przedsiębiorstwie
1. Potrzeba utrzymywania zapasów w
przedsiębiorstwie
2. Koszty zapasów
3. Optymalna wielkość zamówienia
4. Wielkość zamówienia z uwzględnieniem
rabatów „za ilość”
5. Dwuskładnikowy model zapasów
6. Nowe tendencje w zarządzaniu zapasami
•Sezonowy charakter dóbr
•Korzyści ekonomii skali
•Zakupy spekulacyjne
•Niepewność popytu,dostaw
Zapasy
Zapewnienie
i otoczenia
materiałów
ciągłości produkcji
•Konieczność przetwarzania dóbr
w celu ich składowania
•Strategia odraczania
Zapasy
•Korzyści ekonomii skali
•Niepewność w podłoŜu
produkcji
Zapewnienie
produkcyjnym
w toku
płynności produkcji
•Produkcja w partiach
•Produkcja sezonowa
•Konsolidacja ładunków
Zapewnienie
•Popyt sezonowy
Zapasy
•Skupienie na odbiorcy
wyrobów
wysokiego poziomu
•Niepewność popytu,podłoŜa
gotowych
obsługi odbiorcy
produkcyjnego i otoczenia
•Skupienie na odbiorcy
Zapasy
Zapewnienie
•Korzyści ekonomi skali
towarów
wysokiego poziomu
•Zakupy spekulacyjne
•Niepewność popytu, dostaw i
obsługi odbiorcy
•otoczenia
1. Potrzeba utrzymywania zapasów
w przedsiębiorstwie
• większe zapasy mogą umoŜliwić dokonywanie zakupów w większych partiach, kwalifikujących się do uzyskania rabatów cenowych. Zakup duŜych partii moŜe obniŜyć koszty ich transportu,
• utrzymywanie większych zapasów moŜe ułatwić wydłuŜanie w miarę potrzeb serii produkcyjnych, co pozwoli na obniŜenie kosztów przezbrajania i przestawiania partii,
• przechowywanie zapasów większych niŜ rzeczywiste bieŜące potrzeby moŜe być podyktowane względami spekulacyjnymi (np. przewidywany wzrost cen, wahania kursów walut itp.),
• gromadzenie zapasów moŜe mieć na celu utrzymywanie swych źródeł dostaw poprzez „sztuczne” podtrzymywanie działalności dostawców w okresach zmniejszonego
zapotrzebowania na surowce i materiały,
1. Potrzeba utrzymywania zapasów
w przedsiębiorstwie c.d…
• sezonowość dostaw surowców i materiałów lub sezonowość występowania zapotrzebowania na wyroby moŜe narzucać konieczność utrzymywania zapasów dla zapewnienia
ciągłości produkcji,
• zabezpieczenie się przed skutkami utraconych moŜliwości, czyli niespodziewanymi zmianami popytu. Dostosowanie produkcji do wzrostu popytu uzasadnia potrzebę
utrzymywania większych zapasów, gwarantujących
dostępność produktów przez pewien czas,
• kolejną przesłanką utrzymywania zapasów są oczekiwania nabywców, co do czasu dostawy oraz postępowanie
konkurentów (ich elastyczność, czas reakcji i dostawy).
zapasów:
1. sposób produkcji (na konkretne zamówienie odbiorcy czy na magazyn);
2. sprawność słuŜby marketingowej, jej umiejętność precyzyjnej oceny moŜliwości, czasu i realizacji sprzedaŜy;
3. technologia i organizacja produkcji, zwłaszcza moŜliwość elastycznego dostosowania skali i struktury produkcji do zmian popytu;
4. sposób organizacji kanałów zbytu przedsiębiorstwa i pozycja przedsiębiorstwa w stosunkach z pośrednikami oraz
moŜliwość przerzucenia funkcji magazynowania na
pośrednie ogniwa sprzedaŜy;
5. sprawność dystrybucji, czyli moŜliwość szybkiego przemieszczania wyrobów gotowych do odbiorców
końcowych lub dystrybutorów.
Racjonalizacja poziomu zapasów w przedsiębiorstwie polega na zapewnieniu zapasów w wielkości niezbędnej do prowadzenia działalności przy najmniejszych
moŜliwych kosztach.
Konieczna staje się zatem identyfikacja wszelkich
kosztów związanych z nabywaniem i utrzymaniem
zapasów. Koszty zapasów w zaleŜności od celu jakiemu mają słuŜyć , moŜna ujmować w róŜnych układach.
• rachunek bieŜący kosztów zapasów według
rodzajów i miejsc, który pozwala na bieŜące
zarządzanie i kontrolę zapasów - słuŜy do celów
bieŜących, operacyjnych
• rachunek hipotetyczny, obejmujący szacunki i
analizy kosztów potencjalnych, ukrytych, nie
ujętych w rachunku zysków i strat –niezbędny w
procesie podejmowania decyzji strategicznych
a) koszty utrzymania zapasów
-koszty kapitałowe
-koszty magazynowania
-koszty przeładunku i przemieszczania
zapasów
-koszty ubezpieczenia
-koszty zuŜycia i starzenia się zapasów
b) koszty zamawiania
-koszty utraty rabatu
-koszty wyczerpania zapasów
koszty finansowania zapasów – są to koszty odsetek, w przypadku gdy zapasy są finansowane kredytem lub kapitałem pochodzącym z emisji obligacji lub koszty utraconych moŜliwości (koszty hipotetyczne), gdy zapasy są finansowane kapitałem własnym. Do ustalenia kosztów utraconych moŜliwości moŜna przyjąć stopę procentową bonów skarbowych, rentowność przedsięwzięć, które byłyby realizowane, gdyby kapitał został
uwolniony z zapasów lub rentowność funduszy wysokiego ryzyka.
Koszt finansowania wyraŜa się zwykle w procentach ogólnej wartości zapasów, jakie utrzymuje dane przedsiębiorstwo.
Kf = Zw ▪ i
gdzie:
Kf – koszty finansowania zapasów,
Zw – wartość zapasów,
i – stopa procentowa.
koszty magazynowania – w przekroju rodzajowym na koszty te składają się:
- amortyzacja składników majątku trwałego zaangaŜowanego w magazynach,
- koszty wynagrodzeń (wraz z narzutami) pracowników magazynowych,
- zuŜycie materiałów, paliw i energii słuŜące realizacji funkcji magazynowych,
- usługi obce świadczone na rzecz magazynów,
- inne koszty rodzajowe np. podatek od nieruchomości, itp.
•
koszty przeładunków zapasów – powstają w związku z koniecznością dostarczania zapasów do wydziałów produkcyjnych.
Obejmują one koszty płac pracowników wraz z narzutami, koszty utrzymania i konserwacji urządzeń mechanicznych takich jak wózki widłowe, taśmociągi, platformy,
koszty ubezpieczenia obejmują wydatki przedsiębiorstwa związane z ubezpieczeniem zapasów od ognia, powodzi, kradzieŜy, utraty wartości i innych zdarzeń losowych,
•
koszty zuŜycia i starzenia się zapasów – zmiany w cechach fizykochemicznych mogą prowadzić do częściowej lub całkowitej utraty wartości uŜytkowej zapasów, co powoduje powstawanie kosztów fizycznego starzenia się zapasów. Starzenie ekonomiczne zapasów jest wynikiem utraty ich wartości uŜytkowych pod wpływem postępu technicznego.
koszty zmieniające się odwrotnie do wielkości zapasów to:
• koszty realizacji zamówień – koszty
administracyjno-biurowe
• koszty utraty rabatu od wielkości
zamówień
• koszty wyczerpania zapasów
Wielkość zapasów zaleŜy od częstotliwości składania zamówień. Na przykład jeśli firma sprzedaje „S” sztuk rocznie i jeśli składa zamówienia tej samej wielkości „N ”
razy rocznie, to kaŜde zamówienie będzie miało
wielkość:
S
Q
=
N
gdzie:
Q – wielkość zamówienia
S – wielkość rocznego zapotrzebowania
N – liczba zamówień
Znając wielkość zamówienia oraz roczne zapotrzebowanie moŜemy z kolei ustalić liczbę
zamówień według równania:
S
N = Q
gdzie:
Q – wszystkie oznaczenia jak powyŜej
JeŜeli zapasy są zuŜywane równomiernie w ciągu roku i wielkość zapasów nie zawiera
Ŝadnych rezerw, to przeciętna wielkość zapasów
będzie wynosić:
Q
Z il = 2
gdzie:
Zil – przeciętna wielkość zapasów
Roczny koszt utrzymania zapasów Ku, ustalimy go jako iloczyn jednostkowych kosztów
utrzymania zapasów (kju) oraz przeciętnej
wielkości zapasów Q/2.
Q
K
=
• kj
u
u
2
gdzie:
Ku – koszty utrzymania zapasów
kju – koszty jednostkowe utrzymania zapasów
Jeśli koszt jednostkowy utrzymania zapasów wyrazimy w procentach ich wartości, to roczny
koszt utrzymania zapasów obliczymy jako:
Q
K
• c • r
u = 2
gdzie
c – cena jednostki zapasu
r – koszt utrzymania zapasów wyraŜony
procentowo w relacji do ceny
Łączne koszty zamawiania zapasów obliczymy mnoŜąc koszty jednego zamówienia (kjz) i liczbę
zamówień składanych w ciągu roku ( N):
K = N• kj
z
z
gdzie:
Kz – koszty zamawiania zapasów
kjz – koszty jednego zamówienia
Całkowite koszty zapasów są sumą łącznych kosztów utrzymania i zamawiania zapasów:
K + = K + K
u z
u
z
Stąd:
Q
S
K + =
• kj
+
• kj
u z
u
z
2
Q
gdzie:
– wszystkie oznaczenia jak powyŜej
4. Optymalna wielkość zamówienia
= EOQ – Economic Order Quantity
Do obliczenia ekonomicznej wielkości zamówienia ( EOQ
– Economic Order Quantity) stosuje się model Baumola.
MoŜna go wykorzystać przy zachowaniu następujących załoŜeń:
• wielkość popytu jest znana i stała oraz rozłoŜona równomiernie w czasie;
• czas dostawy produktu jest stały i znany;
• koszty zamawiania zapasów są stale dla kaŜdej
zamawianej partii dostawy i niezaleŜne od jej wielkości;
• koszty magazynowania zapasów są znane i zaleŜą
liniowo od średniego poziomu zapasów;
4. Optymalna wielkość zamówienia
= EOQ – Economic Order Quantity
• nie występują ograniczenia powierzchni magazynowej;
• zamówienia są realizowane natychmiastowo, tzn. Ŝe zamówienie i dostawa są jednoczesne;
• produkty zamawiane są w partiach, cała zaś partia umieszczana jest na składzie w tym samym czasie;
• nie występuje zjawisko wyczerpania zapasów, poniewaŜ
popyt i czas dostawy towarów są stałe i znane i moŜna dokładnie określić, kiedy naleŜy zamówić produkty w celu uniknięcia wyczerpania zapasów;
• zamawianym towarem jest pojedynczy produkt, nie
występuje współzaleŜność z innymi produktami.
Deterministyczny model zapasów
wielkość
zamówienia Q
Q
2
zapas przeciętny
t0 ½ t1 t1 t2 t3 t4
czas
Źródło: M. Sierpińska, D. Wędzki, Zarządzanie płynności finansową w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s. 118.
Model ekonomicznej wielkości partii
dostawy (EOQ)
Q* Q
Wielkość optymalnego zamówienia EOQ określa się przez zróŜniczkowanie funkcji kosztów zapasów (KC) względem wielkości zamówienia Q i przyrównania
pochodnej do zera:
2 • S • kj z
EOQ =
kju
gdzie:
EOQ - optymalna wielkość zamówienia,
S - roczny popyt na dany produkt ( w jednostkach naturalnych),
kju
- roczne koszty utrzymania jednostki zapasu,
kjz
- koszty zamawiania jednej partii dostawy.
modelowanie zapasów w warunkach
niepewności
W praktyce ustalenie bieŜącego zapotrzebowania na
poszczególne produkty jest bardzo trudne, dlatego teŜ
przedsiębiorstwa zmuszone są do utrzymywania zapasu bezpieczeństwa.
Poziom bezpieczeństwa definiuje się jako
prawdopodobieństwo tego, Ŝe popyt w okresie dostawy nie przekroczy zapasu. Optymalny zapas bezpieczeństwa jest róŜny w róŜnych sytuacjach, ale moŜna przyjąć, Ŝe wzrasta on wraz z:
1. niepewnością prognoz popytu,
2. kosztami niedoboru zapasów,
3. prawdopodobieństwem opóźnień w dostawach.
Zapasy
Q0
t1
t2
t3
Czas
Źródło:M. Sierpińska, D. Wędzki, Zarządzanie płynnościa finansowa w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 1998, s. 118
• Metoda JUST in Time
……