plik

CZĘŚĆ PIERWSZA

Nowa Ziemia

Aun, syn Tura, miłował podwodną krainę. Łowił tam ślepe ryby lub

raki zielonawe. Czynił to zwykle w towarzystwie Zura, syna Ziemi,
ostatniego z Ludzi Bez Ramion, któremu udało się wymknąć z pogromu
swej rasy, sprawionego przez Czerwonych Karłów.

Aun z Żurem całymi dniami brodzili nad brzegami wód płynących w

podziemnych jaskiniach. Nieraz trzeba było pełzać przez wąskie korytarze z
porfiru, gnejsu lub bazaltu. Zur zapalał łuczywa z drzewa terpentynowego.
Purpurowe światło odbijało się od kryształowych sklepień i wód
niewyczerpanych. Oni zaś nachylali się, aby patrzeć na pływające, sinawe
zwierzęta, szukali uporczywie przejść lub wędrowali dalej aż pod skalista
ścianę, skąd wypływała rzeka. Zatrzymywali się długo przed nią. Pragnęli
przebyć tę tajemniczą zaporę, z którą Ulhamrowie od siedmiu wiosen i
sześciu pór gorących nie mogli się uporać.

Aun pochodził od Naoha, syna Lamparta, lecz zgodnie ze zwyczajem

należał   do brata   matki. Wolał   jednak  Naoha,   do którego  był   podobny z
budowy ciała i wrażliwości zmysłów. Włosy miał gęste i zmierzwione jak
grzywa źrebca, oczy koloru gliny. Był niebezpieczny dzięki swej sile, lecz
bardziej   jeszcze   od   Naoha   był   litościwy   dla   wroga,   gdy   widział   go
zwyciężonego,   rozciągniętego   na   ziemi.   Ulhamrowie   podziw   dla   niego
łączyli ze strachem przed nim. Polował przeważnie z Żurem, którego bezsil-
ność, pomimo iż był zręczny w odnajdywaniu kamieni do krzesania ognia i
w przygotowywaniu hubki, czyniła bezradnym wobec przeciwnika.

Zur miał kształty szczupłe, wydłużone jak jaszczurka, ramiona jego

spadały tak stromo, że zdawało się, jakoby ręce wyrastały wprost z kadłuba.
Taką bowiem była budowa Ludzi Bez Ramion od powstania rasy aż do
czasu, kiedy zostali wytępieni przez Czerwonych Karłów. Pojmował
wolniej, lecz wnikliwiej od Ulhamrów. Jednak ta głębia jego rozumu miała
ulec zanikowi wraz z nim i odżyć dopiero po upływie tysiącleci w innych
ludziach.

Bardziej od Auna kochał podwodną krainę. Jego przodkowie

przebywali w okolicach pełnych wód, których część ginęła pod
wyniosłościami gruntu lub przepadała w górach.

Pewnego poranka znaleźli się znowu na brzegu rzeki, gdzie zastał ich

wschodzący,   szkarłatny   snop   słoneczny.   Zur   zdawał   sobie   sprawę   z
przyjemności, jaką mu sprawiał widok toczących  się wód, natomiast dla
Auna uczucie to nie było jasne. Powędrowali w stronę jaskiń. Zatrzymali się
przed .pasmem wysokich i niedostępnych gór, których wierzchołki tworzyły
długą, skalistą ścianę. Ciągnęła się ona z północy na południe, gdzie ginęła
w przestrzeni i wznosiła zaporę nie do przebycia. Auna z Żurem pochłaniała
żądza   przedostania   się   przez   nią,   pragnęli/   tego   również   wszyscy
Ulhamrowie. Przybywali oni z północo-zachodu, dążyli już od łat

ku wschodowi i na południe. Przyczyną tej wędrówki były kataklizmy
nawiedzające ich dotychczasowe koczowiska. Przekonali się ponadto, iż w
miarę pochodu ziemia stawała się coraz żyźniej-sza i bardziej obfita w
zdobycz, przyzwyczaili się więc do tej włóczęgi. Teraz pasmo gór, które
stanęło na ich drodze zaczęło niecierpliwić Ulhamrów.

Aun i Zur ułożyli się do odpoczynku w trzcinach pod czarnymi lipami.

Na   przeciwległym   brzegu   przeszły   trzy   ogromne,   dobroduszne   Mamuty.
Pomknęły antylopy,  Nosorożec potoczył  się  w pobliżu przylądka.  Jakieś
nieznane dotąd odruchy wewnętrzne poczęły niepokoić Auna. Jego dusza,
bardziej   skłonna   do   wędrówek   od   duszy   bocianów,   pragnęła   zwyciężyć
przestrzeń. I gdy powstał, zwrócił swe kroki w górę rzeki aż do groźnej
gardzieli, z której wypływały jej nurty. Lot nietoperza przecinał półmrok
jaskini; jakieś przelotne upojenie owładnęło młodzieńcem, odezwał się do
Zura:

—Za górami są inne ziemie. Zur
odpowiedział:
—Rzeka płynie z ziemi słońca.

Jego mętny wzrok, podobny do spojrzenia gadów, zatrzymał się na

błyszczących oczach Auna. Zur nadawał pewien konkretny cel pragnieniom
Ulhamra. Teraz również umysłem obdarzonym przenikliwą wyobraźnią,
swoistą dla Ludzi Bez Ramion, Zur przeczuwał, iż rzeki i strumienie mają
swój początek.

Niebieskawy mrok poczerniał. Zur zapalił jedną z gałęzi zabranych ze

sobą. Mogliby krążyć bez świateł, tak dobrze znali okolicę. Długi czas szli
naprzód, przechodzili przez korytarze, przebywali rozpadliny, a po
zapadnięciu zmroku upiekli raki, posilili się i położyli spać.

Obudził ich jakiś wstrząs. Słychać było staczanie się głazów, po czym

znowu zaległa cisza. Niepokój ich minął równie szybko, jak powstał, znowu
zasnęli. A kiedy rankiem ruszyli dalej, znaleźli drogę zawaloną nieznanymi
im odłamkami skał.

'Wówczas Zura natchnęła fala wspomnień zapadłych niegdyś głęboko

w pamięć.

— Było trzęsienie ziemi — powiedział.

Aun nie zrozumiał o co chodzi i nawet nie starał się o to. Myśl jego

była żywa, śmiała, przelotna, całkowicie pochłonięta przez trudności
pojawiające się nagle. Ogarnęło go zniecierpliwienie przyspieszające jego
marsz tak, że ku końcowi drugiego dnia dotarli do ściany, na której
kończyła się podziemna kraina.

Aby lepiej widzieć Zur zapalił łuczywo. Terpentynowe światło

unosząc się po ścianie z gnejsu łączyło życie płomienia z tajemniczym
życiem minerału.

Towarzysze, spostrzegłszy szeroką szczelinę, która utworzyła się w

ścianie, wydali radosny okrzyk.

— Nowa ziemia — rzekł Zur.

Aun wysunął się naprzód i zbliżył się do otworu. Chociaż znane mu

były niebezpieczeństwa będące skutkiem pękania bloków skalnych, pod
wpływem gorączki jaka nim owładnęła, zagłębił się w szczelinę.

Pochód ich był uciążliwy, musieli co chwilę to pełzać, to wspinać się

na głazy. Zur postępował za synem Tura, opanowało go jakieś niejasne
uczucie tkliwości, które nakazywało dzielić trudy towarzysza i które
przeobrażało jego roztropność w odwagę.

Przejście stało się tak wąskie, iż musieli posuwać się bokiem. Mieli

wrażenie, że skała wydziela z siebie jakieś przytłaczające powietrze.
Wreszcie ostry występ jeszcze bardziej zwęził przejście, położenie ich
zdawało się bez wyjścia.

Wyciągnąwszy swój topór ciosany z nefrytu Aun jął z wściekłością

walić nim, jakby raził wroga. Przeszkoda^ drgnęła. Obaj wojownicy pojęli,
iż można ją było oddzielić od skały.

Zur wstawił łuczywo w jakąś szparę i połączył się z Aunem we

wspólnym wysiłku. Występ zachwiał się silniej, poczęli pchać go z całej
mocy. Gnejs ustąpił, potoczyły się kamienie, dał się słyszeć głuchy łoskot,
przejście było wolne.

Stało się szersze, mogli iść bez trudu, powietrze oczyściło się i znaleźli

się w jaskini. Aun podniecony jął biec naprzód, póki nie otoczyły go
ciemności. Zur bowiem zatrzymał się w tyle z łuczywem. Niedługo jednak
pozostali na miejscu. Gorączkowa ciekawość Ulhamra owładnęła i
Człowiekiem Bez Ramion, jęli pośpieszać dużymi krokami.

Wkrótce zaczęło przesączać się światło niby jutrzenka ii w miarę

pochodu stawało się coraz jaśniejsze. Otwór jaskini prowadził do przejścia,
które ryło się pomiędzy dwiema ścianami z granitu. Gdzieś w "górze
widniała szafirowa smuga nieba.

— Aun i Zur przebyli górskie pasmo — zawołał radośnie syn Tura.

Wyprostował swą wyniosłą postać, przejmowało go niejasne, lecz

głębokie poczucie dumy, unosił niewysłowiony zapał.

Bardziej skryta i bardziej marzycielska wrażliwość Zura pod-

porządkowywała się wrażliwości towarzysza.

Ale ten wąski wąwóz, skryty gdzieś w górach, nadto jeszcze

przypominał podziemną krainę pieczar. Aun pragnął ujrzeć znowu wolną
przestrzeń, nie chciał więc wypoczywać. Wąwóz zdawał się nie mieć końca.
Kiedy nareszcie dotarli do wylotu dzień chylił się ku końcowi, lecz
marzenie ich było ziszczone.

Przed nimi widniało rozległe pastwisko, jakby wrzynające się w

nieboskłon, z prawej i lewej strony wznosiły się góry. — groźny świat
głazów, milczenia i burz, na pozór niezniszczalny.

Aun i Zur słyszeli kołatanie swych serc... Wiekuiste życie było przed

nimi — źródło płodności ziemi; istnienie ludzi było zależne od czarnych
bloków bazaltu, od szczytów granitowych, od zwałów porfiru, od otchłani,
w której huczy rwący potok, i od cichych dolin, gdzie strumień snuje swą
słodką pieśń, było zależne od hord świerków, od tłumu buków, od

roślinności pokrywającej żłobowiska po lodowcach zabłąkanych wśród
szczytów, i od lawin złomów skalnych.

W tej krainie, gdzie kamień przyoblekał niesamowite kształty,

zachodziło słońce. Nad brzegiem przepaści ukazały się chyłkiem muflony,
stary Niedźwiedź na skale z granitu wpatrywał się w okalającą go ciszę,
podczas

gdy

Orzeł

łysy

zawisł

nieruchomo

pod obłokiem o bursztynowych, strzępiastych rębach.

Żądna przygód dusza Auna i marzycielski umysł ostatniego z Ludzi

Bez Ramion wchłaniały zew nowej ziemi.

się pojawiać gęściej od świerków, dalej liczniejszymi stały się-dęby i
kasztany. Aun i Zur wiedzieli, że zbliżają się do równiny. Zwierzęta krążyły
w większej ilości, co wieczór mięsiwo i korzenie piekły się przy ognisku, a
koczownicy zasypiali pod mniej zimnymi niż dotąd gwiazdami.

Czternastego dnia zeszli na skraj górskiego pasma. Przed nimi

roztaczała   się   bezkresna   równina   wzdłuż   olbrzymiej   rzeki.   Stojąc   na
pochyłości bazaltowego przylądka wrzynającego się w sawannę spoglądali
towarzysze na nową ziemię, której nigdy nie deptała stopa Ulhamrów ani
Wahów.   Tam,   nisko,   rosły   nieznane   im   drzewa:   bananowce,   z   których
każdy stanowił oddzielny gaj, palmy o liściach kształtu ogromnych  piór,
dęby zielone i wyniosłe bambusy o bujnym listowiu. Niezliczone kwiecie
rozsiewało   jakąś   dziwną   radość,   płodną   miłość   i   spokojną   rozkosz
roślinności, na której spoczywa całe życie.

Aun z Żurem najchętniej śledzili zwierzęta. Zjawiały się lub znikały,

zależnie od falistości powierzchni, wysokości traw, trzcin, paproci, drzew
lub bambusów. Było widać uciekające, lekkie stado antylop, przebiegające
konie lub muły, pasące się garbate woły. U skrętu rzeki pokazywały się to
jelenie, to byki, zgraja rudych psów otaczała antylopę, zdradziecko wśród
traw   pełzały   grzechotniki,   na   wyniosłości   rysowały   się   szpetne   kontury
trzech   wielbłądów,   pawie,   bażanty   i   papugi   polatywały   na   brzegu   gaju
palmowego,  podczas  gdy małpy kryły się między konarami, hipopotamy
pogrążały się w rzece, a krokodyle unosiły się na niej niby pnie drzewne.

Ulham-rom nigdy już nie zabraknie mięsiwa przy ognisku. Nadzieja

dostatniego życia przejmowała koczowników radosnym dreszczem. W
miarę, jak się zniżali z wyniosłości, powietrze stawało się tak gorące, iż
kamienie paliły im stopy. Myśleli, że od równiny dzieliła ich już niewielka
przestrzeń, tymczasem zatrzymała ich w drodze stroma skała wrzynająca się
w równinę niczym przylądek morskiego wybrzeża.

Ulhamr wydał gniewny okrzyk niezadowolenia, lecz Wah rzekł:

— Ziemia ta jest pełna zasadzek! Aun i Zur nie mają dostatecznej

ilości włóczni. Tu, w tym miejscu, żaden zwierz drapieżny nie dosięgnie
nas.

Na przełęczy, z daleka zarysowało się cielsko Lwa. Aun zwrócił się do

Zura:

— Zur powiedział, co należało! Obrobimy włócznie, maczugi i proce,

aby razić nim zwierza i zwyciężać Pożeraczy Ludzi.

Na przylądku cienie stawały się dłuższe, światło przybrało kolor

miodu. Aun z Żurem skierowali się ku młodemu dębowi dla zaopatrzenia
się   w   niezbędną   broń.   Umieli   robić   oszczepy   i   maczugi,   obrabiać   róg,
zaostrzać kamienie i hartować w ogniu drewno. Odkąd opuścili jaskinię ich
topory   stępiły   się,   nie   odnawiali   swych   narzędzi.   Jakaś   podświadoma
mądrość   pobudzała   ich   do   uzbrojenia   się   potężniej,   zanim   wkroczą   w
tajemniczą i groźną krainę.

Ścinali gałęzie aż do chwili, kiedy słońce rozpostarło się w głębi

nieboskłonu na podobieństwo olbrzymiego, czerwonego ogniska. Po czym
pozbierali rogi, kości i kamienie, z którymi przywędrowali z gór.

— Zapadnie noc — rzekł Aun. — Zaczniemy pracować ze świtem.

Zur zamierzał zapalić przy pomocy krzesiwa stos nagromadzonego

chrustu, podczas gdy jego towarzysz nadziewał kawał mięsa ze stepowej
kozy na ostry koł.

Przeciągły wrzask, brzmiący ni to jak ryk, ni to jak śmiech hien,

przerwał ich zajęcie. Stanęli jak wryci i ujrzeli w odległości pięciuset
kroków od przylądka jakieś nie znane im zwierzę. Miało wzrost Lamparta,
sierść czerwoną, płomykowaną, ślepia szeroko osadzone i bardziej jarzące
od ślepi Tygrysa, cztery długie, ostre kły wystawały spoza szczęk, budowa
ciała znamionowała zwinność i szybkość.

Aun z Żurem zdawali sobie sprawę, że było ono z rasy mięsożernych,

lecz nie przypominało żadnego z płowych zwierząt żerujących po tamtej
stronie górskiego pasma. Wydawało im się mało groźne. Aun
niejednokrotnie ością, maczugą lub włócznią

pokonywał podobne wielkością zwierzęta. Był bowiem równie szybki i
silny jak Naoh, zwycięzca Szarego Niedźwiedzia i Tygrysa.

Więc krzyknął:

— Aun nie lęka się czerwonego zwierza!

Ryk powtórzył się, bardziej przejmujący i urywany — zadziwiło to

wojowników. '

—Głos ma potężniejszy od ciała — zauważył Zur — kły są ostrzejsze
niż u innych mięsożerców.
—Aun powaliłby go jednym uderzeniem maczugi.

Zwierzę dało susa dwudziestołokciowego. Aun nachylony ujrzał teraz

inną olbrzymią bestię podążającą kłusem u podnóża przylądka. O skórze
gładkiej, bez sierści, miało nożyska podobne do młodych wierzb i ogromną
głupawą paszczę. Był to hipopotam, groźnie pomrukując, zatrzymał się,
rozdziawiając paszczę.

— Czerwony zwierz jest za mały, aby ubić hipopotama — rzekł Aun.

— Hipopotam nie lęka się Lwa.

Zur patrzył w milczeniu. Paląca ciekawość i nienasycona żądza walki,

tkwiąca w ludziach, rozsadzała piersi towarzyszy.

Nagle, zebrawszy się w sobie, Macherodus skoczył. Spadł na kark

hipopotama i wczepił się weń ostrymi pazurami. Gruboskóry, przeraźliwie
rycząc, ruszył cwałem ku rzece. Lecz wszystko tnące kły przebiły już
twardą skórę i dobrały się do warstwy mięsa... Rana w olbrzymim karku
stawała się coraz głębsza. Macherodus z pomrukiem radości, upojony
zwycięstwem, pił czerwony strumień.

Z początku hipopotam przyśpieszał biegu, nie ryczał więcej, cały jego

wysiłek zogniskował się w woli,- by dotrzeć do rzeki. Tam, pogrążając się
w rodzinne ostoje, wyleczy swą ranę i zażyje jeszcze rozkoszy bytowania.
Jego potworne łapy uderzały w sawannę i pomimo kołysań ciężkiego cielska
podążał z szybkością równą szybkości jelenia lub stepowego osła...

Rzeka była tuż, jej wilgotny opar podniecał olbrzyma. Ale okrutne

zębiska ryły nadal, otworzyła się nowa rana, hipopotam począł się chwiać...
Krótkie nogi drżały, z paszczy potwornej wydobył się jęk; kły czerwonej
bestii szarpały nieustannie...

Ogień wśród nocy

Przygotowanie broni zajęło im osiem dni. Włócznie zostały

zaopatrzone w krzemienne groty lub spiczaste zęby; każdy z nich posiadał
ość z rogowym końcem. Dwie proce służyły do miotania kamieni na
odległość, wreszcie dęby dostarczyły maczug, z których cięższa należała do
Auna

była

groźna

dla

największych

wet drapieżników.

Przy pomocy pasów, wyciętych ze skóry jelenia, spuścili się z

wierzchołka wzgórza na równinę. Gdy znaleźli się na sawannie, zdało im
się, że horda Ulhamrów pozostała za nimi gdzieś w nie-

zgłębionej   dali.   Siła   młodości   i   zdobywczy   duch   zwierząt   pionowych
porywały Auna. Dokoła niego pomykała niezliczona a możliwa zdobycz.
Wystarczało   przyczaić   się   w   trawie,   aby   upolować   kozła,   jelenia,   lub
antylopę. Lecz nie zabijał na próżno trawożernych, albowiem mięso narasta
powoli,   a   człowiek   musi   posilać   się   codziennie;   gdy   horda   miała
dostateczne zapasy, Naoh, wódz Ulhamrów, zabraniał polować.

Nowość otoczenia czarowała towarzyszy. Podglądali gawiala długości

dwunastu łokci, z paszczą, co zdawała się nie mieć końca. Kołysał się na
falach   rzeki   czaił   na   kępie   lub-wśród   trzcin   przybrzeżnych.   Między
konarami   przebiegały  małpki,   pokazując   swe   czarne   kończyny   i   ludzkie
torsy. Stadami krążyły byki stepowe, równie potężne jak Tury, nadstawiając
rogi, zdolne rozpruć pierś Tygrysa i zmiażdżyć Lwa. Gayale, czarne byki
stepów południowych, pokazywały swe mocarne kształty i wypukłe kłęby.
Gepard zjawił się i znikł nagle za kępą gęstych krzaków. Sfora wilków w
pogoni za jeleniem przeniknęła, chyża i złowroga, a rude psy z nosami przy
ziemi tropiły jakiś ślad lub podnosząc swe wąskie pyski wyły urywanie.
Niekiedy   przerażony   tapir   porywał   się   ze   swego   błotnego   legowiska   i
uciekał pod osłonę bananów.

Aun z Żurem zamienili się w słuch i węch, w ciągłej obawie przed

jadowitymi kobrami i dużymi płowymi zwierzętami, które spały w swych
kryjówkach łub między bambusami; jedynie ruda pantera w połowie dnia
wychyliła się z jaskini na skalnej przełęczy, wpatrując się w ludzi swymi
zielonymi oczyma.

Aun podniósł maczugę, prostując swą muskularną postać, lecz Zur,

wspomniawszy Macherodusa, powstrzymał ramię towarzysza.

— Syn Tura jeszcze nie powinien walczyć.
Aun zrozumiał myśl Zura. Skoro czerwony zwierz okazał się

groźniejszy od Lwa, to ruda pantera mogła być potężniejsza od Tygrysa.
Naoh, Fauhm i Goun Sucha Kość uczą być równie roztropnymi, jak
odważnymi. Ulhamr jednak nie od razu opuścił maczugę, wykrzyknął:

— Aun nie lęka się pantery!

A że drapieżnik nie ruszał się z jaskini, ludzie powędrowali w dalszą

drogę.

Szukali schronienia. W tej gorącej krainie, wśród nocy musiało się

roić od mięsożerców, nawet przy ognisku wiele niebezpieczeństw groziło
koczownikom. Ulhamrowie posiadali wprawę i zmysł poszukiwania miejsc
spoczynku, umieli zabezpieczać jaskinie kamieniami, gałęziami i pniakami
drzew, uzupełniać braki legowiska na odkrytych miejscach lub
wykorzystywać występy skalne.

Jednak codzienne ich poszukiwania terenów dogodnych dla osiedlenia

się Ulhamrów były, jak dotąd, daremne i co wieczór musieli oddalać się od
rzeki.

Rozbłysły, pierwsze gwiazdy, gdy stanęli na wyniosłości, gdzie rosły

jedynie kolczaste krzewy i nędzna trawa. Oparci o cypel szyfrowy, rozłożyli
półkolem ognisko. Zamierzali czuwać kolejno. Aun, obdarzony
delikatniejszym słuchem i wrażliwszym powonieniem, miał rozpocząć
czaty — pierwsza bowiem połowa nocy była bardziej groźna.

Słaby wietrzyk przynosił ostrą woń zwierząt i upajające zapachy

roślinności. Zmysły młodego Ulhamra chwytały w swą lekką sieć wrzawę,
płomienne blaski i wyziewy.

Pierwsze pokazały się szakale, skradały się ostrożnie. Ogień

przyciągał je, a zarazem przestraszał. Stały chwilę nieruchomo, po czym
skrobiąc lekko ziemię, jęły przybliżać się do tajemniczego zjawiska. Poza
nimi   słały   się   ich   wydłużone   cienie.   Błyszczące   oczy   napełniały   się
czerwonym   blaskiem,   a   spiczaste   uszy   prężyły   się   we   wszystkich
kierunkach.   Przy   najmniejszym   poruszeniu   Auna   cofały   się   wszystkie
razem. Gdy podnosił ręce, uciekały cicho skomląc. Aun nie lękał się ich,
nawet gdy były w licznej gro-rnadzie, ale ich ostra woń przeszkadzała mu
wyczuwać wyziewy innych zwierząt.

Aby nie trwonić swych środków obronnych, nazbierał kamieni, szakale

rozbiegły   się   przy   pierwszym   pocisku.   Po   nich   pojawiły   się   rude   <psy,
liczebność   i   nurtujący   głód   mogły   je   uczynić   odważnymi.   Krążyły
gromadkami, to zatrzymując się nagle,  to znów     rzucając   naprzód     z
warkotem podchwytywanym przez

inne, jakby prowadziły ze sobą rozmowę. Ogień osadził je na miejscu. Z
ciekawością szakali wietrzyły mięso i woń dwóch ludzi. Pożądliwość ich
mieszała się ze strachem.

Gdy Aun ciskał kamieniami cofały się; w mroku rozległo się

złowrogie wycie. Stojąc poza linią rzutu, stawały się coraz zacieklejsze —
wysyłały wywiadowców, którzy skradając się szukali wejść. Luki pomiędzy
skrzydłami ogniska a cyplem wydawały się im za wąskie, powracały jednak
do nich, węszyły z niepokojącą zawziętością. Czasami udawały natarcie lub
ukryte za skałą wyły, spodziewając się wywołać tym popłoch, który odda
im mięso w posiadanie.

Powoli powracały szakale, bardziej złowrogie, trzymając się jednak w

pewnej odległości od rudych psów. Te zaś cofnęły się przed dwunastoma
wilkami,   które   nadciągnęły   od   wschodu,   po   czym   rozbiegły   się,   by
przepuścić   hieny   biegnące   niesamowitym   kłusem,   kołyszące   kurczowo
stromymi zadami, śmiejąc się od czasu do czasu śmiechem starych kobiet.
Dwa karłowate nietoperze wirowały na swych miękkich skrzydłach, wyżej
jakiś   nocny   ptak   o   szerokich,   niemal   orlich   skrzydłach   szybował   pod
gwiazdami. Wokół ogniska roiło się od oślepionych ciem i chmar szelesz-
czących krówek. Oszołomione żuczki padały na szkarłatne głownie. Dwie
głowy   małp   brodatych   widniały   wśród   bananów,   podczas   gdy   puchacz
błotny   zawodził   gdzieś   na   pagórku,   a   tukan   swym   ogromnym   dziobem
rozsuwał pierzaste liście palmy.

Auna ogarniał niepokój. Wpatrywał się w rozwarte paszcze, w kły

spiczaste, w te wszystkie rozżarzone źrenice mieniące się błyskami
karbunkułu.

Śmierć unosiła się w powietrzu. Wokoło było dość nagromadzonego

pragnienia   mordu,   by   zgładzić   nawet   pięćdziesięciu   ludzi.   Rude   psy
posiadały   siłę   całych   hord;   paszczęki   hien   były   równie   groźne   jak
Tygrysów, wilki rosłe i silnej budowy ukazywały swe muskularne karki, a
nawet   szakale   mogły   swymi   ostrymi   zębami   rozszarpać   Auna   i   Zura   z
szybkością,   z   jaką   płomień   spała   drobną   gałązkę.   Osłupienie   wywołane
ogniem zatrzymywało te wszystkie wygłodzone zwierzęta, istniała w nich
przebiegłość, lecz nie zuchwalstwo.

Oczekiwały one na jedno z tych wydarzeń, które wynagradza długie

czuwanie lub wyczekiwanie. Od czasu do czasu nienawiść podszczuwała
jedne na drugie. Skoro wilki wyły, szakale cofały

ię w cień, natomiast rude

psy otwierały razem smukłe paszcze — wszystkie jednak ustępowały przed
hienami.   Nie   były   one   zwolenniczkami   narażania   się   niepotrzebnie   i
przyzwyczajone  do zdobyczy  obezwładnionej,  omdlałej  lub słabej,  mało
były   groźne   dla   ludzi;   pozostawały   na   miejscu   podniecone   obecnością
innych zwierząt i tym dziwnym światłem, które wydobywało się z pełza-
jących po ziemi płomieni.

W końcu zjawił się Lampart — Aun obudził Zura. Drapieżnik

przysiadł przed rudymi psami. Jego oczy barwy bursztynu śledziły
płomienie, a poza nimi — proste postacie ludzi.

Oburzony Aun zawołał:

— Syn Tura zabił trzy Lamparty!

Zwierz wysunął łapy uzbrojone w pazury, wyciągnął swe gibkie ciało i

zamiauczał.   Był   on   dużych   rozmiarów,   róślejszy   od   Lampartów
płomykowanych,   znanych   Ulhamrom.   Skóra   pokrywająca   jego   mięśnie
tworzyła   szerokie   fałdy.   Mógłby   bez   wysiłku   przeskoczyć   ognisko   i
dosięgnąć cypla, na którym znajdowali się ludzie. Zaniepokojony, starał się
rozpoznać   te   pionowe   istoty.   Wyziewy   i   kształt   ich   przypominały   mu
gibony,  lecz gibon jest mniejszy i inaczej się zachowuje. W czerwonym
świetle wydawały się wyższymi od byków południa, ich ruchy, dziwaczne
kształty — nakazywały Lampartowi  rozwagę.  Zresztą był  sam, a Indzie
zwróceni doń byli w wyzywającej postawie.

Aun krzyknął głośniej, głos jego brzmiał jak głos potężnego

przeciwnika. Lampart przeczołgał się na lewo, zatrzymał przed wąskim
pasmem dzielącym ognisko od skały, po czym uskoczył w bok, cofając się.
Kamień uderzył go. w łeb. Zamiauczał z wściekłości, lecz oddalił się do
tyłu. Zebrawszy się w sobie jakby do skoku rył pazurami ziemię, wreszcie
zawróciwszy na miejscu, oddalił się, groźny, ku rzece. Część szakali poszła
za nim. Rude psy i wilki okazywały znużenie, hieny zaś, rozszerzając krąg
swego żerowiska, z rzadka ukazywały się w migocących odblaskach...

Nagle zwierzęta jęły nasłuchiwać, wszystkie nozdrza zwróciły się ku
zachodowi; nastawiły się spiczaste uszy. Krótkie poryki rozdarły ciszę,
przyprawiając o dreszcz ludzi ukrytych na cyplu. Po czym jakieś falujące
ciało wspięło się w cieniu i spadło w kolisko światła. Rude psy rozbiegły się,
jakaś zawzięta podnieta unieruchomiła wilki, rozżarzając ich ślepia, hieny
przybywały kłusem, dwa koty wiewiórkowate darły się w ciemnościach.

Aun z Żurem poznali to czerwone futro i te straszne kły.

Potwór przysiadł przed ogniskiem. Nie był większy od Lamparta, a

nawet, wzrostem nie dorównywał największym hienom lecz jakaś
tajemnicza potęga, uznana przez wszystkie inne zwierzęta, biła z jego
ruchów i ogromnych oczu.

Aun z Żurem trzymali broń w pogotowiu. Syn Tura dzierżył! w prawej

ręce ość, u jego nóg leżała maczuga. Zur, słabszy, wolaa włócznię. Obaj
uważali   Macherodusa   za   silniejszego   od   Tygrysa  &  może   nawet   za
groźniejszego   od   owego   olbrzymiego   drapieżnika*   przed   którym   ongiś
Naohowi,   Gawowi   i   Namówi   udało   siw   umknąć   na   ziemiach   Pożeraczy
Ludzi. Wiedzieli już, że Macherodus może dawać dwudziestołokciowe susy
— była to odległości większa od tej, która dzieliła go od cypla. Lecz na
przeszkodzie   stał   ogień.   Czerwony   ogon   bił   o   ziemię,   grzmiący   ryk
przeszywaj   powietrze,   natężone   muskuły   obli   ludzi   przybierały   twardość
grał

nitu.

Aun odchylił się do rzutu ością, Macherodus jakby przewiduj jąc cios

dał susa w bok, co opóźniło walkę, a Zur szepnął:

— Skoro zwierz zostanie ugodzony, natrze mimo ognia.

Aun, choć równie zręczny jak Naoh, nie mógł jednak ranić śmiertelnie

wroga z odległości dwudziestu łokci. Posłuchał więc Zura i czekał.

Czerwony potwór stał przed ogniskiem. Z tej odległości była go lepiej

widać. Sierść miał na piersiach jaśniejszą niż na grzbiecie zębiska lśniły niby
onyks, a gdy zwracał łeb w kierunku cienią| ..ogień jego ślepi jaśniał jak
świetliki.

Dwa sterczące kraje skały przeszkadzały zwierzęciu skoczyć a

ludziom — miotać pociski.

Trzeba mu było posunąć się o jakieś trzy łokcie. Zamierzał też to

uczynić. Po raz ostatni obrzucił spojrzeniem swych przeciwników, pierś
jego wzbierała wściekłością, przeczuwał bowiem odwagę pionowych istot.

Wtem w szeregach rudych psów podniosła się wielka wrzawa. Wilki

skłębiły   się,   hieny   cofnęły   pod   bananowce.   Na   gwiezdnym   tle   nieba
zarysował się kształt potwornych rozmiarów, kierujący się w stronę ogniska.
Wkrótce w czerwonym świetle ukazał się ciężki łeb z rogiem dłuższym od
rogu   bawołu.   Skóra   przypominała   korę   starych   dębów,   chropowate   pnie
podtrzymywały kadłub o ciężarze co najmniej sześciu koni. Zwierzę, krótko
wzroczne, gniewne, biegło kłusem. Wszystko ustępowało przed nim. Jeden
z wilków w popłochu rzucony na drogę Nosorożca został zdeptany niby
owad.   Aun   wiedział,   że   taki   sam   los   spotkałby   Lwa   lub   Niedźwiedzia
Jaskiniowego. Zdawało się, że nawet ogień nie zatrzyma potwora. A jednak
zatrzymał. Olbrzymie  cielsko zakołysało się przed szkarłatnymi głowami,
małe ślepia rozszerzyły się, róg godził w przestrzeń.

Wówczas Macherodus zagrodził mu drogę. Przypadłszy piersią do

ziemi,   rozciągnął   się   niby   olbrzymi   gad,   nieustannie   miatjB   cząc.
Nieuchwytne   wspomnienia   niepokojące   gruboskórego   rozwiały   się,
ustępując   miejsca  wściekłości.   Na   stepie,   w  puszczy czjl   też  na   pustyni
żadne istnienie nie mogło się ostać przed jego zwaB tą masą. Wszystko, co
nie   uciekało   —   zostawało   zmiażdżone.   Róg   nastawił   się   w   stronę
czerwonego   zwierza,   ciężkie   łapy   znowł   rozpoczęły   bieg.   Niósł   się   jak
huragan. Jedynie skała lub Mami mogły go zatrzymać. Jeszcze dwa kroki —
a z Macherodusa pozcł staną strzępy..., lecz Macherodus uskoczył w bok.

Olbrzym, niezwrotny cwałował prosto, aż do bananowcó\ł a

tymczasem   czerwony   zwierz   już   siedział   mu   na   łopatce.   Zaryczffl
złowrogo, wpił się weń pazurami i rozpoczął swe dzieło. Wiad<« ma mu
arteria — znali ją już od tysiącleci jego przodkowie — była tuż pod fałdą
skóry Nosorożca, grubszej  od skóry starych  cedrów, równie twardej  jak
skorupa   żółwia,   nieprzeniknionej   dla   kłów   Tygrysa,   Lwa   iKota
Olbrzymiego — mieszkańca jaskiń. Je-

dynie ostre, długie zębiska Macherodusa umiały znaleźć do niej drogę.

Skóra i mięso otworzyły się, wytrysnął strumień krwi na wysokość

dwóch stóp, potwór usiłował zrzucić z siebie drapieżnika, a nie mogąc tego
osiągnąć, rzucił się na ziemię.

Macherodus nie dał się zaskoczyć. Usunął się na bok, pomrukując z

rozkoszy, wyzywał do walki tę siłę. Nieomylny zmysł doświadczenia mówił
mu, iż życie odpływa wraz z tym gorącym strumieniem i że należało
jedynie czekać. Rude psy, hieny, szakale, koty wiewiórkowate zbliżały się
do walczących z pożądliwością.

Zwyciężony olbrzym mógł stać się dla wszystkich pożywieniem dnia.

Ani jedno z wielkich drapieżnych zwierząt nie dostarczało tyle żeru
zgłodniałym bandom pasożytów podążających ich śladem, co Macherodus.

Jeszcze jeden wysiłek. Straszny róg natarł na wroga, pysk ociekający

pianą   wydawał   chrapliwe   dźwięki,   rozpacz   wstrząsnęła   słabnącym
cielskiem. I nadszedł koniec. Potok krwi ustał. Ginące siły pogrążyły się w
tajemnicy   rzeczy   minionych.   Nosorożec   zwa-.   lił   się   jak   skała,   a
Macherodus pogłębiając ranę, która powaliła potwora, pożerał ciepłe mięso.
Szakale   zlizywały   rozlaną   po   ziemi   posokę,   a   rude   psy,   hieny   i   wilki
oczekiwały pokornie, aż czerwony zwierz nasyci się.

i na coraz to innych miejscach. Zwierzęta słabsze, szakale i koty
wiewiórkowate wślizgiwały się w wyszarpane otwory w ciele Nosorożca,
nie zwracając uwagi na Macherodusa, lecz pomruk jego stawał się groźny,
gdy rude psy, wilki, a szczególnie hieny za bardzo zacieśniały swój krąg.

Księżyc wschodził po przeciwległej stronie rzeki, kied^ drapieżnik

pozostawił swą zdobycz. Wówczas rzuciły się podniecone wilki, rude psy i
hieny. Zdawało się, że nastąpi ogólny pogrom, kły błyskały jedne tuż obok
drugich, przeraźliwe wycie rozlewało się po równinie.-"Ale w samym sercu
tego żerowiska zapanowało zawieszenie broni, wilki znalazły się przy
łopatkach i piersi, hieny kończyły rozpruwać brzuch, rude psy zaś parały się
z zadem. Szakale i koty widząc, że dla nich nic nie pozostanie, oddaliły się.

Macherodus na krótką chwilę zwrócił łeb w stronę tego roju paszcz.

Krew ociekała mu z warg, które niedbale oblizywał, pożeranie znużyło jego
szczęki, ogarnęła go senność. Przemógł ją jednym skokiem, postąpił parę
kroków w stronę ognia i tego pionowego stworzenia, które drażniło jego
zmysły, po czym, ufny w swą niezwalczoną siłę, wyciągnął się na sawannie
i zasnął.

Zur śledził go nieufnie. Zadawał sobie pytanie, czy nie lepiej byłoby

uciec korzystając z tego snu, ale przypuszczając,- że zwierz będzie spał
długo, nie budził Auna.

Księżyc stawał się coraz mniejszy w miarę, jak przechodził ponad

pagórkami, gasił swym blaskiem gwiazdy. Resztki Nosorożca znikały
wśród paszcz. Zbliżał się świt, kiedy syn Ludzi Bez Ramion dotknął piersi
Auna.

— Brak drewien — rzekł, podczas gdy jego towarzysz roz-r'

prostowywał członki — czerwony zwierz śpi. Aun i Zur powinni odejść.

Rosły Ulhamr rozglądał się po okolicy. Spostrzegł nieruchomo

leżącego   Macherodusa   o   paręset   kroków   od   postoju.   Ogarnęła   go   nagle
nienawiść.  Przypomniał   sobie  czerwone  zwierzę   ryjące  przed  ogniskiem,
jego kły zatapiające się w skórę olbrzymiego trawożernego. Istnienie rasy
ludzkiej   i   stworzeń   służących   jej   za

pożywienie było zagrożone przez

nieznanego potwora.

,— Czy Aun nie mógłby zabić zwierza podczas jego snu? — zapytał.

— Przebudziłby się — odpowiedział Zur — lepiej przejdźmy

na drugą stronę skały.*

i Syn Tura wahał się. Moc nakazująca mu walkę była mocą, dzięki

której powstał gatunek. Ani Fauhm, ani.Naoh nie znieśliby, ażeby
drapieżnik tej miary czyhał na nich jak na zdobycz.

— Naoh ubił Tygrysicę i Szarego Niedźwiedzia — rzekł po

nuro Ulhamr.

— Tygrysica i Niedźwiedź byliby uciekli przed Nosorożcem!
Ta odpowiedź uspokoiła wojownika. Przymocował swą broń

i ujął prawicą maczugę. Rzuciwszy ostatnie spojrzenie na czerwonego
zwierza, przekroczyli cypel i zeszli ze skały. Byli przygnębieni, albowiem
źle spali i myśleli b hordzie zagubionej tam gdzieś za górami.

Świtało, bielił się wschód, głosy drapieżników milkły nad wodami,

liście i trawy zdawały się bardziej nieruchome.

Jakiś ryk rozdarł ciszę. Aun i Zur, odwróciwszy się, ujrzeli

Macherodusa. Przypadek lub po prostu odejście ludzi zbudziło go, zmysły
nakazywały iść śladem tych istot, które wstrząsnęły jego niemrawym
umysłem.

— Aun powinien był zwalczyć czerwonego zwierza podczas

jego snu — rzekł Ulhamr opatrując broń.

Ostry żal przeszył mu pierś. Wah, opuściwszy głowę, pojmował, iż

ostrożność jego stała się zgubną i spoglądał z pokorą na Auna. Lecz ten nie
miał doń urazy; jego szeroką pierś rozsadzała podnieta walki, a Zur
stanowił jakby cząstkę składową jego osoby. Z początku stali ramię przy
ramieniu, łącząc swe siły, po czym Aun wydał swój okrzyk wojenny:

— Syn Tura i Zur przebiją czerwonego zwierza i połamią mu

kości!

Macherodus wcale się nie śpieszył, gdy pionowe zwierzęta zatrzymały

się i on przystanął; patrzył, gdy odwiązywali proce z włóczniami i gdy
dziwacznie wyciągali swe członki. Tak, jak poprzednio, dziwiła go wrzawa
składanych dźwięków; jął postępować drogą skośną, która go wcale nie
zbliżała do nich.

— Czerwony zwierz boi się ludzi! — zawył Aun i jednocześ

nie podniósł ość i maczugę.

Odpowiedział mu przeciągły ryk —> Macherodus dał dwa olbrzymie

susy. Zanim zdążył dać trzeciego, proce Auna i Zura zaświstały. Raniony
włóczniami w kadłub i kark, drapieżnik runął zaciekle na ludzi. Syn Tura
cisnął ością, która utkwiła w żebrach; pocisk Zura otarł się o twardą
czaszkę. Zwierz był już na nich.

Jednym uderzeniem powalił Zura i zagłębił swe zębiska w jego piersi.

Aun puścił w ruch maczugę. Dębowa pałka trafiła w próżnię. Macherodus
cofnął się. Ulhamr i zwierz znaleźli się oko w oko. Aun uniknął pierwszego
natarcia uskakując w bok; odparł drugie, zatoczywszy koło maczugą, która
ześliznęła   się   po   łapach   zwierza.   Kłąb   mięśni   uderzył   weń   gromem,
przewrócił   i   potoczył   się   sam,   niesiony   rozpędem.   W   chwili   gdy
Macherodus   wracał   do   natarcia   człowiek   powstał   już   na   jedno   kolano.
Podczas   gdy   osłabiony   Zur   cisnął   toporem,   Aun   spuścił   maczugę,   bijąc
oburącz.

Zadudniła gruba czaszka, drapieżnik jął się kręcić wkoło, jatól by

oślepiony.   Drugi   cios   obezwładnił   mu   kark.   Wtedy   Aun   potrzaskał   mu
żebra,   połamał   łapy,   zmiażdżył   szczęki.   Długo   jeszcze   drgały   mięśnie,
tłukło   się   odsłonięte   serce,   trzeba   było   dwóch!   uderzeń   włócznią,   by
przyśpieszyć skonanie, a Zur chrapliwym I słabym głosem wyszeptał:

— Aun zabił czerwonego zwierza. Aun jest silniejszy od;

Fauhma. Aun jest równie silny jak Naoh, który zdobył ogień ii
Pożeraczy Ludzi.

Ulhamr upajał się słowami towarzysza, duma rozdymała mil nozdrza,

przeminął już smutek, który go przytłaczał podczas nool nej ucieczki.
Zwycięzca w nim podniecał się przygodą; zwróconl ku rannym zorzom,
miłował szalenie nieznaną krainę.

Zur bełkotał dalej:

— Syn Tura będzie wodzem wśród ludzi!

Tu wydał jęk, oblicze jego stało się barwy gliny — omdlał! Aun

widząc krew obficie płyhącą z piersi rannego, zaniepokoił sil jakby na
widok krwi własnej — nieruchoma twarz przygnębiła gCl

Przywiązanie straszne a słodkie drgało w nim. Czasy wspój

nie przeżyte powracały w chaotycznych obrazach. Widział znowu te lasy,
pastwiska, moczary i rzeki, gdzie łączyli swe wysiłki, gdzie jeden dla
drugiego bywał żywą bronią.

Nazbierawszy liści i traw, Aun kamieniem utłukł je na miazgę i

przyłożył na rany towarzysza, powieki Zura uniosły się. Zadziwiło go zrazu,
że tu leżał, rozejrzał się dookoła szukając ognia, po czym wróciła mu
pamięć — i powtórzył słowa, które poprzedziły jego omdlenie:

—Aun zostanie wodzem wśród ludzi! A czując
swe osłabienie, wyjęczał:
—Czerwony zwierz przebił pierś Zura...
Aun nie przestawał opatrywać ran. Tymczasem ogromne słońce

wschodziłc^źa   rzeką,   pochowały   się   nocne   drapieżniki.   Wśród   konarów
uganiały   się   małpy,   kruki   o   białych   łbach   krakały   nad   szkieletem
Nosorożca, dwa sępy zawisły w powietrzu, a trawożerne budziły się, pełne
sił.   Dla   Ulhamra   i.   Waha   minęła   godzina   niebezpieczeństw,   duże
drapieżniki-spały w swych legowiskach lub w dżungli.

Lecz i dzień bywa wrogiem, gdy światło jest ostre, a upał pali ziemię.

Trzeba było przenieść Zura w cień. Aun jak wszyscy Ulham-rOwie
instynktownie lubił jaskinie. Wzrokiem zbadał przestrzeń w nadziei
odkrycia jakichś skał, lecz widział jedynie step, kolczaste krzaki, parę palm,
grupy bananowców i kępy drzew hebanowych.

Więc umocowawszy liście i trawy na piersiach towarzysza, wziął go

na plecy i ruszył w drogę. Pochód był uciążliwy, gdyż trzeba było dźwigać i
broń, lecz Aun odziedziczył siłę Fauhma, Naoha i Włochatych. Szedł długo,
uporczywie broniąc się przed znużeniem. Często układał Zura w cieniu i nie
tracąc go z oczu wstępował na wyniosłość gruntu lub głaz, by rozejrzeć się
po okolicy.

Ranek mijał, upał stawał się nie do zniesienia, a żadne pasmo skaliste

nie ukazywało się.

— Zur ma pragnienie — powiedział Człowiek Bez Ramion, tra

wiony gorączką.

Syn Tura skierował się ku rzece. W tej upalnej godzinie można byłd

na jakiejś wysepce zobaczyć jedynie długie, łuskowate ciało ga-wiala lub
hipopotama, na chwilę wychylającego się z żółtych wód.

Rzeka daleko w przestrzeń toczyła swe żyzne wody, wokół których

wyrosły prastare lasy, bujne trawy i żyły niezliczone zwierzęta. Rodzicielka
życia miała też niezmordowana ruchliwość, tłumnie rwały jej fale, potoki,
wodospady.

Aun garścią zaczerpnął wody i napoił rannego. Zapytał, za

niepokojony:

—Czy Zur cierpi?
—Zur jest bardzo osłabiony, chciałby spać. Muskularna ręka Auna
łagodnie spoczęła na głowie towarzysza.
—Aun przygotuje schronisko!

Ulhamrowie umieli zabezpieczać się w lasach za pomocą splecionych

gałęzi. Aun udał się na poszukiwanie lian, które obcinał toporem, po czym
wybrał   trzy   palmy,   rosnące   na   wzniesieniu,   ponacinał   je   po   bokach   i
poprzeciągał   pomiędzy   nimi   giętkie   łodygi.   Tworzyło   to   ogrodzenie   o
trzech bokach, którego ściany, choć przeświecające, były jednak mocne i
gibkie. Syn Tura pracował gorliwie i gdy spoczął, długie cienie dawno już
kładły   się   na   rzece.   Trzeba   było   jeszcze   nakryć   schronisko   lianami,
dostatecznie   grubymi,   by   mogły   utrzymać   ciężar   drapieżnika,   dając
możność rozpłatania mu kadłuba lub przebicia serca.

Gorączka Zura nie ustępowała, zielone błyski przeszywały jego

źrenice, zasypiał na chwilę i budził się nagle, wymawiając słowa bez
związku. Zwracał jednak uwagę na pracę Auna i dawał mu rady, albowiem
Ludzie Bez Ramion byli w tym kierunku bardziej pomysłowi od Ulhamrów
i innych plemion.

Zanim znowu zabrał się do roboty, Aun zjadł kawał mięsa

upieczonego poprzedniego dnia. Następnie przymocował grube liany,
służące za przykrycie kryjówki i obciął dwie duże gałęzie, by z nich
utworzyć zaporę u wejścia.

Słońce zniżało się do najwyższych czubów drzew hebano-. wych,

kiedy ludzie schronili się do szałasu. Schronienie dawało możliwość
obserwacji okolicy; przez wolne odstępy między lianami było wyraźnie
widać rzekę, oddaloną o trzysta łokci.

Była to godzina tętniąca życiem. Potworne hipopotamy wypływały ze

swych "podwodnych pastwisk i gromadziły się na wy-

żynie. Stado czarnych byków pasło się-na trawach z drugiej strony rzeki.
Dostrzegało   się   mknące   pod   powierzchnią   wody   duże   węgorze   o   łbach
spiczastych. Spośród trzcin wysuwał się krokodyl  o dwóch grzebieniach,
paszcza  jego  zamykała   się   na  smukłej   szyi   karłowatej   antylopy;   śliczne
stworzenie   konało   w   okrutnym   pysku,   który   ciął   urywanie,   oddzielając
głowę od kadłuba. Mały małpi lud szalał wśród gałęzi; bażanty, mieniące
się szmaragdem, szafirem i złotem zapadały w trzciny, a srebrzyste czaple
śnieżnym obłokiem pokrywały kępy pełne kwiecia.. Czasami jakieś stado
dużych antylop lub kozłów uciekało w popłochu przed stadem rudych psów
lub   parą   gepardów.   Następnie   zjawiły   się   konie   o   oczach   szalonych,
istnienia niepokojące i bujne. Ostrożność prężyła ich mięśnie, zbliżały się,
często   osadzając   na   zadach,   co   naruszało   porządek   tabunu,   strzygły
nerwowo uszami, w które każdy hałas bił na trwogę. Gajale wyciągniętą
linią poważnie posuwały się wzdłuż gaju bambusowego.

Wtem przeleciał przeciągły dreszcz, zakotłowało się od gwałtownych

susów. Pięć Lwów schodziło ku rzece.

Otoczyła je samotność. Przed płowymi drapieżnikami o szerokich

piersiach   odpływały   trawożerne   ,w   głąb   obszaru.   Jedynie   krokodyl
urwawszy głowę swej zdobyczy pozostał. Nie wiadomo było, czy zwęszył
niebezpieczeństwo.   Jego   twarde,   łuskowate   cielsko   długości   dwudziestu
łokci a grubości platanu, jego ślepia bez wyrazu i bezmyślny łeb tworzyły
jakąś   okropną   mieszaninę   zwierzęcia   i   minerału.   Jednak   wiedziony
niewytłumaczalnym   czuciem   zwrócił   swą   długą   paszczękę   w   stronę
nadchodzących. Zawahał się, po czym chwyciwszy strasznymi szczękami
ciało swej ofiary, pogrążył się wśród lilii wodnych.

Dwa Lwy miały grzywy. Były to krępe samce o łbach niby głazy

szyfrowe;   ociężałe   w   spokoju,   rozprężały   się   podczas   łowów   w
dwudziestołokciowych   susach.   Lwice   o   łapach   krótszych   były   bardziej
gibkie i wydłużone, szły podejrzliwie. Wszystkie miały wielkie żółte oczy,
patrzące niemal po ludzku. Przypatrywały się niknącym w dali wspaniałym
stadom. Piersi ich napełniło rozczarowanie,     zatrzymały   się   mrucząc i
porykując. Gromkie głosy

samców rozlegały się po powierzchni rzeki i dreszczem przejmowały
wszystko, co żyło. Popłoch szerzył się wśród gajów palmowych, trzcin i
bananowców, na skrętach zatok i przylądków aż po zbieg dopływu z rzeką.
Między konarami chichotały zapamiętale małpy.

Gdy minął gniew drapieżników, powędrowały dalej. Samce wdychały

słaby podmuch, Lwice, bardziej podniecone, nachylały swe pyski ku ziemi.
Jedna z nich zwietrzyła ludzi. Przyczołgała się do szałasu, na wpół ukrytego
w wysokich trawach, inne podążyły za nią, Lwy pozostały w tyle.

Aun patrzył na zbliżające się płowe bestie;
Każda z nich była pięciokrotnie silniejsza od człowieka. Pazury miały

ostrzejsze od włóczni, kły — skuteczniejsze od oszczepów. Pojął swą
słabość człowieczą, ohydę samotności, żałował opuszczonej równiny, gdzie
ludzie mieli potęgę liczebności.

Zur uniósł głowę. W jego ranionej piersi przerażenie mieszało się z

bólem i rozpaczą, że nie może walczyć.

Pierwsza Lwica stanęła tuż przed nimi. Widziała niewyraźnie osobliwe

zwierzęta ukryte za lianami, krążyła chytrze wokoło szałasu. Tak bliska, że
syn Tura nie czuł już lęku, krew wojowników umiejących ginąć pod
pazurem, nie przestając walczyć, grała szumnie w jego żyłach; źrenice jego
płonęły nie mniej silnie, jak ślepia Lwa i wymachując toporem, ,z głębi
piersi rzucił swe wyzwanie:

— Aun rozrzuci wnętrzności Lwów!
Lecz Zur powiedział mu:
— Niechaj syn Tura zachowa ostrożność! Gdy płynie krew

Lwów, nie boją się one więcej śmierci. Trzeba razić w nozdrza,
wydając okrzyk wojenny!

Aun uznał mądrość Waha, wyższą nawet od mądrości Gouna Suchej

Kości. Przebiegłość przyćmiła ogień jego wzroku.

Lwica, stojąc teraz nieruchomo, usiłowała dojrzeć wyraźniej istotę

wydającą ten groźny głos. Jeden z Lwów zaryczał, potem drugi. Aun
odpowiedział potężnie, wszystkie drapieżniki znalazły się przed gniazdem z
lian. Świadome podwójnej siły swych członków i liczby, zwlekały z
natarciem, • zdobycz bowiem wyzywała je, sama pozostając osłonięta.

Pierwszą próbę przebycia przeszkody zrobiła najmłodsza

Lwic.

Podeszła zupełnie blisko, powietrzyła i uderzyła łapą. Liana ugięła się, lecz
nie zerwała, tymczasem tępy koniec o-szczepu uderzył ją silnie po
nozdrzach. Odskoczyła w tył, miaucząc z wściekłości i bólu, jej towarzysze
spoglądali na nią z niespokojnym zdziwieniem. Nastała chwila przerwy.
Wszystkie Lwy nieruchome, zdawały się już nie myśleć o ludziach. Lecz
oto jeden z samców zamiauczał, zebrał się w olbrzymim skoku, i ruda masa
spadła na pokrycie z lian, które się opuściło.

Aun, nachylony, wyczekiwał sposobności uderzenia w paszczę i

wtedy trzykrotnie palnął po nozdrzach. Oszalały z bólu i jakby oślepiony
zwierz potoczył się bezradnie i padłszy na step, oddalił się czołgając.

Syn Tura groził:

— Jeżeli który z Lwów jeszcze raz skoczy na głowy ludzi, Aun

wyłupi im ślepia.

Ale Lwy stały zamyślone. Te, które nie nacierały, cofały się razem z

nimi. Ukryte zwierzęta wydały się im zagadkowe i naprawdę groźne. Ani
sposobem walki, ani głosem nie przypominały one tych zdobyczy, na jakie
Lwy zwykły były wyczekiwać w zasadzkach lub napadać przy wodopoju.
Nawet zadawane przez nich ciosy były im nieznane i osobliwie dokuczliwe.
Lwy bały się podejść do szałasu, jednak uraza trzymała je uporczywie w
pogotowiu. Przyczajone w wysokich trawach lub pod sklepieniem
bananowców, czekały z niedbałą, ale straszną cierpliwością. Od czasu do
czasu ten lub ów szedł napić się do rzeki; w dali poczęły się ukazywać
trawożerne.

Zaroiło się od ptactwa. Na tle zalewisk, w zatokach widniały ibisy o

czarnych głowach, marabuty śmiesznie podskakujące po wysepkach,
kormorany nurkujące nagłym ruchem, stadko cyranek przelatujących
chyłkiem, klucz żurawi lecących z wrzaskiem ponad gromadą białogłowych
kruków, podczas gdy papugi, ukryte wśród palm, darły się przeraźliwie.

Z zachodu nadciągała powoli jakaś wrzawa. Jeden z Lwów wyciągnął

łeb nadsłuchując, następnie drżąc na całym ciele po-

stala Lwica. Wszystkie porykiwały, grzmot głosu samców rozdzierał

powietrze.

Z kolei Aun jął nasłuchiwać, miał wrażenie, że nadchodzi jakieś stado,

lecz uwagą znów powracał do drapieżników. Zaniepokojenie ich rosło,
skupiły się koło szałasu i razem natarły. Głos Auna- zatrzymał je. Te, które
były ranione poprzednio

nozdrza, cofnęły się. Tętent idący z oddali

potężniał. Syn Tura wiedział teraz, że istotnie zbliża się ku rzece jakieś o-
gromne stado. Myślał o Żubrach, które pasły się na nizinach, tam za
górami, następnie o Mamutach, z którymi Naoh zawarł przymierze w
krainie Pożeraczy Ludzi.

Zabrzmiały przenikliwe głosy słoni.

— To są Mamuty — zapewnił Aun.

Zur pomimo gorączki, która go trawiła, począł nadsłuchiwać:

— Tak, to są Mamuty — powtórzył już mniej spokojnie.
Lwy powstawały. Na jedną chwilę duże ich łby zwróciły

się ku zachodowi, po czym powolnym krokiem poszły w dół rzeki. Ich
płowe cielska znikły w zaroślach.

Aun nie obawiał się Mamutów. Nie tratują one ludzi -ani

trawożernych, a nawet wilków lub Lampartów. Należy stać nieruchomo
podczas ich pochodu i zachować milczenie. Ale czy to schronienie z lian
nie rozdrażni ich przeciw ukrytym ludziom? Którykolwiek z olbrzymów
jednym dotknięciem przerwie ogrodzenie, jednym ruchem zmiażdży syna
Tura.

—Czy Aun z Żurem mają opuścić szałas? — zapytał Ul-hamr.
—Tak — odpowiedział Człowiek Bez Ramion.

Wówczas Aun odwiązał gałęzie zamykające wejście, wyczołgał się na

równinę i pomógł wydobyć się Żurowi. Zatrzeszczały drzewa, poczęły
ukazywać się potworne kształty barwy gliny. Ogromne łby ze zwisającymi
trąbami miały wygląd głazów. Stado złożone było z trzech oddziałów,
poprzedzanych przez sześć olbrzymich samców. Tratowały ziemię, deptały
krzewy, rozdzierały zasłony z bananowców. Skóra ich była

podobna do kory starych cedrów, nogi miały obwód ciała Auna, kadłuby —
objętość dziesięciu Żubrów. Ulhamr rzekł:

—Są bez grzyw, kły maja prawie proste, wzrostem przewyższają
największe Mamuty.
—To nie Mamuty! To są Ojcowie Mamutów! — powiedział Zur.
Ludzie Bez Ramion, znając swą słabość, wierzyli w doskonalszą moc

życia przodków.

Aun silniej niż wobec Lwów zdawał sobie sprawę ze swej małości.

Czuł się równie bezbronny, jak ibis przed krokodylem. Tkwiąca w nim
duma ustąpiła, nieruchomy, z opuszczonymi ramionami stał przed
towarzyszem i czekał.

Przodowniczy oddział znajdował się już blisko. Wodzowie — było ich

sześciu — podchodzili do schroniska, brunatne ich oczy nie przestawały
śledzić Auna, lecz nie okazywały nieufności; może znane im było pionowe
zwierzę...

Zakończenie zbliżało się — śmierć lub życie. Jeżeli przodownicy nie

zboczą i postąpią jeszcze o dziesięć kroków, ludzie zostaną zgnieceni jak
ćmy, a ogrodzenie z lian zniesione. Aun uporczywie wpatrywał się w
największego z samców. Mógł mieć piętnaście łokci wysokości, był w
stanie trąbą zdusić bawołu równie łatwo, jak pyton dusił kozła.

Zatrzymał się tuż przed ludźmi. Pozostali zrobili to samo. Tłum

olbrzymów rozwinął się szerokim, kołyszącym się łukiem. Z maczugą u
nóg, zwiesiwszy głowę, Aun oczekiwał swego przeznaczenia.

Wreszcie wódz zadął i zmienił kierunek na prawo od ogrodzenia.
Stado poszło za nim. Prasłonie jeden za drugim usuwały się, żaden z

nich, nawet najmłodszy, nie dotknął ludzi ani ich schroniska. Długo drżała
ziemia.   Trawy   zamieniły   się   w   zieloną   miazgę,   trzciny   i   lotosy   ginęły
stratowane,   hipopotamy   uciekły,   dwu-dziestołokciowy   gawial   został
odrzucony   niby   żaba;   na   pagórku   pięć   Lwów   zwracało   w   stronę
purpurowego słońca swe ryczące paszcze.

Stado weszło do rzeki. Fale burzyły się, trąby wciągały wodę {

wyrzucały ją strumieniami, po czym te ruchome skały jęły się zanurzać,
potworne czaszki i potężne grzbiety wydawały się bryłami głazów
zatoczonych tu z gór przez lodowce, potoki i nawałnice.

— Naoh zawarł przymierze z Mamutami — wyszeptał Aun. —

Czyżby syn Tura nie mógł zawrzeć przymierza z Prasłoniami?

Dzień zamierał, Lwy znikły z pagórka, ciężkie czarne byki i lekkie

kozły śpieszyły do nocnych kryjówek.

Po przeciwległej stronie rzeki, za wzgórzami, zapadało słońce, budziły

się w swych legowiskach mięsożerne. Aun wszedł do szałasu i pociągnął za
sobą Człowieka Bez Ramion.

Gad olbrzymi

Upłynęły trzy dni. Lwy nie pokazywały się^więcej, a Prasło-nie

odeszły   w   dół   rzeki.   Pod   prażącymi   promieniami   słońca   i   mgłą   nocną
pogniecione trawy i ^drzewa odnawiały swój „zielony miąższ. Wiekuiste
życie, silniejsze od głodu wszystkich trawożer-ców, wytryskiwało z gleby i
rozlewało się na wodach zatok. Zdobycz  była tak obfita, iż wystarczyło
Aunowi   miotnąć   włócznią   lub   uderzyć   oszczepem,   by   zapewnić   sobie
codzienne pożywienie. Miał w'sobie coś z Naoha, co zabraniało mu zabijać
więcej, niż tego wymagała potrzeba ludzkiego żołądka.

Febra i gorączka towarzysza dłuższy czas niepokoiły Auna. Ale rany

goiły się i zielonawe błyski ustępowały z oczu chorego. Czwartego dnia był
już radosny. Cień lian i palm rozlewał łagodną świeżość. Siedząc u wejścia
do schroniska, Ulhamr i Człowiek Bez Ramion zażywali niezmąconego
spokoju i rozkoszy dostatku. Zycie zwierząt zaciekawiało ich. Wiedzieli, iż
nie doznają głodu, a jednocześnie przyjemnie było im patrzeć na moc
świata. Purpuro-

we   czaple   siadały   wśród   wodnych   kasztanów,   dwa   czarne   bociany
wzleciały   z   przeciwległego   brzegu,   marabut   wyprawiał   swe   dziwaczne
podskoki i widać było zwieszające się łapy klucza żółto-głowych żurawi.
Gęsi   o   grubych   tułowiach   i   karminowe   ibisy   szukały   przygód   między
lotosami.

Pyton wyłoniwszy się z iłu rozkręcał na brzegu swe gładkie cielsko,

grube jak ciało człowieka i parę razy dłuższe.

Koczownicy ze wstrętem przyglądali się zagadkowemu potworowi,

nieznanemu Ulhamrom. Choć mógł rozwijać szybkość dzika, pełzał
ociężale, beż celu, jak odrętwiały, lepiej przysposobiony do życia nocnego
niż do dziennego.

Aun z Żurem schronili się w szałasie z lian. Żadne wspom-nienić nie

dawało   im   możności   wymiarkowania   siły   gada,   ani   czy   zęby   jego   nie
zawierają jadu, jak u węży napotykanych na zachodzie. Mógł być równie
silny,   jak   Tygrys   i   równie   jadowity,   jak   żmije.   Powoli   zbliżał   się   do
ogrodzenia.   Aun   trzymał   w   pogotowiu   maczugę   i   włócznię;   nie   myślał
wydawać   okrzyku   wojennego.   W   dużych   drapieżnikach   czuł   życie,
podobne   do   swego   życia,   lecz   to   długie,   śliskie   cielsko,   pozbawione
kończyn, ten mały łeb, te oczy nieruchome były mu bardziej obce niż larwy
łub glisty ziemne.

Naraz przy schronisku pyton wyprostował się i rozwarł paszczę o

płaskich szczękach.

— Czy należy teraz uderzyć? — zapytał syn Tura.

Zur zawahał się. Ludzie Bez Ramion zabijali węże swej krainy,

miażdżąc im głowy, lecz czymże były te węże w porównaniu z tym
potworem?

— Zur nie wie — odrzekł — nie uderzyłby, zanim bestia nie

napadnie na szałas.

Pyton łbem dotknął lian i usiłował wsunąć go przez otwór. Aun kolnął

go ostrzem włóczni w szczękę. Gad rzucił się w tył, świszcząc przeciągle
skręcił z zawrotną szybkością i uszedł w stronę rzeki. W tejże chwili młoda
antylopa przebiegała równinę. Czy dlatego, że ją ujrzał, czy też uległ swej
powolnej naturze, gad

ieruchomiał. Antylopa podniosła swe wypukłe czoło, wyziewy

ludzi   zaniepokoiły   ją,   więc   oddaliła   się   od   schroniska.   I   wówczas
dopiero   zobaczyła   pytona.   Przejęta   dreszczem   trwogi,   z   oczami
utkwionymi   w   zimne   ślepia,   stanęła   jak   wryta.   Trwało   to   chwilę
___już   gnała   dalej.   Lecz   długie,   miękkie   cielsko   pomknęło   z   szyb
kością   pantery.   Antylopa   potknęła   się   o   kamień,   zachwiała   i   wy
wróciła   kozła   pod   natarciem   gada.   Podniosła   się,   jeszcze   nie   omo
tana   i   popędziła   na   oślep;   nad   krajem   zatoczki   zagrodził   jej   drogę
złowrogi potwór.

Drżąca, spłoszona, spojrzała na otaczającą ją przestrzeń. Tam było

życie, życie traw, życie, które tak radośnie w skok przebiegało jej zwinne
ciało.   Dwa   szczęśliwe   susy   i   będzie   ocalona.   Usiłowała   przesadzić
przeszkodę.   W   tym   momencie   ugodziło   ją   straszliwe   uderzenie,   ogon
pytona   okręcił   się   dookoła   jej   zdyszanego   tułowia.   Trawożerne,   czując
dokonującą się śmierć, beknęło żałośnie. Chwilę jeszcze wiła się zgrabna
istota w długim, zimnym uścisku, skarga przeszła w charczenie, zwiesiwszy
głowę z rozwartym pyskiem i wysuniętym ozorem, ofiara wydała ostatnie
tchnienie.

Wydarzenie to rozbudziło w Aunie osobliwą nienawiść. Lampart,

wilki, Macherodus mogłyby zabić antylopę, nie wzruszając zupełnie
Ulhamra, lecz zwycięstwo tego zimnego potwora zdawało się godzić w
samych ludzi.

Dwa razy nachylał się chcąc wyjść ze schroniska; Zur go

powstrzymał:

-rr- Syn Tura ma pod dostatkiem mięsa. Co poczniemy, jeśli on

zostanie z kolei zraniony?

Aun ustąpił; niepojęty dla niego samego był ten gniew, palił go jak

ogień rany. A cóż wiedział o sile wielkiego węża? Jedno uderzenie ogona
przewracało antylopę i na pewno wywróciłoby człowieka...

Pozostał jednak ponury i szałas z lian stał mu się nieznośny.

—Aun z Żurem nie mogą tu żyć dłużej — powiedział, gdy pyton
powlókł swą zdobycz w trzciny. — Ulhamrom potrzebna jest jaskinia.
—Zur wkrótce będzie mógł się podnieść!

w tej robocie od Auna, czynił je niedostępnym dla drapieżników, wszelako
Prasłoń, Nosorożec, hipopotam lub stado dużych tra-wożerców mogło je
przerwać, poza tym przyciągało ono łazęgów dżungli i zarośli.

Mijały dalsze dni. Zbliżał się koniec wiosny. Straszliwy żar spadał na

rzekę, niezdrowe opary unosiły się ku gwiazdom i długo jeszcze po
świtaniu zasnuwały przestrzeń.

Jednego ranka Zur poczuł w sobie dostateczne siły, by puścić się w

drogę. Rzekł do towarzysza, który niecierpliwie przyglądał się roślinności
bujnie rozkrzewionej wokoło schroniska.

— Syn Ziemi może już iść z Aunem.

Ulhamr powstał uradowany. Ranny, niby liana owinięta wkoło jego

ramion, krępował dotąd każdy ruch.

Mgły wlokły się jeszcze po wodach, młode hipopotamy my-czały,

igrając   koło   zatoki,   ptaki   wiodły   swe   spieszne   życie;   Aun   z   Żurem
skierowali się w dół rzeki. W miarę, jak wznosiło się słońce, szukali cienia.
Należało pilnie baczyć,  by nie nadepnąć na żmije rozbudzone upałem, a
także   rozpoznawać   wyziewy,   by   nie   natknąć   się   na   śpiącego   w   mroku
drapieżnika. Koło południa spoczęli pod drzewami terpentynowymi. Mieli
zapas suszonego mięsa i grzybów, które upiekli na ogniu z gałązek. Sam
zapach gorącego mięsa radował  Auna. Zur powoli wchłaniał  różnorodne
wonie.   Ociężałość   owładnęła   wszystkim   stworzeniem.   Słychać   było
jedynie'przeciągłe odgłosy wód i brzęk owadów, walki były zawieszone.
Obaj ludzie oddawali się radości życia w poczuciu swej młodości.

Zur, jeszcze osłabiony, drzemał, podczas gdy syn Tura czuwał, lecz

zmysły jego były wrażliwe na wszystkie zmiany w otoczeniu.

Gdy cienie coraz szerzej kłaść się poczęły na równinie, tworząc jakby

wyspy,  puścili  się w drogę  zatrzymując  się  aż  o zmroku. Następne  dni
przeszły   podobnie.   Byli   zmuszeni   przebyć   dżunglę,   obejść   mokradła,
wpław przeprawić się przez rzekę, krążyć wśród zarośli. Osłabienie Zura
minęło, szedł cierpliwie za swym barczystym  towarzyszem. Przyjaźń ich
była głęboka. Nigdy nie

bywało pomiędzy nimi powodów do kłótni lub urazy; dopełniali się
wzajemnie. Siła Auna dawała Żurowi poczucie bezpieczeństwa i budziła
podziw, Aun lubił przebiegłość Zura i tajemnice, które odziedziczył po
przodkach Ludzi Bez Ramion.

Rankiem dziewiątego dnia ukazały się skały. Zdawały się dochodzić

do   samego   brzegu   rzeki,   tworzyły   pasmo  ciągnące   się   na   wiele   tysięcy
kroków.   Przecinały.je   dwa   strome   pęknięcia.   Najwyższe   ze   skał   miały
ponad   trzysta   łokci   wysokości   i   ciągnęły   się   aż   po   kraj   dżungli;   w
szczelinach wykuwały swe gniazda orły i sępy.

Na ten widok syn Tura wydał radosny okrzyk, albowiem podobnie jak

przodkowie miłował- skały, zwłaszcza gdy te znajdowały się w pobliżu
wody. Spokojniejszy od niego Zur przyglądał skj okolicy. Dostrzegli więcej
granitowych wyniosłości, pod którymi, z braku jaskiń, mogła schronić się
horda. Lecz miejsce, odpowiednie dla dużej groźnej gromady, bywa
niedogodną kryjówką dla dwóch wojowników. Zatrzymywali się co chwilę i
bacznie wpatrywali w bazaltowe ściany, świadomi, że nieraz za szczeliną
ukrywa się obszerna jaskinia.

Nareszcie bystre oko dostrzegło na wysokości człowieka pęk

nięcie,   u   podstawy   szerokie   na   dwie   dłonie   i   stopniowo   rozszerza
jące   się   ku   górze.   By   je   dosięgnąć   należało   podciągnąć   się   na   wy
stającą   kawędź,   po   czym   wdrapać   się   na   małą   płaszczyznę;   trzech
ludzi mogło na niej stanąć.

Wojownicy z łatwością dosięgli krawędzi, ale aby dostać siej na

płaszczyznę, Aun musiał wejść na plecy Zura. Następnie Uli hamr bokiem
wsunął  się w szczelinę. Prześlizgiwał  się w ten spo-: sób na przestrzeni
pięciu łokci, dalej przejście stawało się szersze.; Koczownik znalazł się w
niskiej, obszernej pieczarze. Obchodził ją z wolna. Nagłe załamanie gruntu
zatrzymało   go,   stroma   pochyłość   staczała   się   w   ciemności.   Przed
rozpoczęciem   dalszych   poszukiwań   Aun   wolał   mieć   przy   sobie   Zura.
Wyszedł i rzekł:

— Pieczara jest duża, ma może dwa wyjścia. Aun nie widziafl jeszcze

jej krańc.a.

Nachyliwszy się, spuścił oszczep, za którego koniec uchwycifl

Zur. Opierając się stopami o chropowatości ściany, wspiął się po niej,
podczas gdy Aun cofał się ku szczelinie.

Gdy Zur stanął na płaszczyźnie, Ulhamr zaprowadził go na miejsce,

gdzie się zaczynała spadzista pochyłość; spuścili się po

iej w dół.

Gęstniejący mrok utrudniał ich wysiłek. Zaniepokojeni

yziewami

drapieżników już mieli zawrócić, gdy ujrzeli w dole małe światełko.

— Jest drugie wyjście — wyszeptał Zur.

Aun niecierpliwie kiwnął głową, szli dalej. Pochyłość stawała się

łagodniejsza. Światło, zrazu słabe, rosło w miarę posuwania się naprzód.
Sączyło się ono przez krętą i długą szparę, nadto wąską, by dać przejście
obu ludziom. Kilka nietoperzy krążyło cicho piszcząc. ^

— Aun i Zur zawładnęli pieczarą! — zawołał syn Tura.

Zur wsunął głowę w szparę. W tej chwili rozległ się ryk, z obszernego

legowiska porwał się na nogi jakiś olbrzymi zwierz.

Nie można było powiedzieć, czy bardziej przypominał Lwa, czy też

Tygrysa. Czarna grzywa porastała jego łeb, piersi miał rozłożyste jak
czarny byk, długi, wężowaty w ruchach, acz krępy, przewyższał wzrostem i
grubością mięśni wszystkich mięsożerców. Jego ogromne ślepia rzucały,
zależnie od natężenia światła, ognie -— to żółte, to zielone.

— Jest to Lew Skalny! — wyszeptał Zur.

Potwór, wspięty przed szczeliną, puszystym ogonem chlastał się po

bokach.

Z kolei przyjrzał mu się Aun i rzekł:

— Jest to Tygrys z krainy Kzamów.

Chwycił oszczep, gotując się do rzutu przez wąski otwór. Już miał

wydać okrzyk wojenny, lecz Zur zatrzymał jego wzniesioną prawicę.

— Aun nie może tak silnie miotać przez szczelinę, by zabić

Lwa Skalnego, a nawet weń trafić!

Wskazywał na występy, które zmieniłyby kierunek lub zatrzymałyby

lot pocisku. Ulhamr zrozumiał niebezpieczeństwo niepotrzebnego
drażnienia zwierzęcia. Mógłby wyjść z legowiska

i udać się na poszukiwanie napastników. Jednak potwór uspokajał się i było
prawdopodobne, że nie wybierze się na łowy w nadcho-J dzącą noc; obfite
resztki ze stepowego osła ociekały krwią na zidl mi pokrytej szkieletami.

— Być może Aun z Żurem będą mogli pozbyć się go podstęp

pem — zamruczał Wah.

Przez chwilę było jeszcze słychać sapanie zwierza, po czym rozciągnął

się niedbale w Swej kostnicy. Że nie znał strachu, gniew jego mijał szybko.
Żadne stworzenie nie było dość śmiałe, by go zaczepić, jeden chyba ślepawy
Nosorożec. Prasłoń nie wal-1 czyłby z nim, choć trwogi przed nim nie znał,
wodzowie czaM nych byków, bawołów i wielkich antylop, broniących
swych stad przed Tygrysem lub Lwem, pierzchali na jego widok w popło-
chu. Potężną siłą przewyższał wszystkich drapieżników.

Istoty, które zwietrzył za bazaltową ścianą, przypominały! wonią różne

gatunki małp, nędznych stworzeii, które miażdżył jednym draśnięciem
pazura.

Aun z Żurem zawrócili do górnej części jaskini. Pomimo iż'

niebezpeczeństwo nie było natychmiastowe, a ich zdolność przewidywania
wydarzeń nie sięgała daleko, sąsiedztwo drapieżnika niepokoiło ich.
Wprawdzie legowisko jego było po drugiej stronie! skały i zapewne nie
będzie on polował podczas dnia, ale jakiś wyl padek mógł go postawić na
ich drodze. Tak więc to bezpieczne schronisko, dostępne jedynie dla ludzi,
nietoperzy i ptaków, staj wało się niepewne.

Postanowili jednak opuścić je dopiero po znalezieniu innego.i

Syn Tura mówił:

—Aun z Żurem nie wyjdą, póki Tygrys Kzamów nie zaśnia w swym
legowisku.
—Lew Skalny jest za ciężki, aby mógł łazić po drzewach —1 dorzucił
Zur. — Dokoła jest dosyć listowia, w którym będzieirrja mogli się
ukryć.
Zaskoczenia podczas łowów nie obawiali się. Węch Aunal mógł się

równać z węchem szakali, a przebiegłość Zura nigdy nia drzemała.

Przez kilka dni nic nie zakłóciło im spokoju. Żur, kierując się pysiem

swej rasy, robił zapasy korzeni i grzybów, Aun chętniej znosił mięso i drwa
na ogień. Zapalano go na płaskim skalnym

ystępie; wieczorami rzucał

czerwone światło, niepokojące włóczęgów równiny, wampiry, sowy i orły.

Pożywienia mieli pod dostatkiem, zajadali radośnie, bezpieczni od

czatujących na nich w dole, pełni wzgardy dla drapieżnego ptactwa,
unoszącego się nad ich głowarnh

Zur parę razy dziennie podchodził do legowiska drapieżnika. Olbrzymi

Kot nie okazywał gniewu ani zniecierpliwienia. Woń młodego wojownika
stawała mu się swojska, nie zakłócała nawet jego snu. Zdarzało się, że w
ciągu dnia wspinał się ku szczelinie i wtedy jego płomienne ślepia
niewyraźnie rozpoznawały postać i twarz człowieka.

Po pewnym czasie syn Ziemi przemówił doń:

— »Aun i Zur nie są wrogami Skalnego Lwa.

Zwierz zdumiony mową składaną zamruczał i porył pazurami bazalt.

— Skalny Lew jest silniejszy od Zura — mówił dalej wojow

nik. — Lecz Zur jest przebiegły. Gdyby Skalny Lew, syn Ziemi
i syn Tura zawarli przymierze, nie wymknęłaby się im żadna zdo
bycz.

Przemawiał tak pod wpływem dawnych wspomnień. Ludzie Bez

Ramion żyli obok drapieżników, które brały udział w ich łowach, a wśród
Uihamrów  Naoh,  syn   Lamparta,  ongiś  zawarł   przymierze   z  Mamutami.
Zur,   potomek   rasy   zanikającej   od   szeregu   pokoleń,   tonął   nieraz   w
marzeniach.   Miał   wiele   więcej   wspomnień   niż   jego   towarzysze   —   i
wspomnienia   te   w   okresach   odpoczynku   i   bezpieczeństwa,   podniecane
młodym życiem, snuły się dziwacznie.

Po raz pierwszy znajdował się w stałym sąsiedztwie z niebez-

piecznym'drapieżnikiem. Na stepie, wśród borów, zwierz był niedostępny
lub zagrażał istnieniu. Poza tym, gdy Zur przemyśliwał jakby to naśladować
Naoha czy też któregoś ze swych przodków, Aun oraz inni towarzysze
przerywali jego dumania. Nawet Naoh

nie próbował więcej żyć z Mamutami. Zostawszy wodzem hordy zapomniał
o swej wędrówce z Namem i Gawem, troszcząc się by prowadzić
Ulhamrów na ziemie sprzyjające ich bytowaniu. Horda była zanadto liczna i
chciwa łowów, by zwierzęta mogły w jej pobliżu czuć się bezpieczne,
trzymały się w oddaleniu i jedynie dzięki chytrości udawało się podejść je
lub złapać w potrzask.

Tu, nachylając się przez szczelinę i wyciągając rękę, mógł Zuri

dotknąć pyska Lwa Skalnego. Zapewne wolałby mieć do czynie-f nia z
mniej strasznym zwierzem, jednak wyobraźnia nie przesta-j wała pracować.
Wreszcie przyszło przyzwyczajenie, które łączy stworzenia. Wszystko, co
powtarzając się nie wyrządza krzywdyj przestaje wydawać się groźne. Ta
szeroka pierś, ten łeb podobny do głazu z granitu, ruchomy płomień ślepiów
nie robiły więcej wrażenia na Żurze. Młodymi, czujnymi zmysłami
poznawał, że i on dla mięsożercy przestał być obcy. Stawał się coraz mniej
zdorj byczą, przestanie nią być zupełnie w miarę, jak jego woń bardziej się
zmiesza z wyziewami legowiska.

Zbiżało.się lato. Nastały straszliwe upały. Spalały step na twardą

skorupę, lecz wzmagały szaloną bujność lasów, dżungli i wilgotnych
sawann, potęgując bezmierne życie zieloności zagarniającej brzegi wód w
swe władanie. Wszelkie stworzenia mnożyły się niesłychanie. Robaki, żuki,
skorpiony, owady i skorupiaki: roiły się wśród liści, łodyg i kwiatów; lepkie
ciała robaków, gaj dów i żab gromadziły się w każdej wklęsłości. Stada
trawożerJ nych nadciągały z wysuszonych równin, mimo obecności wieli!
kich drapieżników; Tygrysy i Lwy polowały w pobliżu pasma skalistego.

Aun i Zur wychodzili jedynie wczesnym rankiem i nie omiesz-j kali

nigdy powracać przed wieczornym zmierzchem. Wyśledzili,! że czarny Lew
z dwiema Lwicami zajął północną dżunglę widoćzl ną z ich skały, że
para'Tygrysów wtargnęła na obszar w widłach, rzeki. Gdy zapadła noc,
słyszeli niekiedy przybliżający się ryk Lwa

lub przejmujący krzyk Tygrysa.

Kot Olbrzymi, zależnie od chwi-' li, ciskał grzmot swego głosu.

Wtedy Zur i Aun przemyśliwali nad opuszczeniem schronie*

nia. Z ranną zorzą zapominali o tych ogłuszających rykach. Zdobycz coraz
obficiej wpadała w zastawione przez nich zasadzki. Duże drapieżniki pijane
krwią i mięsem zasypiały ze świtem.

Zur mówił: :

— Tam dalej są inne Tygrysy, inne Lwy i inne czerwone zwierzę. Czy

Aun z Żurem znajdą równie dobrą jaskinię?

Syn Tura milczał. Dusza jego była bardziej koczownicza od duszy

Zura, mimo woli pociągała  go chęć oglądania nowych  krain. Popęd ten
dawał znać o sobie tylko chwilami, jak głód. W niektóre poranki schodził
samotnie do ujścia dopływu, przyglądał się skałom, gdzie drzemały Lwy.
Chwytała go nagła żądza walki lub potrzeba poznania sawann, obszarów
łowieckich, zwierząt ukrytych po tamtej stronie kamiennej ściany. Z czasem
znów szedł w górę rzeki, oddalając się o dwa do trzech tysięcy łokci od
legowiska Lwów. Bywało, że przeprawiał się na przeciwległy brzeg, płynąc
lub   przeskakując   z   kamienia   na   kamień.   Wówczas   ogarniał   go   zapał
wędrowny,   wpatrywał   się   w   błękitną   smugę   puszczy,   tam,   w   głębi
widnokręgu.

Podczas tych nieobecności Zur suszył na słońcu kawały mięsa lub

powiększał zapasy korzeni. Chciał się obficie zaopatrzyć w pożywienie, by
mieli zapewnioną swobodę ruchów i wypoczynku. W międzyczasie
schodził do rozszczepionej ściany i, o ile Kot jaskiniowy nie spał,
przyzwyczajał go do swego głosu.

Jednego popołudnia, gdy cienie skał rozpostarły się aż poza rzeką,

zadziwiło go, że Aun jeszcze nie powrócił. Ogarniała go nuda. Za pomocą
skórzanych lin, które umożliwiłyby dotęp nawet tam, gdzie jedynie ptactwo
i wampiry mogły przebywać, spuścił się na dół ku rzece. Stado bawołów
zagrodziło mu drogę. Zur wiedział, że są one zmiennego usposobienia i że
przy najmniejszym wyczuciu niebezpieczeństwa samce stają się groźne.
Obszedł je kierując się kii zachodowi i już miał zawrócić na południe, gdy
wtem z wysokich traw wynurzył się Nosorożec. Syn Ziemi wsunął się pod
sklepienia bananowców. Ciężki potwór ruszył za nim. Wówczas wdrapał
się na pagórek, okrążył długie bagnisko, pobłądził w zaroślach i znalazł się
naprzeciw

pasma skał, lecz od strony, gdzie obrał sobie legowisko Kot Olbrzymi.

Nosorożec znikł. Zur rozglądał się po miejscu, na które dotychczas

żaden z nich nie ośmielił się zapuścić. Pasmo skał ciągnęło się przed nim,
bardziej dzikie i postrzępione niż od strony rzeki. Dwa sępy niewidocznymi
prawie ruchami skrzydeł zataczały kręgi wzlatując ku pienistym obłokom.
Choć miało się ku schyłkowi dnia, jaskrawe światło zalewało ponure bazalty
i niesamowicie bujną roślinność. Wah leżąc w cieniu usiłował wypatrzeć
legowisko Kota Olbrzymiego. Powinno ono być tam, w czarnej rozpadlinie,
gdzie nawet mrok zdawał się z granitu. Z lewej strony za gąszczem trzcin
kryło się bagnisko, z prawej — poorana wyrwiska-mi ziemia z wysepkami
pagórków,   a   w   kierunku   skał   —   zwały   bazaltowe,   tworzące   niskie
grzebienie,   obłamy   ścian   i   stosy   ka-.j   mieni.   Zwierz   prawdopodobnie
drzemał   w   oczekiwaniu   chwili,   gdy   zaczną   rozbrzmiewać   głosy
mięsożerców.

Nagle przerażenie zjeżyło włosy Zura. Tam, na najwyższym pagórku

ukazał się krępy Lew. Nie był to Lew żółty jak te, które napadły na szałas z
lian, lecz czarny, rosły, nieznanej odmiany. Pod drzewem, gdzie spoczywał
Zur, była tylko niska trawa. Lew zobaczył człowieka...

Zur leżał jak rażony piorunem. Nie posiadał siły i zwinności Auna,

jego oszczep nie utkwiłby dość głęboko w twardej piersi, a maczuga nie
potrafiłaby zmiażdżyć członków lub pogruchotać kręgów. Trzeba było
uciekać. Niewielkie drzewo nie mogło służyć za schronienie. Tam dalej
spostrzegł poszczerbioną ścianę, która doprowadziłaby go/wąskim zakrętem
do skalistego pasma niedostępnego dla mięsożernego.

Zebrał się w sobie, skoczył na najbliższy zwał, podczas gdy Lew

rycząc gnał za nim z pagórka. Zur zniknął za głazami, niewidoczny dla
drapieżnika, pośpieszał chwytając rękoma szczerby i wyłomy. Przebiegł tak
więcej  niż  tysiąc   łokci   i  wtedy  dopiero  obejrzał  się.  Nikt  go  nie  gonił,
widocznie   Lew   zawahał   się.   Być   może   przez   lenistwo   właściwe   jego
gatunkowi   zaniechał   pogoni.   Zur   pokrzepiony   nadzieją   skierował   się,ku
ścianie. Wtem potężny

ryk wstrząsnął nim do głębi, spojrzawszy z ukosa poznał czarne, ponure
zwierzę. Zbliżało się doń dużymi susami, bardziej zaciekłe j podniecone niż
żółte Lwy. Zur coraz wyraźniej słyszał jego oddech. Było za późno, by
dotrzeć do skalnego pasma. Jeszcze parę susów i pionowe zwierzę poczuje
trzeszczenie swych kości...

Lecz oto trzy wystające zręby zwróciły uwagę uciekającego. Sterczały

niby odszczepy drzewa i dawały możliwość dosięgnąć przy pomocy
czwartego zrębu wierzchołka zwału.

Dostać się tam mogło jedynie zwierzę posiadające ręce lub też lekki

drapieżnik. Zur podskoczył i uchwycił się prawego zrębu. Pomagając sobie
nogami   i   rękami   dosięgnął   drugiego,   następnie  trzeciego,   czwartego.   W
końcu   znalazł   się   na   szczycie.   Lew   nadbiegał.   Dał   olbrzymiego   susa   i
zsunął się. Prawie pionowa skała nie dawała żadnego oparcia mogącego
podtrzymać   jego   ciężkie   cielsko.   Trzykrotnie   ponawiał   swój   wysiłek,
wreszcie rycząc gniewnie zaprzestał. Ustawił swój ogromny łeb na Zura,
żółte ślepia i oczy brązowe skrzyżowały się, wyrażając nienawiść i trwogę.

Syn Ziemi zadawał sobie pytanie, czy należało mu zostać na tym

szczycie,, czy też zejść na drugą stronę zwału.

Aby dogonić człowieka, Lew miał dwie drogi do wyboru: jedną —

przez równinę, drugą — wijącą się wkoło pasma skalnego.

Zur wahał się tak długo, póki drapieżnik stał nieruchomo. Z chwilą,

gdy ten począł krążyć. Zur zsunął się ze skały i puścił się na północ. Nie
biegł   na   oślep,   przyglądał   się   pasmu   skał   w   nadziei   znalezienia   jakiejś
kryjówki.   W   oszołomionej   głowie   miał   widok   jaskini   i   postać   Kota
Olbrzymiego...  Tymczasem  czarny Lew  znów  był   niewidoczny.  Może  z
cierpliwością mięsożernych przyczaił się, a może nie spotrzegł przejść? Zur
nie zastanawiał się nad tym. Nie znosząca zwłoki konieczność znalezienia
schroniska zawładnęła jego wrażeniami, bezwiednie zbliżał się do skał.

Znajdował się od nich jakieś pięćdziesiąt kroków, gdy odczuł, że

pogoń rozpoczęła się na nowo. Czarny Lew zawróciwszy znów dostrzegł
człowieka, susy jego znaczyły się w wysokiej trawie głębokimi dołami,
tymczasem wśród skał nic było widać żad-

ncj dogodnej ścieżki. Zur biegł, kierowała nim jedynie podświadomość.

Ściana bazaltowa była tuż. Gromkie sapanie rosło wśród szelestu traw.

Zur przystanął. Serce w zdyszanej piersi waliło dziko. Przed rozszerzonymi
źrenicami wirowały obrazy rzeczywistości. Wokoło było życie, które
miłował swym młodym ciałem, a które jeszcze tak niedawno zdawało się
niezniszczalne; i śmierć tu była, możliwa w każdej chwili, gdy zbliżał się
drapieżnik. Syn Ziemi czuł się słaby jak ibis w szponach orła. Był bez broni,
miał jedynie swe kończyny, pozbawione pazurów. Kły Lwa rozłupią go
równie łatwo, jak owoc.

Przeszła chwila wlokąca się jak zmierzch. Zur musi wybierać — tam

czarny Lew, tu legowisko Kota Olbrzymiego. Czas naglił. Ten, co chce go
pożreć, jest już tylko o sześć susów. Wówczas porwał się jednym szybkim
skokiem: jeżeli zginąć, to w jaskini, obok ich schronienia.

Wpadł w bazaltową otchłań jak drobny ptak w paszczę wężową.

Czarny Lew za nim.

W ciemności najpierw dwa poryki starły się ze sobą. Kątem oka Zur

dostrzegł w czerwonym świetle rysującą się ciemną bryłę czarnego Lwa, a
w głębi jaskini prostującą swe członki olbrzymią postać. Po czym nastąpiły
dwa susy, starcie pazurów, trzask kłów... i Kot Olbrzymi był już zwycięzcą.
Czarny Lew wywrócił kozła, potoczył się i świadomy, iż tej siły nic pokona,
czołgając się uciekł z rozprutym bokiem. Zwycięzca, nieruchomy, z wysoko
wzniesionym granitowym łbem, patrzył na ucieczkę natręta rzucając ku
zachodowi swój grzmiący ryk.

Zur nie widział prawie walki. Wiedział jedynie, że zwyciężył ten, w

którego legowisku on się znajduje. Nisko pochylony, oparty na dłoniach,
czekał milczący, nieruchomy. Tak dalece poniechał myśli o walce, że nawet
jego strach zamarł. Poddał się temu, co ma się stać, tak jak się poddawał
cierpieniu, gdy Mache-rodus rozszarpał mu pierś. Olbrzym chwilę jeszcze
pomrukiwał, po czym ociężałym krokiem, liżąc zadraśnięcie zadane
pazurem przeciwnika, wrócił do jaskini. Człowiek zgięty ku zieml\ znajdo-

wał się na jego drodze. Kot Olbrzymi obwąchał go, położył nań łapę, grubą
jak noga czarnego byka. Może poszarpać to dygoczące ciało, człowiek nie
zrobi żadnego ruchu. Lecz zwierz wcale nie wykazywał agresji, oddech jego
był spokojny. Zur odgadł, że po-1 znał woń, która codziennie wydzielała się
z bazaltowej szczeliny.

W Zura wstąpiła nadzieja, w młodym ciele dokonywał się przewrót,

który budzi życie i jego wiekuiste pragnienia. Spojrzał z dołu na potworną
paszczę i przypominając sobie, iż Kot nieraz wsłuchiwał się w mowę
składaną, wyszeptał:

— Zur jest jak antylopa pod pazurem Skalnego Lwa.

Zwierz sapnął silniej i ostrożnie cofnął łapę. Przyzwyczajenie, które

istniało już między nimi wtedy, gdy rozdzielała ich skała, przybrało nową
formę. Wah przeczuwał, że każda chwila pokoju polepsza jego położenie.
Wszystko co trwa, trwa przez powtarzanie się. Jeżeli przed chwilą-
mięsożerca nie pożarł człowieka, prawdopodobnie nie pożre go już nigdy.
Zur nie będzie nadal zdobyczą, zawrze przymierze.

Czas mijał. Purpurowy stos słońca zapadnie wkrótce za, wzgórzami, a

Kot Olbrzymi nie uderza. Słucha tego cieniowanego głosu, który się doń
zwraca; przysiadłszy przed synem Ziemi, raz po raz obwąchuje go, by lepiej
poznać, to znów, wciągnąwszy pazury, dotyka łapą ruchem tak miękkim, jak
to czynił niegdyś w macierzystym barłogu igrając z równieśnikami. Błyski
lęku przebiegały jeszcze pierś Zura, lecz każdy następny był słabszy od po-
przedniego.

" Na wschodzie w obłoki chyłkiem wślizgiwał się cień, wejście do

pieczary wypełniało się jakby szarofioletowym popiołem, zamigotały dwie
gwiazdy i słaby podmuch musnął pasmo skał.

Wówczas Kot Olbrzymi powstał. W ślepiach gorzało straszli-we

pragnienie łowów, żądza zdobyczy rozdymała mu nozdrza. Zur wiedział, iż
znowu nadeszła chwila życia lub śmierci. Jeżeli zwierz weźmie go za jedno
z tych drżących \trawożernych, które kryją się w dżungli, syn Ziemi nie
ujrzy więcej Auna! Wielkie, dyszące cielsko kilkakrotnie powracało w
stronę człowieka, zielo-nawe płomyki, otulone mrokiem, zatrzymywały się-
ńa drobnej

pionowej postaci. Miauknąwszy raz jeszcze, mięsożerca wypadł

pieczary i

znikł zlewając się z nocą. Wojownik rzekł sam do siebie:

—Skalny Lew zawarł przymierze z Żurem!
Skierował się ku szczelinie i zawołał głośno:
—Aunie!

Niebawem usłyszał kroki towarzysza. Zapalone łuczywo rzucało swe

rude blaski. Syn Tura dojrzał Zura w jaskini i wydał okrzyk przerażenia:

—Tygrys Kzamów rozszarpie Zura!
—Nie — odrzekł Wah.

Opowiedział wszystko o pogoni Lwa i ucieczce do jaskini. Aun

słuchał zdumiony. Przygoda była straszna i słodka zarazem. Bardziej
niezwykła od przygody Naoha z wodzem Mamutów. Dusza wędrowna rosła
w nieustającym pragnieniu, by iść naprzód ku nowym, nieznanym
wydarzeniom.

Rzekł z dumą:

— Aun i Zur równi są wodzowi Ulhamrów!
Niepokój ogarnął go znowu. Oznajmił:
— Zur nie może dłużej pozostawać w jaskini, wyjdę na jego

spotkanie.

Obaj ludzie połączyli się na południowej stronie skalistego pasma, po

czym   rozpaliwszy   ogień   u   wejścia   do   schroniska,   rozkoszowali   się
zupełnym   bezpieczeństwem,   a   dookoła   na   każdym   zakręcie   zarośli   czy
dżungli   mnożyły   się   zasadzki   —   i   trwożne   tra-wożerne   przemykały   w
ciemnościach,   kryły   się   w   gąszczach   lub   ginęły   pod   pazurami
drapieżników.

■im

Tygrys i płomień

Odtąd Aun z Żurem często schodzili do szczeliny. Gdy Kot

plbrzymi   nie   spał,   pokazywali   mu   swe   twarze   i   kształty,   przema
wiali   doń   po   kolei.   Zrazu   niepokoiła   go   obecność   Auna,   przyśpie
szała   jego   głęboki   oddech,   czasami   parsknięciem   okazywał   nieuf
ność   lub   gniew.   Wreszcie   przywykł   łączyć   obie   wonie.   Jeżeli   pod
chodził   do   szczeliny,   czynił   to   pociągnięty   jakimś   nieznanym
uczuciem,   a   także   by   uniknąć   nudy,   samotności,   która   nawet   dra
pieżnikom nie jest obca.

Pewnego wieczora odezwał się Aun:

— Czas odnowić przymierze. Aun z Żurem zejdą do jaskini, gdy

Tygrys Kzamów powróci z pomyślnych łowów.

Zur zgodził się, choć mniej był skory w narażaniu swego życia niż

towarzysz. Przymierze było jego dziełem, myślał o nim z zadowoleniem i
mówił sobie, iż wolni będą od niebezpieczeństw, skoro upewnią się, że
Skalny Lew nie jest dla nich groźny.

Kiedyś z rana zobaczyli w jaskini ciało wielkiej antylopy. Udziec jej

dostatecznie nasycił mięsożercę, spał ociężale, znużony pogonią i
objedzony mięsem.

— Pójdziemy doń, skoro się przebudzi — rzekł Aun — przez dwie

noce nie potrzebuje świeżej zdobyczy.

Przemyśliwali nad tym włócząc się w pobliżu rzeki lub spoczywając w

cieniu bazaltów. Straszliwy żar spiekał  piaski, podsycając  nieokiełznane
życie na nizinach. Z rzadka ukazywały się na równinie jakieś  chyłkiem
przemykające   kształty  i  wnet   nikły.  Kryły   się   orły  i   sępy,   niewidoczne
pozostawały   żurawie   i   czaple,   od  czasu   do   czasu   wychylał   się   z   wody
hipopotam i spiesznie pogrążał z powrotem lub bezwładnie niesione falą
przepływały ga-wiale...

Koło południa Aun z Żurem spoczęli. Później, siedząc na krawędzi,

oddali   się   marzeniom.   Skała,   zrazu   rozpalona,   stawała   się   w   miarę
rosnących cieni coraz chłodniejsza, powiał lekki podmuch głaszcząc nagie
piersi ludzi. Był w nich nawał nie dających się wyrazić rzeczy — widzeń,
uczuć.   Więc   rozkosz   młodości   i   dostatku,   nagły   smutek,   tęsknota   za
oddaloną hordą,  przygody  łowieckie,  wędrówki  Ulhamrów  na południo-
wschód, pasmo gór, podziemna rzeka i podniecające przygody na nieznanej
ziemi.

Pod przymkniętymi powiekami Aun znów widział rude psy, wilki i

hieny   w   jaskrawym   świetle   ogniska,   czerwonego   zwierza   pożerającego
Nosorożca i siebie zabijającego Macherodusa. Żywiej zabiło młode serce,
zaszumiała   radość   zwycięstwa,   niepohamowana   żądza   nowych   dokonań
natężyła wszystkie mięśnie Ul-hamra. Widział Lwy krążące wokół szałasu
z   lian,   Prasłonie   i   stratowaną   przez   nich   ziemię,   pytona   pożerającego
antylopę.

Podobne, a jednak odmienne, obrazy nawiedzały Zura. Z

upodobaniem rozmyślał o Kocie Olbrzymim. Aun też o nim myślał,
niecierpliwie wyczekując zmroku.

Czerwieniło się słońce, gdy zeszli w głąb jaskini. Zwierz ju| nie spał,

zabrał się do antylopy, której obgryzał łopatkę.

— Idźmy doń! — rzekł Aun.

Syn Ziemi uległ życzeniu Ulhamra. Odwaga jego zagrzewała się po

wolniej, umiał jednak raz powziętego postanowienia bronić równie mężnie
jak Aun. Powróciwszy na krawędź skalną, spuścili się na dół. Ptactwo
różnorodne darło się przeraźliwie, samotny gibon wlókł się po ziemi i wnet
skoczył między czuby palm.

O zachodzie Aun z Żurem, okrążywszy skały, znaleźli się vJ pobliżu

pieczary.

Wówczas rzekł Aun:

— Pójdę naprzód.

Chciał jak zwykle piersią swą osłonić Zura, pierwszy spotkać się z

niebezpieczeństwem. Lecz tym razem Zur oparł się, mówiąc:

— Lew Skalny zna mnie lepiej, dobrze będzie, jeśli pomiędzy

nim a Aunem stanę ja.

W ich wzajemnym stosunku nie było pychy. Każdy lubił po-

mysłowość drugiego, czerpiąc z niej pewność obrony.

— Idź — wyrzekł.

Lewą ręką ujął maczugę, prawą zaś swój najtwardszy oszczep. W tej

chwili lepiej od Zura pojmował grożące im niebezpieczeństwo. Spojrzeli na
siebie.   Z   bazaltowego   szczytu   orzeł   rzucał   swój   krzyk   "wojenny,   sześć
ogromnych, czarnych byków uciekało za wzgórza. Syn Ziemi szedł powoli,
jego postać zarysowała  się na chwilę na tle mrocznego  otworu. Znikł. I
znowu znalazł się oko w oko z przepotężnym zwierzem. Ten przerwał swą
ucztę,   zielonawe   ognie   spoczęły   na   Człowieku   Bez   Ramion.   Zur   prze-i
mawiał półgłosem:

— Ludzie przychodzą odnowić przymierze. Nadejdzie pora

deszczów, zdobycz stanie się rzadsza i trudniejsza do pojmania.
Wówczas Lew Skalny będzie miał przy sobie przebiegłość Auna
i Zura.

Kot Olbrzymi przymykał i rozwierał powieki, po czym pod-; szedł do

człowieka. Łeb jego otarł się o ramię Zura, wojownik

przesunął ręka po szorstkiej grzywie. W najdzikszych zwierzętach, skoro
legnie na nich ręka, budzi się ufność. W sercu syna Ziemi

ie było już lęku.

Powtórzył parokrotnie ten sam ruch, pogładził nawet długi grzbiet.
Drapieżnik nie ruszył się z miejsca, mruczał łagodnie.

Jednak Zur wahał się jeszcze z przywołaniem towarzysza, gdy wtem u

wejścia do pieczary ukazał się cień. Był to Aun, trzymający ciągle maczugę
i oszczep. Potwór przestał mruczeć, wysunął pysk, błyskając kłami. Skóra
na jego czaszce zmarszczyła się, mięśnie naprężyły, zielonawe światła oczu
gorzały...

— Aun jest także sprzymierzeńcem Lwa Skalnego — wymamrotał

Człowiek Bez Ramion — Aun z Żurem żyją razem w górnej jaskini.

Drapieżnik skoczył. Ulhamr ścisnął maczugę, lecz Zur zasłonił sobą

towarzysza i potężna płowa pierś przestała falować. Przymierze było
dokonane.

Powracali w następnych dniach, Kot przywykł do ich widoku i pragnął

ich   obecności.   Ciągła   samotność   była   mu   wstrętna,   był   młody.   Od
urodzenia aż do ostatniej jesieni bytował z podobnymi sobie. Tam w dole
rzeki zajmował wraz ze swą samicą legowisko nad brzegiem jeziora. Jego
małe zaczynały już polować. Pewnej nocy jezioro wyrwało się ze swych
brzegów.   Wody   hucząc   rozlały   się   po   zaroślach,   nawałnica   zniosła   gaj
palmowy, rwący potok zmiażdżył matkę z potomstwem. Samiec unoszony
wraz z dużymi drzewami, rzucony został na suszę. Dawne legowisko było
pod wodą. Początkowo zwierz szukał go z cierpliwą zaciekłością i uporem.
Podczas deszczów jesiennych rykiem przywoływał swój gatunek. Świeże
jeszcze widzenia snuły się po jego niemrawym  mózgu. Dni mijały,  Kot
Olbrzymi  odnalazł pasmo skaliste i  tu schronił się przed spadającymi  z
nieba   falami.  Od   ponurego  smutku  zapadły jego   boki.  Po  przebudzeniu
obwąchiwał pieczarę, a gdy powracał ze zdobyczą rozglądał się wokoło,
jakby szukając tych, co ongiś razem z nim ją rozdzierali. Z biegiem czasu
zacierały się wspomnienia, przyzwyczaił się do braku swojskich wyziewów
koło siebie, lecz ciążyła mu nuda samotności.

Jednego wieczora Aun z Żurem towarzyszyli mu podczas łowów.

Weszli   wszyscy   troje   w   dżunglę,   którą   księżyc   w   połowie   swej   drogi
oblewał światłem jaspisu. Straszliwa woń Kota budziła trawożerne zaszyte
w swych barłogach. Wszystko cofało się w niedostępną głębię lub właziło
na   drzewa.   Trzymające   się   stadami   porozumiewały   się   w   tajemniczy
sposób. Otoczony żyjącymi istotami, znajdował się jakby na pustyni. Tej
olbrzymiej   masie   przeciwstawiały   się   czujne   zmysły,   przebiegłość,
zwinność i lekkość słabych. Mógł jednym  ruchem zabić osła stepowego,
antylopę,   dzika   czy   jelenia,   jednym   susem   obalić   konia,   a   nawet   byka
czarnego, lecz one wszystkie umiały zaszywać się w niezgłębione ostępy
puszcz   lub   wichrem   przebiegać   przestrzeń.   Sprzymierzeńcem   Kota   była
niesłychana   obfitość   zwierzyny   krążącej   we   wszystkich   kierunkach
równiny, puszczy i dżungli.

Mimo to drapieżnik często o świcie powracał na skaliste pasmo

znużony, zmęczony i głodny.

Owej nocy na próżno usiłował schwytać kozła lub antylopę. Jego

ostra i silna woń, wzmożona słabszymi wyziewami ludzi, rozszerzyła
obszar, którego krańców nie przekraczała zwierzyna.

W końcu zaczaił się u zbiegu dżungli i moczaru. Od olbrzymich

kwiatów szły przedziwne zapachy, ziemię czuć było piżmem i próchnicą.
Ludzie cofnęli się i ukryli, jeden wśród trzcin, drugi w gaju bambusowym.
Wszystko ucichło. Ogromne żaby skrzeczały niczym gawiale, z oddali niósł
się szybki pęd jakiegoś stada, puchacz przeleciał na swych bezszelestnych
skrzydłach, po czym ukazał się dzik ryjący kłami ziemię.

Był to gruby odyniec otęgim karku i cienkich nogach; posuwał się

gniewnie parskając i mrucząc. Znał swą siłę, niemrawa odwaga ożywiała
jego   ciało   najeżone   lśniącą   szczeciną.   Zmuszał   doj   cofania   Lamparty,
lekceważył   hieny,   płoszył   wilki   i   rude   psy/   Lwu   nawet   stawiłby   czoła,
gdyby   ucieczka   okazała   się   niemożliwą   lub   w   rozjuszeniu   wywołanym
zadaną  raną.   Świadomość  licznych  zwycięstw  nad  napastnikami   osłabiła
jego czujność.

Odyniec doszedł do trzcin, w których zaszył się Zur; po-| czuwszy

woń, stanął nagle. Zapach przypominał mu jakąś małpę,

nic   mu   zatem   nie   groziło.   Kwiknął   groźnie   i   zwrócił   się   w   stronę
bambusów. Wtedy,  chcąc go zagnać ku Kotu Olbrzymiemu, Aun wydał
okrzyk wojenny, pochwycony natychmiast przez syna Ziemi. Dzik cofnął
się, nie ze strachu, lecz z przezorności. Zasadzka  tkwi w każdej rzeczy
nieznanej; ani gibon, ani inne małpy nie miały tak dziwnego głosu. Przy
drugim okrzyku rzucił się w kierunku czatującego drapieżnika. Porwała się
olbrzymia bryła, dzik z wściekłością nastawił kły, lecz zwierz, który nań
spadł   miał   ciężar   niemal   bawołu.   Runął   z   poszarpanym   bokiem,   dwie
szczęki z granitu utonęły w jego krtani, popłynęły purpurowe strumienie.
Dzik charczał w trawie.

Gdy zdobycz znalazła się w pieczarze, Aun zapragnął upewnić się, czy

przymierze było zupełne. Chwycił topór i odrąbał udziec dzika; mięsożerca
nie okazał sprzeciwu.

Ludzie wiedzieli, że siła ich stała się równą sile hordy.

Niejednokrotnie jeszcze polowali z drapieżnikiem. Często od dalali

się na znaczną odległość od legowiska, gdyż zdobycz córa bardziej unikała
zbliżania się do straszliwego gospodarza skał. Ser ce Auna podniecało się.
Pragnął wycieczek jeszcze dalszych, tra wiła go gorączka ciekawości.
Jednego ranka rzekł do Zura:

— Byłoby dobrze poznać inne obszary łowieckie. Być moż

dużo zwierzyny oddali się jesienią. Czy Zur chce mi towarzyszy
poza legowisko Tygrysów?

Zur nigdy nie odmawiał swego współudziału. Ciekawość jego, choć

mniej ruchliwa, była jednak silna, podscycała jego młodość.

— Pójdziemy na ziemie, przez które przepływa rzeka — od

powiedział.

Naostrzyli swą broń, uwędzili suszonego mięsa, napiekli korzeni i

powędrowali, podczas gdy słońce ogromne i czerwieńsze od miedzi
wychylało się zza rzeki. Zur z przykrością opuszczał jaskinię. Zażył w niej
bezpieczeństwa i dostatku, zawarł w niej przymierze z Kotem Olbrzymim.
Ale dusza Auna. wyprzedzała jego własne kroki ku niezbadanym jeszcze
ziemiom.

Do połowy dnia i po odpoczynku, niezbędnym wobec ostro-

ści słońca, posuwali się bez troski. Ostry wzrok Auna i jego węch rudego
psa   odkrywały   obecność   gadów.   Mięsożerne   spały,   jedynie   owady
zamącały pochód.  Muchy o czerwonych  łebkach  brzęczały nieznośnie i
tysiącami   leciały   za   wonią   mięsa.   Stepowe   osy   o   kłujących   żądłach
wzbijały się w cieniu, trzeba było się strzec dużych szerszeni, których sześć
lub siedem mogło zabić człowieka, a

a postojach obawiać się sąsiedztwa

termitów.

Było późno, gdy dotarli do miejsca połączenia się dwóch rzek. Aun

znał dużą rzekę, przeprawiał się przez nią nieraz. Kierował krokami Zura w
wąwozie z głazów odwiecznych i wyprowadził na obszar łowiecki
Tygrysów. Tu zaczynały się niebezpieczeństwa.

W ciągu dnia Lew spoczywa w swym legowisku, podobnie jak ludzie,

woli schronienie stałe, które może w każdej chwili odszukać. Tygrys, zaś
krąży po okolicy; łowy i włóczęga warunkują wybór leża, zadowala się
miejscami, które wzbudziłyby wstręt w innych drapieżnikach. Toteż
człowiek nie może przewidzieć jego ruchów i nie wie jaką obrać drogę, by
go uniknąć.

Ulhamr i syn Ziemi postępowali w pewnym od siebie oddaleniu, by

rozszerzyć pole widzenia. Z początku była im pomocną obecność
trawożernych; ani małe antylopy, ani daniele, ani czarne byki nie pasłyby
się w pobliżu Tygrysów. Lecz gdy otoczyła ich pustka, koczownicy popadli
w gorączkowy niepokój. Była to okolica niejednostajna, gdzie dżungla
przechodziła na przemian w szerokie polany, sawannę, bagniste rozłogi łub
grodziła zwartą ścianą bananowców i palm.

Aun uważał, że lepiej będzie skręcić ku rzece pokrytej licznymi

wysepkami. Na lądzie samotność stawała się coraz głębsza, roiło się za to
w świecie wód. Długie gawiale pruły wodę pomiędzy wyspami, hordy
płetwonogich i brodzących pluskały się, senne pytony rozwijały swe śliskie
ogony.

— Zbliżyliśmy się do Tygrysów — rzekł cicho Zur.

Aun uważnie, z wolna szedł naprzód. Dżungla, zrazu oddalona od

rzeki, zbliżała się do niej, najeżona kolcami i zasnuta lianami.

Syn Ziemi rzekł, zatrzymując się:

— Tędy chodzą Tygrysy poić się w rzece.

Wskazywał na rozchylenia w zaroślach i na liczne ślady. Zu

przyglądał się im badawczo, wydzielała się z nich ostra woń. Wy, szeptał:

— Przeszły tędy.

Przebiegł go dreszcz. Aun przezornie odczepił swój oszczep.

Zdawało się, że coś z drapieżników pozostało wraz z ich wyzie
wami.

Z gęstwiny dochodziły jakieś trzaski. Obaj ludzie znierucho

mieli   niby   drzewa.   Wszelka   ucieczka   stawała   się   zbędna.   Jeżeli
drapieżniki   były   blisko,   nie   pozostawało   nic   prócz   walki.   Lecz   nic
się   nie   ukazywało   i   Aun,   wietrząc   lekki   powiew   idący   od   dżungli,
rzekł:

— Tygrysy są jeszcze daleko.
Poszli dalej śpiesząc, by jak najrychlej przekroczyć ten niebezpieczny

pas. Wkrótce dżungla zetknęła się z rzeką i tu stała się tak niedostępna, że
ludzie zmuszeni byli zboczyć i wejść między bambusy.

Dotarli wreszcie do jakiejś wydmy, na której pasło się kilka

trawożernych. Zmrok zapadał, więc poczęli oglądać się za miejscem
odpowiednim na obozowisko. Jak okiem sięgnąć nie było widać ani jednej
skały, przedostanie się na wyspę okazało się nie do pomyślenia; wydma
otulona była dżunglą — minąłby wieczóiffl zanim by dotarli do wód.

Zur odkrył grupę bambusów. Było ich siedem rosnących tuż obok

siebie. Tworzyły rodzaj ogrodzenia. Odstępy między trzal ma drzewami
były tak małe, że człowiek nie mógł się przez nil przecisnąć, między dwoma
innymi Aun i Zur mogli się bokierjl wśliznąć, ale dla Lwa lub Tygrysa
przejście było za wąskie. Ostali nie wreszcie, u podstaw oddalone od siebie
więcej niż łokieć szal rokości, łączyły się w górze. Należało załatać ten
otwór gałęziami i lianami na wysokość dwa razy wyższą od Auna.

Pośpiesznie nałamali młodych bambusów i pędów lian — syn' Tura

obrabiał je, podczas gdy Zur, zręczniejszy, przeplatał je i umocowywał tak,
jak to czynili jego przodkowie.

Zapadał zmierzch, gdy zakończyli swą pracę. Żadna podejrzana postać

nie pojawiała się na pustkowiu. Rozniecili ogień i upiekli suszonego mięsa i
korzeni. Posilali się zadowoleni. Wysiłek spotęgował ich głód, czuli się
dumni i szczęśliwi ze swego człowieczeństwa. Żadne ze zwierząt, nawet te,
które najdoskonalej umiały urządzać swe legowiska, nie potrafiłoby tak
szybko przygotować schroniska i tak go zabezpieczyć od drapieżników.

Miesiąc przeszedłszy połowę swej drogi zniżał się ku zachodowi, kilka

gwiazd migotało nad pustkowiem. Zur zadawał sobie pytanie, jacy to ludzie
zapalali   je   co   wieczór.   Były   zadziwiająco   małe.   Rzekłbyś   koniuszki
żarzącego   się   łuczywa,   podczas   gdy   słońce   i   księżyc   były   podobne   do
ogniska z kilku gałęzi. Ale że gorzały tak długo, znaczy to, że ich płomień
jest bez przerwy podsycany. Zur usiłował dojrzeć tych, co dorzucali drew i
nie mógł pojąć, dlaczego pozostali niewidoczni. Niekiedy zastanawiał się
nad   żarem   słońca,   mocniejszym,   gdy   znajduje   się   u   szczytu   nieba   niż
wieczorem, gdy zniża się ku ziemi i staje się ogromne. Myśli te prędko
zniechęcały i nużyły Zura. Porzucał je, a nawet zapominał o nich zupełnie.
Tego wieczora patrzył na obłoki objęte płomieniami zachodzącego słońca.
Było tam więcej ognia, niż gdyby połączono jednej nocy wszystkie ognie,
jakie Ulhamrowie rozpalali w ciągu zimy. A jednak tyle ogni daje mniej
światła i ciepła niż słońce. Zur  ważył  to w swej  myśli, był  tym  prawie
przerażony.   Nikt   spomiędzy   Ludzi   Bez   Ramion   ani   Ulhamrów   nie
przejmował się tym zjawiskiem. Odezwał się odruchowo:

— Co za ludzie zapalają niebo wieczorem, gdy słońce odcho

dzi?

Aun, gdy przestał rozmyślać o Tygrysach, popadł w odrętwienie, które

jednak nie przeszkadzało mu spostrzegać zmysłami wszystkich
niebezpieczeństw nocy. Pytanie Zura obudziło go. Nie było ono dla niego
od razu zrozumiałe, ale i nie zadziwiło, albowiem Zur miewał pomysły
obce innym ludziom.

Wzniósł głowę ku niebu wpatrując się w gwiazdy.
— Gzy Zur mówi o małych ogniach, które znajdują się tam

w górze?

— Nie. Zur mówi o dużych czerwonych i żółtych ogniach,

które zagaiły. Czy to hordy je zapalają? Wówczas te hordy byłyby
liczniejsze od Ulhamrów, Kzamów i Czerwonych Karłów!

Aun zmarszczył czoło. Począł sobie wyobrażać te istoty, ukryte tam

wysoko; myśl ta była mu niemiła.

— Noc gasi te ognie — wymówił niechętnie. — A wszak na-4

sze świecą silniej w nocy!

Odpowiedź ta zakłopotała syna Ziemi, myślał o niej jeszcze wtedy,

gdy już Aun zapomniał o zgoła nie obchodzącym go pytaniu.

Tymczasem powiew stawał się chłodniejszy, niósł dalsze od-| głosy.

Chyże zwierzęta przebiegały pustkowie i znikały. Niektóre zaciekawione
zatrzymywały się przed ogniskiem, którego światło stawało się coraz
bardziej szkarłatne. Pięć czy sześć rudych psów skradało się wietrząc zapach
pieczonego mięsa, lecz szybko odeszły. Nagle wypadły z dżungli antylopy,
pędziły cwałem.

Aun powstał, nastawił uszy i nozdrza, wyszeptał:

—Pora wejść do schroniska!
Dorzucił jeszcze:
—Tygrys jest blisko!
Wśliznęli się przez wąski odstęp pomiędzy dwoma bambusa

mi.

Rozsunęły się zarośla. W srebrzysto-popielatym świetle uka

zało   się   pręgowate   zwierzę.   Objętości   Lwa,   miało   cielsko   dłuższe,   |
bardziej   gibkie,   osadzone   na   krótszych   łapach.   Ulhamrowie   i   Lu-3
dzie   Bez   Ramion   bali   się   go   więcej   niż   innych   drapieżników.   Lew
był   mniej   przebiegły,   mniej   zawzięty   i   powolniejszy,   Macherodu-
sa   nie   znano   po   tamtej   stronie   skał,   a   spośród   Ulhamrów   jedy
nie   Naoh,   Goun   Sucha   Kość   i   dwóch   postarzałych   wojowników
spotkało Kota Olbrzymiego.

Tygrys nie śpieszył się, posuwał się, gibki, wspaniały; widok płomieni

zatrzymał go. Podniósł swój ciężki łeb, ukazując jasną pierą i ślepia jarzące
się jak świetliki. Był to jeden z większych okazów, jakie Aun z Żurem
widzieli. Syn Tura pomimo niepokoju przyśpieszającego bieg krwi,
podziwiał go, miał bowiem szcze-

gólne upodobanie do potężnych zwierząt, nawet gdy były mu wrogie.

Zauważył jednak:

—Tygrys Kzamówjest silniejszy od niego. Zur
dodał:
—Jest on zaledwie Lampartem wobec Lwa Skalnego! Bądź co bądź
czuli, że dla człowieka Tygrys ten był równie

groźny, jak ich płowy towarzysz z pieczary.

Tygrys stał chwilę nieruchomy, zaskoczony sytuacją, po czym zaczął

podchodzić bokiem. Obawiał się ognia, uciekał przed nim, gdy od pioruna
płonęła sawanna, ale ten podobny był  do świateł gorejących  pod koniec
nocy.   Zatrzymał   się   tak   blisko,   że   jął   odczuwać   żar,   zauważył   drganie
płomieni, słyszał  trzask i szum. Nieufność  zwierza rosła, krążył  wokoło
ogniska w pewnej odległości i natknął się na bambusy. Zwietrzył i prawie
równocześnie ujrzał ludzi. Parsknął i wydał  raz za razem  dwa ryknięcia
brzmiące jak wrzask rudych psów.

Aun bez namysłu odpowiedział mu swoim okrzykiem wojennym.

Tygrys zadrżał zdumiony, przypatrywał się przeciwnikom. Wydali mu się
słabi. Woń ich przypominała lekką zdobycz, a postaci zdawały się być
cokolwiek tylko większe od wilków.

Otóż wszystkie stworzenia, które stawiały mu opór były ogromne. Te

w każdym razie były mu nie znane. I Tygrys, w pełni sił, otrzaskany z
niespodziankami, kierował się rozwagą. Bliskość ognia przydawała
tajemniczości dziwacznym istotom.

Poszedł z wolna do bambusów, okrążył je. Tylokrotne przebieganie

dżungli   wydoskonaliło   w   nim   poczucie   odległości,   poczucie,   które
umożliwiło   mu   jednym   nieomylnym   susem   dosięgnąć   zdobycz.   Znał
również   odporność   bambusów.   Nie   usiłował   przebić   się   przez   wąską
przeszkodę, zatrzymał się jedynie przed wiązaniem z lian i gałęzi. Dotknął
ich  pazurami   próbując   cieńsze   z   nich   zerwać,   lecz   o   mało  nie   raził   go
oszczep Auna.

Cofnął się porykując, stanął niepewny. Natarcie to czyniło nieznane

zwierzę bardziej niesamowitym. Jego gniew rósł, wściekłe sapanie rwało
się do gardzieli. Zebrawszy całą swą szybkość,.

natarł. Tym razem oszczep ugodził go z boku w szczękę, kołysanie gałęzi i
ruchy zwierza utrudniały celowanie. Napastnik zmiarkował odporność
przeszkody i odwagę człowieka, ponownie się cofnął, przypadł do ziemi i
czekał...

Nie była to godzina łowów. Tygrys miał pragnienie. Gdyby nie ogień,

byłby się najpierw udał do rzeki. Po chwili, gdy mijał gniew, odczuł tę
suchość gruczołów, którą jedynie mogła uśmierzyć świeża woda...

Miaucząc przeciągle wyprostował swe członki, dwukrotnie obszedł

schronisko i oddalił się. Aun z Zurem widzieli, jak dążąc do rzeki znikł w
zaroślach.

—Powróci! — rzekł Zur. — Może z Tygrysicą.
—Ani jedna liana nie została porwana — odrzekł syn Tura.
Rozmyślali jakiś czas o groźnej przygodzie, lecz dusze ich nie

lękały się przyszłości. Byli pewni, że bezpieczna kryjówka nadal ich osłoni.
Nawet czuwanie uznali za zbędne, legli na ziemi i zapadli w głęboki sen.

pragnął walki. Czyż Naoh nie powalił Szarego Niedźwiedzia i Tygrysicy? A
on sam czyż nie zabił Macherodusa, pogromcę No-■ sorożca? Ogarniający
go szał mijał, tkwiąca w nim rozwaga przodków chłodziła krew; wiedział
doskonale, że Naoh, Fauhm i Włochaci jedynie w obronie życia porwaliby
się na Tygrysa.

Zresztą obok niego budziła się druga rozwaga. Z kolei syn Ziemi

dowiedział się o straszliwej obecności Tygrysa. Patrzył na towarzysza
podnoszącego maczugę i rzekł:

— Tygrys nie znalazł zdobyczy.
— Jeżeli się zbliży, Aun ciśnie weń włócznią i oszczepem.

Niebezpiecznie jest ranić Tygrysa. Wściekłość jego jest

groźniejsza od wściekłości Lwa.

—A jeżeli nie zechce oddalić się od schronienia?
—Aun i Zur mają zapasy na dwa dni.

— Nie mają wody. I czemużby Tygrysica nie miała się połą

czyć z nim?

Zur nie dał odpowiedzi. Myślał o.tym samym, wiedział, że drapieżniki

nieraz kolejno czatują na nie dającą się łatwo podejść zwierzynę. Po chwili
wahania rzekł:

— Od nastania nocy Tygrys jest sam, Tygrysica jest może

daleko na pustkowiu.

►

Aun nie zdawał sobie dostatecznie sprawy z przyszłości, by się

upierać. Całą jego uwagę pochłonął Tygrys, który podszedł na pięćdziesiąt
łokci od bambusów. Było wyraźnie widać jego krótką paszczę ze sterczącą
po   bokach   twardą   sierścią,   ślepia   jarzyły   się   silniej   niż   poprzednio.   Od
czasu do czasu rozlegał się po pustkowiu groźny poryk. Tygrys przysunął
się   jeszcze   bliżej,   zaczął   chodzić   wzdłuż   i   wszerz,   to   znów   okrążać
schronisko z cierpliwością przerażającą —jakby oczekując, że rozsunie się
przeszkoda lub rozluźnią wiązania z lian i bambusów. Obaj ludzie, ilekroć
się zbliżył, poczynali  drżeć w obawie, że nadzieja Tygrysa  się ziści. W
końcu przyczaił się wśród suchych traw. Stamtąd śledził wszystko uważnie,
raz po raz szeroko rozwierając paszczę, w gasnącym świetle ogniska lśniły
potężne kły.

— Będzie tu jeszcze z rana — mówił Aun.

Zur milczał. Spoglądał na dwie małe gałązki terpentynowe, które

złożył przy ognisku — lubił bowiem mieć zawsze pod ręką suche drzewo.
Rozłupał wzdłuż najcieńszą z nich i zgarnął źdźbła.

—Zur nie będzie rozniecał ognia! — zawołał syn Tura z naganą.
—Nie ma wiatru, ziemia schroniska jest goła, a bambusy młode —
zauważył Zur krzesząc ogień. — Żurowi potrzebny jest tylko mały
płomień.

Aun dalej nie nalegał. Patrzył, jak płomyki ogarniały źdźbła, od

których jego towarzysz zapalał koniec wici terpentynowej, wnet zajęła się
żywym światłem. Wówczas, nachyliwszy się ku jednemu z otworów, syn
Ziemi rzucił tym łuczywem w stronę Tygrysa. Płomień opisał łuk i spadł
między suche trawy. Była to część pustkowia najbardziej wysuszona, a
nocne opary jeszcze nie osiadły. ■■

Tygrys powstał na widok świetlanego pocisku znikającego wśród

największych łodyg. Aun śmiał się z cicha — Zur wyczekiwał, zadając
sobie pytanie, czy nie trzeba zapalić nowej wici.

Po trawach biegły czerwone iskierki. Tygrys legł znowu...
Po krótkim wahaniu Zur przygotował drugą gałązkę terpentynową.

Ogień począł pożerać jej koniec, gdy opodal wzbił się kłąb sinawego dymu,
potem zaznaczyła się smuga światła. Zwierz zerwał się z rykiem, już
gotował się do skoku, gdy Zur rzucił drugie łuczywo.

Tygrys, trafiony w pierś, szalał, to kręcąc się na miejscu, to

wyprawiając   dziwaczne   susy.   Ogień   z   suchym   trzaskiem   biegł
wśród   roślinności,   rozsypywał   się   snopami   i   otoczył   drapieżni
ka...   Wtedy   mięsożerca   z   wściekłą   skargą   przesadził   płomienie   i
umknął.

— Nie powróci więcej — twierdził Zur — żadne zwierzę,,

powtórnie nie. przychodzi na miejsce, gdzie zostało poparzone.

Aun był zachwycony chytrością towarzysza. Śmiech jego nie był teraz

cichy, rozbrzmiewał po pustkowiu jak okrzyk wojenny.

— Zur jest bardziej przebiegły niż Goun Sucha Kość — mó

wił w uniesieniu.

I jego muskularna ręka spoczęła na ramieniu syna Ziemi.

Tygrys nie powrócił. Aun z Żurem spali do świtu. Mgła okrywała

pustkowie i dżunglę, cisza i spokój trwały do wschodu słońca. Po czym
ocknęły   się   zwierzęta.   Rozgłośna   wrzawa   szła   od   rzeki   i   niezliczonych
drzew.   Syn   Tura   wyszedł   ze   schroniska,   rozejrzał   się   po   równinie.
Powietrze   było   czyste,   wolne   od   wszelkich   podejrzanych   woni;   wolno
przechodzące stado kóz uspokoiło go. '

Powrócił do Zura i rzekł:

— Pójdziemy dalej w drogę, zwrócimy się początkowo ku

zachodowi, by nie spotkać Tygrysa.

Gdy zorza ranna miała się ku końcowi podążyli w obranym kierunku.

Wiotkie opary rozsuwały się powoli i ginęły w ciemniejących niebiosach.
Zrazu rzadko spotykane zwierzęta nadciągały teraz liczniej. Aun raz po raz
wdychał powietrze. Szalony żar przenikał przyrodę, muchy o łebkach
czerwonych dokuczały nie

znośnie, ostre promienie słońca poprzez listowie

wpijały się w ciało niby termity, małpy wystawiały swe wykrzywione
twarze, a papugi wrzeszczały przejmująco i zapamiętale.

— Grzmoty zaryczą nad lasem — przemówił syn Ziemi.
Aun zatrzymał się, by spojrzeć na zachód. Przed nimi była

polana, w głębi — bezobłoczny pas nieba barwy lazulitu. Obaj ludzie czuli
szerzący się w przestrzeni niepokój, lęk przed czymś niewiadomym.

Trwało to dosyć długo. Aun i Zur dążyli skośnie ku rzece, idąc śladem

utworzonym przez różnorodność roślin. W połowie dnia burza była jeszcze
daleko. Nie rozniecali ognia, zjedli mięso upieczone poprzedniego dnia i
spoczęli, lecz napastliwe owady nie dawały im spokoju.

Gdy ruszali w drogę, na zachodzie ukazały się pierwsze mgły.

Mleczna białość rozlewała się na lazurze, rozległ się trwożny bek baranów
stepowych i ryk bawołów, grzechotniki mknęły wśród traw...

Przez chwilę wojownicy wahali się, czy iść dalej. Lecz postój nie był

wskazany. Tysiącletnie drzewa nadto wysoko wznosiły

swe   czuby,   ziemia   była   gąbczasta,   nie   dostrzegali   żadnego   schronienia
przed   pociskami   żywiołu,   który   zacznie   niszczyć   puszcza   Od   czasu   do
czasu   po   wyniosłych   konarach   przebiegały   z   szumem   fal   rzecznych
świetlane prądy, niekiedy tworzyły wiry szarpiące listowie, następowała po
nich ciężka, dusząca cisza. Zasłona z oparów wzbijała się w górę niby kłęby
dymu jaśniejące na skraju. Po czym krainę drzew jęły przeszywać szalone,
zielonawe   błyskawice.   Tworzyły   się   bardzo   daleko   od   Auna   i   Zura   i
towarzyszące im grzmoty nie wzmagały łoskotu zawieruchy. W miarę jak
ołowiana ściana ogarniająca połowę nieba zasnuwać poczęła wschód, rosła
trwoga, stworzenia kryły się. Czasami przebiegało jakieś spłoszone zwierzę
szukające osłony lub zabrzęczał owad ulatujący ku swej kryjówce w korze
drzewa.   Życie   stworzeń   otoczone   było   innym   życiem,   które   rozsiane
stwarza   i   zasila   puszczę,   lecz   rozpętane   —   niweczy   drzewo,   trawę   i
zwierzę.

Towarzysze znali to dzikie rozhukanie żywiołu. Aun myślał jedynie o

schronieniu, Zur od czasu do czasu podnosił głowę przypuszczając, iż jakieś
potworne bestie rozszalały się wśród obłoków. Dawały się już słyszeć ich
ryki. Z oddali brzmiały one ponuro, jak głosy Lwów ukrytych za górami.
Następnie przechodziły w grzmot, towarzyszyły im oślepiające blaski.
Szmer źródła wzmagał się do łoskotu rwącego po głazach potoku. Dżungla
pod naporem deszczu zamieniała się w jezioro,, poprzedzone bagniskiem.
We mgle oparów nie można było dojrzeć żadnego ukrycia, raz po raz biły
pioruny. Pod sklepienie bananowca obok ludzi wczołgał się Lampart, małpy
zawodziły żałośnie. Woda lała się strumieniami, jak gdyby tam w niebio-
sach jakiś ocean porwał swe zapory, nawałnica gnała niosąc zapachy roślin
i burzy... W ciągu godziny jezioro wezbrało, przepełniły się bagna, jedno z
nich rozlało się zagarniając puszczę.

Koczownicy musieli się cofać, ale nadbiegały nowe wody. Ryk fal

łączył się z łoskotem gromów, porwali się do ucieczki, na oślep, ku
wschodowi.

Rozjuszony płynny żywioł napastował ich; gdy z trudem u-niknęli

jednych fal, wnet niespodzianie nadlatywały inne. Aun cwałował jak
źrebiec, a Zur biegł za nim pochylony, prawie nie

odrywając nóg od ziemi, na sposób Ludzi Bez Ramion. Oddaliwszy się
dostatecznie od powodzi, powędrowali znowu na wschód w nadziei
odnalezienia rzeki.

Przebyli pustkowie, przemykali poprzez leśne ściany bambusów, palm

i lian. Zatopiony moczar zmusił ich do skierowania się na północ.
Nawałnica ścichła, świst wichury stawał się mniej gromki i nareszcie
dotarli do polany, gdzie płynął potok, utworzony przez ulewę.

Tu zatrzymali się, chcąc zdać sobie sprawę z głębokości wód.
W tej chwili piorun strzaskał grupę drzew hebanowych. Po drugiej

stronie polany w ogromnych podskokach porwało się jakieś wydłużone
cielsko, niby oszalałe, Aun i Zur poznali Tygrysa. Kręcił się w miejscu
przerażony, po czym, przystanąwszy ujrzał pionowe stworzenia.

Aun odgadywał zmysłami, że był to ten sam, który krążył

wokoło   ich   schroniska,   a   Zur,   skoro   ujrzał   opaloną   sierść   na   pier
siach,   był   tego   pewien.   Tygrys,   choć   mniej   wyraźnie,   również
rozpoznał   tę   zdobycz,   którą   ogień,   zasłona   z   lian   i   pożar   traw   czy
niły   tak   osobliwą.   Odnajdował   ją   w   chwili,   gdy   inny   ogień   pora
ził   drzewo   hebanowe.   Jej   obraz   w   połączeniu   z   groźnymi   wyda
rzeniami zachwiał zuchwalstwem drapieżnika.

♦

Ludzie i zwierz stali nieruchomo. Dzieliła ich zbyt mała odległość, by

ucieczka była możliwą. Już Aun odczepił oszczep, Zur w obawie, by
odwrót jego nie wywołał pogoni, także gotował się do walki.

I pierwszy miotnął włócznią. Zaświstała ponad wodą i ugodziła

drapieżnika koło prawego ślepia. Z okropnym rykiem zebrał się do skoku,
ale krew mąciła wzrok, sus nie miał  tej straszliwej  nieomylności,  która
skazywała  na śmierć  każdą bliską zdobycz.  Długie ciało stoczyło  się w
potok,   zawirowało   i   uczepiło   się   brzegu.   Aun   pośpieszył,   oszczep   jego
uderzył w pierś u nasady łopatki. Oszalały potwór wspiął się na brzeg i
natarł na ludzi. Kulał, bieg jego nie był szybki, druga włócznia Zurą wbiła
się w jego bok, podczas gdy syn Tura ranił kark.

Po czym z wysoko podniesionymi maczugami czekali. Aun )

Zatrzymało ich dopiero jezioro i zmusiło do oddalenia się od rzeki.

Znaleźli się u podnóża pasma górskiego. Nie było ono wy-

sokie. Wspinali

się   nań   przez   ćwierć   dnia   i   dotarli   do   płaskowyżu   zaczynającego   się
sawanną,   która   dalej   przechodziła   w   las.   Płaskowyż   ów   ciągnął   się   z
północo-wschodu   na   południo-zachód.   Z   północo-zachodniej   strony
górowała   nad   nim   skalista   ściana,   skąd   wypływały   dwie   mniejsze   rzeki
zasilające nowe jezioro.

Aun z Żurem doszli do lasu przed zapadającym zmierzchem. Skała z

porfiru   dała   im   pewną   kryjówkę   w   jamie,   do   której   dostęp   zagrodzili
gałęziami. Po czym rozpalili ognisko na sawannie i| upiekli przy nim dużą
jaszczurkę. Upał był  tu mniejszy niż na równinie, z pobliskich gór szedł
ochładzający   wietrzyk.   Po   tylu   gorących   wieczorach   obaj   ludzie
rozkoszowali   się   łagodnym   powietrzem,   wspominając   dawne   z   hordą
czuwania. Wdyehanie tego powietrza było im jednakowo prawie miłe, jak
zaspokajanie   głodu.   Rozlewny   poszum   lasu   przypominał   odgłosy   w   dali
toczących   się   wód.   Dolatywały   miauczenia   drapieżników,   złowieszcze
śmiechy hien lub wycia rudych psów.

Nagle wzmogła się wrzawa i między drzewami ukazały się

niesamowite postacie. Podobne były do psów i do Czerwonych Karłów. W
ich niespokojnych twarzach błyszczały okrągłe, blisko osadzone oczy, łapy
miały zakończone dłońmi.

Aun i Zur poznali je. Były to pawiany o sierści zielonej nai grzbiecie,

żółtawej na piersiach, z twarzami płonącymi jak zachódl słońca. Przyglądały
się ogniowi. Syn Ziemi nie czuł do nich nieA nawiści. Uważał je poniekąd
za podobne sobie istoty, w równej mierze jak Pożeraczy Ludzi. Aun
podzielał jego wierzenie. Od czasu wstąpienia na nową ziemię spotykali je
prawie codziennie,] wiedzieli, że są nieszkodliwe. Jednak podobieństwo do
Czerwonych Karłów było niepokojące.

W ginących blaskach dnia naliczyli około dwudziestu sztuk/;

Popatrzywszy przez chwilę na płomienie, małpy jęły skakać z ga-| łęzi na
gałąź, z drzewa na drzewo z zawrotną szybkością i znówj podglądały
osobliwe widowisko. Wreszcie jeden duży samiec —< rosły jak wilk —
zsunął się powoli na ziemię i podszedł do ognia.!

Postąpił   jeszcze   na   jakieś   dziesięć   łokci,   zatrzymał   się   i   wydał   coś   w
rodzaju cichej skargi czy przywoływania. Aun, pomny zdrad Czerwonych
Karłów,   nie   wyższych   od   pawianów,   zamierzył   się   oszczepem.
Usłyszawszy   skargę,   opuścił   go.   Małpa   po   chwili   znowu   zrobiła   parę
kroków. Po czym stanęła, jak gdyby u celu wędrówki, unieruchomiona w
równej mierze strachem i ciekawością.

Za nią rozległo się wycie, następnie drugie, na szczycie pagórka

ukazały się trzy wilki. A że biegły pod wiatr, ani ludzie, ani pawian nie
zauważyli ich nadejścia.

Małpa chciała powrócić na drzewo. Najszybszy z wilków zagrodził jej

drogę, dwa inne odcięły odwrót. Wolną jedynie była droga w stronę ognia.
Rosły pawian stał bezradny, jego towarzysze wrzeszczeli rozpaczliwie.
Wtedy zwrócił swą przerażoną twarz ku ognisku i wobec zacieśniającego
się ostrokąta utworzonego przez wilki, oszalały rzucił się ku ludziom.

Gdy dopadł ogniska, drapieżniki zbiegły się za nim, najzwin-niejszy

oddalony był już tylko o parę łokci. Pawian wydał jęk jakby przedśmiertny.
Pomiędzy srogimi płomieniami a pożeraczami mięsa nie było już wolnej
przestrzeni. Czekała go niechybna śmierć... Zwrócił swój wzrok na las, ten
szumiący przestwór zieleni, w którym z taką łatwością mógłby umknąć
przed zębami napastników i powtórnie strwożona jego twarz błagała ludzi.

Zur' powstał, mierząc oszczepem. Poczucie gatunku zawrzało w nim,

podskoczył   do   małpy.   Wilk   cofnął   się   przed   pionową   postacią.   Z   kolei
podniósł się Aun, wilki zawyły,  odsunęły się nieco, nie dając jednak za
wygraną.   Aun   rzucił   pogardliwie   kamieniem:;!   Najbliżej   stojący   wilk,
ugodzony w łopatkę, połączył się z pozo~ stałymi.

— Wilki nie są godne oszczepu i włóczni — szydził syn Tura.
Wśród konarów tam i z powrotem rzucały się pawiany, podczas gdy

osaczony bez ruchu patrzył na swych zbawców. Jego długie ręce drżały.
Przyczajony lęk trwał w jego piersi. Obawiał

się nieznanego ognia, wilków, tych postaci wyniosłych i tego o-sobliwego
głosu, tak różnego od innych głosów słyszanych w stepie i w puszczy. Z
wolna ścichło bicie jego serca i okrągłe oczy z upodobaniem spoczęły na
ludziach. Zaczynał nabierać ufności, Gdy silny nie uderza od razu, słaby po
pewnym czasie wierzy, że nie będzie uderzać wcale. Teraz pawian czuł
strach jedynie przed ogniem i wilkami. A nawet widząc, że płomienie nie
wychodzą poza stos ułożony z gałęzi, oswoił się i z ogniem.

Aun z Żurem, odegnawszy wilki, bacznie przyjrzeli się przybyszowi;

siedział jak dziecko, małe ręce i płaska prawie pierś uzupełniały to
podobieństwo.

— Wilki nie pożrą Zielonego Karła — powiedział Aun ze

śmiechem, na którego dźwięk małpa drgnęła.

— Aun i Zur doprowadzą go do drzew — dorzucił Wah.
Gdy się doń zbliżali, począł znów drżeć całym ciałem. Lecz

powolność   ruchów,   głosy,   które   utraciły   grożącą   wilkom   szorst
kość   brzmienia,   uspokoiły   pawiana;   coś   tkliwego   połączyło   te   trzy
istoty.   Dla   Auna   i   Zura   pozyskanie   nowego   towarzysza   było   ra
dością,   która   podniecała   ich   ciekawość   i   czyniła   życie   mniej   dzi
kim,

Płynęły chwile. Wilki nie przestawały czuwać, urywanym wyciem

wyrażały swą wściekłość na ogień, ludzi i na tę możliwą zdobycz, która im
się wymykała nie dzięki własnej chytrości lub zwinności,, lecz przez jakiś
niezrozumiały współudział.

Wreszcie oddaliły się, stopniowo zlewały się z nocą, a ponieważ

uchodziły pod wiatr, powrót ich nie mógł być niedostrze-żony.

Pawian pozostał. Przywykał do ogniska. Z gór szedł chłodny wiatr, a

przeczyste niebo chłonęło gorące oddechy, więc zwierz, naśladując ludzi,
radował się ciepłym tchnieniem płomieni.

Po czym wydał lekki okrzyk, długo popatrzył na ludzi i skoczył ku

drzewom.

Aun z Żurem żałowali jego odejścia.
Nazajutrz obaj ludzie pogrążyli się w puszczę. Zadziwiała ich

ogromem drzew i gąszczem zarośli. Wężów było mniej niż na

równinie, na wierzchołkach krakały gromady białogłowych kruków; czarne
byki przebiegały polanę, w widłach konarów ukazywały się ciemne
Niedźwiedzie, niekiedy u schyłku dnia pojawił się Lampart — lecz nie
ośmielał się napastować ludzi. Dalej ciągnęły się hordy brodatych małp z
długimi ogonami, zbierały się grupami wśród gałęzi, krzycząc przeraźliwie;
znana im była radość wspólnego bytowania i uczucie bezpieczeństwa, gdy
wspólnie broni się swych istnień i obszarów.

Na czwartą noc Aun zwietrzył jakąś osobliwą woń. Odkąd weszli na

nową ziemię, tak przypominającej woni człowieka nie spotkali. Zadrżał,
niepokój zjeżył mu włosy. Mniej straszne wydałyby mu się wyziewy
Tygrysa, Lwa, Macherodusa i Kota Olbrzymiego.

Zbudził Zura w przewidywaniu walki, obaj wytężyli zmysły. Wah,

którego powonienie było mniej wyczulone, zwietrzył jedynie jakiś
nieokreślony zapach. Aun, szeroko rozdymając nozdrza, orzekł:

— Wyziewy przypominają Kzamów.

Kzamowie byli najdzikszymi spomiędzy ludzi. Sierść lisia kępami

obrastała ich twarze i ciała, mieli długie ręce, niczym Ludzie Drzew, uda
kanciaste i nadmiernie rozwinięte duże palce u stóp. Pożerali zwyciężonych
Ulhamrów tak, jak ongiś pożerali Ludzi Bez Ramion.

Po pewnym czasie woń zdawała się słabnąć, widocznie tajemnicze

istoty oddalały się. Lecz nagle zaostrzyła się i Zur wyszeptał:

— Syn Tura mówi prawdę, jest to jakby woń Kzamów.

Trwożliwy niepokój przyśpieszał oddech Auna. Maczuga leżała u jego

stóp, przygotował procę, by móc miotać włócznią na dalszą odległość.

Teraz upewnił się, że istot było więcej, wyziewy dochodziły z dwóch

stron. Rzekł:

— Widzą nas, a sami są dla nas niewidoczni. Trzeba abyśmy

ich również dostrzegli!

Zur, powolniejszy od Ulhamra, zawahał się.

— Oświetla nas ogień — ciągnął dalej Aun.

Podniósł maczugę. Wah usiłował przeniknąć ciemności, nie mógł

jednak nic dojrzeć i pojmując, że obcy ludzie mogli spaść na nich
niespodziewanie, przyznał towarzyszowi słuszność.

Syn Tura począł oddalać się, Zur szedł za nim w milczeniu. Nachyleni

badali każdy zakręt przystając od czasu do czasu. Aun zasnuł otaczającą go
przestrzeń czułą siecią wzroku, słuchu, a szczególniej powonienia. W
jednej ręce dzierżył maczugę, a w drugiej procę z założoną do rzutu
włócznią. Idąc dalej nabierał przekonania, że nie było tam więcej nad dwie
istoty.

Coś zaszeleściło, zakołysał się krzak i po ziemi przeleciało lekkie

drganie czyjegoś biegu. Aun z Żurem dostrzegli poprzez gałęzie jakąś
postać, lecz tak niewyraźną, że nie mogli orzec, czy była ona pozioma, czy
pionowa. Sądząc jednak po biegu — było to-stworzenie dwunożne; pawian,
małpa brodata, a nawet gibon nie uciekałby w ten sposób.

Aun, zniżając głos, rzekł:

— To są ludzie.

Zatrzymali się przejęci. Ciemności nabierały grozy. I nagle wobec

niebiezpieczeństwa Aun rzucił swe wyzwanie wojenne. Usłyszeli drugi
bieg, równoległy do pierwszego, po czym kroki i wyziewy słabły. Ulhamr
rzucił się naprzód, Zur zapytał:

—Czemu Aun wydał swój okrzyk wojenny? Może ludzie ci nie chcą z
nami walczyć.
—Idzie od nich woń Kzamów!
— Woń Ludzi o Błękitnej Sierści też jest podobna do niej.
Ta uwaga uderzyła Ulhamra. Zmysł rozwagi zatrzymał go na

miejscu, długo wietrzył otaczające go ciemności i przemówił:

— Są już daleko!
— Znają las, a my go nie znamy! — mówił Zur — tej nocy

nie pokażą się więcej. Trzeba czekać do rana.

Aun nic nie odpowiedział. Zrobił parę kroków na lewo i przypadł do

ziemi. Wszelkie rodzaje szmerów stały się bardziej wyczuwalne i wśród
nich syn Tura z trudnością odróżniał odgłos biegu nieznanych istot.
Przycichał... już zamarł, podchodziły żerujące rude psy.

dzie bardziej od szakali, wilków i rudych psów potrafią tropić wroga.
Jedynie ptaki lotem swym ogarniają większe przestrzenie. Jeżeli dotychczas
nie natknęli się na żadną hordę, nie oznaczało to, by jej nie było na prawo
lub na lewo od nich lub by jej nie spotkali w powrotnej drodze.

Zur zdał się na los szczęścia. Bardziej przewidujący od Auna, mniej

skory do wałki, równy mu był odwagą, a przewyższał w godzeniu się z
przeznaczeniem. Ta ostatnia cecha była swoista Ludziom Bez Ramion.
Gdyby nie Aun byłby zupełnie samotny, wszystkie radości miały związek z
ich przymierzem — i żadna trwoga nie dawała się porównać z nudą życia
bez towarzysza.

Dzień minął spokojnie, obrali miejsce postoju w niczym nie zmąconej

ciszy.

Znajdowali się w głębi puszczy. Trzy ogromne głazy przedstawiały

dostateczne schronisko, które należało jedynie opatrzyć cierniami. Aun z
Żurem upiekli udzieojelenia, którego smak lubili, po czym ułożyli się do
snu pod gwiaździstym niebem. Świt był bliski, gdy zbudził się Aun. Ujrzał
Waha nadsłuchującego w kierunku południowym.

—Czy Zur usłyszał przechodzącego Lwa lub Tygrysa? Zur zaprzeczył,
doleciała go tylko jakaś podejrzana woń. I Aun głęboko wciągnął
powietrze i oświadczył:
—Ludzie Leśni powrócili!

Odchylił ogrodzenie z cierni i powoli skierował się na południe. Woń

ulatniała się, był to ślad pozostawiony przez te tajemnicze stworzenia.
Pościg w ciemnościach był niemożliwy. Obaj ludzie powrócili do kryjówki
w oczekiwaniu dnia. Rozpoczynał się on na wschodzie w szarawych
mgłach. Jakieś ptaszę zakwiliło wydymając swe drobne gardziołko-kobzę.
Rozpłomieniały się stopniowo obłoki. Ognie wschodzącego słońca, zrazu
niewyraźnie, poczęły wślizgiwać się między chmury; rozlały się w jeziora z
bursztynu, w rzeki ze szmaragdu. Tworzyły się purpurowe szczyty, które
ginęły nad krainą drzew. Poprzez gęstwinę ujrzeli szkarłatne słońce.

Wtedy Wah i Ulhamr wyruszyli w drogę. Skierowali się na

południe. Zdecydowali się na pościg za tajemniczym wrogiem/ mimo
grożącego im niespodziewanego napadu. Rozumieli, że na-J leży poznać
naturę i siłę tych istot, by móc przygotować obronę; i tu ostrożność Zura
zgadzała się z zapałem Auna.

Szli szybko nie zatrzymywani przez przeszkody. Napotykali ścieżki

wydeptane przez pojedyncze osobniki lub hordy.  Aun  m  dalszym  ciągu
badał   wyziewy,   które   przez   dłuższy   czas   ledwie   wyczuwalne,   koło
południa stały się znów ostre. Aun niecierpli-.' wie przyśpieszał kroku. Las
był teraz rzadszy. Ukazało się pustko-; wie z rozrzuconymi gdzieniegdzie
pojedynczymi   drzewami,   krzakami,   kępami   paproci   i   zdradliwymi
bagnami. Ulhamr zawahał się chwilę, lecz doleciała go wzmożona woń i
nagle   krzyknął;   na   miękkiej   ziemi   ujrzał   świeże   zupełnie   ślady,
Pozostawiły je stopy rozszerzone, o pięciu równych palcach, były bardziej
podobne doj stóp ludzkich niż do małpich.

Nachylony ku ziemi syn Tura długo przyglądał się tym śla-

;

dom i

rzekł:

— Ludzie Leśni są w pobliżu, nie dotarli jeszcze do lasu.

Towarzysze poszli dalej. Byli niespokojni, okrążali każdy

krzak, nim się do niego zbliżyli. Po przebyciu trzech do czterech tysięcy
kroków Aun wskazał na gąszcz zarośli, mówiąc cicho:

— Są tam!
Przejmował ich dreszcz, a w serca ogarnięte uczuciem wzajemnego

zrozumienia, wzmocnionym  wspólnie przeżytymi  dnia-i mi, wdzierał się
głęboki niepokój. Nic nie zdradzało siły wroga.; Wiadome było tylko, że
wrogów   jest   dwóch.   Aun   uważał   siebie   za   siłę   równą   Naohowi,
najmocniejszemu   ze   wszystkich   Ulham-rów,   ale   Zur   był   jednym   z
najsłabszych;  prawie każdy z wojowni^ ków wywijał cięższą maczugą i
ruchy   miał   szybsze.   Należało   z|9   tem   tak   pokierować   walką,   by   ją
prowadzić z pewnego oddalenia.;;' O ile przeciwnicy nie posiadają proc
przewaga będzie po stronie Ulhamra i Waha:

—Czy Zur jest gotów do walki? — spytał Aun z zaniepokojoną
troskliwością.
—Zur jest gotów... ale trzeba spróbować, czy riie dałoby się

zawrzeć przymierza z Ludźmi Leśnymi, jak to niegdyś uczynili Wahowie z
Ulhamrami.

'— Obie hordy walczyły z Czerwonymi Karłami.

Aun szedł na przedzie, miał bowiem lepsze powonienie i pragnął

wytrzymać pierwsze natarcie. Domagało się tego wrodzone mu,
nieustraszone męstwo oraz obawa utracenia towarzysza.

Zbliżywszy się o sto kroków jęli okrążać zarośla, zatrzymując się

niekiedy, by uważnie badać rzadziej porośnięte przestrzenie. Pomiędzy
łodygami i wśród listowia nie mogli dojrzeć żadnych kształtów
zwierzęcych.

W końcu Ulhamr zawołał donośnym głosem:

— Ludzie Leśni myślą, iż się ukryli, ale my znamy ich kry

jówkę. Aun i Zur są silni, zabili czerwonego potwora i Tygrysa.

Gęstwina strzegła swej tajemnicy, żaden szelest nie przerwał ciszy,

słychać było jeno lekkie poszumy drzew, brzęczenie czerwonych much i
daleki śpiew jakiegoś ptaka. Aun tracił cierpliwość:

— Ulhamrowie mają węch szakali, a słuch wilków. Dwóch

Ludzi Leśnych ukryło się tam w krzakach!

Klucz żółtogłowych żurawi zleciał w pobliże moczaru porośniętego

lotosami. Nad szczytami drzew na skrzydłach nieruchomych ważył się
sokół, a w dali, w jarzącym- świetle spalającym trawy, przemknęło stado
antylop. Strach, rozwaga, a może przebiegłość doradzały nieznanym
istotom zachować milczenie.

Aun przygotował włócznię i procę, lecz po chwili jął zbierać cienkie

gałęzie i prostować je. Zur go naśladował.

Zakończyli te przygotowania, niepewni, co począć dalej. Zur wolałby

czekać,   nawet   Aun   był   pełen   wątpliwości...   Myśl   o   czyhającym
niebezpieczeństwie   była   mu   coraz   bardziej   nieznośna,   założył   jedną   z
gałązek na procę i wprawił ją w ruch; pocisk poleciał, lecz nie wywołał
wrażenia.   Trzykrotnie   ponawiali   miotanie   —   równie   bezskutecznie.   Po
piątym rzucie dał się słyszeć przytłumiony krzyk, rozchyliły się gałęzie 1
spoza krzaków wyskoczyło jakieś obrośnięte stworzenie.

Podobnie jak Aun i Zur trzymało się na dwóch nogach,

grzbiet miało pałąkowaty, ramiona równie strome jak Waha, wysuwały się
ku przodowi, pierś miało wystającą — psią, głowę grubą z ciężką
paszczęką i niskim czołem, spiczaste uszy przypominały jednocześnie uszy
psów i ludzi; kępa włosów 'tworzyła na głowie rodzaj czuba, boki jej
pokryte były krótką, najeżoną szczeciną, długość rąk była mniejsza niż u
małp. Przybysz trzymał w garści ostro zakończony kamień...

Był niższy od Ulhamrów, lecz wyższy od Czerwonych Karłów,

odznaczał się suchymi wydatnymi mięśniami. Jego okrągłe oczy
zatrzymały się przez chwilę na wojownikach, gniewnie na-marszczył czoło,
słychać było zgrzyt silnych szczęk.

Aun z Żurem przypatrywali się tej postaci śledząc jej ruchy. Ostatnie

ich wątpliwości rozproszyły się. Istota stojąca przed nimi była człowiekiem.
Kamień trzymany w dłoni był obrobiony. Stała na tylnych łapach pewniej
od Ludzi o Błękitnej Sierści. W ruchach jej było coś nieuchwytnego, czego
nie posiadały żadne gatunki małp...

Zur stał w niepewności, ale rosły Ulhamr, porównując broń

przeciwnika ze swoją maczugą, włóczniami i oszczepem, a własną
wyniosłą postać — z tym krępym kształtem, pojął swą przewagę. Postąpił
parę kroków naprzód, wołając:

— Syn Tura i syn Ziemi nie chcą zabijać Człowieka Leśnego!
Odpowiedział mu głos chrapliwy, podobny do pomruku

Niedźwiedzia; były w nim jednak zaczątki mowy składanej. Jednocześnie
rozległ się inny głos, cieńszy, i ukazała się druga postać. Drobniejsza, o
wąskiej piersi, wydętym brzuchu i pałąkowatych nogach, patrzyła
okrągłymi, -ruchliwymi oczami; pod wpływem lękliwej napastliwości
rozchylała szczęki.

Auna ogarnęła wesołość. Wskazał na swą broń, uniósł muskularne

ramiona.

— Czy człowiek i kobieta o dużej sierści, mogliby walczyć

przeciw Aunowi?

Śmiech jego zadziwił tamtych — trwoga powoli ustępowała. Na

obrzękłych twarzach pojawiło się zaciekawienie, wtedy łagodnie zaczął
przemawiać Zur:

— Czemużby Ludzie Włochaci nie mieli zawrzeć przymierza

z Ulhamrem i Wahem? Puszcza ciągnie się bezkresna, żer jest ob
fity. ..

Czuł, że nie mogli go rozumieć, ale tak jak Aun, wierzył w potęgę

słowa składanego. Nie omylił się. Włochaci ciekawie nadstawiali uszu i z
wolna zrodziła się w nich ufność.

Gdy Zur zamilkł, nadsłuchiwali jeszcze chwilę, po czym kobieta

wydała dźwięki, które, choć mało różniące się do zwierzęcych, posiadały
jednak rytm mowy ludzkiej. Aun zaśmiał się dobrodusznie i złożywszy
broń u swych stóp, jął im dawać przyjazne znaki. Teraz śmiała się i kobieta
śmiechem suchym, urywanym, niewprawnym; mężczyzna zawtórował jej
niezdarnie.

Wówczas Ulhamr i Wah podeszli do krzaków. Szli wolno,

zatrzymując się, dźwigali jedynie maczugi. Włochaci patrzyli na idących, to
cofając, to gotując się do ucieczki; na śmiech Ulhamra wracali z powrotem.
Nareszcie znaleźli się o dwa kroki od siebie.

Była to chwila rozstrzygająca. Tępe twarze tubylców wykrzywiała

podejrzliwość, przewracali oczyma, a czoła ich pokrywały się falą
zmarszczek. Mężczyzna odruchowo podniósł kamień, lecz Aun wskazując
na swą ogromną maczugę rzekł śmiejąc się: -;

— Co znaczy ten mały kamień.Człowieka Włochatego w po

równaniu z wielką maczugą?,

A Wah głosem śpiewnym dodał:

— Aun i Zur nie są Lwami ani Tygrysami!

Obawy pierzchły. Kobieta uczyniła pierwszy krok. Dotknęła ramienia

Zura, coś przy tym bełkocąc. A że żaden czyn wrogi nie nastąpił,
niebezpieczeństwo wydawało się już nieprawdopodobne. Zwierzęca ufność,
którą rodzi każde nieszkodliwe zbliżenie, powoli wzmagała się. Zur podał
kawał szuszonego mięsa, które chwycił i pożarł mężczyzna, kobieta
otrzymała od Auna pieczone korzenie.

Nim skończył się dzień była już między nimi zażyłość sprawiająca

wrażenie długich miesięcy wspólnego bytowania.

Ogień zgoła nie przeraził nowych towarzyszy, patrzyli, jak

pełzał wzdłuż gałęzi i prędko przywykli ogrzewać przy nim swe! członki.
Powiał  chłodny wiatr, od nagrzanej  ziemi szły ku niebio- ! som poprzez
czyste powietrze promienie ciepła. Koczownicy ra- < dowali się widząc te
dziwne   istoty   przykucnięte   koło   ogniska.   Przypominało   im   to   wieczory
spędzane   z   hordą.   Czuli   płynące   '   z   liczebności   gromady   współbraci
poczucie bezpieczeństwa...

Zur usiłował zrozumieć nieokreślone dźwięki i znaki, którymi-

posiłkowali się nowi towarzysze.. Doszedł, iż coś w rodzaju słowa Rah
mogło oznaczać imię, a kobieta wabiła się Wao; chciał i też dowiedzieć się
od nich, czy w lesie byli jeszcze inni ludzie i czy tworzyli hordę.
Wielokrotnie wymieniane znaki miały ze sobą pewną łączność, lecz częściej
te błyski porozumienia rozpraszały się, gubiły...

Podczas następnych dni zażyłość złączyła ich silniej. Włochata para

pozbyła się obaw. W ich mózgach, znacznie słabiej rozwiniętych, jak u Auna
i   Zura,   ustaliło   się   przyzwyczajenie.   Posiadali   wrodzoną   łagodność,
skłonność do ulegania, która ustępowała objawom brutalności jedynie wtedy,
gdy   ogarniał   ich   gniew   lub   strach.   Poddawali   się   przewadze   Ulhamra   i
zmyślnej   cierpliwości   Zura.   Wrażliwością   zmysłów   dorównywali   synowi
Tura.   Pewna   właściwość   wzroku   pozwalała   im   widzieć   w   nocy   równie
dobrze jak Panterze. Łazili po drzewach ze zręcznością małp. Mięso spo- ;
żywali   chętnie,   lecz   umieli   poprzestawać   na   młodych   liściach,   łodygach,
trawach, surowych korzeniach i grzybach.

Ongiś w puszczach trzeciej epoki ich lemuryjscy przodkowie)

wynaleźli- mowę i z grubsza obrabiali kamienie. Rozproszyli się po świecie.
I podczas gdy jedni nauczyli się posługiwać ogniem, gdy inni odkryli
umiejętność wydobywania go z kamienia i suchego drzewa, a narzędzia i
broń udoskonalały zręczniejsze ręce, oni, by- j tując w bardziej
umiarkowanych i obfitych w zdobycz okolicach, pozostali takimi samymi
Lemuryj czy kami jak dawniej. Ich mowaj nie ulegając poprzez tysiąclecia
żadnym zmianom zatraciła może niektóre dźwięki, jednak porozumiewawcze
ruchy rąk, choć za-i wsze podobne, objawiały zdolność przystosowania się
do nowych Warunków.

W razie potrzeby stawiali czoła nawet Lampartowi, Panterze, wilkom

lub   rudym   psom,   które   rzadko   ich   zaczepiały.   Zwinność   w   łażeniu   po
drzewach chroniła ich często przed Lwem i Tygrysem, których obecność
wyczuwali  z daleka. Różnorodność pożywienia sprawiała, że prawie nie
znali   głodu.   Nawet   w   zimie   z   łatwością   odnajdywali   korzenie   i   grzyby
jadalne.   O   dojmujących   chłodach,   które   znosić   musieli   Ulhamrowie,
Wahowie, Czerwone Karły i Kzamowie po tamtej stronie gór, na ziemiach
północy i zachodu, nie mieli pojęcia.

Był to jednak zmierzch gatunku, niegdyś licznie zamieszkującego

dżunglę   i   puszczę.   Na   wschodzie   i   południu   wytępiły   ich   jakieś
tajemnicze.przyczyny.   Inni   ludzie,   silniejsi   od   nich,   lepiej   władający
słowem, bronią i ogniem, wyparli Ludzi Lemuryjskich na płaskowyż. Od
tysiąca  lat zwycięzcy z rzadka, dwa, trzy razy w ciągu  trwania jednego
pokolenia, nachodzili ten obszar; nie zatrzymywali się tu jednak dłużej. Gdy
się   zjawiali,   pierwotni   ludzie   zapadali   w   głąb   puszczy.   Były   to   okresy
trwogi, której wspomnienie wżerało się w ich zmysły i jedyne chwile, w
których życie Ludzi Lemuryjskich stawało się smutne.

Rahowi i Wao obcą dotąd była ta zmienność losu. Byli młodzi, nie

ucierpieli od najścia. Parę'razy widzieli na skraju płaskowyżu ognie
obozowisk. To niewyraźne wspomnienie przekazywane- przez przodków
odżyło u ogniska Auna i Zura.

Tymczasem Zur i Wao coraz lepiej zaczęli się rozumieć. Wah. już

wiedział, że w puszczy jest więcej Lemuryjczyków i uprzedził o tym Auna.
Syn Tura przyjął tę wiadomość obojętnie. Sądził, że przez przymierze
zawarte z Rahem uniknie walk z innymi ludźmi jego plemienia i że oni nie
odważą się go zaczepić.

Zur nie podzielał tej pewności. Lemuryjczyków uważał za mało

skłonnych do walki — Rah i Wao nić polowali na drapieżne zwierzęta —
ale obawiał się, by ludzie ich hordy nie myśleli, że wojownicy chcą ich
napaść.

Był wieczór, płomienie pląsały wzdłuż suchych gałęzi. Rah z Wao

przyglądali się z błogim zadowoleniem i nauczeni przez Zura, bawili się
dorzucaniem chrustu do ogniska. Myśliwi byli

zajęci   obracaniem   nadzianego   na   pałkę   uda   daniela.   Rozkoszny   zapach
pieczonego   mięsa   już   się   rozchodził.   Na   płaskim   kamieniu   prażyły   się
grzyby.   Poprzez   sklepienia  konarów  widniały  w  otoczeniu  gwiazd   ostre
rożki księżyca.

Kiedy pożywienie było już gotowe, Aun podsunął jedną część

Lemuryjczykom, resztą zaś podzielił się z towarzyszem. Chociaż
schronisko nie było specjalnie przygotowane, czuli się bezpieczni. Dookoła
rosły drzewa o pniach zbyt wysokich, by Tygrys mógł się na nie wdrapać,
na których zaś zdążyliby się ukryć przed natarciem drapieżnika.

Ogarnął ich słodki spokój. Żaden brak ufności nie rozdzielał tych

pierwotnych istot. Nieszkodliwi jedni dla drugich, gotowi wspólnie bronić
się przed zasadzkami świata, zażywali wielkiej radości, wypoczynku i
obfitego pokarmu.

Nagle Aun z Rahem, a po chwili Wao zadrżeli. Powiała jakaś ulotna

woń. Lemuryjczycy wydali dźwięk podobny do śmiechu. Ulhamr
zaniepokojony rzekł do Zura:

— Oto nowi ludzie są w pobliżu.

Wah zwrócił się do kobiety. Wysunęła głowę, jej widzące w

ciemnościach oczy wpatrywały się w mrok. Dotknął jej ramienia i głosem
oraz znakami pytał. Zadawane pytanie było jasne, wydarzenia czyniły go
jeszcze bardziej przejrzystym. Wao, podniósłszy głowę, wyciągnęła
ramiona i skinęła twierdząco.

— Aun ma słuszność — powiedział syn Ziemi — inni Ludzie

Leśni przybyli!

Ulhamr powstał, Rah poczołgał się w trawy, nastąpiło lekkie

zamieszanie. Podejrzenie zacisnęło szczęki Auna, zmarszczyło brwi Zura.
Tymczasem Rah posuwał się dalej. Zur odwołał go; twarz Lemuryjczyka
wyrażała niepewność istot chwiejnych, pragnął biec do swoich, lecz lękał
się Auna.

Po krótkiej przerwie syn Tura chwycił broń i poszedł w kierunku

wzmagających się i coraz liczniejszych wyziewów. Wojownik liczył, że w
zaroślach znajduje się sześciu lub siedmiu ludzi, przyśpieszył biegu. Nagle
uderzyła go woń zupełnie bliska i równie nagle rozproszyła się. W
szarawym świetle, sączącym się przez

konary.Ulhamr ujrzał przelotne zarysy jakichś postaci. Wojownik puścił się
ze   zdwojoną   szybkością,   hamowany   niekiedy   w   swym   pędzie   przez
splątane zarośla. Naraz przystanął. Przed nim na szerokości dwustu łokci
rozpościerała   się   wodna   powierzchnia;   poruszył   się   świat   żab,   jedne
porywały   się   do   skoku,   inne   między   lotosami   zawodziły   starczymi,
rozbitymi głosami; miesiąc rzucał długie drgające smugi światła.

Na przeciwległy brzeg jęły wyskakiwać niewyraźne kształty ludzkie,

wynurzały się jakby spośród wodorostów. Aun zwrócił się do nich:

— Syn Tura i syn Ziemi są sprzymierzeńcami Ludzi Leś

nych!

Na ten potężny głos nieznane istoty stanęły, by przyjrzeć się

wołającemu. Następnie zaczęły wydawać ponure okrzyki i potrząsać swymi
ostrymi   kamieniami.   Już   zamierzały   dalsze   natarcie   na   południe,   gdy   z
kolei pokazał się Rah. Przemówił do ludzi swego plemienia, wskazał na
Auna   kładąc   ręce   na   jego   piersi.   Odpowiedziały   skrzeczące   głosy   i
gwałtowne   ruchy   rąk.   Widzącymi   w   ciemnościach   oczami   dokładnie
rozróżniali Lemuryjczyka i Ulhamra; dla Raha ani jeden z ich ruchów nie
był stracony.

Wrzawa doszła do szczytu, gdy ujrzeli Wao z Żurem. Zapanowała

przerwa.

— W jaki sposób Ludzie Włochaci przebyli moczar? — za

wołał Aun.

Wahowi udało się wytłumaczyć to pytanie Wao, która śmiejąc się

poszła na lewo i pociągnęła go za sobą. Wtedy pod przezroczystą tonią Zur
ujrzał ciemniejszą smugę. Wao weszła do wody pogrążając się powyżej
kolan, powędrowała tym podwodnym szlakiem. Aun bez wahania poszedł
za nią, Rah kroczył przed Żurem.

Na Lemuryjczyków napłynęła nowa fala lęku, w ślad za jedną z kobiet

rzucili się do ucieczki. Przenikliwym głosem przemówił do nich Rah.
Samiec, osobliwy wśród innych ze względu na krępą budowę, opamiętał się
pierwszy; stopniowo wszyscy przestali umykać. Ustawili się długą łamaną
linią.

mogło uczynić ich groźnymi. Aunowi wierzyli ślepo, miłowali go i
podziwiali. Jego grzmiący głos wprawiał ich w radosny zachwyt. O zmroku,
gdy miedziane blaski ognia pląsały po trawach lub rzucały snopy światła aż
pod sklepienia drzew, zbierali się, szczęśliwi, wokół syna Tura. Wszystko,
co ich przerażało w Ludziach Ognia, tu zamieniło się w poczucie
bezpieczeństwa. Obecność Zura była im prawie równie miła. Poznali jego
zmyślną! przebiegłość, wiedzieli, że olbrzym słucha jego rad,

przy tym ro-i

zumiał ich znaki i niewyraźne słowa. Mieli go poniekąd za równe-, go sobie
i tak, jak swojego miłowali; natomiast w stosunku do Auna było coś w
rodzaju czci...

W miarę posuwania się na południe Lernuryjczycy wykazy-! wali

chwiejność, graniczącą nieraz z lękiem. Wao objaśniła, iż do-, chodzą do
końca puszczy. Wędrowali po stokach, gorąco było coraz bardziej, palmy,
liany, bananowce i bambusy stawały się liczniejsze.

Jednego popołudnia pochód ich został wstrzymany przez pio-j nowe

niemal obsunięcie się ziemi. W rwącej dolinie szumiał wart-j ki potok. Po
tamtej stronie brzeg znów się wznosił, był jednak niższy od tego, na którym
zatrzymali się koczownicy. Dalej otwierała się sawanna poprzerzynana
wysepkami drzew. Lernuryjczycy, długo przyczajeni wśród krzaków, badali
przestrzeń drga*-; jącymi źrenicami. Zur, porozumiawszy się z Wao, rzekł
do syna| Tura:

— Jest to kraina Ludzi Ognia!

Aun wpatrywał się z dziką ciekawością. Zur-
dodał:

— Gdy przybywają do puszczy zabijają Ludzi Włochatych Ą

pożerają tak, jak jelenia lub antylopę!

W piersi Auna zawrzał gniew, przypomniał sobie Kzamów, tych

Pożeraczy Ludzi, którym Naoh odebrał ogień.

Miejsce było dogodne na obozowisko. W skale znajdowała! się długa

pieczara, łatwa do obronienia bądź to przed ludźmi, bądź to przed
drapieżnikami; wychodziła na polankę, na której można było rozniecić
ogień niewidoczny z oddalenia dzięki okalającej ją;

gęstwinie. Aun i Zur, wspomagani przez Lemuryjczyków, umocnili wejście
do pieczary. Gdy nadszedł wieczór, była silnie zabezpieczona — mogła
wytrzymać natarcie trzydziestu ludzi. ' Syn Tura rzekł:

— Aun, Zur i Ludzie Włochaci razem są silniejsi od Ludzi Ognia.

I zaśmiał się śmiechem niezwyciężonych — radość jego udzieliła się

innym. Słońce, podwójne przez odbicie w rzece, płonęło, obłoki wypełniły
się czarodziejską chwałą, stając się podobne do szkarłatnych skał północnej
krainy Wahów, otwierały się na kwietne doliny i na siarczane otchłanie. W
zapadającym mroku piękny również był ogień ogniska, świeży podmuch
dopomagał mu pożerać korę i gałęzie; dla hordy piekł się cały jeleń;
Lemuryj-czycy, nauczeni przez Zura, prażyli korzenie, fasolę i grzyby.

Pod koniec posiłku Rah, siedzący w pobliżu zarośli, zerwał się na

równe nogi wydając chaotyczne dźwięki. Ręką wskazywał przeciwległy
brzeg.

Aun z Żurem weszli w gęstwinę i zadrżeli. Na lewo od ich obozowiska

po tamtej stronie rzeki płonął ogień. Był jeszcze słaby, blask jego niepewnie
sunął po konarach i gałęziach. Wreszcie ożywił się, buchnęły gwałtownie
płomienie. Unosił się czerwonawy dym. Wzrastające płomienie walczyły z
ciemnością, chciały ją pokonać, ich trzask rozchodził się po stepie.
Przesuwały się jakieś postacie, to czarne, to miedziane, zależnie od tego, czy
przecho-' dziły przed, czy poza ogniskiem.

Wszyscy Lemuryjczycy udali się za Aunem. Poprzez rozchylenia w

gąszczu trwożnie przypatrywali się ruchom nieprzyjaciela, co chwila
wstrząsał nimi dreszcz. W pamięci starszych odżyły popłochy ucieczek,
rozpłatane oszczepem lub toporem ciała towarzyszy.

Aun, pilnie śledząc, coraz lepiej dostrzegał, co się tam działo. Ludzie

Ognia piekli duże kawały zwierzyny. Było ich siedmiu, samych mężczyzn;
prawdopodobnie stanowili wywiadowczy oddział łowiecki. Ulhamrowie,
Czerwone Karły, Kzamowie, a ongiś i Wahowie nieraz wysyłali podobne.

Jeden z mężczyzn hartował w płomieniu jakieś ostrze. Zdawali się

nieświadomi, że drugie ognisko znajduje się w pobliżu. Obozowisko ich
było położone niżej i zarośla tworzyły między nimi zasłonę prawie
nieprzeniknioną. Lecz Aun wkrótce odgadł, iż coś ich zastanawiało,
zwróceni ku skalnej polanie uważnie patrzyli.

— Widzą łunę naszego ognia — powiedział Zur.

Ich spokój dziwił go. Może przypuszczali, że to drugie obozowisko

było także zajęte przez ludzi z ich hordy. Zagadnął Wao Ta wskazała na
rzekę, na jej bieg górny i dolny, i dała do zrozumienia, że przejście było
gdzieś daleko. Prąd był tak wartki, że człowiek ani zwierzę nie mogli go
przebyć wpław. By dojść do wrogiego obozowiska, należałoby wędrować
aż do rana. Jedna jak i druga strona miały na razie zapewniony spokój.

Aun długo jeszcze przyglądał się tym istotom, bardziej zbliżonym do

jego rasy od Lemuryjczyków. Byli jednak podobniejsi do Kzamów niż do
Ulhamrów. Z odległości dostrzegł krótkie nogi, piersi raczej głębokie niż
szerokie, ich czaszki były węższe niż u Pożeraczy Ludzi, z ciężkimi
paszczami i ogromnymi oczodołami.

— Ludzie Ognia nie napadną na nas tej nocy! — twierdził

Aun. — Czy ośmielą się zaczepić nas jutro?

Jego mężne serce nie obawiało się walki, nosił w sobie wiarę w

zwycięstwo. Lemuryjczycy, słabsi od wroga, przeważali liczebnością, poza
tym Ulhamr polegał na własnej sile i przebiegłości Zura. Zapytał:

— Czy Ludzie Ognia mają włócznie i ości?
Wao po dość długim wysiłku zrozumiała pytanie zadane jej przez

Zura, zwróciła się do najstarszego ze swych towarzyszy.

—Ciskają kamieniami! — odgadł odpowiedź z pomieszanych znaków
zamienianych pomiędzy Lemuryjczykami.
—I nie umieją wydobyć ognia z kamieni! — radośnie podchwycił
Aun.

Dostrzegł bowiem w pewnej odległości od ogniska dwa nikłe płomyki

tlące się w klatkach kamiennych. Gdyby udało się zabić

ich ogień, jak to niegdyś wydarzyło się u Ulhamrów, zanim jeszcze Naoh
przyniósł jego tajemnicę od Wahów, byliby zmuszeni powrócić do hordy.

Noc przeszła spokojnie. Aun, sprawujący pierwsze czaty, mógł z

łatwością   mieć   baczenie   na   wroga,   gdyż   księżyc   zachodził   później   niż
poprzedniej nocy, razem z nim czuwali dwaj Lemuryj-czycy. Nauczyli się
być   ostrożnymi   i   gdy   czuli,   że   im   coś   zagraża,   kolejno   czatowali.   Ze
wszystkich   niebezpieczeństw   bliskość   Ludzi   Ognia   podniecała   ich
najsilniej.

Gdy Auna zamienił Zur, księżyc już odszedł. Tam w dali ogień rzucał

już tylko słabe blaski. Wojownicy spali z wyjątkiem jednego. Było widać,
jak krążył w półmroku. Po jakimś czasie Zur przestał go odróżniać, ale oczy
Raha przenikające ciemności śledziły go nadal. Ciągnęła się noc. Tysiące
gwiazd zapadało na .wschodzie, inne nadciągały w wędrówce ku szczytowi
nieba. Jed-- na tylko czerwona gwiazda Małej Niedźwiedzicy trwała
nieruchomo. Przed samym świtem opary rzeczne zaczęły spowijać prze-
ciwległy brzeg.

Obozowisko Ludzi Ognia przestało być widoczne.

Dzień rozpoczął się we mgłach. Poranny powiew czynił w nich

wyrwy, wreszcie pochłonęło je słońce. Powoli okolica stawała się
widoczna. Zarysowały się wierzchołki gór, a gdy poszarpane kłęby oparów
rozwiały się całkowicie, ujrzano ich stoki pokryte bujną zielenią.

Z piersi Lemuryjczyków wydobył się krzyk, w którym brzmiała

skarga. Ludzie Ognia zniknęli!

Popielisko i trochę poczerniałych głowni znaczyło miejsce ich postoju.

być suszone na słońcu i ogniu; Lemuryjczycy gromadzili zapasy roślinne.

Jednocześnie wszyscy zwracali baczną uwagę na otoczenie. Czynili to

odruchowo, tak jak zwykły czynić szakale i rude psy. Dostęp na polanę,
zamknięty  od   południa   rzeką   i   skałami,   ze  wschodu   długą   wydmą,   a   z
zachodu   trzęsawiskami,   był   ciężki.   Pozostawała   tylko   droga   przez   bór
położony za skałami, oddzielony jednak od nich pasmem ziemi łatwej do
strzeżenia.  Tak  więc  żaden  niespodziewany  napad  nie  był   możliwy.  By
dotrzeć do schroniska drogą przez bór, musieliby Ludzie Ognia przebiec
pięćset do dziewięciuset łokci pod sypiącymi się pociskami proc, włóczni i
ości.

Do samego wieczora nic nie zdradzało, by wróg zbliżał się. O

zmierzchu Lemuryjczycy rozbiegli się w promieniu trzech tysięcy kroków.
Aun wspiął się na najwyższą skałę. Nie zauważono nic podejrzanego.
Nieprzyjaciel, o ile nadszedł, nie podchodził blisko, Ulhamr uspokojony
rzekł do Zura:

— Ludzi Ognia było tylko siedmiu. Odeszli!

Chciał przez to wyrazić, że widok dużego ognia musiał w nich

wzbudzić przekonanie o liczniejszej obecności, a więc mogącej się obronić,
gromady. Zur nie podzielał tej myśli. Bardziej przewidujący od Ulhamrów,
a może nawet od wszystkich innych ludzi, zachował na skutek wytępienia
Wahów przez Czerwonych Karłów niewygasającą nieufność.
Odpowiedział:

—Nie przyszli, bo udali się do hordy po wojowników.
—Ich horda daleko! — utrzymywał beztroski Ulhamr. — Po co
mieliby wracać?
—Zechcą przekonać się, co za nowi ludzie przebywają w puszczy,
wszak wiedzą, że Ludzie Leśni nie umieją rozniecać ognia.

Odpowiedź ta zastanowiła Auna. Rozmieściwszy straże tak, by

uniknąć napaści znienacka, objął jak zwykle pierwszą kolej czuwania. Jasny
świetlany półksiężyc zachodził dopiero w połowie nocy. Okoliczność ta,
sprzyjająca dla Auna, nie miała znaczenia dla Lemuryjczyków, którzy
równie dobrze widzieli w nocy;

mrok   dawał   im   nawet   pewną   przewagę.   W   ciszy   nocnej   dochodziły
oddalone głosy żerujących drapieżników. Aun siedział u ogniska bez myśli
i   marzeń,   czuwały   jedynie   jego   zmysły.   Trzej   lemu-ryjscy   czatownicy
bardziej   jeszcze   od   niego   pogrążeni   byli   w   o-drętwieniu,   ale   najlżejszy
podejrzany wyziew byłby ich postawił na nogi. Ich słuch i nieomylne, jak u
rudych psów, powonienie zarzuciły na otaczającą przestrzeń swą czułą sieć.

Półksiężyc przebył już dwie trzecie swej drogi, gdy Aun uniósł głowę.

Widząc, że ognisko zamieniło się w stos żarzących głowni, odruchowo
dorzucił chrustu. Po czym, wietrząc dookoła, spojrzał na wartowników.
Dwóch powstało, trzeci wkrótce uczynił to samo.

Od strony lasu dochodziły jakieś słabe wyziewy.

Były tak podobne do wyziewów Lemuryjczyków, że Aun począł

przypuszczać bliskość łazęgów tego plemienia. Podszedł do Raha; ten stał
drżący z nastawionymi uszami i szeroko rozwartymi nozdrzami. Gdy Aun
znalazł się obok niego, wyciągnął rękę w kierunku puszczy i wybełkotał
kilka niezrozumiałych dźwięków. Aun jednak zrozumiał. Chelejowie
nadeszli!

Zaszyci w gąszczu widzieli ogień, widzieli Ulhamra, a sami pozostali

niewidoczni.

Napaść znienacka zdawała się niemożliwą. Dookoła jaskini ziemia

była porośnięta trawą, gdzieniegdzie tylko jakieś samotne drzewo lub kępa
krzaków przerywały jednostajność krajobrazu.

W srebrzystej, księżycowej poświacie ostry wzrok Auna chwytał

wszystkie   szczegóły   otoczenia.   Pierś   jego   wzbierała   nieustraszonym
męstwem,   z   trudem   powstrzymywał   wyrywający   się   z   gardła   okrzyk
bojowy. Zawrzała w nim nienawiść. Wszak Ludzie Ognia przeszli przez
rzekę, otoczyli  pustkowie po to, by napaść na obozowisko. Dawali  tym
dowód zawziętości, odwagi i wrogich zamierzeń.

Przed obudzeniem Zura obszedł polanę koło jaskini, usiłując

dokładniej określić, skąd nadciągają wyziewy oraz liczebność przeciwnika.
Trzymał w ręku procę, z ramienia zwieszały się dwie włócznie i ość.
Pragnął wywabić Chelejów z głębi lasu,

rachując, że wobec przewagi miotanej broni zrani łub zabije wielu, mm
zbliżą się na tyle, by skutecznie móc ciskać kamie-; mami.

Lemuryjczycy, poczuwszy niezwykłą obecność, jęli wychodzić z

pieczary jeden za drugim, towarzyszył im Zur. Dzięki Wao poznał od razu.
rodzaj niebezpieczeństwa.

Ró,śiy Ulhamr śledził to swoich sprzymierzeńców, to falujący gąszcz

gałęzi. Ukrywający się tam mogli być w liczbie siedmiu..; Tu iii było ośmiu
Lemuryjczyków mężczyzn, cztery kobiety, prawie równe im siłą, oraz Aun i
Zur. O ile Lemuryjczycy okażą ii rwo — przewaga będzie po stronic
sprzymierzonych. Ale było widbi nc, że większość jest tak przerażona, że
nie wytrzyma silniejszego natarcia. Jedynie Krępy, Rah, Wao i jeden
podrostek o żyv> yeti qczaćh wykazywali odwagę.

Czy wojownicy są równie liczni, jak wczoraj? — pytał

ZlUl".

■ Nie ma ich więcej! — odparł Aun. — Czy należy wydać: akr:' ) k

(sojowy?

Zur przedkładał przymierze nad walkę. Odparł po chwili:

.... Puszcza jest rozległa, żeru starczy dla wszystkich. Czy

Zur może przemówić do Ludzi Ognia?

Pomimo podniecenia Aun ustąpił i Wah począł mówić miękko i

śpiewnie: '

--- 'Syn Tura i syn Ziemi nigdy nie walczyli z Ludźmi Ognia. Nie są

ich wrogami.

Bór stal cichy. Teraz przemówił Aun:

Syn Tura ubił Czerwone Zwierzę! Aun ż Żurem pobili Tygrysa,

posiadają maczugi, ości i włócznie. Jeżeli Ludzie Ognia chcą wojny, żaden
z nich nie powróci do swej hordy!

Odezwał się tyłko lekki podmuch wietrzyka. Koczownik po-' stąpił ku

gęstwinie na sto kroków, głos jego zabrzmiał mocniej:

■•■-• Czy Ludzie Ognia nie chcą odpowiadać?

tej odległości lepiej wyczuwał wyziewy. I wiedząc, że jest

śledzony, wpadał w coraz większy gniew. Bijąc się pięściami w piersi, wył
niczym wilk:

— Aun rozpłata 'wasze piersi i brzuchy, rzuci wasze ciała hie

nom na pożarcie...

Pod mrocznymi sklepieniami echo pochwyciło jakiś ryk. Ul hamr

znów podszedł bliżej. Od pobrzeża boru dzieliła go przestrzeń zaledwie
trzystu łokci. Zawołał na Zura, by nie szedł za nim, i groził:

— Syn Tura zgniecie wasze oblicza!
Miał nadzieję, że tamci, widząc go samotnym, ruszą do walki.
Wyziewy, przez chwilę jakby bliskie, oddaliły się. Wojownik postąpił

jeszcze na sto pięćdziesiąt kroków i wyprostował swą wyniosłą postać;
procą mógłby stąd miotać włócznie aż na skraj puszczy.

Wtedy odezwały się głośne nawoływania. Na lewo zza krzaka

wysunęło   się   trzech   ludzi.   Ruszyli   cwałem   na   ukos,   by   uniemożliwić
Aunówi odwrót. Nie uszło to uwagi koczownika. Z drwiącym  śmiechem
cofał się powoli, gotując procę i włócznię. W tejisamej chwili trzej inni
przeciwnicy ukazali się z prawej strony.  Serca Lemuryjczyków  kurczyło
przerażenie. Połowa gromady rozbiegła  się, lecz Rah, Wao, podrostek o
żywych oczach, Krępy i jeden ze starców trzymali się dzielnie i nawet Wao
w pogoni  za którąś  z uciekających  w  przerażeniu  kobiet  porwała  się w
stronę puszczy.

Chelejowie usiłowali wspólnie zagrodzić drogę Ulhamrowi. Lecz

proca została puszczona w wir i włócznia wbiła się w ramię jednego z
napastników. Zur z Rahem udali zamiar natarcia. Zdumieni odległością, z
której miotał Ulhamr, zadziwieni widokiem Waha prowadzącego
Lemuryjczyków, Ludzie Ognia, obawiając jię zasadzek, odstąpili.

Idącym z prawej strony udało się porwać Wao.

przedził znacznie towarzyszy. Zur i Rah z trudem podążali za nim. Krępy
wykazywał dużo odporności i zawziętości.

Wreszcie wyziewy zaostrzyły się i ślad biegnący początkowo w głąb

lasu skręcił ku rzece. Tu rozdzielili się i syn Tura, chwilę niepewny, wybrał
ostatecznie kierunek, w którym wyziewy Wao mieszały się z wyziewami
Chelejów. Las był teraz niniej zwarty, ukazała się polana .porośnięta
zeschłą trawą. Nagle błysnął płomień szybko biegnący po ziemi; Aun był
zmuszony zawrócić do Zura. Usłyszeli ostry krzyk, pełen skargi. Ogień
przeleciał, wybuchnął i zgasł.

Aun wraz z towarzyszami poszli na południe; ślad był zgubiony. Las

przeszedł w ponure pustkowie. Wtem na wschodzie, w odległości dwóch
tysięcy kroków, zamigotało słabe światło ogniska. Na kamieniu siedział,
czuwając, wojownik. Zobaczywszy nadciągających porwał się z miejsca.
Jednocześnie powstało sześciu innych, ciągnęli za sobą Wao. Jeden z nich
szedł z trudem trzymając rękę na ramieniu.

Aun popędził ku nim, przebiegł około tysiąca pięciuset kroków i naraz

z gniewnym okrzykiem stanął. Przed nim była otchłań, szerokie pęknięcie
w ziemi, w którego głębi szumiały wody. Ludzie Ognia jęli wyć,
natrząsając się z niego.

Ognisko leżało- daleko, niemal czterokrotnie poza zasięgiem procy.

Bezmierna rozpacz owładnęła koczownikiem, okrzykiem nienawiści
odpowiedział szydzącym wrogom.

Oni stali ufni w swe siły, liczniejsi i pełni pogardy dla sprzy-

mierzeńców Auna. Lemuryjczyków uważali za mniej groźnych od wilków,
Zur wyglądał nędznie ze swą budową i krótkimi rękami, jedynie rosły
Ulhamr wprawiał ich w podziw. Lecz i oni, dotychczas niepokonani, czyż
nie byli obdarzeni siłą Niedźwiedzia? Ich wódz, niższy od Auna, wyróżniał
się szeroko rozwiniętą piersią i długimi rękoma zdolnymi zadusić Panterę.
Zwrócił swą ogromną twarz ku synowi Tura, chichocząc złowieszczo.

Duże głazy, sterczące wokoło ogniska, znakomicie osłaniały

stanowisko Chelejów. Mieli wszelkie warunki przewagi, brak im było
jedynie broni miotanej. Aun, a bardziej jeszcze Zur doskona-

le zdawali sobie z tego sprawę, lecz obaj byli wzburzeni. Wah odczuwał
pewną tkliwość w stosunku do Lemuryjki. Ulhamr nie mógł znieść
doznanej porażki. Czekali na odpowiednią chwilę. Nadciągały ciemności.
Czerwony miesiąc ginął w chmurach nagromadzonych na zachodzie,
chwilami ciął ostry wiatr.

Syn Tura nagle coś postanowił, poszedł brzegiem przepaści i zagłębił

się z powrotem w las. Tam stopniowo zwężała się rozpadlina i w końcu nie
pozostało z niej śladu.

— Pójdę naprzód — rzekł Aun do towarzysza — będziecie

szli za mną, dopóki ogień będzie widoczny. Ludzie Ognia nie za
skoczą Auna, ich bieg nie jest dość szybki.

Gdy znowu wyszedł na pustkowie, Chęlejowie nie ruszyli się z

miejsca. Trzech, stojąc pomiędzy głazami, uważnie badało okolicę, reszta
pozostała przy ognisku. Wszyscy trzymali w pogotowiu oszczepy, topory i
kamienie. Ujrzawszy Auna zawyli jak rude psy, a wódz, wzniósłszy
oszczep, uczynił ruch wyrażający gotowość do napaści. Ulhamr zwolnił
kroku. Wiedział, że walka z tej odległości była niemożliwa, zawołał:

— Jeżeli oddacie nam Wao, pozwolimy wam wrócić na wa

sze obszary łowieckie!

Nie rozumieli jego słów, lecz znaki, jednakie u wszystkich prawie

koczowników, jasno mówiły, iż żąda zwrotu porwanej. Odpowiedziały mu
gburowate śmiechy. Wódz o głębokiej piersi chwycił Wao za włosy i
uderzeniem pięści rozciągnął na ziemi. Po czym, wskazując na leżące ciało,
ogień i własne szczęki, zaznaczył, że Chęlejowie upieką i po*żrą kobietę.

Aun skoczył niby Lampart. Ludzie Ognia skryli się za głazami.
Tymczasem nadciągał Zur. Gdy towarzysze zbliżyli się na odległość

rzutu procą, Wah powiedział:

— Niech Aun przesunie się bardziej na prawo, niektórzy z

osłoniętych będą wtedy widoczni.

Ulhamr usłuchał rady. Dwaj Chęlejowie, widząc, że zostali odkryci,

chcieli się cofnąć. Świsnęła włócznia — głośna skarga przeleciała nad
pustkowiem.

Z kolei Wah puścił w ruch procę, drugi z Chelejów, ugodzony w udo,

padł na ziemię.

— Ludzie Ognia mają już trzech rannych — donośnie głosił Ulhamr.

Czarną chmurą nadciągała burza; wiekuiste moce„ zaklęte w ziemi i w

niebiosach,   otoczyły   ludzi   złowrogimi,   nieuchwytnymi   falami.   Księżyc
odszedł, pozostał jedynie zamierający płomień ogniska i oślepiające światło
sinawych   błyskawic.   Chelejowie   nie   wychylali   się   spoza   swych   zasłon,
obawiali   się   pocisków.   Ulhamr,   Wah   i   Lemuryjczycy   rozumieli
bezcelowość napaści na ukrytego za głazami wroga.

, W tajemniczym poszumie burzy nastąpiła cisza. Wiatr nalegał na

pustkowie,   grzmotów   nie   było   jeszcze   słychać.   Zwierzęta   zaszyte   w
puszczy   milczały.   I   nagle   niby   stado   Żubrów   ryknęły   chmury,   woda,
pramatka   życia,   spłynęła   ciężkimi   kroplami.   Chelejów   ogarnął   szał,
zagaśnie   ich   ogień.   Nie   mogli   czuwać   nad   klatkami,   w   których   go
przechowywali.

Wódz wydał rozkazy. Z głośnym okrzykiem Ludzie Ognia rzucili się

naprzód. Czterech, z których dwóch było rannych, zwróciło się ku Żurowi i
Lemuryjczykom. Barczysty wódz i najsilniejszy z wojowników skoczyli w
stronę Auna. Dwie włócznie przeszyły powietrze, potem jeszcze dwie, ale
ciemności i bieg napastników sprawiły, że nie osiągnęły celu. Aby zyskać
czas niezbędny dla miotania ością, Aun cofnął się ku rzece, Zur zaś i Le-
muryjczycy — w kierunku puszczy.

Ości zadały tylko lekkie zadraśnięcia, Chelejowie, wyjąc zwycięsko,

przyśpieszyli biegu. Ulhamr jeszcze ustępował, Wah tymczasem zbliżał się
do zarośli. Nagle puściły się z niebios strumienie wody niby tysiące
wodospadów! Płomień ogniska począł drgać. W obozowisku jedynie
wojownik ugodzony w udo pozostał dla ochrony klatki z ogniem.

Zur z towarzyszami został otoczony. Najmłodszy z Lemuryj-czyków,

przejęty trwogą, chciał ukryć się na drzewie — uderzenie oszczepem
otworzyło mu brzuch, krzemień zmiażdżył skroń. Rah i Krępy bronili się
maczugami zrobionymi dla nich przez Ulham-

ra. Zur toporem rozciągnął Chelejczyka ranionego poprzednio w ramię, lecz
indy, zaszedłszy ukradkiem od tyłu, chwycił Waha za kark i cisnął o
ziemię.

Skoro Aun spostrzegł, że od napastników dzieli go już tylko

piętnaście,kroków, dał trzy susy w ich stronę stając do walki z maczugą.

Pierwszym uderzeniem strzaskał oszczep, drugim rozwalił jakąś

czaszkę.   Wódz   Chelejów   i   Ulhamr   znaleźli   się   oko   w   oko.   Obaj   byli
potężnej   budowy.   Wódz   przypominał   Niedźwiedzia   i   zarazem   dzika.
Kędzierzawe kudły pokrywały jego tułów, okrągłe oczy ciskały płomienie.
Aun przewyższał go wzrostem i szerokością piersi, niepodobnej do żadnej
piersi   zwierzęcej,   osadzony   prosto   'na   krągłych   udach,   trzymał   oburącz
maczugę.   Oszczep   przeciwnika   obrobiony   z   hebanu,   ciężki   i   ostry,   z
łatwością mógł rozpłatać ciało i zmiażdżyć kości.

Chelej rozpoczął walkę, jego broń musnęła syna Tura. Zawirowała

maczuga. Trafiła w pustkę, równocześnie z rozwartych ust Chelej a
wydobył się pomruk, straszne oblicze wyrażało nienawiść, żądzę mordu i
wyzwanie.

Odskoczyli od siebie i przez chwilę śledzili wzajemnie. Otaczała ich

mgła deszczu. Obaj w rozlegających się grzmotach i drganiach ziemi
wyczuwali zbliżanie się .śmierci.

Teraz natarł Aun. Maczuga puszczona w ruch, rozdarła płową pierś

Cheleja,   podczas   gdy   ostry   koniec   oszczepu   rozorał   ramię   Ulhamra.
Splątały się bronie. Oszczep dotknął piersi Auna w chwili, gdy ten cofał się.
Krew   broczyła   z   dwóch   ran.   Aun,   wydając   okrzyk   bojowy,   jedną   ręką
chwycił   oszczep   przeciwnika,   drugą

— zadał cios. Chelej ugodzony w

czaszkę, znieruchomiał, drugie uderzenie złamało mu obojczyk, następne —
zmiażdżyły żebra.

Ogień zagasł zupełnie, ciemności wypełniły przestrzeń, błyskawice

coraz rzadsze i mniej jaskrawe z trudem przebijały opary. Aun na próżno
szukał Zura i Lemuryjczyków, burza rozpraszała wszelkie wyziewy.

Zawołał:

— Gdzie ukrywa się Zur? Syn Tura pobił wrogów!
Z głębi puszczy odpowiedział mu oddalony pomruk, wcale

niepodobny do głosu Człowieka Bez Ramion. Aun szedł po o-macku, pędził
jedynie przy świetle błyskawic. Gdy znalazł się na pobrzeżu puszczy,
wychyliła się postać Raha i wnet wsiąkła w cień. Lemuryjczyk coś bełkotał
— Aun pojął, że Wah znikł. Chwilami, gdy jaśniała błyskawica, spostrzegał
jakiś znak,'bardziej wymowny od słów. Potem przyłączył się do nich Krępy.
Tłumaczenia jego były jeszcze mętniejsze od poprzednich.

Niepodobieństwem było cośkolwiek przedsięwziąć. Nieprzebrane

potoki deszczu otaczały ludzi, czuli się słabi jak owady przyczajone pod
listowiem lub w popękanej korze drzew. Mocarny Ulhamr przeżywał chwile
wielkiej boleści. Z piersi jego wyrywały się gromkie skargi i gwałtowne
łkania. Łzy mieszały się z deszczem. Całą przeszłością był związany z
Żurem. Kochał go od chwili, gdy-, ten wraz z Naohem przywędrował z
krainy Czerwonych Karłów. A ponieważ Zur przedkładał go nade wszystko,
więc i on wolał syna Ziemi od innych. Od czasu do czasu rozlegały się jego
nawoływania, ramionami wstrząsał dreszcz nadziei.

Mijały godziny, deszcz ustał, na wschodzie ukazało się blade światło.

Można było odróżnić Człowieka Ognia, zabitego przez Zura i młodego
Lemuryjczyka z wy prutymi jelitami. Znaleźli też ciała wodza i wojownika,
których powalił Aun. Koło zgaszonego ogniska odnaleźli jęczącego
młodego Cheleja z przebitym udem i Wao, skurczoną za głazem. Leżała tak
długo nieprzytomna, że nie słyszała nawoływań Auna i Raha. Osłabiona i
drżąca, ujrzawszy swego towarzysza z Aunem, zaśmiała się chrapliwie.

Chelej padł na ziemię przed synem Tura, błagał o życie. Łagodność,

którą Ulhamrowie zarzucali Aunowi, skłoniła go, by okazać łaskę. Lecz w
tej chwili dwie maczugi Lemuryjczyków spadły na leżącego, zmiażdżyły
mu kark i otworzyły czaszkę. Aun oburzył się — wiedział jednak, iż takie
jest prawo wojny.

Wao lepiej od Raha przyswoiła sabie pewną ilość znaków, używanych

przez Ulhamrów i pamiętała parę słów, zasłyszanych od Zura.
Wysłuchawszy Lemuryjczyków dała do zrozumienia

Aunowi, że Chelejowie uprowadzili syna Ziemi w głąb puszczy. Z powodu
deszczu nawet oni niewyraźnie i jeno przez chwilę widzieli uprowadzenie,
przy tym Rah i na wpół omdlały od ran Krępy zabłądzili. Los Waha
pozostawał niewyjaśniony, nadzieja i rozpacz na przemian ogarniały Auna.
Cały ranek szukał śladów. Brak takowych na dalszej przestrzeni nie znaczył
jeszcze, że go zabito.

Lemuryjczycy rozbiegli się na różne strony, powracali też ci, którzy

wczoraj uciekli. Bezcenna była pomoc tych wnikliwych oczu i wrażliwych
powonień. Utworzyli dwa oddziały, jedni udali się w górę, a drudzy — w
dół rzeki, mieli-ją przejść w bród, syn Tura poszedł z pierwszymi.
Wędrowali przez dwie trzecie dnia i przebyli rzekę. Nagle Wao radosnym
piskiem oznajmiła, że ślad został odnaleziony. Na rozmazanych glinach
widoczne były odbicia stóp, stwierdzono obecność Zura.

Radość zapanowała w sercu Ulhamra, szybko jednak rozwiała się.

Trop nie był świeży. Chelejowie przeszli tędy wczesnym rankiem, dogonić
ich nie można było przed następnym dniem. Chyba że Aun pośpieszyłby
sam. Lemuryjczycy nie byli w stanie tak szybko podążać za nim. Sprawdził
stan swych broni, miał trzy włócznie zabrane z pola walki, dwie oście, topór
i maczugę. Nie zapomniał też o krzesiwie.

Stał chwilę z bijącym sercem, pełen niepojętej tkliwości dla tych

słabych, źle uzbrojonych ludzi o ledwie kształtującej się mowie i
pierwotnych znakach, którzy razem z nim polowali, żyli u jego ogniska, i z
których wielu wykazało tyle odwagi w walce z napastnikiem. Przemówił
łagodnie:

— Rah, Wao i Ohn są sprzymierzeńcami Ulhamrów, ale Ludzie Ognia

wyprzedzili nas i biegną szybko. Jeden tylko Aun może ich dogonić.

Wao zrozumiała go i objaśniła innym. Ponury smutek zacią-

żył na

Lemuryjczykach.

Gdy Aun począł wspinać się po zboczu, Wao rozpłakała się, a Rah

skarżył się głosem ranionego rudego psa. Podążali za nim aż na szczyt
płaskowyżu. Ulhamr gnał jak wilk. Wołania Lemuryj-czyków biegły za
nim. Zatrzymał się i rzucił na pocieszenie:

— Syn Tura zobaczy znowu Ludzi Włochatych!

I popędził dalej. Niekiedy ślad zacierał się, by za chwilę stać się znów

wyraźniejszy.   W   miejscach,   na   których   uciekająca   przed   nim   banda
przystawała, ziemia była silniej przesiąknięta jej wyziewami i Aun odróżnił
garście   traw,   które   Zur   długo   trzymał   w   ręku   i   rzucił   potem   na   szlak.
Ulhamr   poznawał   w   tym   przedziwną   chytrość   Waha.   Dziwiło   go,   że
Chelejowie pozostawili przy życiu Zura, który jako mniej chyży utrudniał
im odwrót.

Biegł cały dzień prawie bez przerwy, dwa krótkie postoje stanowiły

cały jego wypoczynek. Nawet wieczorem nie zaprzestał poszukiwań przy
blasku księżyca i gwiazd. Ślady ukazywały się coraz świeższe. Jednak gdy
znużony legł pośród skał, daleko był jeszcze od uciekających.

O świcie okrążył małe jezioro i wszedł w puszczę. Niejednokrotnie

miał wątpliwości, kilka razy pobłądził, ale w połowie dnia, kiedy zamierzał
wytchnąć, przejął go dreszcz. Ślad stał się zupełnie wyraźny, ale liczba
Chelejów zdwoiła się, widocznie jakiś mały oddziałek będący na łowach
przyłączył się do tych, którzy uprowadzili Zura. Aun mógł nawet określić
drogę, którą nadeszli. Miał teraz sześciu przeciwników do pokonania, przy
tym zbliżał się prawdopodobnie do ziem hordy.

Wszyscy Ulhamrowie, z wyjątkiem Auna i Naoha, zaprzestaliby

pogoni. Uczucie przyjaźni, silniejsze od wszelkiej ostrożności, przeważyło
w nim — ufał też swej szybkości równej szybkości osłów stepowych.
Chelejowie o krótkich nogach nie dogoniliby go nigdy!

Płynęły godziny. Wieczór zapadał, a wszystkie jego usiłowania

pozostały daremne. Wtedy znużony, smutny, usiadł, nie chciało mu się
nawet rozniecić ognia.

Po krótkim odpoczynku ruszył dalej. Okolica była nierówna,

następowały po sobie polany i zarośla. Niespodziewanie doszły go
wyziewy, które wzmagał sprzyjający powiew. Poznawał, że pochodziły od
Ludzi Ognia, lecz uderzyła go pewna ich odrębność. Nie zdradzały
obecności Zura.

Przesuwał się ostrożnie między krzakami i bambusami, czół-

gał się wśród wysokich traw i znalazł się w pobliżu tych, których
szukał. Niespodziewany groźny pomruk przyprawił go o wstrząs,
dwie pionowe postacie, których obecności nie zdradził wiatr zno-
szący wyziewy, stanęły przed nim.

Odkryto go. Trzeba było przyjąć walkę. Księżyc będący w pełni

doskonale oświetlał kształty ludzi. Aun poznał, że nie byli to
mężczyźni, lecz kobiety. Krępe, o krótkich nogach, szerokich
piersiach i mocnych szczękach Chelejów, trzymały w rękach długie,
ciężkie oszczepy.

W hordzie Ulhamrów kobiety rzadko posługiwały się bronią.

Widział Lemuryjki, równe prawie w walce z mężczyznami, jednak
zadziwiła go groźna postawa tych kobiet. Widok ich nie obudził w
nim gniewu, przemówił przyjaźnie:

— Aun nie przyszedł tu, by zabić kobiety...

Słuchały... Ich skurczone twarze wypogadzały się stopniowo.

By uspokoić je jeszcze bardziej, syn  Tura począł się śmiać.  Pod-
chodził wolno z opuszczoną maczugą. Jedna z kobiet cofnęła się i
dała   susa,   wnet   obie   popędziły   cwałem,»gnał   je   strach,   a   może
pragnienie uprzedzenia swoich. Ale krótkie ich nogi nie mogły iść w
zawody   z   nogami   Ulhamra.   Dopędził   je   i   wyprzedził.   Wówczas,
stanąwszy ramię przy ramieniu z gotowymi oszczepami, czekały...

Potrząsnął niedbale maczugą i szeptał:

— Maczuga z łatwością strzaskałaby oszczepy.

-Ruchem wyrażającym raczej trwogę niż wrogie zamiary, jedna

z kobiet nadstawiła broń. Aun wyrwał ją, połamał groty, lecz sam nie
nacierał, ciągnął dalej:

— Czemu walczycie przeciwko synowi Tura?

Pojęły, że nie będzie się mścił, patrzyły zdumione i coraz

bardziej ufne. Ta z kobiet, która nie wszczynała walki, opuściła
pszczep i dała znak pojednania, wkrótce to samo uczyniła druga. Po
chwili oddaliły się; Aun, wierząc w swą siłę i zręczność — poszedł
za nimi. Tak, we troje, idąc pod wiatr, przeszli koło czterech tysięcy
kroków. Dotarli do miejsca porosłego paprocią i tu w księżycowej
poświacie Ulhamr ujrzał więcej kobiet. Na widok

mężczyzny zerwały się wymachując rękami, podniósł się wrzask.

Aun zaniepokoił się możliwością zasadzki, zdołałby jeszcze uciec,

lecz z głębi duszy wypłynęła obojętność, zrodzona z samotności,
bezmiernego utrudzenia i boleści. Gdy powrócił niepokój, stał już w
obozowisku otoczony kobietami.

Było ich dwanaście razem z tymi, które przyprowadziły koczownika.

Kilkoro dzieci kręciło się między nimi, dwoje czy troje; zupełnie drobnych,
spało opodal. Kobiety, po większej części młode, posiadały silną budowę i
potężne szczęki. Widok jednej z nich wstrząsnął Aunem, miała bowiem
gibką postać cór Gamli, najpiękniejszych wśród Ulhamrów. Lśniąca grzywa
spływała na jej ramiona, zęby miały połysk kości słoniowej. Serce
wojownika przepełniła jakaś moc słodka a lękliwa; fala jaskrawych wspom-
nień zlała się ze świeżym obrazem tej obcej dziewczyny.

Kobiety zacieśniły swój krąg. Przed nim stanęła wojownica o

muskularnych ramionach i szerokich barach. Stanowczość i siła biły z jej
oczu błyszczących i surowej twarzy. Pojął, iż pragnie zawrzeć z nim
przymierze, a ponieważ nie znał plemion, w których kobiety i mężczyźni
tworzyli oddzielne hordy, wzrokiem szukał samców. Nie dostrzegając ich,
dał znak. zgody. Wówczas zaśmiały się radośnie, czyniąc przyjazne ruchy
rękami; rozumiał je lepiej niż Lemuryjczyków.

Nie przestawały okazywać zdumienia. Dotychczas nie spotkały

wojownika o podobnej postawie i mowie, tak różnej od ich gwary. Znały
jedynie trzy gatunki ludzkie: Chelejów, na których oddział łowiecki natknął
się Aun, a którzy uprowadzili Zura, Lemuryjczyków, widywanych rzadko
— i z którymi nie walczyły, wreszcie mężczyzn swego plemienia, żyjących
oddzielnie. Zawieraniu związków między nimi towarzyszyły dzikie
obrządki. Aun, nawet należąc do ich plemienia, nie byłby przyjęty do hordy
bez srogich prób. Lecz w tym wypadku rozstrzygnęła osobliwość przygody
i groza przeżywanego okresu. Połowa wojownic wyginęła skutkiem klęsk
lub pod ciosami Chelejów, większość dzieci wymarła.

Poza tym utraciły ogień, błąkały się nędznie po świecie, przy-

gnębione poczuciem swego upadku i przepełnione nienawiścią dla swych
wrogów.

Przymierze z tym rosłym i silnym jak Tur obcoplemieńcem radowało

je niezmiernie. Zgromadzone koło niego długo usiłowały porozumieć się z
nim i ostatecznie doszły, że szuka towarzysza, którego ślad zagubił. Chętnie
wyobrażały sobie, że przeciwnikami Ulhamra byli ci sami, znienawidzeni
przez nie ludzie.

Syn Tura, domyślając się, że zniszczono ich ogień, zaczął zbierać

suche trawy. Przy pomocy wici i krzesiwa powołał do życia płomień.
Najmłodsze kobiety z okrzykami zachwytu skakały dookoła, wymawiając
słowa, które powtarzane chórem tworzyły rodzaj pieśni. Gdy czerwone
życie objęło gałęzie, wpadły w szał. Jedynie dziewczyna o smagłych licach
nie krzyczała, wpatrywała się w ogień i w koczownika, gdy mówiła, głos jej
był cichy, jakby zalękniony i dziwnie pociągający.

ność na zmęczenie. Matki bez trudu nosiły przez cały dzień swe dzieci.
Podrostki i dziewczęta posiadały wytrzymałość szakali.

Słodycz wieczorów i poranków zamącała jedynie nieobecność Waha.

Gdy Aun krzesał ogień, kobiety zawsze jednako okazywały radość — i to
szczęśliwe wzruszenie podobało się dużemu Ulham-rowi. Szczególnie lubił
patrzeć na odbicie szkarłatnych płomieni w jasnych oczach długowłosej
Dżei. Marzył, by wraz z nią powrócić do rodzinnej hordy.

Po kilku dniach wspólnej wędrówki okolica stała się jeszcze mniej

zadrzewiona, ciągnął się step, gdzieniegdzie przerywany gęstymi krzakami,
gajami i rozrzuconymi zaroślami. Zapuścili się weń, myśląc, że natrafią na
wyniosłość, z której będą mogli zbadać okolicę. Ku środkowi dnia, w porze
wypoczynku, jedna z kobiet idąca bardziej na wschód, zawołała na swe
towarzyszki. Zbędnymi okazały się wszelkie tłumaczenia, poznali wszyscy
zgliszcza ogniska.

— Ludzie Ognia! — rzekł Aun.,

Kobiety zdawały się być bardzo przejęte. Ukr, dowodząca nimi,

zwróciła się do Auna, gniewnie poruszając rękami. Pojął, iż Chelejowie byli
wrogami jego towarzyszek. Oni to zdziesiątkowali ich hordę i
prawdopodobnie zabili sprzymierzonych z nimi mężczyzn, których od
jesieni nie widziały.

Ślad obozowiska był sprzed kilku dni, wszelkie wonie rozproszyły się.

Po   długich   badaniach   upewnili   się,   że   oddział   nie   był   liczny,   nic   nie
wykazywało obecności Zura. Jednak dzięki pewnym drobnym wskazówkom
Aun   z   towarzyszkami   mogli   zarządzić   dalszy   pościg.   Trop   stawał   się
wyraźniejszy,   a   postępować   za   nim   było   tym   łatwiej,   że   Chelejowie
kierowali  się wprost na północ. Dwa razy jeszcze natrafili  na spopielałe
zgliszcza, świadczące o niedawnym postoju.

Na trzeci dzień młoda kobieta, wyprzedzająca resztę hordy, zwróciła

się do pozostałych, przywołując ich głośno. Zbliżywszy się, Aun ujrzał na
miękkiej ziemi odbicie ludzkich stóp, było ich kilkanaście i między nimi z
radosnym dreszczem rozpoznał ślad Zura. Dalsza pogoń nie przedstawiała
trudności. Tego wieczoru

szli dalej pomimo mroku — księżyc jeszcze się nie ukazał — spomiędzy
kobiet dwie widziały w ciemnościach, jednak nieco słabiej od
Lemuryjczyków. Pasmo wzgórz zagrodziło im drogę. Pięli się na najwyższe
z nich i w połowie drogi Aun w napotkanym wyżłobieniu rozpalił ognisko.

Kobiety zabrały się do pieczenia poćwiartowanego jelenia, którego

upolował Aun. Mała horda, czując się spokojna w tym schronisku, cieszyła
się obfitością pożywienia i jaskrawym życiem płomieni.

Była to chwila szczęścia, jedna z tych, które pozwalają zapomnieć o

srogich prawach walki i zasadzkach świata.

Ulhamr poddałby się chwilowemu urokowi wieczoru, gdyby miał przy

sobie Zura. Dżeja o wielkich oczach siedziała obok niego. Miał nadzieję, że
Ukr, kobieta-wódz, odda mu ją na własność. Surowa dusza Ulhamra pełna
była wewnętrznej tkliwości. Przy Dżei czuł jakiś nieokreślony lęk, który
przyśpieszał kołatanie jego serca. Pragnął być dla swej towarzyszki tak
łagodny, jak Naoh dla Gamłi.

Po skończonym posiłku, kiedy dzieci i najbardziej znużone z gromady

zasnęły, Aun jął wdrapywać się na górę. Ukr poszła za nim, to samo
uczyniła Dżeja i trzy inne wojownice. Zbocze nie było zbyt strome, wkrótce
stanęli na wierzchołku. By widzieć przeciwległy stok góry, trzeba było
przedrzeć się przez zarośla. Pod gwiezdnym niebem roztaczała się rozległa
równina, a w dole, u ich stóp, lśniła migotliwa powierzchnia jeziora.

Na północnym brzegu płonęło ognisko, na nim skupiła się cała uwaga

syna Tura. W prostej linii oddalone było o cztery do pięciu tysięcy kroków,
ale by dostać się do niego, należało okrążyć jezioro, przebyć istniejące może
przeszkody.

Wiatr wiał od południa, co pozwalało niepostrzeżenie podejść do

samego prawie obozowiska. Trzeba było koniecznie uczynić to przed
wschodem księżyca. Tak szybko mógł się tam dostać jedynie Aun.

Przypatrywał się ogniowi i krzątającym się wkoło niego postaciom, to

purpurowym, to czarnym. Naliczył ich pięć. Ulhamr

odróżniał od pozostałych Waha siedzącego od strony jeziora i jeszcze
jednego mężczyznę leżącego w pobliżu. Przemówił więc do Ukr:

— Aun podejdzie do Ludzi Ognia i zażąda oswobodzenia.

Zura!

Ukr zrozumiała i odparła:

—Nie oddadzą go!

<•

Syn Tura rzekł jeszcze:
—Zabrali go jako zakładnika z obawy przed Aunem.

— Gdy nie będą mieli zakładnika obawiać się będą jeszcze

więcej.

Koczownik stał przez chwilę w niepewności. Rozważał sposoby

uwolnienia Zura. Mógł to uczynić przechytrzając przeciwnika, względnie
gwałtem lub łagodnością. W każdym jednak razie trzeba było podejść do
obozowiska Chelejów.

— Aun musi wydostać od nich swego towarzysza — rzekł

ponuro. '

Ukr rozumiała to równie dobrze jak on. Nic nie odpowiedziała.

Ulhamr dorzucił jeszcze:

—Aun musi zbliżyć się do ogniska!
—Ukr i Kobiety-Wilczyce pójdą za nim.

Aun przeciągłym spojrzeniem objąwszy równinę dał znak zgody i

dorzucił:

— Syn Tura będzie tam oczekiwać przybycia kobiet. Pójdzie

sam, ale Ludzie Ognia nie dorównają mu w biegu, on zaś może
ich razić z odległości.

Ukr rozkazała najmłodszej z wojownic wezwać pomoc. Ulhamr

schodził już na równinę. Pochyłość była łagodna, gładka, bez rozpadlin,
porośnięta trawami. Gdy zstąpił na równinę, wiatr znosił jego wyziewy ku
północy, a falistość powierzchni sprzyjała jego zamierzeniom. W trwających
jeszcze ciemnościach Aun szybko znalazł się na tym samym brzegu jeziora
co Chelejowie o mniej niż tysiąc kroków od ich obozowiska. Kępy drzew,
wysokie trawy i kilka pagórków pozwoliły mu postąpić jeszcze o czterysta
kroków, dalej był już zupełnie odkryty step. Nic już nie mogło

ukryć jego ruchów przed wnikliwym wzrokiem wroga. Ogarnięty obawą o
Zura, nie o siebie, znieruchomiał wśród otaczającej go roślinności. Co
uczynią Chelejowie, gdy go dostrzegą? Zabiją Waha, czy też przeciwnie,
oszczędzą go, by zapewnić sobie zmiłowanie? A jeżeli ofiaruje im
przymierze, czy nie będą zeń szydzić?

Zastanawiał się długo. Tymczasem w głębi sawanny ukazał się

zamglony czerwony księżyc. Pięciu Chelejów ułożyło się do snu, szósty
czuwał, od czasu do czasu powstawał i z wytężonym słuchem, drgającymi
nozdrzami i ruchliwymi źrenicami badał otoczenie. Po drugiej stronie
ogniska, koło jeziora czuwał również Zur. Chelejowie nie zwracali uwagi na
jeńca, był słaby, powolny, nie mógł myśleć o ucieczce.

W głowie Auna zrodził się pomysł dziwnie nęcący. Pamiętał, że Zur,

mało   szybki   w   biegu,   był   jak   wszyscy   zresztą   Ludzie   Bez   Ramion
doskonałym pływakiem. W rzece i na bagnisku prześcigał nazwinniejszych
Ulhamrów, nurkował jak krokodyl i mógł długo pozostawać pod wodą. Tak
więc   dopadłszy  jeziora  mógłby z  łatwością  przepłynąć  na  tamten  brzeg,
niezbyt   w   tym   miejscu   oddalony.   On   zaś   wciągnie   napastników   w   bój.
Trzeba   tylko,   by  Wah   go   dostrzegł   i   zrozumiał   dany   znak,   najmniejszy
fałszywy krok uniemożliwiłby ratunek.

Otóż z powodu kierunku wiatru Chelej najczęściej zwracał się w stronę

krzaka, za którym ukrywał się syn Tura. Nad sawanną płynął księżyc, coraz
wyraźniejszy i bardziej świetlany. Szalone zniecierpliwienie rozsadzało
pierś wojownika, ogarniała go już rozpacz, gdy wtem od południa grzmiący
ryk przeszył ciszę. Na wzgórzu zarysowała się postać Lwa. Wartownik
skoczył, porwali się inni Chelejowie i skupieni koło ogniska zwrócili twarze
ku drapieżnikowi.

Zur prawie nieruchomy rzucał wzrokiem we wszystkich kierunkach.
Nagle ukazał się Aun, wyciągniętą ręką wskazywał jezioro. Chwila

była sprzyjająca, odległość trzydziestu kroków dzieliła Waha od najbliżej
stojącego Cheleja, wszyscy oni zajęci byli płowym zwierzem.

Jezioro znajdowało się o jakieś dwadzieścia kroków od Zura. Jeżeli w

odpowiednim momencie zerwie się do biegu, dopadnie -wody prędzej od
któregokolwiek ze swych wrogów.

Człowiek Bez Ramion ujrzał Auna. Niepewny, olśniony,' chyłkiem

zamierzał ruszyć w stronę krzaka; Aun po raz drugi wskazał jezioro. Wah
zrozumiał i zrazu jakby niedbale; potem dużymi susami rzucił się ku
wodzie.

Gdy się w nią pogrążył, obejrzał się jeden z Chelejów. Był bardziej

zdziwiony niż zaniepokojony, zawiadomił towarzyszy dopiero wówczas,
gdy ujrzał oddalającego się od brzegu Zura. Dwóch wojowników popędziło
za nim. Jeden z nich daremnie usiłował doń podpłynąć, powrócił na brzeg i
jął ciskać kamienie. Lecz Wah płynący pod wodą stał się niewidoczny.

Bliskość Lwa krępowała ruchy oddziału. Do pogoni wyznaczono tylko

jednego wojownika, który miał okrążyć część jeziora i nieomylnie spotkać
się z Żurem, słabym, bezbronnym, powolnym, a więc łatwym do pojmania.

Na widok zbliżającego się wojownika Aun, sam niewidoczny, zaśmiał

się cichym, szyderczym śmiechem. Tamten nadbiegał, znaleźli się oko w
oko. Aun był gotowy do walki. Chelej należał do tych, którzy walczyli
podczas nocnej burzy. Z przerażeniem poznał rosłego koczownika, który
zabił ich wodza i z ostrzegawczym krzykiem pocwałował z powrotem do
swoich.

Syn Tura, niespokojny o los towarzysza, nie pobiegł za wojownikiem.

Zawrócił i ruszył do miejsca, gdzie zmierzał jego przyjaciel. Wah nie
dopłynął jeszcze do brzegu, było widać, jak płynął wężowymi ruchami. Gdy
wylądował, Ulhamr podniósł go pomrukując radośnie. Przez chwilę stali
zapatrzeni jeden na drugiego, uniesieni dokonanym czynem. Wreszcie Aun
obwieścił zwycięstwo:

— Aun z Żurem drwią z Ludzi Ognia.

Lew oddalił się. Chelejowie spoglądali jeszcze jakiś czas na pagórek,

po czym na znak wodza pośpieszyli na północ.

— Biegną prędzej od Zura — smutnie rzekł Wah — ich

wódz siłą dorównuje Lampartowi!

— Aun nie lęka się ich... mamy sprzymierzeńców!
Pociągnął za sobą towarzysza, a kiedy ścigający dobiegli do

zakrętu, na wzgórzu podniosła się wrzawa. Były tam Ukr i siedem Kobiet-
Wilczyc. Chelejowie zniechęceni zaprzestali pogoni. Kobiety zeszły do
Auna i Ukr przemówiła:

— Jeżeli nie pozabijamy Ludzi Rudych Psów, powrócą ze

swą hordą.

Kilkakrotnie powtarzała słowa i znaki, wreszcie zrozumiał ją.

— Czy mówili o swojej hordzie? — spytał Waha.

— Jest oddalona o dwa dni pochodu.
A popatrzywszy na kobiety dodał:

— Jeżeli ich teraz napadniemy, zabiją w walce kilka kobiet, a

niektórym z nich uda się wymknąć i sprowadzić hordę.

Ulhamr czuł wrzenie własnej krwi, lecz obawa ponownej utraty

towarzysza wstrzymywała go od decyzji zaatakowania Chelejów. Był też
skłonny do pobłażliwości — bo wszak Chelejowie nie zabili swego jeńca.

je odnaleźć. Ósmego dnia oddział przeprawił się przez pocok, na którego
brzegu Aun rozstał się z Lemuryjczykami. Ulhamr chciał skierować się w
górę potoku, Ukr wskazała drogę pewniejszą. Zwrócili się więc ku
południowej stronie płaskowyżu.

Nastał nów. Chelejowfe nie pokazywali się i postój był radosny.

Znajdowali  się  w   dżungli,  uciekając  bowiem  kierowali   się  ku  równinie,
zbliżali się do rzeki. Wyniosłe bambusy okalały polanę, było jeszcze widno.
Mężczyźni i kobiety przygotowywali stos oraz schronisko z cierni, lian i
łodyg. Na niebie bursztyn jutrzenki ustąpił purpurze, łagodny i dobrotliwy
podmuch   wiatru   ulatywał   pod   obłoki,   szumiała   niezliczona   roślinność   i
dusza   Auna   pełna   była   niewysłowionego   spokoju.   Z   jednego   źródła
wypływała jego łaskawość dla pokonanych i tkliwość dla Dżei o gibkich
ramionach.   Siła   jego   czuła   się   zalękniona   wobec   ciężkich   splotów   jej
włosów  i   cudnego   blasku   jej   źrenic   —  i   lęk  ten  upajał  go  bardziej  niż
zwycięstwo.   Sunęły   pod   powiekami   lotne   marzenia,   których   słowo   nie
wyrazi.   Lecz   na   myśl   o   konieczności   uzyskania   przyzwolenia   Ukr,
popędliwość   rozsadzała   mu   żebra   i   buntował   się   przeciw   możliwości
odmowy.   Jednak   poddał   się   zwyczajom   tych   kobiet,   które   dzieliły   jego
niebezpieczeństwa.

Gdy wśród bambusów ukazały się gwiazdy podszedł do ko-biety-

wodza kończącej posiłek i spytał:

— Czy Ukr odda mi Dżeję na własność?

Ukr, zrozumiawszy, ociągała się z odpowiedzią. Prawa jej plemienia

były   przedawne,   przez   ciągłe   powtarzanie   nabrały   mocy   i   wyrazistości.
Kobiety należące do hordy nie mogły łączyć się ani z Lemuryjczykami, ani
z  Chelejami.  Ale przeżyte  klęski  budziły poważne wątpliwości. Ukr  nie
wiedziała,   czy   mężczyźni   jej   plemienia   pozostali   jeszcze   przy   życiu,   a
wszak Aun był ich sprzymierzeńcem.

Wreszcie rzekła:
— Oto najpierw musimy się pozbyć wroga. Wówczas Ukr

uderzy Dżeję w piersi i Dżeja zostanie kobietą Auna. .

Ulhamr zrozumiał jedynie część przemówienia, płomienna radość

napełniła jego serce. Nie zauważył, że Ukr była smutna.

Nie pojmowała dlaczego przedkładał tę młodą, smukłą dziewczynę nad nią,
kobietę-wodza, o muskularnych ramionach i potężnych szczękach.

Dwa dni nieprzerwanie trwała ucieczka, rzeka była już bliska. Ukazało

się   pasmo   skał,   podobne   do   tych,   gdzie   obrał   sobie   legowisko   Kot
Olbrzymi.   Nic   nie   zdradzało   obecności   wrogów,   nawet   Ukr   zaczynała
wierzyć,  że zaniechali  pogoni. Chcąc  się w tym  upewnić, wspięła się z
Żurem i Aunem na wyniosłą skałę, która górowała nad okolicą. Stanąwszy
na szczycie ujrzeli rzekę wijącą się wśród stepów, a za nią, na pobrzeżu
dżungli, idące ku nim pionowe postacie.

— Ludzie Rude Psy! — rzekła Ukr.

Aun widząc, że ich liczba nie zmniejszyła się, zauważył:

—Nie idą naszym tropem.

—Odnajdą go! — zapewniła Ukr. Zur,
zamyślony, dorzucił:
—Powinniśmy przejść przez rzekę!

Było to przedsięwzięcie dla najtęższych nawet pływaków prawie

niewykonalne, poza tym w mule, na kępach i przylądkach roiło się od
krokodyli. Lecz Wah znał sposób przeprawiania się przez wody przy
pomocy grubych gałęzi lub rozłupanych pni, powiązanych ze sobą lianami i
łodygami. Poprowadził całą gromadę nad brzeg rzeki, gdzie rosły bujne,
czarne topole. Dwa powalone pnie, leżące w zatoce, przyśpieszyły pracę.
Do południa tratwa była ukończona. Lecz wróg znajdował się niedaleko. Na
zakręcie o jakieś trzy do czterech tysięcy kroków ukazał się jego czołowy
oddział.

Kiedy odbijali od brzegu, Chelejowie podnieśli gromką wrzawę. Aun

odpowiedział okrzykiem bojowym, kobiety wyły niczym wilczyce. Płynęli
skośnie pod prąd. W pewnej chwili zniosło ich w stronę przeciwnika i dwie
hordy znalazły się naprzeciw siebie, dzieliło je zaledwie jakieś  dwieście
kroków.  Chelejowie   staji  na   przylądku,   było  ich   dwudziestu  dziewięciu,
wszyscy   krępi,   o   szczękach   wilczych   i   muskularnych   ramionach.   Z
okrągłych oczu patrzyło okrucieństwo, gwałt i nienawiść. Niektórzy chcieli

rzucić się wpław, wstrzymał ich pyton i parę -krokodyli, które się
wyłoniły spośród lotosów.

Tymczasem Aun, Zur i kobiety grubymi gałęziami nadawali

tratwie przeciwny kierunek. Przeszła między dwiema wysepkami,
zakręciła na miejscu, podpłynęła do przylądka, gdzie stali Chelejo-
wie, potem pomknęła na południo-zachód i wreszcie przybiła do
przeciwległego brzegu; kobiety jęły urągać wrogowi.

Mała horda zagłębiła się w dżunglę. Szli wciąż naprzód, aż

zatrzymała ich odnoga rzeki. Był to płytki strumień, którego korytem
śmiało mogli postępować. Przedtem jednak Zur powykrawał kawałki
jeleniej skóry i wytłumaczył, że zanim wyjdą z wody muszą owinąć
nimi stopy. Wylądowali na skalistym występie. Wszyscy mieli
owinięte nogi, a miejsce, na którym się zatrzymali, obficie polali
wodą.

— Zur jest najchytrzejszy z ludzi! — wykrzyknął Aun. —

Ludzie Rude Psy pomyślą, że tędy przechodziło stado.

Ponieważ jednak Chelejowie nieraz już odnajdywali ich ślady,

szli nie zatrzymując się aż do nocy.

nął, by zbadać okolicę, Ukr, która szła na czele, zawróciła mówiąc:

—Po tamtej stronie skał są moczary.
—Musimy z powrotem przeprawić się przez rzekę — powiedział Zur
idący z kobietą-wodzem. — Drzewa jest sporo, możemy przygotować
tratwę.

Wtem Aun krzyknął, wskazując ręką. Tam, między bagnami, ukazali

się ludzie. Naliczyli ich siedmiu. Osobliwy wygląd nie pozostawiał
wątpliwości.

— Ludzie Rude Psy! — zawołała Ukr.

Przybywało'ich coraz więcej. Serce Auna gwałtownie zabiło, silnie

wdychał niezdrową woń tych błotnych wód, badał głębinę.

— Zanim tratwa będzie gotowa — wyszeptał — nieprzyjaciel

nadciągnie!

Dookoła leżały ciężkie kamienie, zawalili nimi otwór wąwozu.

Większe zataczał Aun; Ukr, Wah i kobiety znosili mniejsze. Ujrzeli
Chelejów czołgających się pomiędzy szeroko rozlanymi kałużami. Z tymi
złowrogimi istotami zbliżała się śmierć.

Aun rzekł:

— Syn Tura i trzy kobiety będą bronić wąwozu. Zur z pozo

stałymi zbudują tratwę.

Człowiek Bez Ramion zawahał się, spod drżących powiek patrzył na

swego towarzysza. Tamten zdając sobie sprawę z jego obaw, dodał:

— Mamy cztery włócznie i dwie ości, nie licząc mej maczugi

i oszczepów kobiet. Jeżeli nie będziemy mogli dać. sobie rady,
przywołam was na pomoc. Idź, jedynie tratwa może nas urato
wać.

Zur ustąpił. Ulhamrowi miała towarzyszyć Ukr i jedna z kobiet o silnej

budowie. Gdy namyślał się, którą wybrać, zobaczył zbliżającą się Dżeję.
Szła potrząsając bujną grzywą. Chciał ją usunąć, ale spotkał wzrok pełen
tkliwego niepokoju. Zbudziła się w nim miłość, zrozumiał tajemną moc
wyboru, którą spośród Ul-hamrów znał tylko jeden Naoh. Zatracił pojęcie
czasu, zapomniał o niebezpieczeństwie i śmierci...

Ludzie Ognia nadchodzili. Utorowawszy sobie drogę przez bagna,

rozsypali się po skalistym wybrzeżu. Jeden z nich, obrośnięty jak
Niedźwiedź, o potężnych barach, bez trudu wywijał bronią cięższą od
maczugi Auna. W miarę, jak się przybliżali do skał, zataczali coraz szerszy
łuk, szukając przejść. Kilka ścieżyn ryło się w skałach, wszystkie jednak
kończyły się u stromych ścian. Jedyną drogą był wąwóz.

Aun, Ukr, Dżeja i trzecia kobieta kończyły go umacniać; gromadziły

jednocześnie kamienie, by miażdżyć nimi napastników. Do wąwozu można
było dotrzeć prosto korytem utworzonym przez wiosenne i jesienne wody
lub skośnie poprzez nieprzeliczone zakręty skalne. W pierwszym przypadku
walczący mogli wstępować trzema, citerema rzędami; w drugim — tylko
jeden przeciw jednemu, natomiast dawało im to możność rażenia z góry.

Chelejowie zatrzymali się o sto kroków od skał. Śledzili ruchy Auna i

kobiet. Ich szerokie twarze wykrzywiał szyderczy śmiech, a przez
rozchylone sinawe wargi połyskiwały spiczaste zę-biska. Nagle zawyli
złowrogo, brzmiało to jak wycie wilków lub rudych psów. Aun, potrząsając
maczugą i włócznią, zawołał:

— Ulhamrowie zabiorą Ludziom Ognia ich obszary łowiec

kie!

Ukr głosem chrapliwym dorzuciła:

— Ludzie Rude Psy wymordowali braci naszych i siostry.

Nasi sprzymierzeńcy wybiją ich do nogi!

Nastała chwila milczenia. Od bagien szedł wilgotny, ciepły podmuch.

Nad szczytami szybowały orły i sępy. Potworne jaszczury wylegiwały się
na kępach, w bezkresnej dali rozlegał się odgłos wód, orzeźwiający,
żywotny, nieprzebrany, jak za pierwszych dni świata.

Chelejowie rozdzielili się na dwie grupy. Pierwszą poprzez głazy i

obłamy poprowadził wódz; druga usiłowała dostać się, idąc prosto w
kierunku wąwozu, pod osłoną wyżłobień i występów skalnych.

Aun płomiennym wzrokiem liczył wroga, uniósł procę z na-

łożoną   włócznią.   Ukr   z   towarzyszkami   miały   na   dany   znak   zarzucić
nadchodzących kamieniami. Lecz ci ukrywali się lub ukazywali ukradkiem
pomiędzy rozsianymi przeszkodami tak, że nie można było ich dosięgnąć.
Gdy jeden  z  Chelejów  odsłonił  się  niebacznie,  wnet  zawirowała   proca  i
włócznia   utkwiła   między   żebrami   wojownika.   Podniosły   się   ryki,   ranny
znikł. Ulhamr, skupiony, miał już drugi pocisk w pogotowiu.

Wkrótce napastnicy ruszyli naprzód. Najliczniejszy zastęp puścił się

okrężną drogą, kilku dochodziło na wysokość wąwozu. By rozpocząć walkę
z oblężonymi, musieli wydźwignąć się jeszcze wyżej i wspiąć się na
wysoką krawędź, z której mogliby zeskakiwać pojedynczo.

W międzyczasie ożywił się również pochód idących prosto; zabrzmiał

potężny   głos   i   we   wściekłym   porywie   pognało   ku   wąwozowi   piętnastu
ludzi.   Świsnęła   włócznia,   potoczyły   się   głazy.   Krzyki   dzikie   i   żałosne
odbijały się od skał. Chelejowie nie zwolnili biegu, mimo gęsto lecących
kamieni i ości.przybliżyli się na osiem kroków od wylotu. Trzech potoczyło
się   z   urwiska,   dwóch   było   rannych.   Aun   widział   już   rozkołysaną   falę
ludzkich twarzy, gorejące źrenice, słyszał przyśpieszone oddechy. Natężył
swe mięśnie i zepchnął ogromny głaz, kobiety z rozpaczliwym wysiłkiem
staczały   mniejsze   odłamy.   Rozlegały   się   ponure   wycia,   nacierający
skłębieni, cofnęli się nieco. Ulhamr przystępował do drugiego głazu, gdy
wtem odłamek szyfrowy ugodził go w czaszkę.

Podniósł głowę i ponad sobą ujrzał złośliwie rozchichotaną rudą twarz,

jeden po drugim zeskakiwało czterech napastników. Syn Tura cofnął się.
Oburącz chwycił maczugę, Ukr i Dżeja nadstawiły oszczepy. Pomieścić się i
walczyć mogło tu po trzech Wo- ■ jowników z każdej strony.

Zapanowało jakby zawieszenie broni. Lęk przed nieznanym

powstrzymywał Ludzi Rudych Psów. Aun rozważał, czy przywołać innych
na pomoc. Przed nim stał wraży wódz o potężnych ba-' rach. Jego oszczep
był o parę stóp dłuższy od broni innych, cała postać tchnęła siłą i pewnością
zwycięstwa.

Wódz uderzył pierwszy i wnet bok Ulhamra spłynął krwią.

Jednak Aun potężnym ciosem odbił wroga i zmiażdżył ramię
przyskakującego doń wojownika.

Człowiek runął na ziemię, miejsce jego zajął drugi, za nim nadciągali

inni napastnicy. Wówczas Ukr jęła wołać o pomoc, ten krzyk powtórzyły za
nią Dżeja i towarzysząca im kobieta. Chele-jowie, warcząc jak wilki,
wracali do natarcia. Syn Tura trzema uderzeniami odbił trzy oszczepy, u
dwu potrzaskał groty. Ukr raniła w pierś jednego z Ludzi Rudych Psów,
lecz walcząca razem z nią wojownica padła z rozpłatanym brzuchem.

Przed olbrzymią maczugą pierzchali wszyscy. Skupili się u wejścia do

wąwozu, wódz podniósłszy wytrącony sobie oszczep, o pół kroku
wyprzedził swych ludzi. Ci, których broń została uszkodzona usunęli się
przepuszczając następnych.

Wódz Chelejów znów rzucił się w wir walki, śmiał się przy tym dziko

i zgrzytał zębami, a bystry wzrok chwytał każdy ruch przeciwnika. Ulhamr
odskoczył w bok, jednak oszczep rozdarł mu biodro, zachwiał się. Tamten
już wydawał okrzyk zwycięstwa, gdy nagle spadła maczuga. Zatrzeszczała
gruba czaszka, z chrapliwym jękiem wódz przechylił się w tył i legł pośród
swoich.

Między Chelejami zapanowała chwila zamieszania, lecz coraz silniejsi

liczbą parli naprzód. Groźna maczuga trzaskała oszczepy, miażdżyła piersi,
Ukr i Dżeja raziły nieustannie. Jednak wobec ciągle przybywających
napastników należało rozpocząć odwrót, tym bardziej, że dochodzili do
miejsca, w którym wąwóz, rozszerzając się, ułatwiłby Chelejom dalszy bój.

Syn Tura bezmiernym wysiłkiem, łamiąc dookoła oszczepy, zdołał

powstrzymać napór wroga. Wśród dzikiej wrzawy i wyzwisk na końcu
wąwozu ukazały się Wilczyce. Proca Zura dwukrotnie wyrzuciła włócznie,
które dziurawiły ramiona, a maczuga Auna raz po raz wznosiła się do
nieomylnych, niszczących ciosów.

Popłoch ogarnął Chelejów, cofnęli się na całej linii, unosząc ze sobą

rannych i zabitych. Roztrącali głazy, staczali się po zboczach, chronili w
napotykanych wyżłobieniach lub pod zręby

skalne. Na pobojowisku pozostawili jednego zabitego i rannego, który
charczał przeraźliwie. Dobiły go kobiety.

Oblegani stali jakiś czas u wejścia do wąwozu. Chelejowie byli

niewidoczni, wśród sterczących odłamów skał leżały trupy. Odniesione
zwycięstwo podniecało kobiety. Nachylone nad głazami głosiły swą chwałę.
Aun, choć ranny, odczuwał dumę i radość. Czyż nie on zmiótł ścianę
oszczepów, powalił wroga i grozą przejął Ludzi Rudych Psów? Uratował też
Dżeję, w której pierś godziła włócznia; wtedy oczy ich spotkały się i wobec
czaru spojrzenia tych wielkich oczu, fala nowych wzruszeń napłynęła do
jego serca.

Wah mówił:
—Zur i kobiety znaleźli dosyć drzewa. Tratwa jest prawie gotowa.
—Dobrze. Syn Tura z sześcioma Wilczycami zostanie dla obrony
wąwozu. Zur i reszta kobiet niech kończą robotę.
Rozległ się żałosny jęk -— skarżyła się ranna wojownica, czując

zbliżającą   się   śmierć.   W   twarzy,   zwróconej   ku   niebiosom,   rozszerzone
źrenice   widziały   niby   przez   lekką   mgłę   duże   sępy   i   białogłowe   kruki
polatujące   nad   martwymi   ciałami.   Jej   prostą   duszę   wypełniło   jedno
bezmierne pragnienie. Sunęły przed oczami obrazy puszczy, rannej zorzy,
dni  tętniących  życiem,  wieczorów u ogniska, od którego  rozchodziło się
życiodajne ciepło. Była w niej pamięć trwania, której nie mają byki, psy ani
Lwy,   pamięć   zrodzona   z   mowy,   która   wskrzesza   dni   minione.   Potem
przyszła krótka chwila gorzkiego żalu, gorączkowego zatopienia w przesz-
łość...   i   wreszcie.mrok.   Błyskawica   oświetlająca   oblicze   śmierci   zgasła,
pozostało już tylko nędzne ciało, tonące w nieskończoności, twarz stała się
martwą.   Towarzyszki,   zebrane   koło   niej,   jęły   zawodzić   smutnymi
monotonnymi   głosami;   było   to   jakieś   nieokreślone   pienie,   w   którym
zarysowywał się rytm i śpiew człowieka.

Czas upływał. Zdawało się, że Chelejowie odeszli, lecz Aun usłyszał

podejrzane szmery domyślając się, że tam, po lewej stronie, torują sobie
drogę, by przedostać się przez szczyty i zamknąć

wąwóz, uniemożliwiając broniącym się odwrót. Jeżeli dopną celu,
nie minie ich zwycięstwo.

Pomimo poniesionych strat Chelejowie zachowali przewagę

liczby, siły i szybkości. Potężniejszy od nich był jednak Aun i jedna
tylko Ukr mogła się równać z ich wojownikami, lecz oboje byli
osłabieni przez otrzymane rany. I syn Tura z wzrastającym
niepokojem wsłuchiwał się w ruchy nieprzyjaciela.

Wreszcie ujrzano kilku Chelejów. Dotarli na odległość pięciu

kroków od jednego ze zrębów skalnych, wspinając się po ramionach
towarzyszy lub ryjąc stopnie w kruchym łupku. By dostać się na
występ, wystarczy im w gładkiej, lekko pochyłej powierzchni wykuć
pięć, sześć takich stopni. Ulhamr, chcąc ich powstrzymać, miotnął
ostatnią ością, lecz pocisk odbił się od skały, cisnął parę kamieni,
oddalenie uczyniło je nieszkodliwymi.

Bezpośrednie starcie na razie jeszcze im nie groziło. Istotna

walka toczyła się w tej chwili pomiędzy budującymi tratwę a ryją-
cymi skałę.

Wobec ciszy w wąwozie Aun posłał dwie kobiety Wahowi na

pomoc.

Trzeci stopień, a za nim czwarty były już gotowe. Jeszcze jeden,

a Ludzie Rude Psy dosięgną występu i zawładną szczytem. Ten
ostatni stopień wydawał się być trudniejszy do wykucia od
poprzednich, ale jeden z Chelejów, stojąc na ramionach towarzysza,
kuł go z wściekłością.

Wtedy Aun rzekł do wojownic:

— Idźcie do Zura. Trzeba, by tratwa była ukończona. Aun

będzie sam bronił wylotu.

Ukr, wzrokiem zbadawszy skały, zwołała swe towarzyszki.

Dżeja odeszła z cichą skruchą. Aun, nachylony, poprzez szczerby w
skale próbował rzucać kamienie, lecz Chelejowie parli dalej; czołgał
się nawet wódz, niedawno ogłuszony maczugą syna Tura. W kilku
susach Aun dopadł wylotu wąwozu spuszczając się na dół, ku rzece.
Równocześnie na szczycie ukazali się pierwsi Chelejowie.

— Będziemy szli bez zatrzymania aż do wieczora. Przed koń

cem czwartego dnia dojdziemy do jaskini.

Spojrzeli na siebie. Ta sama myśl zrodziła się w ich czaszkach.

— Aun i Ukr są ranni — zauważył smutnie Wah.
Ulhamr odrzekł:

— Jeżeli ich nie wyprzedzimy, Ludzie Rude Psy wytępią nas!

Ukr pogardliwie wzruszyła ramionami, jej rana nie była głęboka.

Zerwała trochę traw i zatamowała nimi krew, Zur opatrywał rany
towarzysza. Po czym, obrawszy kierunek, ruszyli w drogę.

Pochód przez moczary był uciążliwy, ale ku wieczorowi Aun z Żurem

już rozpoznawali okolicę. Połowę drogi odbyli spokojnie. Od pasma gór
bazaltowych dzieliły małą hordę jeszcze dwa dni. Zur mnożył wybiegi i
pomysły, by mylić ślady.

Nad ranem piątego dnia ujrzeli upragnione skały. Ze szczytu pagórka u

skrętu rzeki widniał podłużny cypel ich przełęczy. Aun, którego trawiła
gorączka, zwrócił swój rozpalony wzrok ku ponurym skałom
zagradzającym widnokrąg i chwycił Waha za ramię, szepcząc:

— Zobaczymy znowu Tygrysa Kzamów!
Gardłowy niski śmiech rozchylał jego wargi. Schronisko, gdzie przeżyli

tyle bezpiecznych dni, ogromny, przyjazny dla nich ' zwierz, jasne poranki i
wieczory oświetlone purpurą ogniska płonącego u wejścia jaskini, wszystko
to powracało w obrazach bezładnych, lecz radosnych. Więc nachylając ku
Dżei twarz zbielałą od utraty krwi, ciągnął dalej:

— W pieczarze będziemy mogli stawić czoła i stu Chelejom!
W tej chwili Ukr wydała przytłumiony okrzyk. Ramię jej

było wyciągnięte w kierunku ujścia rzeki. Wszyscy wyraźnie ujrzeli
nadciągających Chelejów. Rzucono się do ucieczki. Jeżeli nie będą pierwsi
u pasma skał bazaltowych, ratunek będzie niemożliwy. A mieli do
przebycia koło dwudziestu tysięcy łokci.

Gdy połowę tej odległości mieli już poza sobą, Chelejowie znacznie

się zbliżyli, biegli jak szakale. Ten, którego obawiali się

cofnęli się poza linię zasięgu pocisków. Gdy przyłączyła się reszta hordy,
Wilczyce zajęły już jaskinię.

Była nie do zdobycia. Dostać się na krawędź można było tylko

pojedynczo,   aby   Stamtąd   wznieść   się   na   płaski   występ,   trzeba   było
wchodzić   na   ramiona   stojącego   towarzysza.   Tak   więc   proste   uderzenie
oszczepem   mogło   udaremnić   wszelką   próbę   dostania   się   do   schroniska.
Rozumieli to Chelejowie. Badali pasmo bazaltowe w nadziei odkrycia innej
równoległej drogi, lecz wokół jaskini wznosiły się niedostępne ściany.

Ludzie Rude Psy wobec tego postanowili czekać. Głód i pragnienie

wydadzą im oblężonych. Tam w wąwozie mogli uciekać i przeprawić się
przez rzekę. Tu dzień, w którym zejdą na równinę, będzie dniem ich
śmierci. Czyż dwanaście kobiet i dwóch wojowników mężczyzn może
sprostać dwudziestu wojownikom w pełni sił?

Gdy wszystkie kobiety znalazły się w schronisku, Aun dwie z nich

postawił na czatach. Po czym zapalił łuczywo i zszedł w głąb jaskini,
zabroniwszy komukolwiek iść za sobą. Targał nim niepokój. Zdawało mu
się niemożliwe, by Kot Olbrzymi nie poznał Zura, a jednak chwilami
powątpiewał.

Ryk zwierza przyśpieszył jego bieg. Stanął przed szczeliną, za którą

tak często śledził potwora. I nagle odetchnął z ulgą: drapieżnik i Zur byli
razem. Urywane sapanie drapieżnika witało Człowieka Bez Ramion.

— Lew Skalny jest zawsze sprzymierzeńcem syna Tura i .

.syna Ziemi — rzekł Wah.

Była to chwila niemej radości.

— Czy Ludzie Rude Psy nie poszli po tropie Zura?
— Nie widzieli, gdy Zur się odłączył. Zur ukrył się pomię

dzy głazami.

Zwierz pilnie obwąchiwał Auna przez szczelinę w skałach, wreszcie

legł sennie. Aun przemówił:

— Zur wyjdzie, gdy nastanie noc i to razem z Tygrysem

Kzamów. Zostawi Ludzi Rudych Psów w spokoju, dopóki Aun
nie powróci do sił.

— W ciągu dnia Zur nie odejdzie poza moczary, moczary są

blisko. Aun i kobiety będą potrzebowali wody.

Ulhamr westchnął. Widział moczary, rzekę, źródła. Pragnienie

podniecone gorączką paliło go. Jakby mimo woli rzekł:

—Pragnienie pali Auna, ale on poczeka do wieczora.
—Woda jest w pobliżu — powtórzył Zur. — By wyzdrowieć i
walczyć Aun musi pić. Pójdę po nią.

Skierował się do wyjścia. Drapieżnik leniwie uniósł powieki, nie

wyczuwał nic podejrzanego. Wah przemknął się do moczaru. Faliste
położenie czyniło go niewidocznym z daleka. Ugasił własne pragnienie, po
czym zanurzył w wodę miech sporządzony ze skóry kozła spiętej kolcami.
Zawartość jego wystarczała, by napoić kilku ludzi. Zur napełnił go i wrócił
do jaskini. Aun pił wolno długimi łykami odżywczą wodę, która
przywracała moc, świeżość i otuchę.

— Ukr jest też ranna — rzekł. — Inne będą piły w nocy.
Zabrał miech i udał się do górnej jaskini. Gdy Ukr zaspokoiła

pragnienie, resztę wody oddał Dżei.

Spał do wieczora i podczas tego snu odbywała się tajemnicza praca

młodych sił. Gorączka spadła, tkanki spragnione wypoczynku zasklepiały
brzegi ran. Gdy nad dżunglą konał zmierzch, Ulhamr powstał, by śledzić
wrogów. Chelejowie rozpalili duże ognisko. Ich z gruba ciosane twarze
zwracały się ku skałom, wyczuwało się, że noszą wyraz niezłomnej woli, by
pokonać i zniszczyć.

Trwożliwy nastrój ogarniał kobiety. Znużone długą ucieczką zasnęły.

Obudziło je pragnienie silniejsze od głodu. Oczami pełnymi rozpaczy
patrzyły na Auna, myślały o wodzie, którą przyniósł w skórze kozła, a którą
piły jedynie Ukr i Dżeja. Ufność, którą budzi silny w istotach słabych, raz
po raz ustępowała lękowi.

Ukr spytała:

—Gdzie poszedł Zur? Syn
Tura odrzekł:
—Zur da nam mięsa i wody przed końcem nocy.
—Czemu nie jest z nami?

— Ukr dowie sję później.

A widząc, że kobieta-wódz kierowała się w stronę mroku, dodał:

— Aun sam zejdzie w głąb jaskini! Inaczej będziemy głodni i

spragnieni.

Tajemnica podnieciła te ciemne umysły, poddały się jednak woli

Auna, pokrzepione nadzieją. Wilczyce znały czasy głodu i posuchy.
Wszystkie, nawet dzieci, przetrwały już nieraz dotkliwe braki i okrutne
wyczekiwania.

Gwiazdy pogrążyły się w bezmiar, Ludzie Rude Psy spali. Większość

kobiet zasnęła z powrotem. Aun również wypoczywał.

W połowie nocy w głębi jaskini wzniósł się zew, który zbudził

Ulhamra. Zapalił łuczywo i zszedł na dół. Kot Olbrzymi i Wah powrócili z
łowów. Cielsko ogromnego jelenia leżało w pieczarze. Człowiek Bez
Ramion zdążył już odrąbać jedno udo, które wsunął przez szczelinę.
Następnie pobiegł po wodę.

Kiedy Aun powrócił z mięsem i wodą, wszystkie wojownice przejął

dreszcz, zrodziło się w nich coś w rodzaju bałwochwalczej czci. W jaskini
znajdowało   się   jeszcze   nieco   suchych   gałęzi,   pozostawionych   przez
koczowników przed ich długą wędrówką. Aun raz jeszcze przyniósł wody,
po   czym   rozpalił   ognisko   i   rozkazał   piec   mięso.   Było   to   wyzwaniem   i
zarazem nieostrożnością. Che-lejscy czatownicy zawiadomili wodza, który
zerwawszy   się,   patrzył   na   to   ze   zdumieniem.   Całe   wydarzenie   nie
przedstawiało się prosto. Wódz odgadł, że drzewo znajdowało się w jaskini;
co   do   mięsa   —   wierzył,   że   pochodziło   ze   zwierzyny,   ubitej   podczas
ucieczki. Gdyby istniało jeszcze inne przejście, byliby się nim wymknęli.
Niemniej posłał kilku wojowników na drugą stronę pasma bazaltowego.

Obeszli je od południa, starali się przy świetle księżyca rozróżnić

wszystkie rozpadliny i pieczary. Nie dostrzegli nic prócz wąskich szczelin,
załamań i wgłębień pod urwiskami. Przesmyk, którym Zur ongiś zbiegł
przed Lwem, zatrzymał ich na chwilę; gdy go mijali, ukazała się im czarna
jama. Powietrze nocne przenikała silna woń. Wojownicy, czując bliskość
jakiegoś drapieżni-

ka, przystanęli, Lecz z kolei wyziewy ludzi dotarły do legowiska. Wysunęły
się jakieś potworne kształty, ryk wstrząsnął powietrzem, przerażeni rzucili
się do bezładnej ucieczki. Poznali bowiem najgroźniejszego z mięsożerców.

Wódz nabrał pewności, że do oblężonych prowadzi jedynie droga

strzeżona przez jego ludzi. Codzienne pojawianie się Auna i kobiet na
płaskim występie rozwiało ostatnie wątpliwości, u-cieczka była
niemożliwa. Wystarczało zatem czekać i czuwać. Czas pogromu niechybnie
nastąpi.

Ulhamr szybko powrócił do zdrowia. Młoda krew goiła ranę, gorączka

przygasła   tak   dalece,   że   uczył   nadal   kobiety   doskonalszego   obrabiania
kamieni  służących  za pociski. W  dolnej  pieczarze Zur  w dalszym  ciągu
zaopatrywał oblężonych w mięso i wodę. Kot Olbrzymi przyzwyczaił się
chodzić z nim, na wpół świadomy wybiegów człowieka, chętnie poddawał
się   temu   kierownictwu.   Zur   przewidywał   jego   odruchy,   odgadywał
zachowanie się zależnie od wydarzeń, wyczuwał odcienie nastroju i stoso-
wał   się   do   nich   tak   zręcznie,   że   w   drapieżniku   budzić   się   poczęło
przywiązanie   dla   człowieka   o   wiele   trwalsze   niż   dla   zwierzęcia   jego
gatunku.

Na ósmą noc Aun, zabierając zapasy, rzekł:

— Rana się zamknęła. Syn Tura może już walczyć z Cheleja-

mi. Jutrzejszej nocy Zur poprowadzi Tygrysa Kzamów na drugą
stronę skał.

Wah milczał chwilę, po czym rzekł:

— Oto Zur dziś rano zauważył, że w szczelinie chwieje się

jeden kamień. Jeżeli będziemy mogli go oderwać, to przejście bę
dzie dostatecznie szerokie, by przepuścić człowieka, a za wąskie
dla Lwa Skalnego.

Położył rękę na głazie wystającym u dołu szczeliny i z początku

ledwie dostrzegalnie, potem coraz wyraźniej chwiał nim.

Aun, zachwycony, złączył się z Wahem we wspólnym wysiłku, jego

muskularne ramię podważyło kamień. Wówczas pociągnął go z całej mocy,
podczas gdy Zur pchał oburącz. Oberwał się jeden odłam, potem dwa inne.
Ulhamr odrzucił je poza siebie i

rozpłaszczony na ziemi wsunął się do pieczary. Kot Olbrzymi, podrażniony
tymi poczynaniami, przestał pożerać swą zdobycz i skoczył niemal groźnie.
Łagodna pieszczota Zura uspokoiła go, przyjaźnie ob wąchał Auna.

— Będziemy mogli znienacka podejść Ludzi Rudych Psów!

— zawołał Ulhamr.

Wah wskazał na leżący u wejścia dziesiątek włóczni, które

przygotował w ciągu długich samotnych dni.

— Będziemy mogli utrzymać Chelejów na odległość rzutu.

W ciągu następnych dni obaj wojownicy przygotowali jeszcze kilka

włóczni. O zmierzchu Ulhamr zawiadomił Ukr i towarzyszki:

— Aun z Żurem będą tej nocy walczyli z Ludźmi Ognia.

Niechaj Wilczyce będą w pogotowiu!

Ukr słuchała go z zadziwieniem.

— W jaki sposób Aun połączy się z Żurem?
Począł się śmiać.

—Rozszerzyliśmy przejście pomiędzy jaskinią a pieczarą. Przejdziemy
na drugą stronę skał i razem ze sprzymierzeńcem napadniemy na Ludzi
Rudych Psów.
—Czy Aun i Zur mają sprzymierzeńca?
—Tak, jest nim Tygrys Kzamów.

Ukr osłupiała. Lecz w prostocie swej duszy nie zastanawiała się nad

tym długo. Ufność, jaką w niej wzbudził rosły Ulhamr, była silniejsza nad
wszelkie zdumienie.

Wojownik mówił dalej:

/■,

— Kobiety nie powinny zejść na równinę, dopóki Aun nie

zawoła! Tygrys Kzamów poszarpałby je!

Dżeja, zachwycona bardziej od innych kobiet, spojrzała na Auna

oczami iskrzącymi się od ciekawości.

— Czy Tygrys nie może przejść z jednej jaskini do drugiej?

— zapytała.

— Otwór jest dla niego za mały.

Mrok, twórca złudzeń, bladł między obłokami, drżącym, migotliwym

światłem jaśniała gwiazda. Aun zszedł do pieczary.

Ognisko Chelejów rzucało słabe tylko blaski. Trzech ludzi jeszcze

czuwało, reszta spała w kotlinie otoczonej głazami, co dawało im pewność,
że unikną niespodziewanej napaści. Dwóch wartowników drzemało, trzeci
stosownie do rozkazu wodza chodził dookoła ogniska, często spoglądając
ku jaskini.

Właśnie pochylony dorzucał drew do ognia, gdy się wyprostował,

ujrzał na skalnej krawędzi postać kobiecą, śledziła go u-ważnie. Wojownik
pogroził jej oszczepem, śmiejąc się z cicha. Urwał nagle. U stóp pasma
bazaltowego ukazała się druga postać. Tego wyniosłego wzrostu i szerokiej
piersi trudno było nie poznać. Człowiek Rudy Pies przyglądał się jej przez
chwilę zdumiony, pytając w duchu, jak tamtem mógł i ważył się zejść na
równinę. Przywołał wartowników i wszyscy trzej, wywijając bronią,
krzyknęli na trwogę.

Tymczasem Aun odchodził od skał i śmiało zbliżał się do ogniska.

Gdy znalazł się na odległość rzutu, cisnął ostrym kamieniem. Ugodził
jednego z nich w głowę, lekko raniąc, było bowiem jeszcze zbyt daleko.
Drugi kamień zdarł innemu skórę z ramienia. Podniosła się wrzawa i ze
wszystkich stron kamiennego koliska zaczęli ukazywać się Chelejowie.
Wówczas Aun, śmigły, potężny, odpowiedział okrzykiem bojowym.

Nastała krótka przerwa, podczas której Ludzie Ognia przyglądali się

na przemian to Ulhamrowi, to otoczeniu. Tam w górze do pierwszej kobiety
przyłączyły się jeszcze dwie inne. Na równinie widoczny był jedynie Aun
uzbrojony w maczugę i parę kamieni. Wraży wódz, przerażony, starał się
zrozumieć   położenie.   Nieokreślone   podejrzenia   mieszały   się   z
przeświadczeniem, że Ul-hamr jest sam. Przemogła  w nim  żądza walki,
gardłowy   głos   rzucił   rozkaz   natarcia   —   skoczyli   tłumnie.   Dwadzieścia
zwinnych ciał biegło półkolem na syna Tura, chcąc go otoczyć.

Posłał im ostatni kamień i zaczął uciekać. Szybkość jego zdawała się

zmniejszać. Paru napastników, bardziej chyżych, wysunęło się naprzód,
pędzili zaciekle, podnieceni pewnością zwycięstwa. Chwilami Ulbamr jak
gdyby się potykał, to znów szalonym wysiłkiem słabnących sił odsądzał się
od ścigających, by wkrótce

znowu stracić zyskaną odległość. Między wodzem a uciekającym pozostało
zaledwie trzydzieści kroków, zbliżali się do pasma bazaltowych skał,
zakończonego ostrym cyplem. Chelejowie wyciem witali swe zwycięstwo.

Aun z trwożnym okrzykiem skręcił w bok i skrył się wśród głazów.

Tworzyły one szereg przejść, które w kierunku południowym zbiegały się w
jeden szeroki wąwóz.

Wódz przystanął, bystrym wzrokiem obrzucił otoczenie i wysłał kilku

wojowników dla obsadzenia wylotu, ośmiu innnym rozkazał gonić dalej.

Wtem rozległ się dziki śmiech, a po nim straszliwy ryk. Ujrzano

potworne cielsko spadające pomiędzy głazy.

— Ludzie Rude Psy zginą!

Kot Olbrzymi natarł już na Chelejów. Trzech ludzi potoczyło się na

ziemię z rozprutymi brzuchami, czwarty padł z przegryzionym gardłem.
Aumz Żurem wydźwignęli się na płaską skałę. Zawirowały proce, włócznie
wbijały się w piersi, przeszywały ramiona i uda, a drapieżnik wynurzając
się z przesmyków miażdżył i rwał...

Ludzie Rude Psy pędzili w popłochu. W ich ciemnych mózgach

niepojęta tajemnica łączyła się z ohydą śmierci. Sam wódz uciekał. Ulhamr
odzyskał właściwą sobie szybkość, w lamparcich susach dopadł tyłowego
oddziału i maczuga znów zadudniła na twardych czaszkach.

Kiedy Chelejowie dobiegli do kamienistej kotliny, było ich już tylko

ośmiu, zabici i niezdolni do walki zostali na pobojowisku.

— Niech Zur zatrzyma Tygrysa! — zawołał Aun.

Zwyciężeni, ukryci w swym umocnieniu, mogli stać się niebezpieczni.

Owładnęła nimi rozpacz, ich oszczepy miotane zza głazów mogły poranić
drapieżcę.

Zwierz dał się zatrzymać bez trudu. Dookoła widział porozrzucaną

zdobycz. Uspokojony, chwycił w paszczę jedno z leżących ciał i poniósł do
swej pieczary.

Przez chwilę syn Tura stał wahając się, po czym rzekł:

— Zur pójdzie wraz z Tygrysem Kzamów. Powróci przez

górną jaskinię i powie kobietom, by były w pogotowiu.

Wah z Kotem Olbrzymim zniknęli za skałami. Aun zajął się

zbieraniem włóczni z pola walki, niektóre wyciągać musiał z ran, następnie
zwrócił się ku Ghelejom. Widział ich w przerwach między kamieniami, w
niektórych mógł nawet mierzyć, ale posiadał duszę Naoha, przepojoną
nieświadomym uczuciem litości.

— Czemu Ludzie Rude Psy napadli Ludzi Włochatych? Cze

mu chcieli zabić Auna i Kobiety-Wilczyce?

W głosie jego brzmiał smutek. Chelejowie słuchali w milczeniu.

Ulhamr rozpoznał wodza o głębokiej piersi, znakami wypowiadał
pragnienie walki. Aun, wznosząc procę, mówił dalej:

— Aun jest silniejszy i bardziej szybki od wodza Chelejów i

może go zabić nie zbliżając się.

Tam w górze, na skale, kobiety radowały się porażką wroga. Śledziły

przebieg walki, pojawienie się potwornego zwierza i o-garnęło ich dusze
nadzmysłowe uczucie ufności.

Dżeja zeszła pierwsza, potem Ukr, wreszcie inne z wyjątkiem tej,

która miała pilnować jaskini.

Zebrane koło Auna, spoglądały na kotlinę z ponurą zawziętością i

pomne swych cierpień, obrzucały Chelejów obelgami. Tamci milczeli,
srodzy, zawzięci, trzymali w pogotowiu swe długie oszczepy. W ukryciu
głazów bronić się mogli z łatwością i gdyby nie obecność Auna, przewaga
byłaby po ich stronie. Prócz Ukr żadna z kobiet nie wytrzymałaby boju z
nimi. Wiedziały o tym, więc pomimo nienawiści zachowywały ostrożność.

Znajdujące się w pobliżu ogniska bawiły się podsycaniem go trawami

i chrustem. Ogień odżył i oświecił sawannę wspaniałym płomieniem.
Kobiety ze wszystkich stron znosiły drwa, niektóre wołały:

— Ludzie Rude Psy nie mają odwagi walczyć. Zginą z głodu

i pragnienia.

W miarę zwracania się gwiazd ku północy lub ukazywania się ich na

wschodzie rosły obawa i zniecierpliwienie. Oblężeni wydawali się znów
groźni, lękano się zasadzek, kobiety obawiały

się zasnąć. Aun i Zur rozumieli konieczność walki. Wah rzekł:

— Trzeba zmusić Chelejów do opuszczenia schroniska.
Gdy tak rozważał, przyszła mu nagle myśl.
— Wyjdą w obawie przed ogniem. Aun, Zur i kobiety zacz

ną w nich ciskać zapalonymi głowniami! — zawołał.

Ulhamr wydał radosny okrzyk. Obaj zabrali się do nacinania wici,

których końce zapalali. Przywołano kobiety i gdy zrozumiały podstęp
Waha, rzuciły się wszystkie z gorejącymi łuczywami ku kotlinie.

Deszcz ognia spadł na Chelejów. Z początku nie reagowali, ale w

końcu strach i wściekłość zatrzęsły nimi. Dym zapierał oddechy,
oparzelizny doprowadzały do szału, żadne niebezpieczeństwo nie wydawało
się im tak straszne, jak to obecne, grożące śmiercią bez walki.

Krępe cielsko wodza wspięło się na głaz, zawył chrapliwie i rzucił się

w  bój,  siedmiu  wojowników   skoczyło  za  nim.  Na  rozkaz   Auna  kobiety
cofnęły się. Dwa razy zawirowała proca j dwóch Ludzi Rudych Psów runęło
na ziemię; z sześciu pozostałych pięciu napadło na Waha i kobiety, szósty
zwrócił się ku Aunowi stojącemu na uboczu. Syn Tura miotnął włócznią,
godząc go w ramię, po czym  prostując swą wyniosłą po'stać, oczekiwał.
Mógł   uciekać,   zmęczyć   wroga,   lecz   wolał   przyjąć   ostateczną   rozprawę.
Nadbiegającym był wódz o szerokich barach i czaszce z granitu, dzierżył
nadstawiony oszczep niby potężny róg. Broń spotkała maczugę, zachwiała
się, cofnęła i wróciła piorunem. Pierś Auna spłynęła krwią, lecz w tej samej
chwili w odwet spadła maczuga, miażdżąc kości wodza. Padł na kolana
wypuszczając   broń   z   ręki,   poddawał   się   jak   pokonany   drapieżnik,
świadomy,   że   nadszedł   koniec.   Aun   podniósł   maczugę,   lecz,nie   uderzył
więcej. Dziwny kurcz ścisnął mu piersi, była to litość — jemu i Naohowi
wspólna była ta słabość.

Tam na sawannie legły dwie wojownice, lecz włócznie Zura i

oszczepy również niosły zniszczenie. Trzech Chelejów, którym Wilczyce
wypruły wnętrzności, wyło przeraźliwie. Czwarty, najmłodszy, oszalały z
przerażenia, biegł ku Aunowi. Kiedy znalazł

powtórnego wewnętrznego przeżywania wspomnień i obrazów przeszłości.
Jego* dusza znała urok skupienia się w sobie, była to cecha gatunku powoli
gasnącego, przekazywana od całego szeregu pokoleń. Budził się z tych
półsnów jedynie, by przygotowywać nowe zasadzki lub zbierać jadalne
korzenie.

Aun zaś nawet w dni spokojne żył w ciągłym zmaganiu się bujnych

zmysłów   i   nieuchwytnych   pragnień.   Wprawiały   go   w   zachwycone
zdumienie lekkie kształty młodego ciała, falowanie spadających  włosów,
mieniący się blask źrenic Dżei. Wszystko w niej było świeże jak poranek
nad   rzeką,  jak  kwiaty  na  sawannie.  Niekiedy  znów   przychodziła  chwila
buntu, stawał się wtedy podobny do innych, pogardzał słabością, a tkliwość
jego zamieniała się w wojowniczą srogość. Wówczas zwracał się do Ukr,
gotów   żądać,   by   odprawiła   istniejący   Wśród   jej   plemienia   obrządek:
chwyciła Dżeję za włosy, zraniła jej piersi kamieniem i cisnęła mu ją do
nóg.

Kobiety myślały jedynie o sytym, bezpiecznym życiu. Zatraciły

zupełnie poczucie samodzielności, losy swe złożyły w ręce Ulhamra. Myśl
o przyszłości nie mieściła się w obrębie ich ograniczonej wyobraźni.
Przetrwawszy ciężką niedolę, nie miały innego pragnienia nad tę spokojną,
co dnia powtarzającą się obfitość. Zgodziły się nawet na wypuszczenie obu
jeńców. Aun odprowadził'ich aż po rozwidlenie rzeki.

Nadchodziła pora deszczów. Aun coraz częściej myślał o hordzie,

Naohu — pogromcy Kzamów, Czerwonych Karłów i Ag-hoo Włochatego,
o wieczornych ogniskach i surowych towarzyszach, których okrucieństwa
nie lubił.

Jednego rana rcekł do Ukr:

— Aun i Zur wkrótce połączą się ze swą hordą, niech Wilczyce

wybiorą dla siebie jaskinię w pobliżu gór. Gdy miną chłody, przywędrują
Ulhamrowie, zostaną sprzymierzeńcami Wilczyc.

Ukr i jej wojownice poczuły groźny ciężar świata. Znajdowali się na

równinie w pobliżu rzeki. Gromadą otoczyły syna Tura, najmłodsze głośno
zawodziły. Dżeja porwała się drżąca, z

oczami pełnymi łez. Aun odurzony patrzył na nią przez chwilę i rzekł:

— Ukr przyrzekła, iż Dżeja zostanie kobietą Auna. Dżeja

musi być posłuszną.

Zwróciwszy się do Ukr, wyszeptał z lekkim drżeniem w głosie:

— Daj mi Dżeję ża towarzyszkę!

Ukr rzuciła na niego spojrzenie, w którym przebijał bezmierny

smutek, po czym chwyciła Dżeję za kark i cisnęła o ziemię, ostrym
kamieniem przecięła jej skórę przez całą szerokość piersi. Trysnęła krew.
Aun umoczył w niej usta, a kobieta-wódz wymawiała rytualne słowa, które
wymawiali jeszcze jej przodkowie, gdy oddawali kobietę mężczyźnie na
własność.

Nazajutrz mały oddział wyruszył w drogę. Aun i Zur niechętnie

rozstawali się z Kotem Olbrzymim. Wah, nie mając w sercu miłości do
kobiety, bardziej od towarzysza był zasmucony, gorzko żałował jaskini i
dokonanego przymierza z drapieżcą. Był ostatnim ze swego gatunku i nic
nie łączyło go z hordą, młodzi Ulhamrowie pogardzali nim.

Powracali przez miejsca, gdzie żółte Lwy umknęły przed Pra-słoniami,

minęli cypel granitowy, na którym Macherodus pożarł Nosorożca i gdzie
sam został ubity przez Auna, następnie dotarli do stromego pasma skalnego
wrzynającego się w ziemię Chele-jów.

Z jednego z tych szczytów odkryli wtedy rzekę i niesamowite

czerwone zwierzę, które istniało już w zamierzchłych czasach, kiedy nie
było jeszcze Lwa i Tygrysa.

Tu Wilczyce wybrały sobie obszerną jaskinię, by przeczekać porę

deszczów, po czym pomogły Aunowi i Żurowi odszukać szlak między
górami.

Rozstanie było bolesne. Wilczyce traciły siłę, która wybawiła je od

Chelejów. Odtąd żyć będą smutne, w świecie pełnym zasadzek. Żegnały
oddalających się głośnym zawodzeniem. Aun pocieszał je:

— Powrócimy na brzeg wielkiej rzeki!

I on czuł ciężar na sercu. Opuszczał ziemie, na których pokonał liczne

niebezpieczeństwa i przeszkody, gdzie ludzie i zwierzęta uległy jego mocy,
gdzie zdobył Dżeję.

Zur marzył o powrocie do skał bazaltowych.

Mijały poranki i wieczory. Aun, Zur i Dżeja wspinali się po stromych,

górskich ścieżkach, synowi Tura spieszno było ujrzeć hordę. Każdy dzień,
zbliżający go do niej, napełniał jego młodą duszę niewysłowioną radością.

Przyszła chwila, kiedy znaleźli się przed wąskim wąwozem,

ciągnącym się na końcu pasma górskiego i przed szczeliną. Była obecnie
szersza i przebyli ją znacznie łatwiej. Powrócili do jaskiń i wód
podziemnych. W jednej z nich spędzili noc.

Minęły dalsze dwa dni zanim odnaleźli hordę.

Było to przed zmierzchem, u stóp pagórka, w cieniu wysokiej skały z

porfiru. Kobiety gromadziły chrust i układały stos, Naoh miał go rozpalić.
Dał się słyszeć głos wartowników. Przed synem Lamparta stanął Aun.
Zaległo milczenie. Kobiety nieżyczliwymi spojrzeniami obrzuciły Dżeję.

Naoh przemówił surowo:

—Od chwili kiedy wyruszyliście minęła jedna pora.
—Przebyliśmy pasmo gór i odkryliśmy obszerne ziemie łowieckie —■
odpowiedział Aun.

Oblicze Naoha rozjaśniło się. Wspomniał te srogie czasy, kiedy z

Namem i Gawem udali się na poszukiwanie i zdobycie ognia. Przeżywał
powtórnie walkę z Szarym Niedźwiedziem i Tygrysicą, pogoń Pożeraczy
Ludzi,   przymierze   z   Mamutami,   zdradliwość   Czerwonych   Karłów   i
łagodność   Wahów,   puszczę   Ludzi   o   Błękitnej   Sierści,   niespodziewane
spotkanie   z   Niedźwiedziem   Jaskiniowym   i   okrutną   utarczkę   z   Aghoo
Włochatym.   Przyniósł   wtedy   ogień,   a   także   tajemnicę   dobywania   go   z
kamieni, którą odkryli mu Ludzie Bez Ramion.

Rzekł więc:

— Mów. Naoh słucha syna Tura!

Zapalił stos i słuchał opowiadań syna. Zbudziła się w nim dusza żądna

przygód. Czerwony zwierz zadziwił go, lecz oburzył

się, gdy Aun oświadczył, że Prasłonie były większe od Mamutów.

— Nie ma zwierząt większych od Mamutów, z którymi

Naoh przebywał w krainie Kzamów!

Potwór, który obrał sobie legowisko wśród gór bazaltowych, był mu

znany, zwrócił się do Nama:

—- Zabija on Tygrysa równie łatwo, jak Lew zabija panterę!

Przymierze z Kotem Olbrzymim wywołało w nim zachwyt. Spojrzał

łaskawie na Zura.

— Wahowie byli najbardziej przebiegłymi spomiędzy ludzi.

Oni to znaleźli ogień w kamieniach. Przeprawiali się przez wody
na powiązanych ze sobą gałęziach i znali wody płynące pod zie
mią.

Walka z Chelejami poruszyła go silnie, rozpaliła płomień źrenic,

wyciągniętą rękę położył na ramieniu młodego wojownika i rzekł:

— Aun posiada serce i siłę wodza!

Zebrani koło nich Ulhamrowie słuchali nieufnie. Uważali, że Naoh

owego czasu dokonał bohaterskich czynów, zdobył ogień i uratował hordę
ginącą wśród chłodnych skał. Aun zaś powracał jedynie z tą obcą
dziewczyną i nędznym towarzyszem, którego nikt nie lubił.

Kuam, syn Jelenia Jaskiniowego, zawołał:

— Aun powiedział, że tamte ziemie są cieplejsze od naszych.

Ulhamrowie nie mogliby żyć na nich. Podczas naszego pochodu
poprzez spopielała równinę wojownicy i kobiety ginęli jak owady
w porze deszczów.

Niechętne głosy potakiwały. Aun pojął, że horda bardziej jeszcze niż

przed wyruszeniem na wędrówkę jest mu nieżyczliwa.

Aun przez osiem dni zażywał rozkoszy obcowania z ludźmi swego

plemienia. Chodził z innymi  na łowy lub pozostawał z Dżeją, do której
kobiety hordy nie zwracały się wcale. Powoli ogarniał go smutek. Czuł, że
dokonał   rzeczy   równie   doniosłych   jak   Naoh.   Nie   zdobył   ognia,   lecz
przyniósł  wieść o rozległej, przebogatej  krainie leżącej po tamtej stronie
gór. Był świadomy

swej  przewagi  nad młodzieżą i siły stawiającej  go na równi z wodzem.
Ulhamrowie   nie   mieli   dlań   uznania,   nie   podziwiali   go,   wszyscy   woleli
Kuama,   którego   maczuga   i   włócznia   nie   mogły   się   równać   z   broniami
Auna. W razie, śmierci  syna  Lamparta  Kuam zostanie wodzem, Kuama
trzeba   słuchać;   a   będą   to   rozkazy   twarde   dla   Auna   i   będzie   podsycał
przeciw Żurowi i Dżei tłumioną obecnie nienawiść hordy.

Od dawna zarzucano mu przyjaźń z Wahem, teraz przez połączenie się

z tą obcą dziewczyną sam stał się prawie obcy. Szczególnie nienawidziły go
kobiety. Od Dżei uparcie stroniły, a gdy przechodziła koło nich, głośnymi
pomrukami wyrażały swą niechęć, unikały jej nawet siostry Auna.

O zmierzchu odosobniony z Wahem i Dżeją czuł się upokorzony.

Po kilku dniach zrodził się w nim gniew. Nie starał się już więcej o

zbliżenie z innymi, zawziął się w odosobnieniu z Żurem i Dżeją. Podczas
łowów, o ile rozkazy Naoha nie zatrzymywały go przy hordzie, usuwał się
na stronę. Przepędzał całe dni nad rze*-ką, a często gnany jakąś
niewytłumaczalną siłą stawał przed szczeliną, która otwierała się na krainę
przygód.

Jednego ranka udał się na poszukiwanie Lamparta. Obfitowały w nie

lasy ciągnące się w pobliżu. Rosłe, przebiegłe i śmiałe, żarłoczne i zwinne,
trzebiły jelenie, antylopy, osły stepowe, a nawet młode Żubry. Naoh nie
polował na nie, były one dlań nietykalne wskutek wierzeń wspólnoty
pochodzenia, wyrażonej imieniem. Wielu Ulhamrów obawiało się ich, gdyż
ranione broniły się z zaciekłością. Mało kto, polując w pojedynkę, ośmielał
się je zaczepić.

Aun długo krążył po lesie, nie mógł natrafić na ślad zwierza. Strumyk

sączył się leniwie w krzemiennym łożysku. Koczownik poczuł woń
lamparcią, zapadł wśród paproci i znieruchomiał.

Nad górnym biegiem strumienia wznosiło się urwisko skalne, tworząc

jakby pieczarę. Drzemał w niej jakiś zwierz z łbem wsuniętym pod łapy,
czuł się zupełnie bezpiecznie. Aun pomimo znacznej odległości i słabego
oświetlenia poznał w nim Lamparta.

Dzieliło go od niego około tysiąca dwustu kroków. Wojownik podszedł na
osiemset kroków, zwierz nie poruszył się. Kiedy zanurzył się w gąszczu
wysokich traw, podniósł się okrągły łeb, wśród skalnych pomruków
zapaliły się dwa płomienie z bursztynu i szmaragdu.

Aun przypadł do ziemi, drapieżnik jął wietrzyć. Przez chwilę

błyszczące ślepia badały przestrzeń, po czym paszcza pochyliła się, czarno i
żółtawo cętkowane cielsko zastygło w bezruchu. Aun przeczekał dobrą
chwilę, zanim zaczął posuwać się dalej. Musiał przejść jeszcze około
dwustu kroków, by móc miotnąć włócznią. Z tej odległości pocisk nawet
celny nie mógł ranić śmiertelnie, ale Aun spodziewał się, iż rozwścieczony
zwierz przyjmie walkę.

Powiał lekki wietrzyk, unosząc woń łowcy. Skorzystał z tego czym

prędzej i posunąwszy się o sto pięćdziesiąt kroków naprzód, ukrył się za
drzewem.

Lampart znowu podniósł łeb, nasłuchiwał, wreszcie wyszedł z

legowiska, by lepiej zwietrzyć podejrzane wyziewy.

Nagle rozległ się bek. Spośród drzew wyskoczyła sarna. Lampart w

susach puścił się za nią. Bezbronne stworzenie skoczyło w stronę drzewa,
za którym ukrywał się Aun. Wojownik powstał i wprawił procę w ruch.
Lampart ugddzony w kark zamiau-czał przeraźliwie. Zaskoczony
znienacka, zawahał się. Przez chwilę śledził przeciwnika, po czym wśliznął
się pomiędzy paprocie.

By uniknąć niespodziewanego napadu, Aun stanął na odkrytym

miejscu, trzymając w jednej ręce maczugę, w drugiej włócznię. Zwierz nie
ważył się jakoś zaczepić człowieka. Poprzez roślinność widział go
doskonale, szukał sposobu, by niepostrzeżenie podejść i spaść mu na
grzbiet.

Szał jego minął, nie czuł prawie rany. Dotychczas udawało mu się

uniknąć   zasadzek   Ulhamrów.   Tym   razem   przeczuwał   groźnego   wroga.
Próbował   obejść   stanowisko,   ale   gdziekolwiek   się   obrócił,   wszędzie   na
odległość  kilku susów widział człowieka. Alin, spostrzegłszy nakrapiane
futro, cisnął włócznią. Zboczyła w paprociach, Lampart cofnął się w głąb
puszczy.

Po lesie od jakiegoś czasu prócz Auna krążyły inne istoty; ło-

wca poczuł, iż zbliżał się oddział ludzi. Wydał porozumiewawczy okrzyk i
pobiegł śladem zwierza. Tu i tam ukazały się głowy, posypały włócznie, ale
bez skutku. Nagle wyłoniła się muskularna postać Kuama, który wypuścił
ość z procy. Lampart trafiony w bok podskoczył, zawrócił na miejscu i
stanął, gotów do walki. Kuam znikł, wszystkie głowy pochowały się,
jedynie Aun był widoczny."

Lampart przestał się wahać, w trzech susach znalazł się przy synu Tura

i natarł. Maczuga zatrzymała go i powaliła na ziemię druzgocząc czaszkę,
zwierz potoczył się, wydając chrapliwy dźwięk skonał!

Wówczas podbiegli Kuam z towarzyszami. Aun, wsparty na

maczudze, sądząc, iż będą podziwiali jego siłę, patrzył na nich z łagodną
życzliwością, odczuwał urok wspólnego pochodzenia. Lecz otaczały go
twarze surowe. Jeden z towarzyszy Kuama, oddany mu tak, jak Zur oddany
był Aunowi, zawołał:

— Kuam powalił Lamparta!

Potakiwał mu głośny pomruk. Kuam stanął nad martwym cielskiem,

wskazując na grot tkwiący głęboko między żebrami. Aun oburzył się.

— Kuam nie zabił Lamparta!

Ulhamrowie zawyli szyderczo, pokazując na grot. Mężczyzna, który

poprzednio ogłosił zwycięstwo swego przyjaciela, rzekł:

— To właśnie Kuam! Aun tylko dobił Lamparta!

Syn Tura podniósł do góry maczugę, gniew zawrzał w jego piersi,

zawołał z pogardą:

— Co znaczy jeden Lampart! Aun pokonał czerwonego

zwierza, Tygrysicę i Ludzi Rudych Psów. Jeden tylko Naoh rów
ny mu jest siłą.

Kuam nie ustępował. Czuł dokoła siebie piersi i ramiona oddanych mu

towarzyszy.

— Kuam nie lęka się ani Lwa, ani Tygrysa.

Smutne rozczarowanie zaciążyło na sercu Auna. Był obcy wśród ludzi

własnego plemienia. Chwyciwszy ubitego zwierza cisnął go im pod nogi!

— Bierzcie! Syn Tura nie będzie walczył z Ulhamrami, po-

darowuje im Lamparta.

Nie szydzili więcej, ich okrutne oczy wpatrywały się nieruchomo w

wyniosłą postać i groźną maczugę. Skrycie uznawali tę siłę, równą sile
wielkich drapieżników. Ale nienawidzili jej i gardzili zawartą w niej
łagodnością.

Aun, rozdrażniony i pełen zniechęcenia, powrócił do obozo

wiska. Pod osłoną wysokiej skały porfirowej zastał samotnie sie
dzącą przygnębioną Dżeję. Ujrzawszy go, powstała z cichą skar
gą. Policzek jej broczył krwią.

— Czy Dżeja skaleczyła się? — zapytał, obejmując ją ramie

niem.

Odpowiedziała szeptem:

—Kobiety obrzuciły Dżeję kamieniami.
—Obrzuciły Dżeję kamieniami?

Skinęła głową, dreszcz przebiegł koczownika, a nie widząc nikogo w

obozowisku, spytał:

—Dokąd poszły?
—Nie wiem.

Opuścił głowę nasrożony. Nurtujący go ból stawał się nieznośny. W

ciszy, która nastąpiła, pojął, iż dalsze przebywanie w hordzie było dlań
niemożliwe.

— Czy Dżeja wolałaby powrócić do Wilczyc z Aunem i Żu

rem?

Spojrzała na Auna, oblicze jej wyraziło radość, była istotą potulną i

bojaźliwą.   Cierpiała   wśród   Ulhamrów,   znosiła   nienawiść,   pogardę   i
szyderstwa  kobiet,  przygnębienie   jej  zwiększało  się przez   nierozuniienie
mowy hordy.  Nie śmiała się skarżyć  i byłaby zamilczała  o skaleczeniu,
gdyby nie pytanie Auna. Krzyknęła:

—Dżeja pójdzie, dokąd pójdzie Aun!
—A czyż nie woli ona żyć pośród swej hordy?
—Tak — wyszeptała.
—Powrócimy więc na brzeg wielkiej rzeki.

Westchnęła z ulgą i przycisnęła głowę do ramienia mężczyzny.

Kiedy znaleźli się we troje z Wahern, który przyszedł z wycieczki do

podziemnej krainy, syn Tura odciągnął go na stronę od obozowiska,
nadeszli bowiem myśliwi i kobiety.

— Otóż — rzekł stanowczym głosem — Aun pragnąłby zno

wu zobaczyć Wilczyce, Tygrysa Kzamów i wysoką jaskinię.

Zur podniósł swój błędny wzrok, uśmiech rozchylił jego usta.

Wiedział, iż towarzysz przeżywał smutne dni wśród hordy, jemu również
ciężko było na sercu.

— Zur będzie szczęśliwy w wysokiej jaskini!

Te słowa rozproszyły ostatnie wątpliwości koczownika. Udał się więc

do Naoha wypoczywającego na ustroniu pod porfirowym urwiskiem i
oświadczył:

— Wojownicy nie lubią syna Tura. Chce on powrócić na

drugą stronę gór. Będzie żył z Kobietami-Wilczycami i pozostanie
sprzymierzeńcem Ulhamrów.

Naoh słuchał z powagą. Miał do młodzieńca słabość, ale wiedział o

wstręcie, jaki żywiła doń horda, przewidywał ciężkie walki.

— Tak, horda jest niezadowolona, iż Aun przebywa jedynie

z   obcymi   —   zgodził   się   z   nim.   —   Nie   wybaczy   mu,   jeżeli   zostanie
tutaj.   Ale   Ulhamrowie   szanują   sprzymierzeńców.   Walczyli   obok
Ludzi   Bez   Ramion.   Będą   woleli   Auna,   gdy   ich   opuści.   Otóż   na
wiosnę   Naoh   poprowadzi   swoich   na   drugą   stronę   góry,   zajmie
płaskowyż,   podczas   gdy   Wilczyce   pozostaną   na   równinie.   Jeżeli   z
nastaniem   chłodów   zajdzie   w   dolinę,   nie   będzie   polował   na   jed
nym   brzegu   z   Aunem.   W   taki   sposób   przymierze   zostanie   zapew
nione!

Położył rękę na ramieniu młodzieńca i dodał:

—- Syn Tura mógł być wielkim wodzem wśród Ulhamrów,

gdyby nie przedkładał Waha nad innych, ludzi, a obcą dziewczynę

— nad kobiety swego plemienia.

Aun pojął całą głębię tych słów. Ale niczego nie żałował, Zur

i Dżeja drożsi mu byli ponad wszystko. Bolesny tylko będzie brak
Naoha.

— Aun przyniesie kły i błyszczące kamienie dla syna Lam

parta!

ca pomiędzy jednym a drugim snem powracały, by śledzić te tajemnicze
istoty.

Nadchodziła pora deszczów.

Kobiety ukryte za umocnieniem, w cieniu skał porfirowych,

rozmyślały o koczowniku, który pokonał Ludzi Rudych Psów. To
wspomnienie wzmagało ich troskę. Swoimi włóczniami i maczugą byłby
pozabijał czerwone potwory.

Wczorajsze łowy Macherodusów musiały być liche, bowiem przed

zmierzchem przyszły podpatrywać jaskinię. Ciemne obłoki zasnuły
niebiosa, dzień był pochmurny, przejmujący wiatr dął od równiny, wyjąc
wśród skał. Dzieci płakały. Wilczyce stłoczone u wyjścia spoglądały.
ponuro na świat. Ukr zaczęła już przypuszczać, że drapieżniki nie opuszczą
tak prędko swego legowiska w skałach.

Wiatr szalał coraz silniej. Oba Macherodusy pojawiły się przed

schroniskiem, złowrogo porykując. Ukr z rozpaczą w sercu wystąpiła
naprzód, by zarządzić przygotowania do obrony.

Nagle podłużny pocisk przeszył powietrze. Jedno ze zwierząt, samiec,

ugodzony w kark, gwałtownym susem rzucił się ku Wilczycom. Przez
otwory wysunęły się oszczepy. Drugi pocisk wbił się w czerwone cielsko,
przejmujący ryk zagłuszył łoskot wiatru, skoczyła jakaś ogromna masa,
zawirowała straszliwa maczuga.

Kobiety bezładnie rzuciły się, by usuwać głazy, zagradzające wejście

do schroniska. Macherodus leżał martwy, jego samica, przerażona krzykiem
śmierci i ukazaniem się tylu istot, uciekła ku rzece.

Wilczyce, radując się głośno, otoczyły wybawcę. Ich ogromne twarze

promieniały, szeroko rozwarte oczy wpatrywały się w Auna z zabobonnym
zachwytem. Wraz z nim wracało bezpieczeństwo, pewność zwalczania
żywiołów, zwierząt i ludzi. I syn Tura czuł, że nigdy już nie rozpocznie
życia z Ulhamrami.

— Aun i Zur powrócili do Wilczyc. Nie opuszczą ich więcej. Będą żyć

razem w wielkiej jaskini, w pobliżu której pokonali Ludzi Rudych Psów.

W miarę, jak mówił, ogarniał je szał radości. Wilczyce po-

chyliły się przed nim na znak posłuszeństwa i miłowania. Serce tłukło mu w
piersi, zapomniał o goryczy powrotu do ludzi swego plemienia, marzył o
nowej hordzie, która się rozrośnie pod jego przewodnictwem.

—Ukr i Wilczyce będą twymi wojownicami — rzekła ko-bieta-wódz.
— Gdzie ty żyć będziesz, tam i one żyć będą! Będą wypełniać twoją
wolę i stosować się do twych zwyczajów.
—Zostaną groźnymi — zapewnił Aun. — Nauczą się władać i
przygotowywać ości, włócznie, topory i proce. Nie będą się obawiały
Ludzi Rudych Psów, ani czerwonego zwierza!

Kobiety nazbierały gałęzi, wspaniały ogień przemówił w

ciemnościach, trwoga przed zasadzkami nocy odeszła. Te młode istoty
przepełniła szczęśliwość rozlewna, bezkresna.

Jeden tylko Zur zachował pewien smutek. Radość ogarnie go, gdy

ujrzy pasmo skał bazaltowych i Kota Olbrzymiego.

Poprzez zawieruchę na dwunasty dzień mała horda dotarła do jaskini.

Nietoperze,   które   szukały   tu   schronienia,   pierzchły,   ze  świstem   wzleciał
jastrząb.   Aun,   stojąc   na   szerokiej,   płaskiej   krawędzi,   wyciągnął   rękę   w
kierunku   sawanny   i   dżungli.   Wszędzie   roiło   się   od   zwierząt,   wody
dostarczały   pożywienia   niezliczonym   rzeszom   sumów,   żółwi,   krokodyli,
hipopotamów,   pytonów,   purpurowych   czapli,   żółtogłowych   żurawi,
czarnych   bocianów,   ibi-sów,   kormoranów   i   kaczek.   Sawanna,   dżungla   i
puszcza   były   krainą   łosi,   jeleni,   antylop,   danieli,   osłów,   koni,   mułów,
byków, bizonów. Papugi, gołębie, ptactwo przelotne, bażanty obsiadały ga-
łęzie.   Mnoga,   różnorodna   roślinność   przynosiła   w   darze   swe   korzenie,
łodygi i owoce. Aun czuł, iż potęgą przewyższa największe z drapieżców i
że jest obdarzony bujnymi sokami zdobywczej rasy.

Wah powoli szedł do dolnej pieczary. Stanął koło szczeliny i zajrzał w

głąb — była pusta. Drżący, wyczołgał się przez otwór i jął rozglądać się w
mrokach. Świeże jeszcze szczątki leżały obok starych kości, wyziewy Kota
Olbrzymiego trwały w ciemnościach. Syn Ziemi opuścił jaskinię i rozpoczął
poszukiwania z niepokojem w sercu, myśląc o drapieżnikach, które mogły
się kryć