WYKŁAD nr 4 DERMATOLOGIA 08.11.2007

prof. dr hab. n.med. Ligia Brzezińska-Wcisło

DERMATOZY ZAKAŹNE NARZĄDÓW PŁCIOWYCH

1. zakaŜenia wirusowe:

opryszczka narządów płciowych HSV2

kłykciny kończyste HPV6 – HPV11 (condylomta acuminata)

Bowenoid papulosis ( wywołane przez HPV16, który moŜe być przyczyną raka szyjki macicy u partnerek seksualnych )

mięczak zakaźny (moluscum contagiosum)

2. zakaŜenia grzybicze i droŜdŜakowate:

grzybica obrębna pachwin

droŜdŜakowate zapalenie sromu, pochwy, Ŝołędzi

3. zakaŜenia bakteryjne:

łupieŜ rumieniowaty (erytrasma)

- czerwonoceglasta fluorescencja

- lokalizacja: pachwiny, doły pachowe

- leczenie: erytromycyna

ropne zapalenie mieszków włosowych

wyprzenia

4. zakaŜenia pasoŜytnicze:

świerzb

wszawica łonowa

DERMATOZY NIEZAKAŹNE NARZĄDÓW PŁCIOWYCH

1. wyprysk kontaktowy:

- alergiczny

- toksyczny lub z podraŜnienia

2. rumień trwały (erythema fixum)

3. liszaj twardzinowy i zanikowy (LSA)

4. zapalenie Ŝołędzi plazmatyczno-komórkowe Zoona

5. choroba Reitera; obejmuje: urethritis

arthritis

coniunctivitis

stomatitis

zmiany skórne

6. zmiany przednowotworowe i nowotworowe:

- rogowacenie białe (leukoplakia)

- choroba Bowena

- erytroplazja Queyrata

- rak kolczystokomórkowy sromu

- rak kolczystokomórkowy Ŝołędzi

- choroba Pageta

7. bielactwo (witiligo)

8. łuszczyca

9. zespół Stevens-Johnsona

10. liszaj płaski (lichen planus)

ZESPOŁY PARANEOPLASTYCZNE

1. Związane zawsze w 100% z npl narządów wewnętrznych:

o

ACANTHOSIS NIGRICANS i jego odmiany kliniczne

o

OBJAW LESER – TRELAT

o

ACROKERATOSIS BAZEX

o

HYPERTRICHOSIS LANUGINOSA ACQUISITA

2. Towarzyszące npl narządowym prawie zawsze:

o

PEMPHIGUS PARANEOPLASTICUS

o

ERYTHEMA GYRATUM REPENS GAMMEL

o

ERYTHEMA NECROLYTICUM MIGRANS

o

XANTOGRANULOMA NECROBIOTICUM

o

XANTHOMATALOSIS PLANA GENERALISATA

1

3. Towarzyszące npl narządowym tylko w części przypadków:

o

PYODERMA GANGRAENOSUM

o

SYNDROME SWEET

o

PEMPHIGOID BULLOSUM

o

THROMBOPHLEBITIS SUPERFICIALIS MIGRANS

o

ICHTYOSIS ACQUISITA

o

ERYTHRODERMIA

o

MUCINOSIS FOLLICULARIS

o

FLUSHING SYNDROME

o

DERMATOMYOSITIS

4. Rzadko towarzyszące nowotworom:

o

ZOSTER GENERALISATUS

o

PRURITUS

o

PANNCULITIS RECURRENS FEBRILLIS NONSUPPURATIVA CHRISTIAN-WEBER

o

ERYTHEMA ANNULARE CENTRIFUGUM

ACANTHOSIS NIGRICANS:

1. Postać łagodna:

występuje w przebiegu:

-

cukrzycy

-

niewydolności kory nadnerczy

-

endoktynopatii

-

zespołu Steina-Leventhala

-

otyłości

po zastosowaniu leków:

-

sterydów

-

doustnych środków antykoncepcyjnych

-

kwasu nikotynowego w wysokich dawkach

2. postać złośliwa:

gwałtownie postępujący przebieg

obecny świąd

oprócz skóry zajęte są takŜe błony śluzowe

wzrost hiperkeratozy

towarzyszy następującym npl:

- Ŝołądka

- jelita grubego

- pęcherzyka Ŝółciowego

- gruczołu piersiowego

3. Odmiany:

PAPILLOMATOSIS FLORIDA CUTIS VERRUCIFORMIS

( 10% związane z npl złośliwymi układu pokarmowego i płuc )

TIPE PALM SYNDROME

( rak płuca, nerki, gruczołu krokowego, pęcherza moczowego )

OBJAW LESER-TRELAT:

Związek z npl tak jak w acanthosis nigricans ( Ŝołądek, płuca, gruczoł sutkowy ) ACROKERATOSIS BAZEX:

Towarzyszy npl:

górnych dróg oddechowych

języka

jamy ustnej

płuc

przełyku

okręŜnicy

2

HYPERTRICHOSIS LANUGINOSA ACQUISITA:

Lokalizacja zmian: głowa, twarz, małŜowiny uszne

Raki:

najczęściej przerzutowe

jelita grubego

trzustki

płuc

mięsak Ewinga

PEMPHIGUS PARANEOPLASTICUS:

npl układu krwiotwórczego

przewlekła białaczka limfatyczna

guz Castelmana

grasiczak

adenocarcinoma (płuc, oskrzeli)

ERYTHEMA GYRATUM REPENS GAMMEL:

Nowotwory:

płuc

gruczołu piersiowego

przewodu pokarmowego

pęcherza moczowego

gruczołu krokowego

szyjki macicy

szpiczak

ERYTHEMA NECROLYTICUM MIGRANS:

zmiany rumieniowo- obrzękowe, pęcherze i nadŜerki

z tendencją do ustępowania z pozostawieniem przebarwienia

dodatkowo: zapalenie języka, kącików ust, brzegów powiek, łysienie

nabyty zespół związany z nowotworem wywodzącym się z komórek alfa wysp trzustki, produkujących glukagon

w badaniach laboratoryjnych: wysoki poziom glukagonu w surowicy, insulinooprna cukrzyca, anemia

lokalizacja: okolice wyprzeniowe, okołoustne, okolice narządów płciowych

towarzyszy: glucagoma (90%), rak jelita grubego, choroby trzustki XANTHOGRANULOMA NECROLYTICUM:

W przebiegu złośliwych rozrostów układu krwiotwórczego:

szpiczak

choroba Hodgina

inne gammapatie

ZMIANY SKÓRNE W CUKRZYCY:

nadmierne owłosienie (broda, pępek, plecy)

zaburzenia w wydzielaniu potu ( wzrost suchości skóry, często towarzyszy śpiączce cukrzycowej)

świąd uogólniony

świąd ograniczony

zakaŜenia bakteryjne, grzybicze i droŜdŜakowate

zmiany na błonach śluzowych ( wzrost pragnienia, suchość jamy ustnej, słodki smak w ustach, spadek powonienia, skłonność do zajadów, duŜa próchnica zębów, przyleganie zębów do błon śluzowych)

związane z uszkodzeniem układu naczyniowego

rumień cukrzycowy ( najczęściej na czole, podeszwach)

zmiany pęcherzowe

obrzęk stwardniały skóry

zmiany naczyniowe, np. plamica

stwardnienie skóry rąk

obumieranie tłuszczowe

ziarniniak obrączkowaty

owrzodzenia troficzne

3

ŚWIĄD SKÓRY:

Czynniki egzogenne:

ciepło/zimno

promieniowanie UV

wibracje

draŜnienie drobnymi cząstkami, np. włókna szklanego

chemiczne, np. niektóre leki

biologiczne ( świerzb, ukłucia owadów, kontakt z niektórymi roślinami )

Czynniki endogenne:

kwasy Ŝółciowe

metabolity kwasu arachidonowego

wyróŜniamy 2 postaci: pruritus cum materia ( ze zmianami na skórze) oraz pruritus sine materia ( bez zmian morfologicznych na skórze )

moŜe być uogólniony lub miejscowy, napadowy lub stały

PRURITUS CUM MATERIA:

1. swędzące choroby skóry:

liszaj przewlekły zwykły

wyprysk

pokrzywka

świerzbiączka guzkowa

atopowe zapalenie skóry

2. Choroby pasoŜytnicze, infekcyjne, zakaŜenie HIV:

zakaŜenia grzybicze, bakteryjne, droŜdŜakowate

zakaŜenia pasoŜytnicze: świerzb, wszawica

3. Złośliwe rozrosty układu limfoidalnego:

Chłoniaki

Zespół Sezary’ego

Mycosis fungoides

3. Inne choroby skóry:

choroba Fox-Fordaisa ( u psychopatycznych kobiet, wykwity guzkowe i grudkowe pod pachami i w pachwinach z napadowym świądem)

liszaj twardzinowy i zanikowy

opryszczka narządów płciowych

PRURITUS SINE MATERIA:

1. Stany fizjologiczne:

ciąŜa

starość

2. Czynniki jatrogenne:

morfina

kodeina

ciepło/zimno

3. Choroby układu nerwowego:

zaburzenia psychiczne

agresja

schizofrenia

paranoje

4

4. Nowotwory i choroby układowe:

płuc

przewodu pokarmowego

gruczołu krokowego

ziarnica złośliwa

5. PasoŜyty przewodu pokarmowego i choroby infekcyjne:

tasiemczyca

glistnica

HIV

kiła

6. Niektóre choroby narządów wewnętrznych:

mocznica

cukrzyca

dna moczanowa

nadczynność/niedoczynność tarczycy

SEMIOTYKA DERMATOLOGICZNA W WYBRANYCH CHOROBACH NARZĄDU RUCHU:

1. PSORIASIS ARTHROPATICA:

przewlekłe zapalenie stawów u 5-12% chorych na łuszczycę

występuje 2-3 razy częściej u K

rozpoczyna się między 20-30 r.z.

ma powolny przebieg i okresy nawrotów

objawy skórne często występują wcześniej (kilka lat) niŜ objawy stawowe

zmiany w postaci grudek łuszczycowych występujących na całej skórze w postaci rozlanej, częściej łuszczyca krostkowa, ale moŜe być tylko łuszcyca zwykła

zmiany paznokciowe – objaw plamy olejowej

zmiany łuszczycowe pojawiają się równolegle z nasileniem dolegliwości stawowych Wynik typowego badania serologicznego na obecność czynnika reumatoidalnego i przeciwciał przeciwjądrowych jest (-) Postacie kliniczne:

zapalenie stawów międzypaliczkowych dalszych

symetryczne zapalenie wielostawowe przypominające RZS, bez czynnika reumatoidalnego

asymetryczne zapalenie skąpostawowe (oligoarthritis), najczęściej kolanowych lub innych duŜych stawów

zapalenie stawów kręgosłupa

okaleczające zapalenie stawów (arthritis mentilans) występuje rzadko (5%), ale ma cięŜki przebieg, towarzyszą temu nasilone zmiany skórne

bezobjawowa postać ŁZS (zmiany tylko w RTG)

‘utajona’ uogólniona osteopatia

2. REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW ( RZS):

choroba przewlekła, postępująca, zapalna, która dotyczy głównie stawów, prowadząc do ich uszkodzenia

moŜe przebiegać z zajęciem innych tkanek i narządów – choroba układowa

jest to wielonarządowa autoimmunologiczna choroba tkanki łącznej

zmiany skórne nie są patognomiczne, ale mogą ułatwić rozpoznanie i zaawansowanie choroby

skóra delikatna, cienka, bywa brązowa lub ciemnoczerwona w obrębie dłoni i stóp Guzki reumatoidalne:

klasyczna skórna manifestacja RZS

lokalizują się najczęściej w miejscach ucisku

występują u chorych ze średnimi lub wysokimi mianami czynnika reumatoidalnego

zmiany podskórne, twarde, kopulaste, niebolesne, od kilku mm do 5 cm

duŜe zmiany mogą ulegać rozpadowi z wytworzeniem owrzodzenia

ruchome względem podłoŜa, skóra nad nimi nie jest zmieniona

5

ZESPÓŁ FELTY’EGO:

Cechuje się:

1. granulocytopenią

2. splenomegalią

3. obecnością opornych na leczenie owrzodzeń podudzi

zaburzenia odpowiedzi immunologicznej ( większa skłonność do infekcji bakteryjnych)

mogą towarzyszyć owrzodzenia okolicy odbytu i narządów płciowych CHOROBA REUMATYCZNA:

objawy skórne występują u ok. 10% chorych:

- erythema annulare ( u dzieci > 14r.Ŝ.)

- guzki okołostawowe

zmiany na skórze całego ciała z wyjątkiem twarzy

są to plamy rumieniowe, czasem sine, okrągłe lub owalne, aktywne na obwodzie

zmiany mają charakter nawrotowy

niektórzy uwaŜają ten objaw za wczesny objaw zapalenia wsierdzia

masywny wysiew guzków wskazuje na cięŜki przebieg choroby

guzki bolesne, w grupach

moŜe być osutka plamisto-grudkowa, pokrzywka, rumień wielopostaciowy wysiękowy, wybroczyny ZMIANY SKÓRNE PO NLPZ:

rumień wysiękowy wielopostaciowy

zespół Stevens-Johsona

rumień trwały

rumień guzowaty

rumień obrączkowaty odśrodkowy

pęcherzyca

pseudo – SLE

REASUMUJĄC SKÓRA PACJENTÓW REUMATOIDALNYCH JEST:

delikatna, chłodna

wykazuje objawy zanikowe (szczególnie dłoni i stóp)

ścieńczała, miękka, wygładzona, łuszcząca się, czasami przebarwiona

bardzo często nadmierna potliwość, szczególnie rąk

płytki paznokci na ogół ścieńczałe, łamliwe i przewaŜnie podłuŜnie prąŜkowane oraz często zmiany w postaci białawych plam ; niekiedy ulegają zgrubieniu i mogą się zakrzywiać haczykowato, zaczerwienione, moŜe współwystępować zespół

Ŝółtych paznokci

6