Nauka a religia i polityka
Piotr P. St
ępień
Instytut Genetyki i Biotechnologii
Uniwersytet Warszawski
IBB PAN
Nauka a religia i polityka
Piotr P. St
ępień
Instytut Genetyki i Biotechnologii
Uniwersytet Warszawski
IBB PAN
Zasady zaliczania
•
Egzamin testowy :I termin : 6 czerwca
2013, zakres: materia
ł z wykładów
•
lista
„Bioetyka” : 72 osoby godz. 14-15
•
lista
„Bioetyka dla biologów” godz15-16
•
II termin : wrzesie
ń, III terminu nie będzie
Program wyk
ładów
•
1. problemy zwi
ązane z prokreacją
•
Leczenie bezp
łodności
•
Zap
łodnienie in vitro
•
Status zygoty,embrionu, p
łodu
•
Aborcja
•
Macierzy
ństwo zastępcze
•
Diagnostyka pre-implantacyjna i prenatalna
•
Selekcja embrionów, eugenika
•
Leczenie wcze
śniaków
•
Problemy z adopcj
ą
•
Procesy o
„złe życie” i złe urodzenie”
2. Problemy zwi
ązane z leczeniem
•
Autonomia pacjenta
•
Paternalizm lekarski
•
Zgoda
świadoma: teoria i praktyka
•
Okaleczanie
•
Zmiany p
łci
•
Testowanie nowych leków i terapii
•
Etyka producentów i reklam
Problemy zwi
ązane ze śmiercią
•
Definicje
śmierci
•
Przeszczepy: dawcy i biorcy
•
Stan terminalny (wegetatywny)
•
Terapia uporczywa
•
Eutanazja
•
Opieka paliatywna
•
Eugenika pozytywna i negatywna
Problemy zwi
ązane z postępem
nauki
•
Testy DNA i korelacje, farmakogenomika
•
Prawo do informacji
•
Rasizm i dyskryminacja
•
Eugenika i sterylizacja
•
Klonowanie reprodukcyjne i terapeutyczne
•
Ulepszanie rasy ludzkiej
•
GMO
•
Terapia genowa
•
Etyka eksperymentów na zwierz
ętach
•
Wykorzystanie embrionalnych komórek macierzystych
Problemy bioetyczne w
poradnictwie genetycznym.
Mi
ędzynarodowe konwencje
bioetyczne
•
Dr. Dorota Hoffman-Zacharska
Instytut Matki i Dziecka w W arszawie oraz Instytut Genetyki i
Biotechnologii UW
Prof. Ewa Bartnik
IGIB UW
Znaczenie bioetyki dla legislacji
•
debaty
•
Konwencje i deklaracje mi
ędzynarodowe
•
Prawo UE
•
Kodeksy prawa
•
Normy religijne
•
Normy spo
łeczne
•
Normy edukacyjne
•
Prawa patentowe
•
Dopuszczanie produktów na rynek
•
Ochrona konsumenta
•
Ochrona pacjenta
Problemy
•
Nieroztrzygalne spory w nauce i filozofii
•
Problem zasadno
ści rozwiązań
legislacyjnych w warunkach sporu
•
Temperatura dyskursu i jako
ść
argumentów
dylematy
•
Co jest faktem a co jest pogl
ądem?
•
Czy procedura jest bezpieczna?
•
Czy nawet je
śli jest w pełni bezpieczna,
powinno si
ę ją stosować?
Post
ęp etyczny cywilizacji
•
Ofiary z ludzi
•
Niewolnictwo
•
Systemy kastowe
•
Konstytucja 3-go Maja: kara
śmierci za
zmian
ę wyznania
•
Wiek XX: upadek etyczny komunizmu i
faszyzmu z równoczesnym trendem
legislacji
świeckiej
Etyczne standardy w dyskusjach
naukowych i politycznych
•
4 stopnie akceptacji teorii naukowej:
•
to bzdura i nonsens, nic takiego nie istnieje
•
nawet je
śli istnieje, to nie ma żadnego
znaczenia
•
By
ć może znajdzie zastosowanie w nielicznych
przypadkach
•
Zawsze by
łem zwolennikiem tej teorii
Anatomia fa
łszywek
pisz w sposób niezrozumia
ły
zmieszaj prawd
ę z fikcją
zadaj pytanie, a odbiorcy uznaja to za
stwierdzenie
•
Przyk
łady: „raport” o wirusie HIV
•
dokument Greenpeace o centralnym dogmacie
biologii molekularnej
Jak odró
żnić raport fałszywy od
prawdziwego?
•
1. miejsce publikacji
•
2. wielko
ść prób
•
3. prawid
łowe kontrole
•
4. nienaganna statystyka
Przyk
łady „filmów dokumentalnych”
•
„Igor – dziecko Czarnobyla” o zachorowaniach
po awarii reaktora
•
„Super-size me” o rzekomej szkodliwości
hamburgerów
•
„David versus Monsanto” o rolniku kanadyjskim,
który wysiewa
ł rzepak GMO
•
„Gorzkie nasiona” o rolniku w Indiach, który
wysiewa
ł bawełnę GMO
Regulacje prawne
•
Polska ustawa o in vitro
•
Polska ustawa o GMO: nowe kategorie
GMM i GMO,
żadna nie dotyczy hodowli
tkankowych
•
Prawa patentowe
•
Protokó
ł kartageński
•
Deklaracja UNESCO
Trzy warianty
•
Ultraliberalny: wszystko jest dozwolone
•
Po
średni: regulacje prawne w bioetyce są
potrzebne, ale powinny wynika
ć z etyki
neutralnej
światopoglądowo
•
Konserwatywny: regulacje powinny by
ć
oparte o prawo naturalne czyli Boskie
Historia
•
Czy nauka mo
że być
neutralna
światopoglądowo?
•
Staro
żytna Grecja:
wygnanie filozofa
Anaksagorasa z
Kladzomene (500
p.n.e.) twierdz
ącego
że Słońce nie jest
bogiem Heliosem
Koncepcja tylko jednej etyki
•
„Etyka i moralność pochodzą wyłącznie z
jedynej s
łusznej etyki katolickiej”
•
Staro
żytność: liberalizm świata
poga
ńskiego został zastąpiony ortodoksją
wywodz
ącą się z monoteistycznych
koncepcji judeochrzescija
ńskich
Chrze
ścijaństwo I-IV wiek
wytworzenie poj
ęcia
herezji
•
Odrzucenie demokracji
ebionitów i gnostyków
•
Polityka pot
ępień : np.
Sabelianusa, Pelagiusz
IV w. problem cnoty i
wolnej woli
Augustyn z Hippony: pot
ępienie
Pelagiusza
Wolna wola
•
Jeste
śmy o jej istnieniu przekonani
•
Etyka i s
ądownictwo zakłada jej istnienie
•
Teologia tak
że
•
Jak uzasadni
ć wolną wolę filozoficznie
czy na gruncie biologii czy fizyki?
•
Czy w przyrodzie istnieje przypadkowo
ść?
Źródło trudności: silny związek z
tradycj
ą gromadzoną przez 20
wieków; Konstytucja Dei Verbum z
II Soboru Watyka
ńskiego
•
„Tradycja św. i Pismo św. ściśle się ze
sob
ą łączą i komunikują… Stąd to Kościół
osi
ąga pewność swoją co do wszystkich
spraw nie objawionych przez samo Pismo
św.”
Prawa naturalne a prawa
stanowione:
•
Postulat nadrz
ędności
Ko
ścioła w rządzeniu
pa
ństwem:
•
Bulla
„Unam
Sanctam
” papieża
Bonifacego VIII z
1302
Syllabus Piusa IX (1846-78)
•
Pot
ępienie 80 błędnych idei:
•
socjalizm, racjonalizm,
ekumenizm, wolno
ść wyznania
•
„papież nie może się pogodzić z
liberalizmem, post
ępem i
nowoczesn
ą cywilizacją”;
•
og
łosił dogmat o nieomylności
papie
ża w sprawach wiary;
•
protestowa
ł przeciw
okrucie
ństwom rosyjskim w
d
ławieniu Powstania
Styczniowego w Polsce,
•
beatyfikowany przez Jana Paw
ła II
w roku 2000.
Katechizm Ko
ścioła Katolickiego
1994
•
„Wierni mają OBOWIĄZEK zachowywania
norm i decyzji wydawanych przez
prawowit
ą władzę Kościoła. Ustalenia te
domagaj
ą się uległości (…), nawet jeśli
maj
ą charakter dyscyplinarny.
Prawa naturalne a prawa
stanowione
•
Pogl
ąd a racja absolutna: przykład
dysputy o ludzkich embrionach
•
Sposób wypowiedzi
„wielu naukowców
s
ądzi, że…”
•
Potrzeba regulacji prawnych nawet w
ramach etyki liberalnej czy
utylitarystycznej
Konstytucja RP
•
Czy preambu
ła ma charakter wiążący?
•
…wszyscy obywatele Rzeczpospolitej,
zarówno wierz
ący w Boga będącego
źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i
pi
ękna, jak i nie podzielający tej wiary…
ustanawiamy Konstytucj
ę…
Czy teologii potrzebne s
ą nauki
przyrodnicze?
•
Wnioskowanie o przymiotach Absolutu na
podstawie obserwacji
świata materialnego
jest nieuzasadnione
•
Wnioskowanie o
świecie materialnym na
podstawie teologii tak
że nie ma racji bytu
•
Zasada analogii sformu
łowana przez św.
Tomasza mo
że odnosić się do przymiotów
moralnych, ale nie materialnych
Dla przyrodnika zgodno
ść
odkrywanych praw natury z
teologi
ą nie ma znaczenia
•
Równoleg
łość nauk przyrodniczych i
teologii powinna skutkowa
ć całkowitym
brakiem wzajemnych oddzia
ływań
•
Tymczasem wielu teologów poszukuje
punktów stycznych i usi
łuje dowodzić
prawd wiary pos
ługując się wynikami
bada
ń naukowych
Zas
łona dymna czyli argumenty
zast
ępcze
•
Zamiast otwarcie stwierdzi
ć „ neguję teorie
naukowe, bo Biblia mówi inaczej
”, wysuwa
si
ę często argumenty pozorne
•
Przyk
ład: Katolicki Miesięcznik
Ewangelizacyjny
„Miłujcie się” nr 4-2010,
artyku
ł M. Ruckiego
•
„Informacja samoczynnie powstawać nie
mo
że. Odczytując informację (genetyczną)
odkrywamy jakby podpis Boga Stwórcy
…
•
Wybieraj
ąc nie-Boga człowiek zmuszony
jest do trzymania si
ę teorii, która niewiele
wyja
śnia i niewiele ma wspólnego z
nauk
ą”
Argumenty zast
ępcze
przeciwników in vitro
•
Nie istnieje prawo do posiadania dzieci
•
In vitro nie leczy bezp
łodności
•
Dziecko staje si
ę towarem
•
Prokreacja staje si
ę technicyzowaną produkcją
•
In vitro praktykuj
ą weterynarze
•
Dzieci z in vitro s
ą narażone na ciężkie choroby
•
In vitro jest eksperymentowaniem na ludziach
•
In vitro to zabójstwo rodze
ństwa
Nihil ex nihilo
•
Wnioskowanie z braku wiedzy
przyrodniczej: skoro nauka nie podaje
wyja
śnienia, to teologia usiłuje podać
w
łasne teorie.
•
Z braku wiedzy wynika jedynie brak
wiedzy
Teologia fizykalna (naturalna)
•
Rozwijany w XVII-wieczny kierunek
rozwa
żań teologicznych stanowiący
reakcj
ę na odkrycia w astronomii
•
Najbardziej znany przedstawiciel: W.
Paley
•
Teologia naturalna zak
łada,że wiara powinna opierać się
na jakim
ś dowodzie. Jeśli tak, to znaczy że wymaga ona
uzasadnienia, czyli uzasadnienie ma lepszy status
poznawczy
. Jest to powa
żny błąd
Generatio spontanea
•
Św. Augustyn: Stwórca wyposażył wodę,
brud i padlin
ę w moc tworzenia robaków,
owadów i ma
łych zwierząt
•
Adam nie mia
ł problemu z nazywaniem
tysi
ęcznych gatunków, także Noe nie
musia
ł ich brać do Arki
Francesco Redi 1626-1697
Friedrich Woehler 1800-1882
Ludwik Pasteur i obalenie teorii
samorództwa w XIX w.
•
Brak komentarzy teologicznych do teorii
samorództwa, akceptacja pogl
ądu
Augustyna
Karol Darwin
•
Od opublikowania dzie
ła Darwina
samorództwo i ewolucjonizm wydaj
ą się
niewygodne teologicznie
XXI wiek: Tworzenie
życia w
probówce ?
Czy DNA ma dusz
ę?
•
„ludzki genom ma nie tylko wymiar
biologiczny, ale jest wyposa
żony w
godno
ść antropologiczną, osadzoną na
fundamencie duszy duchowej, która go
przenika i o
żywia”
•
Jan Pawe
ł II, Przemówienie do IV Zgromadzenia Plenarnego Papieskiej Akademii
„Pro Vita”
•
Czy synteza ludzkiego DNA i
wprowadzenie go do
żywej komórki
sposobem Ventera powodowa
łoby kreację
duszy in vitro?
•
Problem zgodno
ści nauki z Biblią
•
Problem wyja
śniania przymiotów Boga ze
świata materialnego
•
Problem wyja
śniania świata materialnego
przez pryzmat teologii
XX w: Biblia a nauka
•
Papie
ż Jan XXIII : komisja biblijna 1960
polemika Uniwersytetu Latera
ńskiego z
Papieskim Instytutem Biblijnym
•
Pozbawienie prawa nauczania profesorów
Zerwicka i Lyoneta
•
Pawe
ł VII w 1963 przywraca obu
Kwalifikacje dogmatyczno-
teologiczne
•
De fide divina
•
De fide divina et catholica
•
Fidei proximum
•
De fide ecclesiastica
•
Theologice certum
•
Sententia communis
•
Sententia pia
•
Sententia probabilis
•
Sententia tolerata
Prezentacje argumentów
•
Argumenty
światopoglądowe
przedstawiane jako nie
światopoglądowe:
•
Stanowisko biskupów 2010 w sprawie
legislacji zap
łodnienia in vitro
Spory o interpretacje
•
Niewolnictwo
•
Prawa kobiet
•
Świętość życia
•
Rozwody
•
Życie seksualne: regulowanie płodności,
stosunki pozama
łżeńskie,
homoseksualizm
Przyk
łady regulacji prawnych
•
Zakaz kusz: papie
ż Innocenty II w 1130
•
Index librorum prohibitorum: 1559 - 1996
•
Chiny i zdobycze cywilizacji Hinduskiej:
rok 1405 wyprawa admira
ła Zheng-He; od
1436 zakaz budowy statków
Kary za pogl
ądy
•
Warszawa 1573 konfederacja o wolno
ści
sumienia i wyznania
•
Wilno 1611: de Franco spalony za uwag
ę „Bóg
jest w niebie a nie w op
łatku”
•
1766 Jean de la Barre skazany na
śmierć, bo
nie zdj
ął kapelusza
•
Kalwin skazuje na spalenie Serweta za herezj
ę
•
Sobór deklaruje
że chrzest Sabelianusa (213)
by
ł i jest nieważny
Swoboda bada
ń naukowych
•
Sekcje zw
łok ludzkich
•
Plamy na s
łońcu
•
Narkoza
Niech
ęć do nowych technologii
•
Gutenberg
•
zakaz szczepie
ń:
papie
ż Leon XII w
1829 r., protestanci
angielscy
•
Debaty na temat aspektów etycznych i
prawnych nowych technologii mog
ą
zupe
łnie nie dotyczyć poglądów religijnych
Terapia a polityka
•
Louis Pasteur : czy chemik mo
że leczyć?
•
Narkotyki a nowotwory
•
Leki w reklamach
•
Lekarze i reklama
•
Homeopatia w USA i w Polsce
•
Kodeks Etyki Lekarskiej
•
Klauzula sumienia: aborcja, testy prenatalne
•
Usi
łowania aptekarzy w 2011 aby klauzulą
sumienia obj
ąć sprzedaż środków
antykoncepcyjnych
Etyka rynku
•
Produkty wytwarzane nieetycznie
•
Produkty bezwarto
ściowe
•
Produkty szkodliwe
•
Reklama w mediach
Wspó
łczesność:
•
Ewolucjonizm
•
Genetyka
•
Eugenika
•
Rasizm
•
Dyskryminacja ( m. in. DNA)
•
GMO
•
Komórki macierzyste
•
Status embrionu
Etyka w sporcie
•
Selekcja fenotypów
•
Talent i praca czy wariant genu
•
Doping bezp. przed zawodami
•
Wspomaganie w czasie treningów:
sterydy, etc.
•
Techniki wspomagaj
ące: oziębienia,
kostiumy, trening na du
żych wysokościach
Wspó
łcześni gladiatorzy
Rasism?
•
Jon Entine:
„TABOO: why black athletes
dominate sports and why we are afraid to
talk about it
”
•
Problem poziomu testosteronu: czy
badania grup etnicznych s
ą etyczne
Kreacjonizm a polityka
•
„Ewolucjonizm stał się …główną barierą dla
ewangelizacji. Je
śli jest prawdziwy, to Biblia nie
jest prawdziwa..
„Nauka” stała się wrogiem
chrze
ścijaństwa.” J.Morris 1996 USA
•
Z ewolucjonizmu wyrastaj
ą: „przestępstwo,
terroryzm, pornografia, sekty, narkotyki, ruchy
wyzwolenia kobiet, humanizm, homoseksualizm,
in
żynieria genetyczna, hard rock i inflacja” Ch.
Toumey, USA 1994
Trzy fale sprzeciwu wobec genetyki
•
Stalinizm
•
Lata 70
’
•
wspó
łczesność
Genetyka jest bardzo m
łodą
dziedzin
ą nauki
Grzegorz Mendel 1822-1884
Atak na genetyk
ę
Szarlatani: T.
Łysenko,
O. Lepieszy
ńska
Hydra
•
„nieśmiertelna substancja dziedziczna to
idealistyczna, mistyczna koncepcja
Weissmanna
”
•
„zasadnicze założenia mendelizmu-morganizmu
s
ą fałszywe; jest to w nauce kierunek
antyludowy, reakcyjny i bezp
łodny”
•
„Pomimo wysiłków, genetykom nie udało się
zobaczy
ć owych hipotetycznych genów”
•
„Ustrój kołchozowo-sowchozowy i socjalistyczne
rolnictwo stworzy
ły nową miczurinowską
radziecka biologi
ę”
N. Wawi
łow 1887-1943
rosyjski biolog i genetyk, zgin
ął w
stalinowskim obozie
koncentracyjnym
Powody ataku Stalina na genetyk
ę
•
1. niezgodno
ść z „dialektyką
marsistowsk
ą”
(J.Monod, Konieczno
ść i przypadek 1979)
•
2. walka o wp
ływy i stanowiska
Prof. Wac
ław Gajewski 1911-1997
jedyny polski genetyk, który
otwarcie zwalcza
ł Łysenkizm
Klonowanie genów
•
H. Boyer i S. Cohen 1971: pierwsze
klonowanie genów in vitro
•
1973: Apel Paula Berga do wszystkich
naukowców
świata o dobrowolne
zawieszenie bada
ń nad rekombinowanym
DNA
•
1975: konferencja w Asilomar, USA
Nagonka polityczna
•
Burmistrz miasta Cambridge, Mass. W
1977 zabiega o ca
łkowity zakaz
klonowania genów
•
Listy do Akademii Nauk USA
Zalecenia NIH
Pierwsze klonowanie genów w
Polsce
•
Ewa Bartnik, Norman J. Pieni
ążek and
Piotr P. Stepie
ń, Molecular Cloning of the
4.2Md EcoRI Fragment of Aspergillus
nidulans Mitochondrial DNA; Molec. Gen.
Genet, 171, 75-78, 1979
Wydawnictwa katolickie
•
„rośliny genetycznie zmodyfikowane sa
zagro
żeniem dla środowiska i zdrowia…
powoduj
ą wzrost zachorowalności na
nowotwory
…”
Encyklopedia Bioetyki: G
łos Kościoła „2005
•
„metody inżynierii genetycznej w coraz
wi
ększym stopniu wykorzystuje się do
modyfikowania cz
łowieka”
Ks. P. Morciniec w
„
Nauczanie moralne Jana Paw
ła II” Bioetyka 2006
Instytute of People, Ethics and
Science; Berlin
•
Dr Katrin Gruber w 2006:
•
„dyktatura genów”
•
stop dla programów rozwoju biologii
molekularnej w UE
Institute of Science in Society
’ Dr
Mae-Wan Ho
Genetyka a filozoficzny problem
momentu pocz
ęcia
Hydra
Ca
ły organizm z jednej komórki
•
F.C.Stewart w 1950
uzyska
ł marchew z
pojedynczej komórki
korzenia
Klonowanie poprzez transfer j
ądra
komórkowego do oocytu
Myszy:
•
Mysz z po
łówki
embrionu
•
Mysz chimera z
po
łączenia dwóch
po
łowek embrionów
•
A.Tarkowski et al..,
Nature 1961
Embrionalne komórki macierzyste
Myszy z embrionalnych komórek
macierzystych:
•
Nagy et al.,
„
Derivation of completely
cell culture-derived mice from early
passage embryonic stem cells
”
PNAS 1993
Wrzesie
ń 2006
•
Odró
żnicowanie fibroblastów z dorosłych myszy
do stanu embrionalnych komórek macierzystych
Takahashi et al., Cell 2006
•
Tylko 4 geny : Oct3/4; Sox2; c-Myc; Klf4
•
Re-programowane komórki potrafia tworzy
ć
chimerowe myszy, teratomy lub tzw. cia
łka
embrioidalne
2008: IPS czyli induced pluripotent
cells
•
Do odró
żnicowania „dorosłych” komórek w
macierzyste starcza mniej ni
ż cztery geny
lub bia
łka : Shinya Yamanaka (Japonia)
•
Myszy z IPS
•
2010: konwersja komórek zró
żnicowanych
w inne bez stadium kom. macierzystych
III 2009: komórki macierzyste z
biopsji j
ąder
•
Martin Dym, USA : komórki pobrane od
pacjentów
•
Hodowla w obecno
ści czynników wzrostu
•
Przemiana unipotentnych w pluripotentne
Mo
żliwy eksperyment
•
Sklonowanie ssaka z komórki somatycznej
bez udzia
łu oocytów czy plemników ?
•
Implikacje filozoficzne: pocz
ęcie jest
procesem rozci
ągłym w czasie
Regeneracja u p
łazów: axolotl i
traszka
Medycyna regeneracyjna
Medycyna regeneracyjna
III 2009: komórki macierzyste z
biopsji j
ąder ludzkich
•
Martin Dym, USA : komórki pobrane od
pacjentów
•
Hodowla w obecno
ści czynników wzrostu
•
Przemiana unipotentnych w pluripotentne
Spencer Wells i problem ras
Badanie pochodzenia ludzi poprzez
analiz
ę sekwencji chromosomu Y
Czy rasy ludzkie istniej
ą?
S. Wells uwa
ża, że nie
•
Rasy nie istniej
ą
•
Rasy nie mog
ą istnieć
•
Nawet gdyby istnia
ły, nie powinno się o
tym mówi
ć
Genetyka a poprawno
ść polityczna
•
Maorysi obrazili si
ę : 60% populacji ma
„mało aktywny” wariant genu MAOA
kontroluj
ącego poziom dopaminy i
serotoniny; oznacza to wysoka
agresywno
ść
•
Europejczycy : tylko 30% populacji
Ró
żnice w inteligencji
Równo
ść jako kategoria polityczna
i etyczna
•
Rewolucja francuska
•
Walka z rasizmem
Równo
ść jako kategoria polityczna
i etyczna
•
Rewolucja francuska
•
Walka z rasizmem
Ró
żnice genetyczne pomiędzy
cz
łowiekiem a szympansem
•
2000 : ustalenie
pe
łnej sekwencji DNA
cz
łowieka
•
2005: sekwencja
DNA szympansa
Najszybciej ewoluuj
ące geny:
HARs (human accelerated regions)
•
FOXP2 : mowa
ludzka
•
ASPM : wielko
ść
mózgu
•
HAR1F : migracja i
specjalizacja
neuronów w korze
mózgowej, aktywny
w 7
– 19 tygodniu
ci
ąży
Gen HAR1F
Pollard et al., Nature, wrzesie
ń
2006,
•
Produkt genu HAR1F to krótki
regulatorowy RNA o d
ługości 118 zasad
•
18 substytucji pomi
ędzy Homo sapiens a
szympansem
Im mniej tym lepiej ????
•
Badania delecji w ludzkim genomie: 510 delecji w
porównaniu z szympansem (marzec 2011)
•
60 tys. par zasad mniej przed genem koduj
ącym
receptor androgenu. Efekt: brak szczecinek czuciowych
na penisie, obecnych u myszy, makaków i szympansów
•
Hipoteza: brak szczecinek ko-ewoluowa
ł z dłuższą
kopulacj
ą, silniejszym związkiem par, oraz zwiększoną
opiek
ą ojcowską nad potomstwem
Im mniej DNA, tym mózg lepszy
…
•
Delecja 3181 par zasad przed
genem GADD45G: koduj
ącym
supresor nowotworów, bia
łko
indukowane przez
uszkodzenia DNA, hamuj
ące
cykl komórkowy i aktywuj
ące
apoptoz
ę
•
Obni
żenie aktywności
enhancera GADD45G
powoduje
ekspansj
ę kory
mózgowej
poprzez
zahamowanie inhibitorowych
interneuronów
Transgeneza naczelnych : 2000
•
ANDi : DNA inserted
rhesus, GFP
Transgeniczny szympans z ludzkim
genem HAR1F ??
Najnowsze osiagni
ęcia
•
Listopad 2006 : ustalenie sekwencji
miliona zasad DNA neandertalczyka
•
Kwiecie
ń 2007: ustalenie sekwencji
aminokwasów w bia
łku tyranozaura
Czaszki neandertalczyków
Wyci
ęcie fragmentu kości
Rekonstrukcja wygl
ądu
neandertalczyków
Aparat do sekwencjonowania DNA
Neandertalczycy nie byli naszymi
przodkami ?
Krzy
żowanie się Homo sapiens z
neandertalczykami (2010): czy
grozi nam rasizm?
Nowe technologie
•
Deep sequencing: aparat 454
•
Transkryptom pojedynczej komórki
2014 ?
•
Sekwencja DNA dla
ka
żdego
•
Projekt Poznania
Osobistego Genomu
kontrowersje
•
Farmakogenomika
•
Dieto-genomika
•
Podatno
ść na choroby
•
Korelacje w populacji a korelacje u
pacjenta
Definicja prawdy
•
„prawda” w mediach
•
Publikacje naukowe
•
Oszustwa firm: obietnice bez pokrycia
produkty bez warto
ści lub szkodliwe:
margaryna, talerzyki magnetyczne, problem
cholesterolu, etyka komercji w medycynie
Pytania
•
Czy naprawd
ę chcemy wszystko
wiedzie
ć?
•
Kto b
ędzie dysponował informacją o
naszym DNA ?
Ochrona prywatno
ści danych
genetycznych
•
Post
ępy w sekwencjonowaniu
•
Próbki DNA
•
Regulacje prawne w USA: firmy
ubezpieczeniowe
•
2009: prowokacja dziennikarzy
„New
Scientist
” : DNA z resztek śliny na
szklance
Etyka w nauce
•
Rzetelno
ść i wiarygodność badań : zimna
fuzja ?, pami
ęć wody ?
•
Pisanie grantów: przesadne obietnice
•
Publicity: rogi jeleni, torf, leczenie
komórkami macierzystymi, magnetyzacja
wody
•
Cytowanie: deVries i Mendel
Etyka w nauce c.d.
•
Parametryzacja nauki
•
Recenzje grzeczno
ściowe i złośliwe
•
Rzetelno
ść badań na zlecenie firm: ritalin i
organizacja rodziców dzieci z ADHD
•
W
łasność intelektualna: plagiaty, prawa
autorskie,