POKOLENIE NOWEJ FALI: PROGRAMY, GRUPY, PRZEDSTAWICIELE
NOWA FALA (pokolenie 68, pokolenie 70)

Debiuty prasowe tej formacji przypadły na II połowę lat 60tych, główny czas wspólnej 

działalności to l. 1971 – 1976. Ruch w twórczości młodego pokolenia pisarzy w l. 70tych w 
Polsce wyrosły z krytycyzmu wobec zastanej sytuacji literatury, schematów współczesnej kultury 
masowej, konwencji mowy oficjalnej i alienacyjnych mechanizmów życia społecznego. Związani 
z pismami: Orientacja, Student, Nowy Wyraz, Nurt, Agora. 

W   NF   odrodziło   się   zjawisko   grup   literackich   o   charakterze   programowym:   Teraz   – 

Karków, Próby – Poznań; sytuacyjnym: Agora – Wrocław. 

Ruch ten, reprezentowany m.in. przez S. Barańczaka, R. Krynickiego, A. Zagajewskiego 

znalazł   odbicie   przede   wszystkim   w   poezji,   krytyce   literackiej   i   publicystyce,   stosunkowo 
niewielkie w prozie narracyjnej.

Poeci   NF   nawiązujący   w   niemałym   stopniu   do   doświadczeń   prozy   lingwistycznej, 

podejmowali demaskatorska analizę języka obsługującego życie publiczne – jego stylistycznych 
szablonów, obezwładniających chwytów perswazyjnych i znaczeniowych znieprawień. Z krytyki 
języka   propagandy   komunistycznej   wyprowadzali   nowe   formy   liryki   obywatelskiej   i 
moralistycznej. 

W swym programie ideowo-artystycznym NF opowiadała się za literaturą prawdomównie 

utrwalająca   doświadczenia   dzisiejszego   człowieka   w   warunkach   totalitarnych   zagrożeń   i 
zniewoleń, a przeciw pisarstwu zamazującemu konflikty współczesnego świata, zadowalającemu 
się głoszeniem półprawd lub zasłaniającemu swoje niezaangażowanie ideą czystej sztuki. 

Postulowana poetyka formacji miała być podporządkowana dyrektywie realizmu (mówić 

wprost) oraz odwagi społecznej i artystycznej (nieufność). 

POEZJA STANISŁAWA BARAŃCZAKA
Barańczak Stanisław (ur. 1946), poeta, krytyk, teoretyk literatury, tłumacz. Jako poeta i krytyk 
debiutował w 1965. Współtwórca poetyckiej Nowej Fali (tomiki Korekta twarzy, 1968, Jednym  
tchem, 1970,  Dziennik poranny, 1972,  Sztuczne oddychanie, 1974). Przeszedłszy do opozycji 
politycznej, wyrażał sprzeciw wobec komunistycznej rzeczywistości (m.in. zbiory wierszy  Ja  
wiem,   że   to   niesłuszne,   Paryż   1977,  Tryptyk   z betonu,   zmęczenia   i śniegu,  Paryż   1980, 
Widokówka z tego świata i inne rymy z lat 1986-1988, Paryż 1988,  Podróż zimowa, 1994). Za 
tom Chirurgiczna precyzja (1998) otrzymał nagrodę literacką za najlepszą książkę roku - NIKE 

'99.
Czołowy   poeta   pokolenia   tzw.   "Nowej   Fali",   jeden   z   najwybitniejszych   polskich   pisarzy 
debiutujących  w latach istnienia  PRL, łączący twórczość literacką  i naukową z działalnością 
polityczną. 
W jego własnej twórczość wyraźnie widoczne są trzy dominujące elementy:  zainteresowania 
etyczne, niezwykła pasja polityczna i nadzwyczajna sprawność lingwistyczna. Podejmowanym 
przez niego tematom, świadczącym o zaangażowaniu w problemy społeczne, zawsze towarzyszy 
u niego zadziwiająca biegłość języka. Paradoksem wydawać się może fakt, że Barańczak, który 
zaczynał jako poeta-krytyk  języka i społecznego porządku, największe sukcesy osiągnął jako 
Parnasista

 

końca

 

XX

 

wieku,

 

wirtuoz

 

poetyckiej

 

formy.

 

Zbiór CHIRURGICZNA PRECYZJA został uhonorowany w roku 1999 nagrodą literacką Nike.
Cechy twórczości:
-podejmuje   temat   Polaka   –   emigranta   postawionego   wobec   historii   i   kultury   –   poczucie 
niezrozumienia i obojętności narodów na polski los;
-obrazuje rzeczywistość PRL-owską, szczeólnie eksponuje osaczenie, indoktrynację, niepewność 
własnego domu i losu;
-wskazuje na gorycz polskiej historii, przekłamany wizerunek Polaka za granicą;
-operuje dwuznacznością słów, szablonami językowymi, kalamburem.

TOMY: Korekta twarzy 1968; Jednym tchem 1970, Chirurgiczna precyzja 1998.

POEZJA ADAMA ZAGAJEWSKIEGO
Zagajewski Adam (1945-), poeta, eseista, krytyk, prozaik. 
Jego   pierwsze   książki   poetyckie,   KOMUNIKAT   i   SKLEPY   MIĘSNE,   stanowiły   realizację 
pokoleniowego postulatu mówienia prawdy o otaczającej rzeczywistości społecznej i obnażania 
fałszu   języka   oficjalnego.   Tom   IST.   ODA   DO   WIELKOŚCI   oprócz   wierszy   stanowiących 
reakcję   na   wprowadzenie   stanu   wojennego   przyniósł   już   tematy   i   sposoby   ich   poetyckich 
realizacji, które na stałe zadomowiły się w twórczości Zagajewskiego, stającej się odtąd poezją 
zamyślenia pełnego znaków zapytania i eseistyką pisaną przez "człowieka problematycznego". 
Do   stałych   tematów   poetyckich   Zagajewskiego   należą:   nieustanne   kwestionowanie   ról 
biograficzno-egzystencjalnych bohatera lirycznego wierszy i pochwała życia oglądanego w "jego 
zmienności,   w   jego   falowaniu,   w   jego   wieloznaczności"   (jak   pisał   w   eseistycznej   książce 

SOLIDARNOŚĆ I SAMOTNOŚĆ), zanurzenie w świecie kultury europejskiej i kontemplacja jej 
dziedzictwa, sięganie w głąb własnych korzeni (POEMAT) i roztrząsanie wariantów swego losu, 
przymierzanie   kostiumów   i   masek.   W   wierszach   Zagajewskiego   często   powraca   obraz 
zamyślonego wędrowca z książką w ręku, podróżującego przez świat "wypożyczony z wielkiej 
biblioteki" (PŁÓTNO).

Antynomiczność, wielość rzeczywistości to stały motyw Zagajewskiego. "Zrozumiałem, że świat 
jest podwójny, podzielony, zarazem wspaniały i trywialny, ciężki i lotny, bohaterski i tchórzliwy" 
- wyznaje po latach komunistyczny funkcjonariusz w opowiadaniu "Zdrada" (w tomie DWA 
MIASTA). SOLIDARNOŚĆ I SAMOTNOŚĆ (1986) ukazuje schorzenia i iluzje kultury zbytnio 
zaangażowanej   w   politykę   i   rozważa   dylematy   przed   jakimi   staje   dziś   pisarz   czy   artysta. 
Zagajewski pisze o Krakowie i o Paryżu, o miastach dzieciństwa, mitycznych miejscach swej 
"środkowoeuropejskiej" edukacji, o Nietzschem, Jungerze, Bruno Schulzu, Cioranie, Gotfriedzie 
Bennie, o zagrożeniach, jakie nasza cywilizacja niesie dla życia duchowego, o paradoksach jakie 
rodzą się w sytuacji, gdy jest coraz więcej środków przekazu, a coraz mniej do przekazania, i o 
wielu innych sprawach i postaciach kluczowych dla naszej współczesności. 
Opublikował zbiory wierszy:  Komunikat  (1972),  Sklepy mięsne  (1975),  List. Oda do wielości 
(1982, poza zasięgiem cenzury), Jechać do Lwowa i inne wiersze (Londyn 1985), Płótno (Paryż 
1990).  Ziemia   ognista  (1994),  Trzej   aniołowie,   Three   Angels  (1998),  Pragnienie  (1999). 
Pragnienie uzyskało nominację do nagrody za najlepszą książkę roku NIKE 2000.

POEZJA RAFAŁA WOJACZKA
Wojaczek Rafał (1945-1971), poeta. Reprezentował postawę katastroficzną, szokując "estetyką" 
brzydoty,   drastycznym   słownictwem   i czarnym   humorem.   Postawa   buntu   wobec 
ustabilizowanych   norm   moralnych   i   estetycznych.   Ukazywał   dezintegrację   osamotnionej 
jednostki, posługując się czarnym humorem, obrazowaniem z dziedziny fizjologii i erotyki, nie 
stroniących od naturalizmu. Zmarł śmiercią samobójczą, co stało się początkiem legendy "poety 
przeklętego".
Wiersz przedstawiają schizofreniczny obraz świata, rozdwojenie psychiczne podkreśla poczucie 
alienacji, bezsens istnienia, przypadkowość wszelkich wartości. (W podwójnej osobie)
Dominujący temat śmierci kształtuje obraz życia w kategoriach absurdu.

Poczucie   osobowej   dezintegracji   bywa   wyrażane   poprzez   stosowanie   rodzaju   żeńskiego   w 
konstrukcji przedmiotu mówiącego.  Ta swoista zamiana ról kobiety i mężczyzny  dodatkowo 
podkreśla przypadkowość i chaos życia ludzkiego. (Prośba)

Zbiory wierszy: Sezon (1969), Inna bajka (1970), wydane pośmiertnie - Którego nie było (1972), 
Nie skończona krucjata (1972). Także Utwory zebrane (1976), Poezje wybrane (1983), List do  
nieznanego poety (1985).

POEZJA EWY LIPSKIEJ
Lipska   Ewa  (1945-),   polska   poetka.   Debiut   w prasie   1961.   Z   racji   dat   urodzenia   i   debiutu 
przynależna do poetyckiej formacji Nowej Fali.
Wiersze o charakterze refleksyjno-pokoleniowym, pełne paradoksu oraz ironii. Jeżeli jej wiersze 
mają związek z polityką to zarazem dokumentują konkretne indywidualne doświadczenia, nie 
aspirując do wielkich uogólnień. Jeśli demaskują język propagandy, to równocześnie wskazują na 
słabość   języka   jako   takiego   -   ludzkiego   narzędzia   poznania   i   komunikacji.
Lipska uprawia poezję kunsztowną. W jej utworach wczesnych, intelektualnych i sceptycznych, 
często   opartych   na   paradoksach.   Z   czasem   ten   obraz   wikła   się,   zaś   wiersze   Lipskiej   coraz 
swobodniej   posługują   się   rozbudowaną   metaforyką,   poetyckim   konceptem,   mnożąc   i 
komplikując  zawarte  w nich sensy.  Twórczość jej  coraz  wyraziściej  lokuje się  w "ciemnym 
nurcie" polskiej poezji, zarówno poprzez swe wyrafinowanie, jak i konsekwentny pesymizm.
Wyobraźnia (wiersze często "dzieją się" w surrealistycznej przestrzeni snu) zdaje się bowiem 
służyć bohaterowi tych wierszy jako jedyna możliwość uzyskania wolności, ucieczki z realnego 
świata, która niesie z sobą przede wszystkim zagrożenie.
Tomiki: Wiersze (1967), Drugi zbiór wierszy (1970), Trzeci zbiór wierszy (1972), Czwarty zbiór  
wierszy  (1974),  Piąty zbiór wierszy  (1978),  Dom spokojnej młodości: wiersze wybrane  (1979), 
Żywa śmierć  (1979),  Poezje wybrane  (1981),  Nie o śmierć tutaj chodzi, lecz o biały kordonek 
(1982),  Przechowalnia   ciemności  (1985),  Strefa   ograniczonego   postoju  (1990),  Stypendyści  
czasu  (1994),  Wspólnicy   zielonego   wiatraczka  (1996),  Ludzie   dla   początkujących  (1997), 
Godziny poza godzinami (1998), Sklepy zoologiczne (2001).