Pisząc na łamach naszego pisma o sektach, nowych ruchach religijnych i parareligijnych,
nigdy nie dokonywaliśmy ich podziału, jako takiego. Uzupełniając wiedzę o grupach mniej
czy bardziej szkodliwych społecznie, celowym wydaje się dokonanie choćby krótkiej ich
typologii. Ułatwi to bowiem zrozumienie ideologii, jaką się posługują oraz metod i sposobów
werbowania, które stosują wobec potencjalnych adeptów.
Zdefiniowanie pojęcia sekty jest sprawą trudną i skomplikowaną ze względu na ich
róŜnorodność, odrębność istniejących grup, źródła i doktryny stanowiące podstawę nauczania.
Mówi o tym dokument wydany przez Kościół katolicki: "Sekty albo nowe ruchy religijne.
Wyzwanie duszpasterskie". Czytamy w nim m.in.: <<Terminy "sekta" i "kult" mają
zabarwienie nieco pejoratywne i zdają się sugerować ocenę negatywną>>. Stąd propozycja
zawarta w dokumencie, aby stosować określenia neutralne, takie jak "nowe ruchy religijne",
czy "nowe grupy religijne". Nie zmienia to jednak faktu, Ŝe wiele z tych neutralnie
nazywanych wspólnot, ma zdecydowanie antyspołeczny i antywychowawczy charakter,
wyrządza zło i krzywdę swoim członkom, a nawet godzi w porządek publiczny. Stąd stały się
one przedmiotem zainteresowania i badań socjologów, psychologów i teologów, a jeśli
zachodzi taka konieczność, to społecznością sekt interesuje się sąd i policja.
Pojęcie "sekta" pochodzi prawdopodobnie od łacińskiego słowa "sequi" lub "sectare", czyli
"iść za kimś", albo "odcinać od kogoś". W tym sensie oznacza kogoś, kto idzie za swym
nowym nauczycielem; odrywa się od pierwotnego nurtu, kościoła czy religii.
Teolodzy chrześcijańscy za sektę uwaŜają grupę, która oderwała się od Kościoła, przyjmując
doktrynę sprzeczną z jego nauczaniem i strukturami religijno-kultowymi.
W zaleŜności od tego, co przyjmuje się za podstawę podziału tych grup, jest wiele typologii
sekt. Zasadniczo dzieli się je na grupy wywodzące się z religii chrześcijańskiej i pochodzące z
innych religii bądź prądów umysłowych.
Wspomniany wyŜej dokument kościelny dzieli sekty na cztery grupy:
sekty destrukcyjne
sekty posługujące się Biblią
nowe ruchy religijne o charakterze religioznawczym
ruchy parareligine.
Niektórzy dodają jeszcze związki światopoglądowe.
Mianem sekt destrukcyjnych określa się te grupy, które swoimi formami kultycznymi
stanowią zagroŜenie dla zdrowia i Ŝycia obywateli. Są to najczęściej grupy, które posiadają
silnie rozbudowaną strukturę władzy, wymagają od swoich członków bezwzględnego
posłuszeństwa i ukrywają prawdziwe zasady, jakimi rządzi się sekta. Z działalnością tychŜe
wiąŜą się tzw. rytualne zabójstwa czy zbiorowe przypadki samobójstw popełnianych przez
członków. W Polsce np. mieliśmy do czynienia z zabójstwami dokonanymi przez satanistów
na swoich ofiarach, dewastacją cmentarzy, profanacją grobów czy znęcaniem się nad
zwierzętami. Wielu psychologów, socjologów i teologów zadaje sobie pytanie: - W jaki
sposób tego typu sekty wciągają ludzi młodych, aby następnie nimi manipulować? Okazuje
się, Ŝe słuŜą temu doskonale wypracowane techniki werbowania, szkolenia i indokrynacji,
połączone z metodami pozwalajacymi modyfikować zachowania i postawy. Psychologowie
mówią nawet o tzw. "syndromie indokrynacji", występującym najczęściej u członków sekt
destrukcyjnych, co objawia się zatraceniem własnej toŜsamości.
O wielu sektach destrukcyjnych juŜ pisaliśmy, dlatego przypomnimy tylko ich nazwy. Są to
m.in.: Kościół Zjednoczeniowy Muna, Towarzystwo Świadomości Kryszny, Wspólnota
NiezaleŜnych Zgromadzeń Misyjnych "Rodzina" D. Berga oraz ruchy satanistyczne. Do
bardziej znanych i szkodliwych naleŜą takŜe: Kościół Scjentologiczny, Niebo - Zbór
Chrześcijan Leczenie Duchem BoŜym i Ruch Raeliański. Dwa ostatnie nie były jeszcze
prezentowane w naszej gazecie. Wszystkie występują w Polsce.
Do tzw. "sekt biblijnych" czyli posługujących się Pismem Świętym zalicza się te grupy, które
w swoim nauczaniu wykorzystują Biblię i starają się przedstawiać ją, jako źródło swego
autorytetu. Najczęściej oprócz Biblii uznają inne księgi "objawione" lub "przesłania
prorocze". Czasami wyłączają niektóre księgi protokanoniczne lub zmieniają ich treść.
Największym niebezpieczeństwem jest tu fakt, Ŝe grupy te wykorzystując Biblię
przedstawiają siebie, jako jedynego prawdziwego jej interpretatora, a nawet jako jedynie
prawdziwego reprezentanta chrześcijaństwa. Mimo, Ŝe sekty te odwołują się do nauk
zawartych w Piśmie św. są programowo wrogie wobec Kościołów chrześcijańskich, które
nazywają często apokaliptyczną Bestią.
W obrębie sekt deklarujących centralność Biblii w swoim światopoglądzie moŜemy wyróŜnić
dwie grupy: sekty pseudoewangeliczne - manipulujące tekstem Ewangelii oraz sekty
kryptojudaistyczne - odrzucające Ewangelię, opierające się natomiast przede wszystkim na
Starym Testamencie (ukryty judaizm).
Do tej grupy naleŜą związki religijne oczekujące końca świata. Nazywa się je grupami
apokaliptycznymi lub milenarystycznymi. Ostatnie pojęcie wiąŜe się z wiarą, Ŝe tylko
wybrani odziedziczą tysiącletnie królestwo Boga. Większość sekt biblijnych - i nie tylko -
postrzega świat jako zły. Dlatego oczekuje się wybawienia od tego świata lub zbawienia,
poprzedzonego surowym Sądem. Oczywiście zbawienia dostąpią tylko wybrani, poza sektą
nie ma zbawienia. Dla reszty pozostaje Sąd i zły świat spłonie w wiecznym ogniu. Niektóre
sekty podawały juŜ wielokrotnie terminy końca świata, inne nie podają Ŝadnych terminów
przepowiadanych wydarzeń.
Najwięcej tego typu grup powstało w XIX i XX w. Obecnie jest ich kilkadziesiąt.
Do najliczniejszych i najbardziej znanych w Polsce naleŜą: świadkowie Jehowy, adwentyści i
tzw. ruchy "badackie" czyli badacze Pisma św. W Polsce działa obecnie sześć grup
badackich, zrzeszających ogółem około 5 tysięcy "wiernych". Z tego do największych naleŜą:
Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego, Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego w
Polsce i Świecki Ruch Misyjny "Epifania".
W drugiej połowie XX w. powstały kolejne wspólnoty posługujące się tekstem Biblii. KaŜda
z nich uznawała któregoś z apostołów za najwaŜniejszego, stąd nazwa - grupy
nowoapostolskie. W Polsce działają dwie tego typu grupy: Nowoapostolski Kościół w Polsce
(ok. 5 tysięcy członków) i Stolica Apostolska w Jezusie Chrystusie (50 osób).
Typową sektą kryptojudaistyczną są Mormoni, o których obszernie pisaliśmy w jednym z
numerów pisma.
Do tej grupy sekt zalicza się równieŜ wspólnoty, których działalność opiera się na prywatnych
objawieniach. Ostatnimi czasy mamy do czynienia niejako z eksplozją rzekomych objawień.
Stanowisko Kościoła w tej kwestii określa dokładnie Katechizm Kościoła Katolickiego, który
mówi, Ŝe niektóre z objawień prywatnych zostały uznane przez autorytet Kościoła. Przy czym
ich rolą nie jest "ulepszanie" ani "uzupełnianie" Objawienia Chrystusa, ale lepsze zrozumienie
Go. <<Wiara chrześcijańska - czytamy w KKK - nie moŜe przyjąć "objawień" zmierzających
do przekroczenia czy poprawienia Objawienia, którego Chrystus jest wypełnieniem>>. WiąŜe
się to z faktem, Ŝe powstałe na bazie tychŜe objawień sekty stosują nadinterpretację, bądź
wręcz nakładają poprawki na Prawdy zawarte w Piśmie św.
W Polsce rozpowszechniane są wizje Włoszki M. Valltorte zawarte w 10 tomach. Swoją
działalność wizjonerską rozwija takŜe Vassula Ryden - Greczynka przedstawiająca siebie
jako osobę dostępującą niebieskich objawień. Za fałszywego wizjonera uznawany jest Wiliam
Kamm, załoŜyciel Maryjnego Dzieła Pokuty Kamma, któremu podlegają inni wizjonerzy,
m.in. w Polsce Biernacki z Oławy. W. Kamm rozpowszechnia teksty, które zdaniem
Watykańskiej Kongregacji Nauki Wiary posiadają niekatolickie "przesłania prorocze".
Kolejną grupę stanowią ruchy religijne o wymiarze religioznawczym określane
mianem orientalnych, posiadające własną doktrynę, powiązane z jakąś religią światową, ale
nie utoŜsamiają się z Ŝadną z nich. W Polsce działają wspólnoty, które nawiązują przede
wszystkim do hinduizmu i buddyzmu. Z hinduizmem związany jest Światowy Uniwersytet
Duchowy Brahma Kumaris W Polsce oraz Instytut Wiedzy o ToŜsamości "Misja Czaitanii", o
którym pisaliśmy. Działa równieŜ kilka ruchów propagujących jogę: Związek Ajapa Joga,
Tantra Joga czy Misja Boskiego Światła.
Z kolei na naukach Buddy opierają się istniejące w Polsce ruchy zenistyczne o trzech
kierunkach: japońskim, koreańskim i tybetańskim. Najliczniejsze tego typu grupy to: Szkoła
Zen "Kwan Um", Związek Buddyjski Karma Kagyu i Związek Buddystów Zen -
"Bodhidharma".
Ostatnią grupę stanowią ruchy parareligijne. Tym mianem określa się nowe ruchy
religijne często nie mające charakteru zorganizowanych grup. Głównym nurtem bardzo
rozpowszechnionym jest Nowa Era czyli New Age. W Polsce idee New Age propagują m.in.
znane czasopisma: "Gwiazdy mówią", "Wiedza Tajemna", "WróŜka". Z ruchem New Age jest
związana organizacja działająca w Polsce z siedzibą w Toruniu, pod nazwą Zachodni Zakon
Sufi. Do ruchów parareligijnych zalicza się takŜe: Instytut Wiedzy Transcendentalnej oraz
Grupy RóŜokrzyŜa.
Obok sekt, ruchów religijnych i parareligijnych w Polsce działają takŜe związki
światopoglądowe. Światopogląd określa relacje z Bogiem, ze światem i ludźmi. Związki
światopoglądowe są bardzo róŜnorodne, tak jak róŜnorodne jest podejście człowieka do Boga,
łącznie z jego negacją. Mogą mieć formę deizmu* (np. masoneria), humanizmu ateistycznego
(np. wolnomyśliciele), ruchów orientalnych czy mitologii słowiańskiej. Związki mogą być
ukierunkowane ekonomicznie, terapeutycznie, bądź nastawione są na formy doskonalenia
umysłu. Najbardziej znanym i licznym związkiem jest wspomniana juŜ masoneria. Pozostałe
liczą po niewielu członków. Poza masonerią w Polsce działa kilka związków wolnomyślicieli
o charakterze ateistycznym, m.in.: NiezaleŜna Inicjatywa Europejska "Nie", Polskie
Stowarzyszenie Wolności Religijnej, Towarzystwo Kultury Świeckiej.
Oprócz tego w Polsce moŜna spotkać inne związki bądź stowarzyszenia o charakterze
ideowym. Są to grupy zrzeszające niewielką ilość członków, jak np.: Rodzimy Kościół
Polski, Polski Kościół Dialogu, Medytacyjne Stowarzyszenie NajwyŜszej Mistrzyni Czing
Hai, Stowarzyszenie Sathya Baby, Metoda Silvy, Amway, Reiki czyli „Naturalny System
Uzdrawiania”.
* Deizm - doktryna uznająca Boga - Stwórcę, ale odrzucająca wiarę w kierowanie przez Boga
losami świata, wiarę w cuda i objawienie.