Katedra Biochemii Farmakologii i Toksykologii Wydział Medycyny
Weterynaryjnej Uniwersytetu
Przyrodniczego we Wrocławiu
Zatrucie
Diagnostyka
opracował prof. dr Marcin Świtała
Materiały wykładowe z przedmiotu
Toksykologia weterynaryjna i Ochrona Środowiska (w.3b/2010)
diagnozy mogą być:
- dane z wywiadu
- objawy kliniczne
- zmiany anatomopatologiczne
- badania laboratoryjne
Podstawowym celem wywiadu jest:
1. ustalenie przyczyny zatrucia
- poprzez poznanie sposobu karmienia oraz jakości paszy i dodatków paszowych, a takŜe ich źródeł i sposobu transportu oraz warunków przechowywania, zwrócenie uwagi na organo-leptyczne w
ł
w aściwo
w ści pa
szy i
y na
ewe
w ntualne z
anieczyszczeni
e a
ni ,
poznanie pastwiska,
- poprzez ustalenie czy i gdzie uŜywano środków chemicznych w gospodarstwie, (malowanie , impregnowanie, odkaŜanie, dezynsekcja, odszczurzanie), i w jego okolicy (zabiegi agro-techniczne związane ze stosowaniem pestycydów lub nawo-zów, analiza skaŜenia środowiska związana z okolicznym przemysłem)
2. ustalenie skali zatrucia - liczby chorych i padłych zwierząt, poddanych ubojowi itp.
3. zrekonstruowanie objawów w pierwszej fazie zatrucia, poznanie ich dynamiki i kolejności występo-wania
Objawy kliniczne rzadko są jedynym źródłem rozpoznania. Są one bowiem zazwyczaj mało
swoi
w ste, p
, od
p
ob
od
n
ob e
n do ob
d
j
o ob awów
aw
ów inn
n yc
n
h c
h hor
h
ób.
ób
Ponadto lekarz rzadko jest świadkiem
początkowej fazy zatrucia, podczas której
objawy są bardziej patognomiczne.
Objawy ze strony przewodu pokarmowego
- uszkodzenia i przebarwienia błony śluzowej j. gębowej -
np. przekrwienia, sinica lub bladość, ewentualne inne zabarwienia (np. szare zabarwienie w ołowicy), owrzodzenia (np.
wtórnie owrzodzenia przy zatruciu rtęcią), wilgotność przy ślinotoku (
oku zatrucie N
a
N Cl
C ), s
, uchość błon ś
on luzowyc
ow
h (
h atropina)
- zabarwienia i stan zębów (fluoroza)
- wymioty
- biegunki (wodniste, cuchnące, zmieszane ze śluzem lub krwią)
- zaparcia (np. w zatruciu ołowiem, łubinem)
- brak łaknienia lub pragnienia to częste objawy towarzyszące zatruciu, są one pochodzenia centralnego, lecz ich pierwot
w ną pr
zyczyną
yn s
ą z
mi
m any w
ny w przewodz
w
ie poka
r-
r
mowym i związane z nimi dolegliwości
- bóle kolkowe, morzysko, przybieranie mniej lub bardziej charakterystycznych postaw to wynik spastycznego działania trucizn oraz towarzyszącej im bolesności
- kaszel, duszność , nagłe zatrzymanie oddechu obserwowane często w momencie wchłaniania trucizn w postaci gazów, par, dymów draŜniących drogi oddechowe (np. podczas działania amoniaku, chloru czy tlenków azotu)
- duszność , chrapliwy oddech, objawy dychawiczne towarzyszące obrzękowi płuc
- wo
w ń
o w
ń
ydyc
w
hanego powi
go pow etrza m
o
m Ŝ
o e być c
harakterystyczna
z
dl
a
zatrucia (np. przy zatruciach cyjankami, amoniakiem, mocznikiem)
Wtórnie zmiany poraŜenne układu oddechowego mogą być objawem centralnej depresji ośrodka oddechowego, poraŜeń nerwów obwodowych (kurara) lub skurczów tęŜcowych (strychnina)
Objawy ze strony układu nerwowego Objawy te mogą mieć charakter
centralny lub obwodowy
i mogą wynikać z
1. działania bezpośredniego na układ nerwowy lub 2. działania wtórnego - np. po niedotlenieniach, obrzęku itp.
Bardzo wraŜliwe na działanie trucizn są takie struktury jak kora, ośrodki podkorowe, nerwy czuciowe, mniej wraŜliwe -
rdzeń przedłuŜony lub kręgowy
1 o charakterze pobudzenia
- zachowanie : niepokój, lęk, nadwraŜliwość na bodźce
- obwodowe pochodzenia centralnego - skurcze kloniczne, pochodzenia korowego, występują okresowo i obejmują najczęściej pewne partie mięśni (ołów, atropina, akonityna, bar), skurcze toniczne, pochodzenia rdzeniowego obejmujące zarówno z
ów
ginacze j
ak i
k pr
ostowni
ow ki (
strychnina) or
az
skurcze toniczno-kloniczne
2. o charakterze depresji
- zachowanie: osowienie, apatia, brak łaknienia, pragnienia
- obwodowe pochodzenia centralnego - niezborność ruchów, ataksja (bezruch), poraŜenia całych partii ciała, poraŜenie ośrodka oddychania (bezdech) lub ośrodka naczynio-ruchowego (zapaść),
- zmiany ze strony nerwów czuciowych - znieczulenia (kokaina), lub wzmoŜona wraŜliwość (sporysz, weratryna, ołów),
- objawy ze strony nerwów ruchowych - poraŜenia (akonityna, kurara)
- objawy
w t
y owa
ow rzyszące z
apaleniom
om ne
rwów
w
ów (polineuritis
i ) np.
bolesność - często rozległych partii ciała, kulawizny, niedowłady (ołów, tal, rtęć, arsen)
Objawy ze strony układu krąŜenia mogą mieć charakter działania bezpośredniego lub pośredniego (np. poprzez układ nerwowy - na serce, poprzez autakolidy - na naczynia)
- objawy ze strony serca: tachykardia (atropina), bradykardia (naparstnica), nagłe zatrzymanie pracy serca (apopleksja)
- objawy naczyniowe: wzrost ciśnienia(tal, bar) lub jego spadek (arsen) rozszerzenie naczyń - zaczerwienienie skóry, bł. śluzowych lub ich zwęŜenie - bladość skóry, błon śluzowych
zmiany przepuszczalności - wysięki,
pękanie naczyń - wybroczyny, wylewy
- zmiany morfologiczne, zagęszczenie lub
rozrzedzenie, hemoliza,
aglutynacja, wpływ na stan hemoglobiny (barwa krwi)
- brak krzepliwości
Objawy ze strony nerek
- zmi
m any w
ny
w składzie i
odc
zynowo
ynow ś
o ci m
oc
m
zu, bezmoc
m
z,
mocznica,
towarzyszące upośledzeniu w wydzielaniu moczu -
obrzęki
zapalenia nerek, nerczyca (ołów, rtęć, arsen, fenol), Objawy ze strony układu rozrodczego
- poronienia, zaburzenia rozrodczości.
Objawy ze strony skóry i jej wytworów zmiany po działaniu draŜniącym - zaczerwienienia, wyprysk, ubytki, strupy, owrzodzenia, martwice,
świąd,
zlewne poty (fluorek cynku)
wypadanie włosów (tal),
zniekształcenia kopyt (selen),
zatruciom mogą towarzyszyć wtórne zmiany uczuleniowe - np.
po fotosensibilizacji,
Objawy ze strony oczu
silne podraŜnienia spojówek (draŜniące gazy i pary) uszkodzenia rogówki,
zmiany rozwarcia źrenicy, zaburzenia widzenia, ślepota -
objawy te mogą być związane z działaniem ogólnym trucizny głównie na układ nerwowy
Zmiany anatomopatologiczne najczęściej w sposób istotny ukierunkowują diagnozę ale często są podobne w róŜnych typach zatruć i wtedy nie moŜn
Ŝ a
n na i
n
ch
h p
od
p
s
od tawi
aw e pos
p tawi
aw ć roz
r
p
oz oz
p
n
oz a
n ni
n a. W
a.
W
bardzo ostrym przebiegu zatrucia wynik tych badań moŜe być ujemny.
PoniŜej podano niektóre z częściej występujących objawów.
Zmiany a-p w przewodzie pokarmowym
- błony śluzowe jamy gębowej - czasem charakterystyczne przebarwienia, ubytki wybroczyny,
- błony śluzowe Ŝołądka i jelit - róŜnego typu stany zapalne, wybroczyny wylewy krwawe
- treść Ŝołądka i jelit - czasem charakterystyczna woń, zabarwienia,
zawartość części roślin trujących
- pobiegunkowe powalanie kałem okolicy odbytu
narządy miąŜszowe - wątroba, nerki
- powiększenie, przekrwienia, zmiany barwy i konsystencji znamionujące róŜnego typu zwyrodnienia, rzadziej martwice,
mięśni
n e s
zk
z ieletowe
ow
bl
b ade
ad , br
, b un
u at
n ne
n , kruc
u he
h , z
, w
z yr
w
od
yr
n
od i
n ałe
skóra , podskórze, błony śluzowe
zabarwienia , ubytki, wybroczyny, wykrwawienia, galaretowate nacieki
- brunatne - methemoglobinemia, Ŝółte - Ŝółtaczka.
wybroczyny, często płyny w jamach otrzewnowej lub opłucnowej
płuca - przekrwienia, ogniska zapalne, obrzęki, pi
p eni
n sty p
y ł
p yn w
yn
w oskrze
z lach,
h p
, ł
p yn w
yn
w jamie op
ł
op uc
u now
n
e
ow j
mięsień sercowy - zwyrodniały, wiotki, pokryty wybroczynami, płyn w worku osierdziowym
mózg i rdzeń - niedokrwione, przekrwione,
wybroczyny, obrzęk, zwiększona ilość płynu czasem krwawego
Cel - wykrycie trucizny w przesłanym materiale sekcyjnym lub w materiałach mogących być
przyczyną zatrucia (pasza)
MoŜna teŜ badać materiał pobrany przyŜyciowo -
krew, mleko, kał , mocz
Metody badań dzielą się na ilościowe i jakościowe Rodzaje metod badawczych
chemiczne - to metody głównie ilościowe, zmierzające do ustalenia stęŜenia trucizny w przesłanym materiale, kierunek pos
k
zukiwa
w ń
ń i
w
ybór
w
me
m tody dokonywa
ody dokonyw ny
jest na podstawie wywiadu i sugestii lekarza
przekazanych w piśmie przewodnim.
Ilość trucizny moŜe być tak niewielka, Ŝe
powszechnie stosowane w laboratoriach
metody mogą jej nie wykryć.
biologiczne - próby na zwierzętach laboratoryjnych, zmierzające do potwierdzenia obecności w
przesłanym materiale substancji trującej, bez oznaczenia jej ilości .
botaniczne - badania typowo jakościowe mające na celu wykrycie części trujących roślin lub ich nasion główni
ów e w
w treści pr
zewodu
w
poka
odu
rmow
m
e
ow go i/lub
przesłanych paszach
histopatologiczne, czasami histochemiczne biochemiczne, hematologiczne, serologiczne -
przeprowadzane przyŜyciowo na krwi i moczu,
najczęściej o charakterze pomocniczym w celu
wykluczenia innych chorób
Badania laboratoryjne są końcowym etapem procedury diagnostycznej i powinny potwierdzić lub wykluczyć postawione wstępnie rozpoznanie.