13.11.2013  – historia starożytna i wczesnośredniowieczna ziem polskich – wykład 

 

TEMAT: ŚWIT CYWILIZACJI EGEJSKIEJ 

 
1. LUDZIE Z ÇATALHÖYÜK  
(czyt. „czatalhyk”) 
W  Çatalhöyük  (Turcja,  płaskowyż  Konya) 
odkryto osadę z 7 tysiąclecia przed naszą 
erą.  Ta  osada  pretenduje  (wraz  z 
Jerychem) 

do 

miana 

„pierwszego 

miasta”.  
Ceramikę  importowaną  z  tego  terenu 
odnaleziono  na  wschodzie  i  północnym 
wschodzie  Grecji,  a  także  na  południu 

dzisiejszej  Albanii  i  częściowo  Czarnogóry  –  oznacza  to,  że  „ludność  typu  Çatalhöyük” 
wyemigrowała na tereny dzisiejszej Grecji. Powodów takiej decyzji nie znamy. 
Innymi  słowy,  tereny  greckie  były  neolityzowane  przez  ludzi  z  Çatalhöyük.  Widać  to  na 
przykład  na  niewielkiej  wyspie  Melos  (teraz  Milo,  patrz:  Wenus  z  Milo),  gdzie  znajdują  się 
ślady  wczesnej  wytwórczości  o  charakterze  rzemieślniczym,  w  tym  obróbki  obsydianu,  z 
którym doskonale sobie radzili ludzie z Çatalhöyük. 
 
2. SKUTEK NEOLITYZACJI WIDOCZNY DO DZIŚ 
W  pewnym  momencie  zaczyna  się  na  tym  terenie  uprawa  tarasowa  (rzecz  bardzo  trudna 
technicznie i wymagająca umiejętności inżynieryjnych). Spowodowało to znaczną dewastację 
środowiska,  bo  gdy  wykarczowano  lasy  na  tej  cienkiej  warstwie  ziemi  zniknęły  korzenie 
„trzymające”  tą  glebę.  Ziemia  koniec  końców  „spłynęła”  i  tak  zbocza  zostały  pozbawione 
nawet tej cienkiej warstwy gleby. 
 
3. CHRONOLOGIA 
ok. 3000 roku przed naszą erą zaczyna się epoka brązu 
Podział wg Arthura Evansa: 

 

KULTURA MINOJSKA 

(KRETEŃSKA) 

KLUTURA HELLADZKA 

KLUTURA CYKLADZKA* 

faza starsza 

ok. 3000–2000 r. p.n.e. 

ok. 2900-1900 r. p.n.e. 

ok. 2900-1900 r. p.n.e. 

faza średnia 

ok. 2000–1580 r. p.n.e. 

ok. 1900-1580 r. p.n.e. 

ok. 1900-1580 r. p.n.e. 

faza późna 

ok. 1580–1100 r. p.n.e. 

ok. 1580-1100 r. p.n.e. 

ok. 1580-1100 r. p.n.e. 

* CYKLADY – wyspy Morza Egejskiego 
 
4. KLUTURA MINOJSKA 
-  Tam  najszybciej  „dotarła”  epoka  brązu.  Dlaczego?  Bo  Kreta  leży  najbliżej  ośrodków 
cywilizacji Bliskiego Wschodu. 
- Największy rozkwit nastąpił w latach 2000-1100. 
-  Kreta to  kolebka  mitologii  greckiej  (Dedal  i  Ikar,  Tezeusz, Minotaur  i  tak  dalej).  Na  Krecie 
umiejscawiane są mity, co oznacza, że było to miejsce ważne dla całej cywilizacji greckiej. 
-  Około  1900  roku  brytyjski  archeolog-amator,  Arthur  Evans,  odkrywa  pałac  w  Knossos. 
Wkrótce potem następuje fala odkryć kolejnych pałaców i innych zabytków (zwłaszcza z fazy 
średniej i późnej). 

-  Mimo  ogromu  znalezisk  nadal  nie  wiemy  nic  o  kwestiach  politycznych  –  Kreteńczycy 
lubowali  się  w  ozdabianiu  swoich  wytworów  motywami  roślinnymi,  kwiatkami  i  tak  dalej. 
Malarstwo jest doskonale zachowane, mówi wiele o życiu codziennym itp., ale nic o polityce. 
- Dysk z Fajstos – badania fizykochemiczne potwierdziły, że jest falsyfikatem i nie pochodzi z 
kultury kreteńskiej 
PISMO: 
1) obrazkowe 
2) pismo linearne A – nieodczytane 
3) pismo linearne B – nieźle poznane, częściowo tłumaczone, ale jest wartościowe dla historii 
gospodarczej i społecznej, ale nie politycznej. 
 
5. CO SIĘ STAŁO W 1580 ROKU P.N.E.? 
W 1580 r. p.n.e. nastąpiła potężna erupcja wulkanu na Thirze (Santorini) – kataklizm zniszczył 
wyspę  (ludzie  zdążyli  jednak  uciec),  a  pyły  i  gazy  z  wulkanu  zachwiały  całym  środowiskiem 
Morza Egejskiego, a także struktura gospodarcza Krety.  
Po tej katastrofie nastąpiła odbudowa, ale nie udało się powrócić do poprzedniej potęgi.