Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
Podyplomowe Studia
Wyceny Nieruchomości – V edycja
Agnieszka Bogucka
Ryzyko inwestowania w nieruchomości
w Polsce
Praca dyplomowa napisana
pod kierunkiem
prof. dr hab. Elżbieta Mączyńska
Warszawa, styczeń 2009
2
Spis treści
1. Wprowadzenie......................................................................................................................3
2. Nieruchomość jako przedmiot inwestycji..........................................................................3
3. Ryzyko na rynku nieruchomości........................................................................................6
4. Rodzaje ryzyka i sposoby jego ograniczania.....................................................................6
5. Ryzyko inwestowania w nieruchomości z punktu widzenia inwestycji
deweloperskich.....................................................................................................................8
6. Podsumowanie....................................................................................................................11
7. Bibliografia.........................................................................................................................13
3
Wprowadzenie
Rozwój gospodarczy, wzrost zamożności społeczeństwa oraz pojawianie się nowych
kapitałów skłaniają inwestorów do poszukiwania kolejnych obszarów inwestowania w tym
również inwestowania w nieruchomości.
1
Ż
adna nieruchomość nie jest dobrem darmowym, zatem jeśli nie jest odpowiednio
wykorzystywana i finansowana, nie jest wyzwalany tkwiący w niej potencjał rozwojowy, to
właściciel jest narażony, jeśli nie na utratę kapitału, to na pewno na pozbawienie możliwości
jego powiększania.
2
Czy warto zatem inwestować w nieruchomości, jakie ryzyko towarzyszy procesowi
inwestowania i w jaki sposób można je minimalizować?
W okresie przełomu pojawia się wiele pytań niewiadomych, pytań bez odpowiedzi i
generalnie wiele chaosu. O tym, jak trudno w takich warunkach uniknąć błędnych decyzji i
ocen zaświadcza historia gospodarcza. Błędy są tym bardziej kosztowne, im większych
przedsięwzięć dotyczą. W odniesieniu do nieruchomości następstwa błędów mogą być
szczególnie dotkliwe, mają bowiem przeważnie wieloletni wymiar.
3
W poniższej pracy została przedstawiona problematyka ryzyka towarzyszącego
procesowi inwestowania w nieruchomości, która ma za zadanie przybliżyć funkcjonowanie
rynku nieruchomości, pułapki inwestycyjne czekające na inwestorów, a także sposoby
ograniczania ryzyka do minimum. Należy jednak pamiętać, że każda inwestycja to sztuka,
którą nawet doświadczony mistrz nie jest w stanie do końca opanować, gdyż każda
inwestycja jest inna i należy ją traktować indywidualnie.
1.Nieruchomość jako przedmiot inwestowania
Inwestowanie w nieruchomość stanowi jeden ze sposobów inwestowania obok takich
możliwości inwestycyjnych jak m.in. nabywanie udziałów w podmiotach gospodarczych i
funduszach inwestycyjnych, a także papierów wartościowych. W ostatnich latach
inwestowanie w nieruchomości znajduje coraz większą liczbę zwolenników, zarówno
przedsiębiorstw jak i osób prywatnych. Inwestowanie w nieruchomości pomimo swojej
1
Życie warszawy „Forum rynku nieruchomości” – „Inwestowanie w nieruchomości” 6 listopad 2006r
2
Maczyńska E., Prystupa M., Rygiel K. „Ile warta jest nieruchomość” Poltext, Warszawa 2007, s.26
3
Maczyńska E., Prystupa M., Rygiel K. „Ile warta jest nieruchomość” Poltext, Warszawa 2007, s.14
4
specyfiki tzn. dużej kapitałochłonności, małej elastyczności, długotrwałego skutkowania, a
także dużej złożoności wynikającej z faktu, iż projekty realizowane na rynku nieruchomości
często uwzględniają cykl budowy wymagający zaangażowania specjalistycznych usług,
cieszy się dużym zainteresowaniem ze strony inwestorów.
Z uwagi na cel inwestowania wyróżnia się w teorii i praktyce ekonomicznej
inwestycje:
Finansowe (akcje, obligacje, bony skarbowe, opcje, lokaty bankowe, udziały w funduszach
inwestycyjnych)
Rzeczowe (metale szlachetne, dzieła sztuki, przedmioty kolekcjonerskie, nieruchomości,
maszyny i urządzenia, zapasy, wartości niematerialne i prawne)
Inwestycje w nieruchomości są zarówno w pierwszej grupie (nie bezpośrednio ale w
postaci udziałów w funduszach inwestujących w nieruchomości) jak i w grupie drugiej
(bezpośrednio poprzez zakup nieruchomości lub udziałów w nieruchomości). O tym czy
inwestować w nieruchomości decyduje zarówno aktualna sytuacja na rynku jak również
wysokość kapitału, którym dysponuje inwestor.
4
Istnieje wiele cech odróżniających nieruchomości od innych dóbr, należą do nich
między innymi :
1) nietransformalny charakter – nieruchomość charakteryzuje się integralnym połączeniem
gruntów i budynków stanowiących części składowe nieruchomości, które charakteryzuje
bardzo duże zróżnicowanie. Nie istnieją dwie jednakowe nieruchomości, ponieważ pomimo
uwzględnienia choćby cech fizycznych, nieruchomości podobne zawsze się różnią, np.
położeniem geograficznym, przeznaczeniem bądź wielkością gruntu, a także wieku i stanu
utrzymania budynku itp.
2) zlokalizowanie nieruchomości – lokalizacja stanowi najistotniejszą cechę nieruchomości
od której zależy w konsekwencji jej wartość, a także możliwości użytkowania.
3) długotrwały charakter – właściciel nieruchomości może uzyskiwać korzyści finansowe
lub inne, przez długi okres czasu, traktując nieruchomość jako dobro konsumpcyjne
posiadające wartość użytkową lub jako dobro inwestycyjne posiadające zdolność
generowania regularnych wpływów w czasie. Długotrwały charakter nieruchomości stanowi
4
Życie warszawy „Forum rynku nieruchomości” – „Inwestowanie w nieruchomości” 6 listopad 2006r
5
główną motywację dla inwestorów pragnących długoterminowo inwestować posiadane
kapitały. Inwestycję długoterminowe z natury są inwestycjami obarczonymi stosunkowo
niewielkim poziomem ryzyka, co wynika z długotrwałości budynków, niezniszczalności
gruntów, a także uwarunkowań prawnych, przede wszystkim podatkowych, które zachęcają
inwestorów do alokacji środków w te aktywa.
Nieruchomość zabezpiecza kapitał przed utratą wartości w wyniku niekorzystnych
zmian rynkowych oraz wysokiej inflacji, pod warunkiem że będziemy ten proces rozpatrywać
w perspektywie długoterminowej (cecha nieruchomości jako inwestycji). Nie bez znaczenia
jest również fakt, że lokując w nieruchomości musimy dysponować znacznym kapitałem.
Cechą stanowiącą barierę w dostępności wielu inwestorów do lokowania w nieruchomości
jest ich kapitałochłonność. Nieruchomość w dłuższej perspektywie nie traci na wartości
(wzrost cen ma większą dynamikę niż utrata wartości w wyniku zużycia technicznego,
funkcjonalnego czy środowiskowego)to oznacza, ze chroni również przed inflacją.
Wykonywane w tym zakresie badania i analizy potwierdzają tezę, że przeciętnie wzrost
wartości nieruchomości jest wyższy niż stopa inflacji. Jest to dla wielu oczywiste w okresie
prosperity na rynku nieruchomości ale dużo istotniejsze jest utrzymanie tej relacji w czasie
regresu gospodarczego a tym samym dekoniunktury na rynku nieruchomości. Z tego również
powodu inwestycje w nieruchomości charakteryzują się umiarkowanym stopniem ryzyka a
tym samym są bardzo dobrym zabezpieczeniem kredytów. Rozważając zalety inwestowania
w nieruchomości należy podkreślić, że nieruchomość jest źródłem uzyskiwania dwojakich
dochodów: bieżących w postaci czynszów najmu, dzierżawy oraz kapitałowych, gdy
właściciel zdecyduje się na sprzedaż nieruchomości. Oczywiście podejmując taka decyzję
należy w kalkulacji uwzględnić obciążenia podatkowe i nie przyśpieszać sprzedaży gdy są
niekorzystne.
5
Inwestowanie w nieruchomości obok licznych zalet posiada również wiele wad,
między innymi charakteryzuje się małą płynnością, co wynika chociażby z procedury
sprzedaży (akt notarialny, szereg zaświadczeń uwiarygodniających stan prawny
nieruchomości). Kolejną wadą jest niepodzielność nieruchomości, co sprawia, że zbyciu
mogą podlegać jedynie udziały a nie części jednej nieruchomości. Nie bez znaczenia
pozostaje również zarządzania nieruchomością, inwestowanie w nią w celu nie dopuszczenia
do utraty wartości w wyniku zaniedbań remontowych, czy konserwacyjnych koniecznych z
upływem czasu.
5
Życie warszawy „Forum rynku nieruchomości” – „Inwestowanie w nieruchomości” 6 listopad 2006r
6
Posługiwanie się nieruchomościami jako wartościami ekonomicznymi, obrót i
zarządzanie nimi staje się coraz bardziej wyrafinowaną sztuką, umiejętnością, która może
wywołać pozytywne efekty mnożnikowe. Jednak popełniane błędy mogą być bardzo
kosztowne dla właścicieli i zarządców nieruchomości, ze względu na wywołanie synergii
negatywnych następstw. Nieruchomości należą do aktywów wielokrotnego użycia, które
można – przez zaciąganie na ich konto kredytów – wykorzystywać wiele razy, kreując nowe
przedsięwzięcia i inwestycję. Ta korzystna cecha nieruchomości nie może jednak przesłonić
ryzyka towarzyszącemu inwestowaniu. W przypadku nietrafnych decyzji mogą się one stać
pułapką ekonomiczną. Choć gospodarka rynkowa nie ma na ogół przeciwników, to ma
niestety wiele ofiar – podmiotów nie dysponujących odpowiednią wiedzą.
6
2. Ryzyko na rynku nieruchomości
Goodman International Limited, globalna grupa zarządzająca nieruchomościami
logistycznymi, opublikowała raport na temat czynników ryzyka inwestycji w nieruchomości
na świecie. Według opracowanego przez Goodman i zastosowanego po raz pierwszy w
raporcie wskaźnika Goodman Global Risk Indicator (GGRI) ryzyko inwestycji w
nieruchomości w Polsce jest na średnim poziomie i w najbliższych latach powinno się
zmniejszać.
7
Z raportu wynika, że Polska jest jednym z najbardziej zaawansowanych krajów w
Ś
rodkowej Europie, biorąc pod uwagę rozwój ekonomiczny. Autorzy raportu uważają, że
planowane wejście do strefy euro jest potencjalnym wsparciem dla zagranicznych inwestycji.
Natomiast największym zagrożeniem może być powrót do niestabilnego rynku walutowego,
co może spowodować opóźnienie wejścia do strefy euro i doprowadzić do podwyższenia
przez banki centralne stóp procentowych.
Analitycy prognozują, że trend redukcji ryzyka inwestowania w nieruchomości będzie
się utrzymywał przez najbliższe 5 lat, szczególnie w krajach rozwijających się, w tym i w
Polsce.
Całkowite wyeliminowanie ryzyka nie jest możliwe, jednak poprzez umiejętne
zarządzanie, tzn. prawidłowe rozpoznanie ryzyka, jego rzeczywisty pomiar i skuteczną
kontrolę, można je w znacznym stopniu ograniczać.
8
6
Maczyńska E., Prystupa M., Rygiel K. „Ile warta jest nieruchomość” Poltext, Warszawa 2007, s.11
7
Walczak A. „Jakie jest ryzyko inwestycji w nieruchomości” – www.egospodarka.pl
8
Z. Dobosiewicz, „Bankowość”, PWN, Warszawa 2003 r., s.133
7
Rezygnacja z podejmowania ryzyka jest z punktu widzenia instytucji finansowej
niemożliwa, ponieważ równałaby się z rezygnacją prowadzenia nastawionej na generowanie
zysku działalności na rynku finansowym.
9
3.Rodzaje ryzyka i sposoby jego ograniczania
Każdej inwestycji towarzyszy ryzyko. Wielkość i rodzaj ryzyka zależy od specyfiki
inwestycji. Nie inaczej jest w przypadku inwestycji w nieruchomości.
Biorąc pod uwagę wiele etapów inwestowania w nieruchomości ryzyko możemy
podzielić na:
1) ryzyka związanie z pozyskaniem nieruchomości
• Ryzyko wyceny – wycena z założenia powinna rzetelnie określać wartość rynkową
nieruchomości, w praktyce bywa jednak różnie. Dlatego aby ograniczyć ryzyko często
zarówno strona kupująca jak i strona sprzedająca niezależnie od siebie zlecają
rzeczoznawcą określenie wartości nieruchomości.
• Ryzyko transakcyjne – jest to ryzyko związane z zawarciem między stronami umowy
umożliwiającej skuteczne i płynne przejęcie nieruchomości. W skrajnych przypadkach,
wystąpienie błędu w zawartej umowie lub niedopełnienie wymogów formalnych może
spowodować nawet unieważnienie zawartej transakcji.
2) ryzyka związane ze sprzedażą nieruchomości
• Ryzyko wyceny i ryzyko transakcyjne
• Ryzyko płynności – nieruchomość ze względu na swoją kapitałochłonność jest aktywem o
małej płynności, co może spowodować duże straty dla sprzedającego. Czas potrzebny na
wyjście z inwestycji bywa bardzo długi.
3) ryzyka związane z wynajmowaniem nieruchomości – ten rodzaj ryzyka można
ograniczyć poprzez odpowiednie zarządzanie.
• Ryzyko
niepozyskania najemców – ograniczyć można poprzez zastosowanie
odpowiedniego marketingu. Jest ono ściśle związane z popytem mieszkaniowym co w
konsekwencji sprawia, że jest jednym z najistotniejszych ryzyk
• Ryzyko nie wywiązania się najemców z warunków umowy najmu – można je ograniczyć
poprzez kontrolę najemcy, a także poprzez odpowiednio skonstruowaną umowę najmu.
9
A. Dmowski, J. Sarnowski, D. Prokopowicz, „Podstawy finansów bankowości” Difin Warszawa 2005r., s.341
8
• Ryzyko utraty wartości nieruchomości wskutek niewłaściwego używania – jest to ryzyko
trudne do przewidzenia, ale można je ograniczyć podobnie jak w powyższym przypadku.
4) inne ryzyka zewnętrzne
• Ryzyko rynkowe – duże straty inwestora mogą być skutkiem zmiany cen nieruchomości,
stawek czynszu, wysokości podatku
• Ryzyko polityczne
• Ryzyko ingerencji państwa w rynek nieruchomości (np.wywłaszczenie nieruchomości na
cele publiczne) – nieruchomość jest nierozerwalnie związana z konkretną lokalizacją, może
więc zatem stać się przedmiotem wywłaszczenia np. na rzecz Skarbu Państwa, czy
jednostek samorządu terytorialnego. Przypadki takie wiążą się oczywiście z wypłatą
odszkodowania na rzecz właściciela wywłaszczanej nieruchomości, jednak istnieje ryzyko,
ż
e wysokość uzyskanego odszkodowania nie będzie adekwatna do wartości rynkowej
nieruchomości.
4. Ryzyko inwestowania w nieruchomości z punktu widzenia inwestycji
deweloperskich
Inwestycje
deweloperskie
należą
do
najbardziej
ryzykownych
działań
przedsiębiorczych, wymagają one zaangażowania bardzo dużego kapitału w celu
wytworzenia produktów, które są bardzo mało mobilne do czasu i miejsca. Poza tym
adresowane są one do relatywnie niewielkiego rynku, na którym przyszły popyt jest bardzo
niepewny.
W przypadku inwestycji deweloperskich podmioty narażone na ryzyko możemy
podzielić ze względu na sytuację, w których:
1) deweloper realizuje inwestycję głównie z funduszy klientów – w tym przypadku
podmiotami narażonymi na ryzyko są zarówno inwestorzy (przyszli lokatorzy, najemcy
mieszkań), a także firma deweloperska.
2) deweloper dokonuje sprzedaży mieszkań (domów) po ich wybudowaniu – w tym wypadku
ryzyko ponosi głównie firma deweloperska. Ryzykiem pośrednim objęte są jednak wszystkie
podmioty współpracujące z firmą deweloperską, np. banki kredytujące, dostawcy materiałów
– ich ryzyko związane jest z niewypłacalnością dewelopera.
Ryzyko w działalności deweloperskiej możemy podzielić na:
1) ryzyko deweloperskie
9
• Trudności z wynajmem lub sprzedażą – jest to ryzyko nie niespełnienia wymogu rynku
przez nieodpowiednią koncepcję inwestycji, np. nie atrakcyjna lokalizacja
• Ryzyko prognozy - wiąże się z niebezpieczeństwem tego, że prognozowane warunki
ramowe założone w różnych analizach, stanowiących podstawę podjęcia decyzji
rozpoczęcia realizacji inwestycji, w rzeczywistości nie istnieją
• Ryzyko planowania - w przypadku, gdy analizy, plany i projekty sporządzone w fazie
koncepcji inwestycji dadzą wynik negatywny i inwestycja nie będzie mogła być
zrealizowana ze względów ekonomicznych, technicznych itp., wykonane uprzednio liczne
prace przygotowawcze staną się nieprzydatne, zaś koszty ich wykonania - stratą, którą
trzeba pokryć z przychodów z innej działalności
2) ryzyko związane z organizacją wewnętrzną firmy – ten rodzaj ryzyka można
zminimalizować poprzez odpowiedni dobór zatrudnionej kadry w firmie deweloperskiej, a
także utrzymywanie wieloletniej współpracy ze stałymi partnerami. Z badań wynika, że
stosunkowo dobrze prosperują na rynku firmy, które mają własne jednostki wykonawcze i
projektowe.
• Ryzyko braku doświadczenia głównych uczestników procesu inwestycyjnego - każdy
inwestor, projektant czy kierownik budowy mimo ogólnego doświadczenia, może okazać
się debiutantem, ponieważ każda nowa inwestycja jest różni się od poprzednich, np.
architekturą, użytymi materiałami
• Ryzyko różnorodności realizatorów – spowodowane jest koniecznością częstego zmieniania
firm w procesie inwestycyjnym i co za tym idzie trudności w skoordynowaniu prac
• Ryzyko selekcji wykonawstwa – możliwość nieodpowiedniego wyboru firm w procesie
inwestycyjnym
3) ryzyko rynkowe – bagatelizowanie tej grupy ryzyka jest najczęstszym z powodów
upadłości firm
• Ryzyko marketingowe - wynika z błędnych założeń do konkretnych projektów,
np.”nietrafiona” z punktu widzenia klientów lokalizacja, cena. Ryzyko ma związek ze
zmieniającymi się opiniami społecznymi.
Ryzyko powstaje w momencie podejmowania różnorodnych decyzji. Wynika to z
faktu, iż w wielu przypadkach nie można trafnie ocenić ani wykluczyć błędów tkwiących w
informacjach a także w ich interpretacji.
10
10
Z. Zawadzka, „Ryzyko bankowe – uwagi ogólne” w pracy zbiorowej „Współczesny bank”
pod redakcją W. L. Jaworskiego, Poltext, Warszawa 2001 r., s.52
10
• Ryzyko reputacji, image firmy – utrzymanie się firmy na rynku budowlanym jest ciężki za
sprawą ciągle rosnącej konkurencji, nawet niewielki potknięcie firmy w środkach
masowego przekazu może być poważnym zagrożeniem. Częstym sposobem na ominięcie
tego rodzaju ryzyka jest częste tworzenie przez tych samych właścicieli różnych firm, o
różnych nazwach.
• Ryzyko konkurencji
4) ryzyko w procedurach prawnych
• Ryzyko w procedurach administracyjnych – ryzyko związane z długością załatwiania
pozwoleń formalnych, np. pozwolenie na budowę, których otrzymanie może się okazać
dłuższe niż przewidywał inwestor
• Ryzyko ze strony otoczenia - prawie każda nowo powstająca inwestycja wzbudza opory
sąsiadów, organizacji ekologicznych, obrońców jakichś wartości. Rozpatrywanie protestów
przez różne organy administracji państwowej lub samorządowej na ogół trwa długo. Gdy
protesty pojawia się dopiero w fazie realizacji budowy, może dojść do wstrzymania procesu
budowlanego, a koszt utrzymania wstrzymanej budowy może być bardzo dotkliwy dla
dewelopera
5) ryzyko związane z wykonawstwem technicznym budowy
• Ryzyko warunków gruntowych i atmosferycznych - jest to ryzyko specyficzne dla
inwestycji budowlanych; często nieudokumentowane zmiany morfologiczne gruntów
wymagają stosowania wzmocnień podłoża i fundamentów, szczególne zagrożenia
występują przy budowie obiektów usytuowanych blisko lub graniczących z istniejącymi
budynkami starymi, wysokimi, o nieznacznym zagłębieniu. Harmonogramy realizacji
opracowywane są dla przeciętnych warunków pogodowych, więc wszelkie odstepstwa
stanowią ryzyko dla terminów i kosztów
• Ryzyko jakości – ma bardzo duże znaczenie, ponieważ nawet bardzo dużym nakładem
kosztów, z reguły nie można uniknąć wszystkich usterek
6) ryzyko finansowania inwestycji
• Ryzyko zmiany cen – związane z nieprzewidzianymi zmianami cen materiałów i usług
• Ryzyko braku środków finansowych - większość firm deweloperskich opiera swą
działalność na wpłatach klientów, co wiąże się z ryzykiem opóźnienia wpłat rat należności
za realizowane etapy, na zerwaniu umowy przez klienta itp.
11
Nawet solidna firma o dobrych fundamentach i wysokiej zdolności płatniczej może w
wyniku splotu różnorodnych czynników, zwłaszcza w obliczu niestabilnych warunków
gospodarowania, utracić zdolność płatniczą.
11
• Ryzyko zmiany stóp procentowych - zagraża deweloperowi w przypadku wysokiego
udziału kapitałów obcych w łącznych kosztach inwestycji; wzrost stóp procentowych często
wiąże się ze spadkiem wartości nieruchomości, co - oprócz wysokich kosztów finansowania
- powoduje dodatkowe obciążenie rentowności inwestycji na skutek niższej przewidywanej
ceny sprzedaży
• Ryzyko kursowe - występuje gdy część płatności dokonywana jest w złotówkach na
podstawie umów zakładających ceny stałe, zaś inna część płatności waloryzowana jest
proporcjonalnie do zmian kursowych innej waluty; może to być związane z zaciągnięciem
kredytu dewizowego lub zawarciem umów sprzedaży lub wynajmu opartych na dolarze,
euro lub marce, podczas gdy koszty inwestycji z reguły rozliczane są w złotówkach,
ewentualnie z uwzględnieniem inflacji.
12
• Ryzyko inflacyjne - występuje w krajach o zmiennej, dość wysokiej inflacji; warto
zapewnić sobie możliwość indeksowania kosztów i przychodów tym samym wskaźnikiem
inflacji
7) ryzyko czasu - Czas zalicza się do najistotniejszych czynników ryzyka w toku procesu
inwestycyjnego w budownictwie. Przekroczenie planowanych okresów realizacji i/lub
ekspozycji rynkowej wiąże się z dodatkowym obciążeniem z tytułu obsługi kredytu, co może
pochłonąć zakładany zysk dewelopera. Powody opóźnień mogą mieć charakter wewnętrzny,
np. zła organizacja zespołu deweloperskiego, lub zewnętrzny, np. długotrwały tryb
uzyskiwania pozwoleń. Przeciągnięcie się w czasie okresu realizacji może spowodować, że
korzystna poprzednio sytuacja na rynku może zmienić się na gorsze.
13
8) ryzyko wzrostu kosztów - Wszystkie przedstawione wyżej rodzaje ryzyka mają
bezpośredni wpływ na wzrost kosztów. Ryzyko wzrostu kosztów wynika przede wszystkim z
długiego okresu realizacji inwestycji deweloperskich, co utrudnia sporządzenie wystarczająco
dokładnej prognozy kosztów we wczesnym stadium procesu inwestycyjnego. W praktyce,
11
J. Grzywacz „Podstawy bankowości – system bankowy, kredyty i rozliczenia, ryzyko i ocena banku,
marketing” Difin Warszawa 2006r., s.136
12
Dominika Biegańka, K.Piotrowska „Ryzyko inwestowania w nieruchomości z punktu widzenia instytucji
deweloperskich”
13
Dominika Biegańka, K.Piotrowska „Ryzyko inwestowania w nieruchomości z punktu widzenia instytucji
deweloperskich”
12
uzyskanie pewności co do ostatecznych kosztów bez zakończenia procesu projektowania nie
jest możliwe.
Podsumowanie
Rozważania czy inwestować na rynku nieruchomości można podsumować
stwierdzeniem, że nie każdy będzie na tym rynku dobrym inwestorem bo w zależności od
przyjętej strategii inwestowania może osiągnąć inne efekty.
W trakcie procesu inwestycyjnego inwestor powinien zdawać sobie sprawę z
wszystkich zagrożeń, jakie mogą napotkać podczas przedsięwzięcia inwestycyjnego.
Umiejętność szacowania ryzyka ma niezwykłe znaczenie zarówno dla firm nowo
powstających, jak i dla firm o dłuższym stażu działania na rynku. Ryzyko każdego
przedsięwzięcia jest inne. Wynika to z niepowtarzalności sytuacji inwestycyjnej.
Ponieważ
ryzyko
inwestowania
jest
odwrotnie
proporcjonalne
do
prawdopodobieństwa wyboru najwłaściwszego rozwiązania, stąd najbardziej ryzykowne
inwestycje mogą dać największe zyski i na odwrót. Dodatkowo, skoro nie każdy z
inwestorów ma taką samą skłonność do ryzyka, oznacza to że nie każdy może liczyć na tak
samo wysokie zyski z inwestycji w nieruchomości.
13
Bibliografia
Literatura:
• Biegańka D, K.Piotrowska „Ryzyko inwestowania w nieruchomości z punktu widzenia
instytucji deweloperskich”
• Bryx M. "Wybrane aspekty inwestowania na rynku nieruchomości w Polsce"
• Bryx M., R. Matkowski: „Inwestycje w nieruchomości” Poltext, Warszawa 2001.
• Dąbrowski, Kirejczyk "Inwestycje deweloperskie"
• Dmowski A., J. Sarnowski, D. Prokopowicz, „Podstawy finansów bankowości” Difin,
Warszawa 2005r.
• Dobosiewicz Z. „Bankowość” PWN, Warszawa 2003 r.
• Grzywacz J. „Podstawy bankowości – system bankowy, kredyty i rozliczenia, ryzyko i
ocena banku, marketing” Difin, Warszawa 2006r.
• Henzel H. „Inwestycje na rynku nieruchomości” Akademia Ekonomiczna w Katowicach,
2004r.
• Mączyńska E., Prystupa M., Rygiel K. „Ile warta jest nieruchomość” Poltext, Warszawa
2007r.
• Zawadzka Z. „Ryzyko bankowe – uwagi ogólne” w pracy zbiorowej „Współczesny bank”
pod redakcją W. L. Jaworskiego, Poltext, Warszawa 2001 r.
Artykuły:
• Hucik Gaicka S. „Ryzyko inwestycji na rynku nieruchomości na podstawie Raportu
Goodman”, „Rynek nieruchomości mieszkaniowych a ryzyko kredytowania hipotecznego”,
„Nieruchomość jako przedmiot inwestowania”- artykuły zamieszczone na
www.inwestycje.pl
• Instytut Funkcjonowania Gospodarki Narodowej, Katedra Inwestycji i Nieruchomości SGH
- "Uwarunkowania rozwoju rynku nieruchomości w Polsce"
• Walczak A. „Jakie jest ryzyko inwestycji w nieruchomości?”- artykuł zamieszczony na
www.egospodarka.pl
• Życie Warszawy „Forum Rynku Nieruchomości” – „Inwestowanie w nieruchomości”
6 listopada 2006 roku