Zarządzanie w leśnictwie, wykład, 11.01.2013r., Jakub Glura
KIERUNKI ROZWOJU NAUKI ZARZĄDZANIA
Prekursorzy w starożytności – Sumerowie (3 000 lat p.n.e.) kodeks Hammurabiego
Współczesne szkoły zarządzania
Prekursorzy:
Robert Owen (XVIII-XIX w.)
- większa dbałość o pracownika wpłynie na wzrost I efektywność produkcji
Charles Babbage (XVIII-XIX w.)
- dzieło: “O oszczędnych wykorzystaniu maszyn I manufaktur”
- harmonijne stosunki między zarządzanym a zarządzającym
Teorie zarządzania
Wyróżnić można 3 typy szkół:
- naukowe zarządzanie
szkoła klasyczna
- zarządzanie administracyjne
- szkoła stosunków międzyludzkich (behawioralna)
podejście ilościowe
podejście systemowe
Szkoła klasyczna
Rozwijały się w niej 2 nurty:
- zarządzanie naukowe – zajmowało się pojedynczym pracownikiem i poprawą efektywności jego pracy
- zarządzanie administracyjne – interesowało się strukturą organizacji
Zarządzanie naukowe - tayloryzm
twórca: Fredrick Taylor (XIX-XX w.)
- dążył do wyodrębnienia w pracy pracowników tzw. ruchów elementarnych
- ustalenie norm czasowych w pracy
- instrukcja robotnicza – do regulacji zachowań robotników
- selekcja kandydatów, kształcenie robotników
twórca: Henry Gantt (XIX-XX w.)
(współpracownik Taylora)
- innowacja: wprowadzenie premii
- wykresy porównujące faktyczny i planowany przebieg pracy
twórcy: Frank i Lilian Gilberth
- eliminowanie zbędnych ruchów w pracy
- właściwa kolejność wykonywanych operacji skrócenie czasu wykonania operacji
twórca: Henry Ford
- stworzył taśmę produkcyjną
twórca: Harrington Emmerson
- opracował 12 zasad wydajności
Zarządzanie naukowe
Zalety:
Wady:
- ogromny wzrost wydajności
- degradacja człowieka
- obniżenie kosztów
- wyniszczenie fizyczne
- wzrost jakości
- zmęczenie psychiczne
-wzrost zysków
- wzrost wyzysku
- wzrost płac
- wzrost bezrobocia
- rozwój cywilizacyjny
twórca: Henry Fayol (XIX-XX w.)
- sformułowanie funkcji zarządzania
- podział w pracy – tak, aby każdy dział miał swojego specjalistę
Max Weber – twórca teorii biurokracji w przedsiębiorstwie
(porządek, pewność działań, odpowiednia hierarchia władzy, oparcie się na normach, lepsza komunikacja między zarządzanym a zarządzającym)
Znaczenie nurtu klasycznego w naukach o zarządzaniu
- zwiększenie indywidualnej wydajności pracy
- opracowanie naukowych zasad działania:
standaryzacja
specjalizacja
synchronizacja
koncentracja
maksymalizacja
centralizacja
Szkoła behawioralna (stosunków międzyludzkich)
- twórcy: Elton Mayo, A. Masłow
- początek tego podejścia: analiza wpływu oświetlenia w miejscu pracy
- piramida potrzeb Masłowa
- Douglas McGregor – 2 sposoby myślenia o pracownikach:
założenia teorii X
ludzie nie lubią pracy i starają się jej w miarę możliwości unikać;
menadżerowie, jeśli chcą skłonić pracownika do wykonywania obowiązków, muszą ich stale kontrolować, kierować nimi i grozić im karami w razie nieposłuszeństwa lub opieszałości;
ludzie zazwyczaj nie chcą sami podejmować odpowiedzialności i wolą, by nimi kierowano. Nie mają wielkich ambicji i przede wszystkim chcą czuć się bezpiecznie na swoich stanowiskach.
założenia teorii Y
praca jest naturalną częścią życia a ludzie ją lubią;
ludzie mają wewnętrzną motywację do realizacji celów o ile czują się do nich przywiązani;
ludzie przywiązują się do celów w stopniu proporcjonalnym do osobistych nagród (niekoniecznie pieniężnych), jakie otrzymują za ich realizację;
w odpowiednich warunkach ludzie sami dążą do podjęcia odpowiedzialności;
ludzie mają naturalną skłonność do nowatorstwa i kreatywności;
ludzie najczęściej wykorzystują w organizacjach jedynie część swoich talentów i inteligencji, ponieważ nie mają warunków do tego, by się wykazać.
Podejście behawioralne – osiągnięcia:
- uznanie roli motywacji w pracy
- skoncentrowanie się na człowieku jako wytwórcy produktu, a nie jako na narzędziu
- poprawa nastrojów społecznych
Ograniczenia:
- złożone postępowanie kierownictwa wobec indywidualnych jednostek
- eskalacja żądań pracowniczych, postawy roszczeniowe
Szkoła z podejściem ilościowym
Ilościowa teoria zarządzania – oparta o matematyczne i statystyczne opisy lub modele podejmowania decyzji, przewidywania i analizy działań firmy.
twórcy: Andriej Markow,… teoria gier….
Osiągnięcia:
- nowe sposoby traktowania czasu (komputerowo)
- …….
Ograniczenia:
- nacisk na aspekty możliwe do przedstawienia za pomocą liczb, pomijanie czynnika ludzkiego
- ……
Szkoła z podejściem systemowym
Organizacja przedstawiona jako jednolity system złożony z wzajemnie powiązanych części.
Szkoła z podejściem sytuacyjnym
Szukanie najlepszych rozwiązań dla (najczęściej powtarzających się) sytuacji
Podejście zintegrowane
(obecnie powstaje – zawiera w sobie elementy 3 podstawowych szkół)
Zarządzanie w Polsce przed II Wojną Światową
- Karol Adamiecki – polski inżynier, opracował zasadę harmonii
- badania w zakresie naukowej teorii pracy (?)
ZARZĄDZANIE JAKO NAUKA
FUNKCJE I METODY
Związki zarządzania z innymi dyscyplinami - antropologia, ekonomia, filozofia, politologia, psychologia, socjologia
Pojęcie zarządzania
ZARZĄDZANIE jest procesem koordynowania zbiorowych wysiłków dla osiągnięcia celów organizacyjnych przez ludzi, przy wykorzystaniu techniki, w zorganizowanych strukturach, w oparciu o wyznaczone zadania.
Funkcje zarządzania:
- planowanie
- organizowanie
- przewodzenie (kierowanie, motywowanie)
- kontrolowanie
Planowanie – wyznaczanie celów organizacji.
Organizowanie – określanie zadań do wykonania oraz ustalenie kto je wykona, kto komu podlega i gdzie ma się podejmować decyzje.
Przewodzenie – motywowanie pracowników, kierowanie czynnościami innych osób, wybieranie najskuteczniejszego kanału komunikacji i rozstrzyganie konfliktów.
Kontrolowanie – proces monitorowania wyników, porównywania ich z celami i korygowania odchyleń.
Metody zarządzania
Nowoczesne metody zarządzania:
- reengineering
- benchmarking
- outsourcing
- zarządzanie przez cele
- lean menagement
- zarządzanie przez wyniki
- zarządzanie przez konflikty
Reengineering - fundamentalne przemyślenie od nowa i radykalne przeprojektowanie procesów prowadzące do przełomowej poprawy osiąganych wyników.
Etapy:
- wybór procesu do rekonstrukcji
- utworzenie zespołu roboczego
- ….
Zalety:
- elastyczność i różnorodność stosowanych metod
- radykalizm będący zaletą
- wzrost satysfakcji klientów
- podniesienie pozycji na rynku
- szeroki zakres oferowanych celów i korzyści
- wzrost kosztów zatrudnienia
- możliwość wystąpienia niepokojów w społeczeństwie
- brak przygotowania kadry na zmiany
Benchmarking [benchmark – punkt odniesienia]
- polega na porównaniu cech organizacji z konkurentami oraz kopiowanie sprawdzonych wzorców.
Źródła informacji:
bezpośrednie:
- własna baza danych
- raporty wewnętrzne
- publikacje wewnętrzne
pośrednie:
- stowarzyszenia zawodowe
- czasopisma profesjonalne
- wyższe uczelnie
- instytuty naukowo-badawcze
Zalety:
- poprawa innowacyjności przez podpatrywanie
- minimalizacja kosztów
- zwiększenie stopnia konkurencyjności
- precyzyjne formułowanie celów
Wady:
- podnoszenie kosztów dostępu do informacji
- trudności w zdobywaniu informacji
- pracochłonne i czasochłonne analizy
- wysokie prawdopodobieństwo błędnego wyboru benchmarka
Outsourcing
- nowe spojrzenie na funkcję zaopatrzenia, a także na działalność usługową prowadzoną w przedsiębiorstwie
- tworzenie nowego modelu w zakresie usług
- uważa się, że można zrezygnować z usług, które nie mają istotnego znaczenia dla firmy i mogą być świadczone przez specjalistyczne przedsiębiorstwa
przykład: powstanie ZULi (prywatyzacja pracowników leśnych)
Zarządzanie przez cele
- Peter Drucker….
Lean menagement
- „odchudzanie zarządzania” – polega na ograniczeniu zasobów potrzebnych do produkcji.
Zarządzanie przez wyniki
- skoncentrowanie się na konkretnych celach, które są źródłami największych zysków
- nacisk położony na osiągnięcie wyniku (a nie np. na sposób)
Zarządzanie przez konflikty
- sposób wpływania na pracowników wszelkimi sposobami, które mają na celu przeciwdziałać skutkom konfliktów.
STYLE KIEROWANIA I ETYKA W ZARZĄDZANIU
Kierownik – osoba mianowana dysponująca legalną władzą do nagradzania i karania. Zdolność oddziaływania wynika z formalnego autorytetu związanego z piastowanym stanowiskiem.
Przywódca – może być mianowany lub pojawić się samorzutnie. Może wpływać na innych aby wykraczali poza działania wynikające z formalnego autorytetu.
Styl kierowania to pewien specyficzny dla danego kierownika sposób postępowania, który determinuje jego zachowanie w interakcjach z podwładnymi.
lub:
Styl zarządzania to ogólny, czasoprzestrzennie specyficzny sposób wypełniania funkcji kierowniczych.
Klasyfikacja stylów zarządzania – 3 różne założenia badawcze:
(kryteria osobowościowe)
1. Związana z teorią cech, zakłada ona ….. (?)
Powstały zbiory stylów kierowania związane z:
cechy osobowe
postawy psychologiczne
osobowościowe
poglądy na naturę ludzką
i kierowanie
płeć
Kryteria sytuacyjne
zakres ingerencji kierownika w prace
podwładnego
podstawy i sposób wywierania wpływu
sytuacyjne
stopień autokratyzmu i partycypacji
podwładnych w podejmowaniu decyzji
kierowniczych
elastyczność zachowań kierownika
To, jaki styl wybiera szef, aby być jak najbardziej skutecznym, zależy od:
• czynników po stronie kierownika:
- wiedza
- cechy osobowościowe
- system wartości
- zdolności kierownicze
• czynników po stronie podwładnych
- swobody działania
- chęć podejmowania odpowiedzialności za podejmowane decyzje
• czynników sytuacyjnych:
- ograniczenia czasowe
- rodzaj problemów
- styl kierowania preferowany w grupie
- spójność kierowanego zespołu
Teoria X i teoria Y McGregora (1wszy wykład)
2 sposoby kierowania ludźmi:
- kierowanie autorytarne (do teorii X)
- kierowanie integrujące (do teorii Y)
Style kierowania wg Lewin, Lippit, White:
- autokratyczny – rozkazuje, ustala
- demokratyczny – zachęca
- uchylający – bierny
Styl autokratyczny
• wady:
- wymaga stałego nadzoru i precyzyjnego ustalenia zadań
- zwalnia podwładnych z odpowiedzialności
- nie wykorzystuje w pełni wiedzy i umiejętności podwładnych
- nie sprzyja zaangażowaniu podwładnych
• zalety:
- ….?
- ….?
Styl demokratyczny
• wady:
- przedłużenie czasu podejmowania decyzji
- ryzyko powstawania impasów i chaosu
- konieczność wysokich umiejętności społecznych u kierownika
• zalety:
- wysokie prawdopodobieństwo
- integracja wysoka jakość pracy
- podnoszenie indywidualnego poczucia odpowiedzialności
- wyzwalanie inicjatyw i wzrost innowacyjności
- zmniejszanie liczby konfliktów
- zaspokajanie aspiracji pracowników
- pełne wykorzystanie kwalifikacji pracowników
Podział stylów wg Likera:
- nastawienie na ludzi
- nastawienie na zadania
Siatka kierownicza wg Blake i Mouton
1 Kierowanie zubożone (mała troska o ludzi i zadania)
2 Kierowanie klubowe (duża troska o ludzi, mała o zadania)
3 Kierowanie autorytarne (duża troska o produkcję, mała o ludzi)
4 Kierowanie zrównoważone (przeciętna troska o ludzi i zadania)
5 Kierowanie zespołowe (duża troska o ludzi i produkcję)
Kobiecy a męski styl kierowania (wg kogośtam)
• mężczyźni:
- żądają wyższych pensji i większej władzy
- postrzegają świat poprzez materialne zdobycze i strefę wpływów
- nastawieni na sukces za wszelką cenę
- akceptuje fakt, że nie zawsze jest zainteresowanie awansem
- pracownicy odczuwają słabszy stres
- ład i spokój
- dominacja miękkich sposobów oddziaływań kierowniczych
12 złotych zasad kierownika
1. Dawaj dobry przykład
2. Przedstaw podwładnym zestaw celów i ukierunkuj ich
3. Dostarczaj swoim podwładnym informacji
4. Pytaj podwładnych o radę
5. Daj ludziom do zrozumienia, że im sprzyjasz
6. Nie wydawaj rozkazów
7. Wyróżniaj umiejętności, nie rutynę
8. Ufaj tam, gdzie to zaufanie jest możliwe
9. Chwal publicznie
10. Krytykuj w cztery oczy
11. Krytykuj konstruktywnie
12. Podaj do wiadomości, że chętnie widzisz nowe pomysły
Przy wyborze stylu kierowania należy brać pod uwagę:
- system wartości kierownika
- zaufanie wobec podwładnych
- skłonność kierownika do ……?
- ………?
Etyka – zespół norm i ocen moralnych charakterystycznych dla danej zbiorowości społecznej
Etyka zarządzania – jej przedmiotem jest moralność w biznesie.
Moralność – zbiór norm określających co jest złe, a co dobre.
Zakres zainteresowań etyki zarządzania:
• Stosunek formy do pracownika
- nabór i zwalnianie pracowników
- uznawanie prywatnej sfery życia pracowników
- warunki pracy i płacy
• Stosunek pracowników do firmy
- konflikt interesów
- poufność – ujawnianie tajemnic firmy konkurencji
- rozliczenia wydatków
• Stosunek firmy do innych podmiotów gospodarczych:
- stosunki z klientami
- konkurencja
- akcjonariusze – pokazywanie prawdy o firmie
- związki zawodowe
- pośrednicy
- dostawcy
Problem moralny – powstaje, gdy należy dokonać wyboru między dwiema możliwościami o pozytywnym wydźwięku etycznym.
Dylemat moralny – wybór między dwoma negatywnymi możliwościami
KONTROLA I CONTROLLING W PGL LP
Kontrola – to jedna z funkcji kierowania, proces, którego głównym celem jest regulowanie i korygowanie wszelkich czynności dla ich przyszłej prawności i skuteczności.
KONTROLA
CONTROLLING
• zorientowana na przeszłość
• zorientowany na przyszłość
• wnioskuje naprawienie popełnionych błędów
• koordynuje
• szuka winnych
• nadzoruje
• wnioskuje zmiany personalne
• doradza
• wskazuje na cudze doświadczenia
• przestrzega
Fazy kontroli:
- ustalenie norm i wzorców, standardów, celów, metod
- ustalenie rzeczywistego stanu działania
- porównanie stanu rzeczywistego z pożądanym
- podjęcie działań korygujących
Funkcje kontroli:
• ze względu na cel kontroli:
- ochronna (zapobiegająca)
- kreatywna – pobudzenie i inicjowanie działań
• podział szczegółowy:
- informacyjna
- instruktażowa
- pobudzająca
- profilaktyczna
Rodzaje kontroli
• przedmiot kontroli:
- operacyjna
- finansowa
- działań marketingowych
- aspektów prawnych
• cechy
…?
• wg usytuowania organu kontroli
- wewnętrzna
- zewnętrzna
• wg ….?
Kontrola funkcjonalna
Kontrola instytucjonalna
• realizowana przez zarządzającego
• realizowana przez zespół
• selekcja najlepszych rozwiązań
• ustalony z góry tryb postępowania
• charakter nieobligatoryjny
• charakter obligatoryjny
• …?
• …?
Controlling – proces sterowania zorientowany na wyniki przedsiębiorstwa, realizowany przez planowanie, kontrolę i sprawozdawczość.
13.01.2013
SYSTEMY MOTYWACYJNE W ZARZĄDZANIU. MOTYWOWANIE W PGL LP
Motywacja [motus – ruch] – stan gotowości istoty rozumnej do podjęcia określonego działania.
Procesy motywacyjne – ukierunkowują zachowanie jednostki na osiągnięcie określonych, istotnych dla niej stanów rzeczy, kierują wykonywaniem pewnych czynności tak, aby prowadziły do zamierzonych wyników.
Motywowanie
- to wpływanie na kogoś w taki sposób, aby ten ktoś zrobił to, co ja chcę, tak jak ja chcę, w tym czasie, kiedy ja chcę, i żeby myślał, że chciał to zrobić sam.
- to skłanianie kogoś do działania.
podmiot motywacji przełożony, menedżer
przedmiot motywacji pracownik, podwładny
Czynnikami oddziaływania motywacyjnego są wszystkie te elementy, które zachęcają ludzi do efektywnej pracy.
Czynniki te tworzą system motywacyjny, który stanowi zbiór celowo dobranych i logicznie wzajemnie powiązanych motywatorów, tworzących spójną całość, służących realizacji misji i celów danej organizacji oraz uwzględniającym, możliwe i celowe do uwzględnienia, potrzeby i oczekiwania pracowników.
Reguły motywacji
- motywacje powszechnie uznaje się jako coś pozytywnego,
- jest ona jednym z kilku czynników składających się na efektywność człowieka,
- należy ją okresowo uzupełniać, gdyż naukowo dowiedziono, że motywacja z czasem zanika
Narzędzia motywowania:
1. Przymus – narzędzia przymusu działają jednokierunkowo, zmuszając pracownika do narzuconych zachowań
- nakazy, zakazy, polecenia
- normy pracy, procesy technologiczne, regulaminy
2. Zachęta – jeśli będziesz się zachowywać zgodnie z oczekiwaniami, otrzymasz w zamian pewną nagrodę.
- bodźce materialne (płace, premie, wyjazdy)
- bodźce niematerialne (wyróżnienia, system więzi społecznych)
- system awansów pionowych i poziomych
3. Perswazja – nie oferuje się nagród ani nie straszy karami. Różne formy:
- spotkania pracowników z kierownikiem, na których omawia się zadania
- negocjacje, konsultacje
- powoływanie różnych organów, w których pracownicy biorą udział
Teorie motywacji
Różne podejścia do motywowania:
1. Historyczne
- tradycyjne
- od strony stosunków międzyludzkich
- od strony zasobów ludzkich
2. Od strony treści
- hierarchia potrzeb (np. Masłowa)
- teoria dwuczynnikowa
3. Od strony procesu
4. Oparte na koncepcji wzmocnienia
5. Nowe podejścia do motywowania (np. podejście japońskie)
Podejście tradycyjne
- F.W. Taylor sugerował używanie bodźcowego systemu płac
- główną siłą motywacyjną jest pieniądz
- całkowicie pomija się potrzeby społeczne pracowników
Teorie treści (potrzeb)
- opierają się na założeniu, że każdy ma swoje potrzeby, do których zaspokojenia dąży.
- Jakie potrzeby ludzie chcą zaspokajać? Co jest siłą napędową działań człowieka?
m.in. teoria hierarchii potrzeb Masłowa, teoria ERG, teoria trzech potrzeb, itd….
- ogólny podział motywacji: wewnętrzna i zewnętrzna
Motywacja wewnętrzna – wynika z chęci zaspokojenia własnych potrzeb.
A. Masłow – piramida potrzeb i znaczenie motywacyjne mają tylko niezaspokojone potrzeby (potrzeby wyższego rzędu są zaspokajane tylko po zaspokojeniu potrzeb niższego rzędu) POTRZEBY
SAMOREALIZACJI
POTRZEBY
SZACUNKU I UZNANIA
POTRZEBY MIŁOŚCI
I PRZYNALEŻNOŚCI
POTRZEBY BEZPIECZEŃSTWA
POTRZEBY FIZJOLOGICZNE
ale: nie zawsze u pracowników występuje te 5 poziomów i nie u każdego kolejność poziomów jest taka sama.
Motywacja zewnętrzna – polega na celowym oddziaływaniu kierownictwa na pracowników za pomocą bodźców motywacyjnych.
Bodźce motywacyjne:
• materialne:
- płace
- premie
- nagrody
• niematerialne:
- pochwały
- wyróżnienia
- dyplomy
Płaca – najważniejszy czynnik motywacyjny – dlatego tworzy się tzw. motywacyjne systemy wynagradzania.
Premie – dodatkowy składnik wynagrodzenia.
Bardzo dogodna forma wynagrodzenia, ponieważ:
- zmniejsza presję na wzrost stałych wynagrodzeń
- kreuje u pracowników zainteresowanie poprawą efektów
- zwiększa elastyczność systemu wynagrodzenia
- umożliwia zróżnicowanie oraz okresową zmianę zadań i mierników oceny efektów stosownie do potrzeb firmy
- stwarza możliwości określenia kompleksowych efektów pracy
POZAPŁACOWE CZYNNIKI MOTYWACYJNE
materialne
pozamaterialne
Obszar organizacyjny
Obszar psychologiczny
Obszar techniczny
- szkolenia
- awanse
- pochwały, wyróżnienia
- bezpieczeństwo pracy
- świadczenia socjalne
- podział stanowisk
- praca w dobrym zespole
- warunki pracy
- ubezpieczenia
- dostęp do informacji
- samorealizacja
- komfort pracy
- opieka medyczna
- organizacja pracy
- pewność zatrudnienia
- praca z nowoczesnym
- samochód, telefon służbowy
- elastyczny czas pracy
sprzętem
- udział w zyskach
- udział w efektach
- premie sumaryczne
- wynagrodzenie za kwalifikacje