
¿arówek energooszczêdnych: gwint, gabaryty i rodzaj zasilania zosta³y zaprojektowane w spo-Umieszczenie na pierwszej pozycji ¿arówki energooszczêdnej wynik³a z idei przewodniej, któr¹
sób u³atwiaj¹cy ekspansjê w miejsce tradycyjnych ¿arówek.
by³o dostosowanie nowoczesnych technologii owietleniowych, a konkretnie ¿arówek gazowych,
- Odbiorniki telewizyjne oraz odbiorniki radiowe. Stacjonarne OTVC do 21" oraz stacjonarne ze-transformatorowych lub elektronicznych do warunków sta³ego lub czasowego dostêpu do sieci stawy audio (maksimum 2x25W) mog¹ byæ zasilane z akumulatora samochodowego 12V, jako elektrycznej 220V/50Hz. W celu uzyskiwania dobrego owietlenia przy respektowaniu ograniczo-rozwi¹zanie bardziej luksusowe ni¿ ma³e odbiorniki turystyczne do sezonowego u¿ytku.
nych zasobów energii akumulatorów .
- Pompy cyrkulacyjne. W domowych wêz³ach centralnego ogrzewania i ciep³ej wody, do prawi-W przypadku ¿arówek energooszczêdnych ich cena nie jest jeszcze bardzo atrakcyjna, ale rachu-d³owego przebiegu procesów podgrzewania wody pitnej i co, wymagana jest nieprzerwana pra-nek ekonomiczny dowodzi, ¿e przy korzystaniu z ¿arówki zastêpuj¹cej tradycyjn¹ przez 10 godzin ca pomp. Jest to niekiedy warunkiem funkcjonowania wêz³a co i cw, zatem brak zasilania 220V
na dobê zwrot kosztów jej zakupu nast¹pi po oko³o 4-5 miesi¹cach, a dalsza praca bêdzie mo¿e byæ powodem powa¿nych awarii instalacji pod nieobecnoæ domowników w okresie zimo-przynosi³a ponad 70% oszczêdnoci w relacji z poprzednimi kosztami lub przy ich zachowaniu wym.
umo¿liwi poprawê owietlenia pomieszczeñ b¹d stanowisk pracy. Poprawê ekonomicznoci i
- Lutownica transformatorowa. Istniej¹ lutownice grzejnikowe 12, 24 V DC, ale w niektórych jakoci owietlenia dla specjalnej, niskonapiêciowej instalacji owietleniowej 12V lub 24V za-sytuacjach szczególnie przydatna jest lutownica transformatorowa. Lutowanie powierzchni niklo-pewni¹ alternatywne dla zwyk³ych ¿arówek pró¿niowych ¿arówki halogenowe. Wype³nione oto-wanych, wystêpuj¹cych na wyprowadzeniach ró¿nych rodzajów wtyczek urz¹dzeñ audiowizyj-czenia w³ókna gazami szlachetnymi umo¿liwi³o podwy¿szenie temperatury w³ókna, a tym samym nych, wymaga bowiem temperatury powy¿ej 400°C.
przesuniêcie w górê widma emitowanego wiat³a . Efektywnoæ wietlna ¿arówki halogenowej
- Klejarka pistoletowa. "Hot Glue" nieodzowna w technologiach szybkiego monta¿u dowolnych przewy¿sza o (20-30) % tradycyjn¹ ¿arówkê, co jest s³abym, ale jednak argumentem dla wydat-materia³ów, przydatna zw³aszcza do prac wykoñczeniowych w domku dzia³kowym lub letnisko-ków modernizacyjnych. Ceny ¿arówek halogenowych dla typowych opraw owietleniowych o 3
F1
4
5
K1 (+)
15A T
R10
D2
T1
11,5-13,5
R6
R9-A R9-B
C7
C8
R5
C6
7
8
G
R1
R11
C5
2
TR1
R14
2x12/220
5.1k
A
K
1k
K3
US3
US1 4
8
C3
C12
C4
R3
US2
wyp.1
T4
T6
R16
7
C9
R4
C11
US2
L1
D1
R12
3
7
A
6
9
D
10
T2
R2
R18
2
3
4049
47k
6
5
B
R7
1
R15
5,1k
K4
C1
2
L2
R13
1
C2
11 C
12
14
E
15
T5
T7
K2 (-)
R17
C10
6
R8
US2
5,1k
wyp.8ix
T3
R19
Rys. 2 Schemat przetwornicy
Nowy Elektronik, ul. Junaków 2, 82-300 Elbl¹g, tel./fax 055 236-22-63, e-mail: press-polska@pro.onet.pl mocy do 50W /12V s¹ niewiele wy¿sze od cen klasycznych ¿arówek samochodowych. Próby tymencie wiêkszoci ich producentów, jednak cech¹ 80% konstrukcji transformatorów toroidal-wprowadzenia do powszechnego u¿ytku halogenowych ¿arówek 220V powiod³y siê jedynie w nych powy¿ej 80VA jest zastosowanie do wykonania uzwojenia wtórnego 12V podwójnego obszarze zastosowañ specjalnych: projektory filmowe i dydaktyczne, reflektory, elementy grzew-drutu DNEE-Cu. Ta konstrukcyjna w³aciwoæ jest naszym sprzymierzeñcem i w razie trudnoci ze cze w kserokopiarkach itp. ¯arówki gazowe nowej generacji nazywane energooszczêdnymi, za-zdobyciem gotowego transformatora 2x12V z przekonaniem zachêcam do prostej przeróbki stan-wdziêczaj¹ swoj¹ popularnoæ i dostêpnoæ sukcesom w zastosowaniach do owietlenia ulicz-dardowego.
nego i przemys³owego. ¯arówki energooszczêdne nie maj¹ niskonapiêciowych odpowiedników Druty nawojowe stanowi¹ jednoczenie wyprowadzenia. S¹ skrêcone lub proste i pozbawione dla powszechnego zastosowania. ¯arówki gazowe stosowane w nowoczesnej technice motory-emalii izoluj¹cej na d³ugoci (2-3) cm od ich koñców, po czym zalutowane. Prostymi zabiegami zacyjnej s¹ drogie i wysoce specjalizowane (oprawa, kszta³t wi¹zki wiat³a, urz¹dzenia dodatko-mo¿emy oddzieliæ dwa po³¹czone równolegle uzwojenia. Przewody obu uzwojeñ maj¹ jednakowe) zatem i trudno je dowolnie wykorzystywaæ w innych dziedzinach.
wy przekrój. S¹ nawijane jednoczenie (bifilarnie), co gwarantuje identycznoæ ich parametrów Zastosowanie przetwornicy 12/220 w obiekcie uzale¿nionym od zasilania akumulatorowego po-elektrycznych w ca³ym zakresie obci¹¿eñ. W innym wykonaniu równoleg³e, galwaniczne po³¹cze-zwala obni¿yæ koszty poprzez skrócenie instalacji niskonapiêciowej, wymagaj¹cej kilkakrotnie nie uzwojeñ transformatora nie jest dopuszczalne.
wiêkszych przekrojów przewodnika. W takiej sytuacji zasadnicza czêæ instalacji mo¿e byæ oparta Szeregowe po³¹czenie odseparowanych uzwojeñ zgodnie z rys.1 jest ostatnim etapem zabie-na typowych komponentach instalacyjnych 220V, w³¹czniki, gniazda, oprawki na ¿arówki itp.
gów, w wyniku których uzyskujemy transformator o wymaganych parametrach. Doskona³a syme-Nowoczesne ¿arówki gazowe s¹ ród³ami wiat³a o prawie 5-krotnie mniejszym poborze energii tria uzwojeñ zapewnia maksymaln¹ sprawnoæ i bezpieczne warunki pracy pó³przewodnikowych elektrycznej. Nie posiadaj¹ wielu wad swoich "rurowych" poprzedniczek. Maj¹ zwart¹ konstruk-elementów steruj¹cych. Straty mocy przy wystêpowaniu b³êdów symetrii transformatora mo¿na cjê, wielk¹ trwa³oæ i zmodyfikowany luminofor daj¹cy przyjemn¹ barwê wiecenia. Nie wyma-korygowaæ przez zmiany czasowych i pr¹dowych parametrów impulsów steruj¹cych symetrycz-gaj¹ dodatkowego osprzêtu w instalacji. Efekt stroboskopowy, który wystêpowa³ w lampach ne czêci uzwojeñ. Moc transformatora toroidalnego oraz wymienionych wczeniej dwukolum-rurowych powodowa³ znu¿enie oraz zagro¿enie przy owietlaniu maszynowych stanowisk pracy, nowych jest uzale¿niona od mocy P , któr¹ mamy zamiar czerpaæ z przetwornicy w sposób ci¹g³y.
O
zosta³ w tañszych wykonaniach transformatorowych zminimalizowany, a w wykonaniach z elek-Uk³ad elektroniczny jest skonstruowany z przeznaczeniem sterowania transformatorów o mocy tronicznym transformatorem w.cz. praktycznie nie wystêpuje . Obudowy nowych róde³ wiat³a (40-120)VA.
s¹ wykonywane w szerokiej gamie form estetycznych.
Obci¹¿enie o wartoci chwilowej lub ci¹g³ej od zera do wartoci nominalnej zastosowanego Prezentowany uk³ad przetwornicy DC/AC pozawala stworzyæ zasilan¹ z akumulatora, lokaln¹ sieæ transformatora sieciowego. Obci¹¿enie nominalne jest do dyspozycji dla urz¹dzeñ owietlenio-elektryczn¹ dla owietlenia domków wypoczynkowych, baraków pracowniczych, wojskowych wych: klasycznych, elektronicznych oraz innych urz¹dzeñ przeznaczonych do zasilania sieci¹ 220V/
namiotów oraz kuchni i wietlicy polowej. Akumulatory wraz z przetwornicami stanow¹ zespó³
50Hz z wyj¹tkiem dalej opisanych urz¹dzeñ indukcyjnych.
elementów bazowych dla u¿ytkowania alternatywnych róde³ energii elektrycznej, opartych na Przy zastosowaniu zalecanego transformatora toroidalnego i przy zasilaniu ma³oprecyzyjnych urz¹-
pr¹dnicach i alternatorach niskiego napiêcia.
dzeñ o charakterze rezystancyjnym (¿arówki w³óknowe, grza³ki), dopuszczalne jest przeci¹¿enie o 20% nominalnej mocy transformatora nawet w warunkach pracy ci¹g³ej. Przy zasilaniu urz¹dzeñ Konstrukcja uk³adu
o charakterze typowo indukcyjnym, jak silniki indukcyjne z kondensatorem lub uzwojeniem zwar-Pomimo pokusy zastosowania uk³adu mostkowego w stopniu mocy, które to rozwi¹za-tym oraz komutatorowe, nale¿y obci¹¿aæ przetwornicê od (60 - 80)% wartoci jej mocy okrelo-nie przy zastosowaniu tranzystorów N-MOS i P-MOS jest niebywale proste, poprzesta³em na nej przez moc transformatora (120VA).
sterowanych naprzemiennie, bliniaczych kluczach z tranzystorami N-MOS. Na decyzjê wp³ynê³y wyniki rozeznania dostêpnoci podzespo³ów koniecznych do wykonania przetwornicy. Skojarze-Radiator
nie pary tranzystorów mocy N-MOS i P-MOS o wymaganych parametrach okaza³o siê byæ zada-Tranzystory IRF 640 zastosowane w uk³adach prototypowych pracuj¹ w parach (równo-niem bardzo trudnym z racji sk¹pego asortymentu powtarzalnie dostêpnych tranzystorów P-MOS
legle) dla zmniejszenia strat powstaj¹cych na rezystancji kana³u R
.
DS(on)
du¿ej mocy. W garniturze wiatowej produkcji tranzystorów mocy w technologiach MOS rodzaj Poniewa¿ tranzystory IRF 640 posiadaj¹ wartoæ graniczn¹ U = 200V, to w naturalnym tego DS
z kana³em typu P stanowi bardzo nieliczn¹ grupê elementów. W stabilnej ofercie handlowej kra-nastêpstwie, wartoci minimalnej rezystancji kana³u R
nie jest rewelacyjna i wynosi (0,18 -
DS(on)
jowych dystrybutorów jest zaledwie kilka typów tranzystorów mocy N-MOS i wypad³o mi siê z 0,14) W. Wybór tranzystorów z U >100V, przyk³adowo: IRF 540 lub BUK 456-100A, umo¿liwi³-
DS
tym pogodziæ.
by zastosowanie ich pojedynczo, jednak nie daje gwarancji odpornoci przetwornicy na wp³yw Znacznie ³atwiej jest dobraæ transformator sieciowy z uzwojeniem wtórnym 2x12V, oczywicie zjawisk towarzysz¹cych zasilaniu obci¹¿enia reaktancyjnego.
poszukuj¹c tego w asortymencie toroidalnych transformatorów dla owietlenia halogenowego.
Rezystancja dynamiczna R
powoduje straty mocy rozpraszanej w postaci ciep³a. Wartoæ DS(on)
Chocia¿ w opisywanej przetwornicy zastosowano docelowo transformator toroidalny 100VA/
R
podobnie jak ca³a charakterystyka R /UG istotnie zale¿y od temperatury w strukturze i ten DS(on)
DS
50Hz , U =220V/ U =2x12V przy i powtórzenie tego rozwi¹zania zagwarantuje wykonawcy rodzaj start mo¿emy oszacowaæ dok³adnie dla przypadku obci¹¿enia o charakterze rezystancyj-IN
OUT
bezstresowy przebieg procesu uruchomienia i regulacji, to w przypadku opisywanego uk³adu, nym. Obci¹¿enie reaktancyjne, a zw³aczcza indukcyjne o zmiennych parametrach powoduje w zastosowanie ró¿nych typów transformatora sieciowego o mocy (100-120) VA i odpowiednio obwodach kluczy T4 -T7 anomalie czasowopr¹dowe niezgodne z okresami sterowania przez dobranej konstrukcji przyniesie zadowalaj¹ce rezultaty. Odpowiednia konstrukcja, to w tym przy-generator taktuj¹cy. W nastêpstwie tych zjawisk rozproszenie mocy w elementach pó³przewod-padku niskoprofilowe uzwojenie o dobrej symetrii u³o¿enia uzwojeñ niskonapiêciowych wzglê-
nikowych mo¿e byæ ponad wiele razy wiêkszej ni¿ przy obci¹¿eniu typu "R" o równowa¿nej mocy.
dem rdzenia. Takie kryteria spe³niaj¹ transformatory dwukolumnowe z rdzeniem zwijanym lub Dowiadczenia przeprowadzane na prototypie dowodz¹, ¿e przy obci¹¿enie przetwornicy ¿arów-profilowym. Przyznam, ¿e transformatory halogenowe z uzwojeniem 2x12V nie wystêpuj¹ w asor-kami w³óknowymi o ³¹cznej mocy 120W moc strat przypadaj¹ca na jeden element wykonawczy MOS jest poni¿ej mocy, któr¹ zdolna jest rozproszyæ jego obudowa TO-220. Minimalne jednak b³êdy symetrii transformatora albo sygna³u z generatora taktuj¹cego mog¹ spowodowaæ szybki wzrost temperatury elementu, a w konsekwencji wartoci rezystancji dynamicznej (rDS) sprzyjaj¹c dalej procesowi lawinowego wzro-stu temperatury, a¿ do trwa³ego uszkodzenia struktury pó³przewodnikowej.
Nie jest zatem zalecane podejmowanie próby uruchomienia bez radiatorów na elementach T4-T7. Pary tranzystorów T4,T6 oraz T5 i T7 musz¹ byæ elektrycznie odseparowane. Ze wzglêdów konstrukcyjnych i praktycznych nale¿y rozwa¿yæ rozwi¹zanie, w którym wszystkie cztery tranzystory zostan¹ zamocowane na wspólnym radiatorze poprzez podk³adki izolacyjne mikowe 0,1 mm nawil¿one smarem silikonowym. Zapewni to jednakow¹ temperaturê tranzystorów pracuj¹cych w cyklach naprzemiennych, nawet w przypadku ich nierównomiernego obci¹¿enia.
Sam radiator powinien byæ pod³¹czony do masy 12V dla zmniejszenia emisji zak³ó-
ceñ w zakresie Fal D³ugich.
Przy wiadomym wykluczeniu stosowania przetwornicy do zasilania silników indukcyjnych powy¿ej 25W dla 4 tranzystorów N-MOS ³¹cznie zalecany jest radiator o zdolnoci rozproszenia oko³o 20 W, przy temperaturze w³asnej do 60 °C w otoczeniu o temp. 20 °C. W praktyce jest to przyk³adowo p³ytka o powierzchni 1
dm2 z blachy aluminiowej o gruboci 3 [mm] lub miedzianej o gruboci 1,5 [mm], która mo¿e stanowiæ element obudowy.
Dla pe³nej asekuracji przy pracy z dowolnym typem obci¹¿eñ nale¿y stosowaæ radiator o zdolnoci rozproszenia mocy 45W/60°C.
Uruchomienie i regulacja uk³adu
Z uwagi na bezpieczeñstwo, pierwsze uruchomienie uk³adu nie powinno odbywaæ siê bez wymaganego bezpiecznika. Bezporednio z akumulatora nale¿y zastosowaæ w obwodzie element limituj¹cy pr¹d zasilania, a najlepiej zastosowaæ
Nowy Elektronik, ul. Junaków 2, 82-300 Elbl¹g, tel./fax 055 236-22-63, e-mail: press-polska@pro.onet.pl na tym etapie zasilacz o pr¹dzie minimum 2A. Proces polega na dok³adnym strojeniem Ta/Tb Je¿eli podstawowym czynnikiem ograniczaj¹cym moc przenoszon¹ przez transformator maksy-generatora taktuj¹cego z pomoc¹ PR1 i PR2. Wystarczaj¹ca jest ocena wskazañ oscyloskopo-malne natê¿enie pola magnetycznego w magnetowodzie, to stosowanie pr¹dów o przebiegu wych, ale znacznie sprawniej informuje o parametrach czêstociomierz/czasomierz.
trapezoidalnym, ktorego wartoci szczytowe poszczególnych harmonicznych widma s¹ mniej-Proces strojenia jest bardziej pracoch³onny ni¿ skomplikowany. Chodzi o doprowadzenie do jed-sze, to istnieje mo¿liwoæ przeniesienia wiêkszej mocy ni¿ moc nominalna transformatora poda-noczesnego spe³nienia nastêpuj¹cych warunków:
na dla pr¹du sinusoidalnego.
1. Przebieg taktuj¹cy wyprowadzenia pin 3 US1 jest w przybli¿eniu fal¹ prostok¹tn¹ o wype³nieW prezentowanej przetwornicy klucze T5,T7 oraz T4,T6 s¹ zablokowane pojemnociami odpo-niu ta / tb = 50% / 50% i okresie powtarzania T = 20 ms (f=50Hz), tak nale¿y wstêpnie ustawiæ wiednio C10 oraz C9. o wartoci 100nF ka¿da dla spowolnienia procesów komutacyjnych i w generator obserwuj¹c oscylogram 1.
konsekwencji zmniejszenia impulsów przepiêciowych.
2. Na podstawie odczytu oscylogramów nieobci¹¿onej przetwornicy, korygujemy wartoci ta/tb W przetwornicy dwutaktowej z uzwojeniem symetrycznym lub mostkowym wymagana jest za pomoc¹ PR1/PR2 tak, aby uzyskaæ: wariant A - przebiegi niskonapiêciowe 6 i 7 (porównanie symetria czasów sterowania kluczy wzbudzaj¹cych kolejne pó³okresy przebiegu pr¹du w uzwoje-lub jednoczesna obserwacja na dwóch kana³ach w celu uzyskania podobnych kszta³tów); wariant niu pierwotnym. Ró¿nica polega jednak na tym, ¿e w uk³adzie z uzwojeniem symetrycznym mog¹
B - przebiegi wysokonapiêciowe 8 ( ! Upp do 500V; obserwacja na oscyloskopie jednokana³o-wystêpowaæ fizycznie ró¿nice uzwojeñ. W tym wypadku konieczna jest (zastosowana w opisy-wym z sond¹ 1:10 w celu uzyskania maksymalnej symetrii apogeum i perygeum przebiegu trape-wanym rozwi¹zaniu) precyzyjna i pracoch³onna regulacja impulsów steruj¹cych kluczami, które zoidalnego).
tworz¹ pó³okresy wyjciowego przebiegu przemiennego.
Symetria kszta³tów oscylogramów bêdzie wiadczy³a o równomiernym obci¹¿eniu par kluczy W uk³adzie mostkowym lub pó³-mostkowym, pojedyncze uzwojenie brane jest do pracy i w MOS.
kolejnych cyklach sterowane pr¹dem o naprzemiennych kierunkach.
3. Nale¿y obliczyæ (zmierzyæ) czy po korekcji, okres powtarzania przebiegu nie odbiega od przeW transformatorze sieciowym z wtórnymi uzwojeniami symetrycznymi nieuniknione s¹ b³êdy dzia³u (18-22) ms lub dok³adniej w przypadku zasilania prostych radiobudzików synchronizowa-wykonania tych uzwojeñ. Asymetria parametrów uzwojeñ w naturalnym zastosowaniu ujawnia nych czêstotliwoci¹ sieci. Wiêksze odstêpstwa wymagaj¹ równoczesnej , proporcjonalnej regu-siê najwy¿ej ró¿nicami napiêæ przy wzrastaj¹cym obci¹¿eniu. Odwrotnie, wykorzystuj¹c w prze-lacji PR1/PR2 i powtórzenia procesu z punktu 2 i 3 opisu strojenia.
twornicy uzwojenia 2x12V jako wzbudzaj¹ce, jego ewentualna asymetria mo¿e byæ przeszkod¹ w 4. Obci¹¿amy przetwornicê obci¹¿eniem rezystancyjnym (zwyk³a ¿arówka) do 30% wartoci uzyskaniu ponad 92% sprawnoci.
mocy maksymalnej (w danej wersji wykonania) i sprawdzamy ponownie symetriê oscylogramu.
Silnej asymetrii indukcyjnoci po³ówek uzwojenia przekraczaj¹cej 4% mo¿emy siê raczej spo-5. Próbê powtarzamy równie¿ dla obci¹¿enia o wartoci 50% i 80%.
dziewaæ przy jednokolumnowych transformatorach sieciowych, w których z przyczyn konstruk-6. Je¿eli przy wzrocie obci¹¿enia zniekszta³cenia symetrii bêd¹ porównywalne z poprzednimi lub cyjnych pierwsza i druga czêæ uzwojenia wtórnego u³o¿ona jest kolejno na ró¿nych warstwach, pokazanym w opisie oscylogramem 8, to proces mo¿emy uznaæ za zamkniêty.
czyli na ró¿nej odleg³oæ od rdzenia.
Przy ustawionym pocz¹tkowo symetrycznym czasie sterowania kluczami T4,T6 i T5,T7 kszta³t Procesy towarzysz¹ce pracy przetwornicy
elementów dodatnich i ujemnych oscylogramu napiêcia wyjciowego jest niekiedy ró¿ny. Towa-Przetwornica wykorzystuje sta³y element o sta³ym wspó³czynniku transformacji napiêcia.
rzyszy temu zjawisku du¿a wartoæ pr¹du spoczynkowego powy¿ej 1A.
Nie zawiera uk³adu stabilizacji napiêcia wyjciowego. Ampituda napiêcia wyjciowego jest sztywno W celu ograniczenia strat mocy wynikaj¹cych z kolizji pr¹dów na pograniczu stanów nieustalo-uzale¿niona od Ubaterii. Nale¿y zapewniæ tak¹ d³ugoæ i przekrój przewodów zsilajacych po stro-nych w transformatorze, który jest najwolniejszym elementem uk³adu przetwornicy zastosowano nie 12V aby przy prz¹dzie I =10A napiêcie na zaciskach K1[+],K2[-] nie ró¿ni³o siê wiecej ni¿
linie opóniaj¹ce dla optymalizacji czasów sterowania bramkami tranzystorów T3-T6 oraz osta-0,5V od napiêcia na zaciskach akumulatora. Oznacza to, ¿e rezystancja obwodu powinna byæ teczne ograniczenia prêdkoci zmian pr¹du w obwodach drenów przez wprowadzenie pojemno-mniejsza ni¿ 0,05 W.
ci C12,C13. Uzyskano istotn¹ redukcjê amplitudy przepiêæ w obwodach drenu T4 -T7 i w przeW wiêkszoci tranzystorów klasy POWER-MOS, zintegrowane ze struktur¹ podstawo-biegu wyjciowym.
w¹ szybka dioda nie dopuszcza do zaistnienia odwrotnego potencja³u polaryzacji kana³u. W
Nie nale¿y jednak lekcewa¿yæ monta¿u kondensatora C11, bowiem istnieje zagro¿enie uszkodze-obwodach obci¹¿enia kluczy MOS wynikaj¹ce z konstrukcji lub kondycji pacy przetwornicy oscy-nia (przebicia) w uzwojeniu 220V i trwa³ego uszkodzenia transformatora lub odbiornika.
lacje napiêcia nie osi¹gaj¹ zatem wartoci ujemnych powy¿ej napiêcia z³¹czowego diody. Kszta³t i wielkoæ oscylacji zale¿y od przyczyny (charakter i parametry obci¹¿enia) i konstrukcji stopnia koñcowego (parametry RLC obwodu tranzystor-transformator). Wartoci skuteczne pr¹du przy oscylacjach seryjnych lub synchronicznych z przebiegiem roboczym przetwornicy mog¹ byæ bar-Spis elementów
C5 - 47µF/16V
dzo du¿e. Je¿eli przez specyficzne obci¹¿enie wywo³amy oscylacje harmoniczne o fazach sprzecz-C6 - 220µF/25V
nych z oscylacjami widma przebiegu taktuj¹cego, doprowadzimy do asymetrii czasowopr¹do-Rezystory:
C7 - 4700µF/25V
wej w obwodzie koñcowym. W nastêpstwie mog¹ powstaæ kilkudziesiêcioprocentowe straty R1 - 47k
C8 - 4700µF/25V
mocy zasilania wydzielonej w postaci ciep³a przez radiatory tranzystorów mocy. Taka sytuacja R2 - 47k
C9 - 100nF
mo¿e wyst¹piæ na ró¿nym poziomie obci¹¿enia przetwornicy. Moc mo¿e byæ tracona zarówno na rezystancji kana³u tranzystora MOS w chwili kiedy masa- dren, U > 0 lub na z³¹czu diody R3 - 47k pot. poziomy
C10 - 100nF
DS
zabezpieczaj¹cej, je¿eli na skutek zjawisk indukcyjnych napiêcie tranzystorów osi¹gnie wartoæ R4 - 47k pot. poziomy
C11 - 10nF/400V
U < 0. Dla rozwiania w¹tpliwoci mniej dowiadczonych, warto przypomnieæ, ¿e w za³o¿eniu R5 - 22
C12 - 220nF
DS
teoretycznym, transformator idealny reprezentuje po stronie wejciowej obci¹¿enie o takim cha-R6 - 3,3k
rakterze, jakie do³¹czone zosta³o do jego wyjcia obci¹¿enie. Wartoæ reaktancji obci¹¿enia R7 - 5,1k
Pó³przewodniki:
podlega transformacji odwrotnej do prze³o¿enia napiêæ U /U . W realnych warunkach, w prze-we
wy
wa¿aj¹cym zakresie obci¹¿enia transformatora jego w³aciwoci nie odbiegaj¹ znacznie od teo-R8 - 5,1k
T1 - BD137
retycznych. Anomalie wystêpuj¹ w stanie pracy ja³owej oraz w stanie przesterowania ( nasycenia R9A - 10k
T2 - BD137
rdzenia magnetowodu).
R9B - 10k
T3 - BD137
Poprawnie "zestrojone" czasy sterowania kluczy doprowadzaj¹ transformator do stanu rezonansu R10 - 220k
T4 - IRF640
równoleg³ego, kiedy pr¹d przep³ywa synchronicznie w za³¹czanych kluczach. Wartoæ skuteczna R11 - 5.1k
T5 - IRF640
pr¹du pobieranego w tych warunkach przez przetwornicê jest minimalna.
Proporcjonalny do pr¹du obci¹¿enia uzwojenia wyjciowego przetwornicy wzrost pr¹du czerpa-R12 - 8,2k
T6 - IRF640
nego z akumulatora (przy stabilnoci napiêcia 12V na zaciskach p³ytki) wiadczy o poprawnej R13 - 8,2k
T7 - IRF640
pracy urz¹dzenia.
R14 - 1k
D1 - 1N4148
Transformator typowo sieciowy o mocy oko³o 100VA (w zale¿noci od wykonania) zdolny jest R15 - 1k
D2 - 1N4007
przenosiæ pr¹dy zmienne o czêstotliwociach od 20Hz do kilku kHz bez istotnych strat mocy.
R16 - 100
Transformator ma³ej mocy elektrycznej przeznaczony jest do pracy z pr¹dem przemiennym o zmiennoci sinusoidalnej i czêstotliwoci podstawowej 50Hz. Parametry zasilania /obci¹¿enia R17 - 100
Uk³ady scalone:
uzwojeñ oraz nominalna moc transformatora odnosi siê do wspomnianych warunków pracy. Kszta³t R18 - 100
US1 - NE555
przebiegu wyjciowego z przetwornicy dwutaktowej jest trapezoidalny i jego widmo wymaga R19 - 100
US2 - 4049
pasma czêstotliwoci do najwy¿ej 400Hz. Relacja amplitudy i wartoci¹ skutecznej napiêcia US3 - TL431
sinusoidalnego, to 1 do 0,707. W przypadku przebiegu trapezoidalnego nale¿y przyj¹æ relacjê, Kondensatory:
jak 1 do 0,85-0,95. Zwracam uwagê na zwi¹zane z tym problemy prawid³owego pomiaru warto-
ci skutecznej napiêcia AC z przetwornicy. Proste przyrz¹dy pomiarowe realizuj¹ce "lepo" proces C1 - 220nF
Inne:
przetwarzania dla kszta³tu "sinus". Minimalne b³êdy wyst¹pi¹ przy pomiarach prostym wskani-C2 - 10nF
L5 - 330µH
kiem galwanometrycznym oraz dobrej klasy przyrz¹dem cyfrowym z termometrycznym syste-C3 - 1000µF/25V
L6 - 330µH
mem pomiaru wartoci skutecznej "True RMS". Wartoæ napiêcia szczytowego o kszta³cie "tra-C4 - 47nF
P³ytka 167-K
pez" jest ni¿sza od wartoci szczytowej "sinus" przy jednakowej wartoci skutecznej obydwu napiêæ, o czym nale¿y pamiêtaæ przy analizie wskazañ oscyloskopu.