DRÓB

WETERYNARIA W TERENIE 

y 

2/2009

 

y 

17

D

mgr Grzegorz Woźniakowski, prof. dr hab. Elżbieta Samorek-Salamonowicz, 
dr n. wet. Wojciech Kozdruń, dr n. wet. Hanna Czekaj

Zakład Chorób Wirusowych Drobiu, Państwowy Instytut Weterynaryjny, Państwowy Instytut Badawczy

Choroba Mareka (MD) jest wirusową, 
nowotworową chorobą drobiu. Wraż-
liwe na zakażenie są kurczęta, indy-
ki oraz przepiórki japońskie. Stanowi 
ona poważny problem ekonomiczny 
w masowej hodowli drobiu. Szacuje się, 
że straty spowodowane jej występowa-
niem w skali światowej wynoszą od 1 do 
2 mld dolarów rocznie (13). Z tego wzglę-
du MD umieszczono na liście B Świato-
wej Organizacji Zdrowia Zwierząt (OIE) 
oraz w wykazie Ustawy weterynaryjnej 
z 1997 roku, podlega ona obowiązkowi 
rejestracji (12, 15).

Choroba Mareka jest pierwszą choro-

bą nowotworową zwalczaną przez szcze-
pienia ochronne, dlatego też stanowi 
prototyp dla rozwoju nowoczesnej wak-
cynologii oraz walki z nowotworami, nie 
tylko u zwierząt, ale i ludzi (1, 11).

Czynnikiem etiologicznym MD jest 

wirus należący do rodziny Herpesviri-
dae, zwany wirusem choroby Mareka 
(MDV). Genom MDV stanowi liniowa, 
dwuniciowa cząsteczka DNA o wielko-
ści około 185 kbp, która posiada dużą 
homologię z innymi herpeswirusami wy-
stępującymi u zwierząt i ludzi, takimi jak: 
BHV-1, HSV-1 i EBV (14, 16, 17). Wirus 
jest ściśle związany z zakażoną komórką 
organizmu gospodarza. Znane są 3 sero-
typy tego wirusa, ale jedynie szczepy na-
leżące do serotypu 1 powodują objawy 
chorobowe i powstawanie zmian nowo-
tworowych w narządach wewnętrznych. 
W zależności od patogenności szcze-
pów należących do serotypu 1 wyróżnia-
ne są cztery patotypy: mMDV – o niskiej 
patogenności, vMDV – o umiarkowa-
nej patogenności, vvMDV – o wysokiej 
patogenności, oraz vv+MDV – o wy-
sokiej patogenności, które przełamują 
odporność poszczepienną (16). Wirus 
MD może w pełni kontrolować proce-

sy podziałów komórkowych, co prowa-
dzi w przypadku szczepów zjadliwych 
MDV serotypu 1 do powstawania zmian 
nowotworowych w narządach wewnętrz-
nych zakażonych ptaków. W przypadku 
masowego chowu kurcząt brojlerów lub 
indyków stwierdzenie obecności zmian 
nowotworowych w narządach wewnętrz-
nych oraz tuszkach mięsnych skutkuje 
ich konfi skatą.

Profi laktyka choroby Mareka sprowa-

dza się głównie do szczepienia kurcząt 
1-dniowych lub zarodków kurzych meto-
dą in ovo szczepionkami przeciwko cho-
robie Mareka zawierającymi apatogenne 
szczepy herpeswirusa indyków (HVT), 
apatogenne szczepy wirusa MD należą-
cego do serotypu 2 (SB-1, 301B/1) oraz 
atenuowane szczepy należące do se-
rotypu 1 MDV (CVI988 Rispens). Sto-
sowane są również szczepionki biwa-
lentne i trójwalentne (CVI988+HVT 
i CVI988+SB-1+HVT). Szczepionki opar-
te są głównie na żywych szczepach 
szczepionkowych namnażanych w ho-
dowlach komórkowych, przechowywa-
nych w temperaturze ciekłego azotu 
(-196°C), przez co są wrażliwe na zbyt 
długie rozmrażanie czy przechowywa-
nie w temperaturze pokojowej (2). Do-
datkowo należy pamiętać, że pomimo 
szczepienia nie dochodzi do eradyka-
cji wirusa z organizmu ptaków i otocze-
nia. Szczepienia chronią jedynie przed 
wystąpieniem objawów chorobowych. 
Szczepione ptaki pozostają wrażliwe 
na zakażenie zjadliwym szczepem wiru-
sa choroby Mareka i są siewcami wirusa 
zjadliwego do otoczenia. W cząstkach 
kurzu i pyłu pomieszczeń hodowlanych 
wirus MD może pozostawać zakaźny 
od 1 roku aż do 10 lat (17). Dlatego inny-
mi bardzo ważnymi czynnikami wpływa-
jącymi na powodzenie w hodowli drobiu 

Streszczenie

Choroba Mareka (MD) jest wiruso-
wą i nowotworową chorobą drobiu. 
Jest ona źródłem poważnych strat 
w wielkostadnym chowie drobiu. Jej 
czynnikiem etiologicznym jest her-
peswirus, zwany wirusem choroby 
Mareka (MDV). Wirus ten jest ściśle 
związany z komórką organizmu 
gospodarza. Znane są 3 serotypy 
tego wirusa, ale tylko szczepy nale-
żące do serotypu 1 są patogenne. 
W ostatnich latach obserwuje się 
wzrost zakażeń i przełamywanie 
odporności poszczepiennej przez 
szczepy MDV o podwyższonej pa-
togenności. Istotną częścią profi -
laktyki choroby Mareka jest szybkie 
wykrywanie obecności wirusa zjadli-
wego u chorych ptaków.

Słowa kluczowe

choroba Mareka, metody diagno-
styczne

Abstract

Marek’s disease (MD) is a viral and 
tumorous disease of poultry. The 
disease cause a serious losses 
in mass poultry production. The etio-
logical agent of the disease is the 
herpesvirus called Marek’s disease 
virus (MDV). MDV is strongly associa-
ted with the host’s cell. Three sero-
types of the virus are known but the 
oncogenic properties are associated 
only with strains belonging to the 1

st

 

serotype. During the last years the 
increase of MD cases as well as pro-
tection breaks after vaccination 
by highly pathogenic MDV-1 strains 
are observed. An essential part 
of MD prophylactics is a rapid detec-
tion of the presence of virulent MDV 
fi eld strains among birds.

Key words

Marek’s disease, laboratory dia-
gnostics

Diagnostyka 
choroby Mareka

DRÓB

WETERYNARIA W TERENIE 

y 

2/2009

 

y 

18

z zakażonych hodowli komórkowych. 
Antygen wprowadzany jest do centralnej 
studzienki w żelu agarowym, natomiast 
surowica standardowa oraz badane su-
rowice wprowadzane są do studzienek 
ułożonych dookoła studzienki central-
nej, przez co całość tworzy układ rozety 
(ryc. 2). Płytki szklane z żelem agarowym 
i dodanymi surowicami oraz antygenem 
inkubuje się w temperaturze pokojowej 
przez 24-48 h. Za wynik dodatni uzna-
je się występowanie linii precypitacyj-
nych pomiędzy antygenem a surowicą 
standardową i badanymi surowicami. 
Odczyn ten ma jednak pewne ograni-
czenia, ponieważ przeciwciała mogą 
być wykrywane u zakażonych ptaków 
od 2. do 4. tygodnia po zakażeniu.

Innym testem serologicznym stosowa-

nym do wykrywania obecności antyge-
nu wirusa choroby Mareka jest odczyn 
immunodyfuzji radialnej w żelu agaro-
wym (RID). Podobnie jak w przednio 
omówionej metodzie odczyn opiera się 
na reakcji antygen – przeciwciało. Za-
sada stosowania tej metody opiera się 
na wykrywaniu antygenu MDV w koń-
cówkach (dudkach) piór, pobranych 
w liczbie 10-20 sztuk od chorych ptaków. 
Do 1% żelu agarowego dodaje się suro-
wicę standardową o mianie 1:8. Koń-
cówki piór wkłuwa się w warstwę żelu 
agarowego. Po inkubacji w temperaturze 
37°C przez 24-48 h w przypadku wystę-
powania cząstek wirusowych wokół koń-
cówek piór pojawiają się pierścienie pre-
cypitacyjne, co uznawane jest za wynik 
dodatni. Podobnie jak poprzednia me-
toda serologiczna, również metoda RID 
pozwala na wykrywanie antygenu MDV 
dopiero po 11-14 dniach od zakażenia.

Metody wirusologiczne
Izolacja wirusa choroby Mareka na za-
rodkach kurzych SPF jest czułą metodą 
diagnostyczną. Izolację wirusa przepro-
wadza się na 4-5-dniowych zarodkach 
kurzych SPF zakażanych dożółtkowo. 
Jako inokulum stosuje się homogenizaty 
z wycinków narządów wewnętrznych po-
brane od chorych ptaków. Po 9 dniach 
inkubacji w temperaturze 37,8°C zarod-
ki są uśmiercane i poszukiwane są zmia-
ny anatomopatologiczne na błonach 
kosmówkowo-omoczniowych. Zmiany 
te są widoczne jako guzki wielkości głów-
ki od szpilki. Za wynik dodatni przyjmu-
je się wystąpienie tego typu zmian u mi-
nimum 30% inokulowanych zarodków. 
Metoda ta, pomimo dużego nakładu 

todą PCR wykrywana jest obecność 
wirusa w końcówkach (dudkach) piór. 
Należy zwrócić uwagę, że do badania 
serologicznego nadają się pióra świe-
że, zawierające w dudkach komórki bro-
dawek piór, które mieszczą kompletne 
cząstki MDV. Podczas badania sekcyj-
nego poszukiwane są zmiany anato-
mopatologiczne charakterystyczne dla 
zakażenia wirusem choroby Mareka. 
Zalicza się do nich m.in. powiększenie 
śledziony, wątroby, żołądka gruczołowe-
go, atrofi ę torby Fabrycjusza, wybroczy-
ny w nerkach i płucach oraz obecność 
guzów nowotworowych w wymienio-
nych narządach. Jedna część pobranych 
wycinków narządów wewnętrznych kie-
rowana jest do badania histopatologicz-
nego, natomiast z drugiej części spo-
rządzane są homogenizaty w buforze 
fosforanowym, które następnie służą 
do inokulacji zarodków SPF, hodow-
li komórkowych oraz do izolacji DNA 
i badań molekularnych. Podczas ba-
dania histopatologicznego poszukuje 
się nacieków proliferujących komórek 
limfocytarnych i makrofagów, obrzę-
ków nerwów obwodowych z naciekiem 
komórek plazmatycznych i rozrostów 
nowotworowych (14, 16). W zależno-
ści od rodzaju naciekających komórek 
zmiany histopatologiczne charaktery-
styczne dla choroby Mareka określa się 
jako typ A, B lub C. Do metod moleku-
larnych stosowanych w diagnostyce tej 
choroby zalicza się łańcuchową reakcję 
polimerazy (PCR) oraz jej odmianę z po-
miarem amplifi kacji produktów w czasie 
rzeczywistym, czyli Real-time PCR.

Metody serologiczne
Testy serologiczne stosowane w diagno-
styce choroby Mareka polegają na wy-
krywaniu przeciwciał poliklonalnych 
anty-MDV w surowicy krwi lub antyge-
nu wirusa produkowanego w brodaw-
kach piór chorych ptaków. Przeciwciała 
te produkowane są głównie przeciwko 
antygenowi A MDV. Występują również 
przeciwciała anty-AgB oraz anty-AgC. 
Jednym z testów serologicznych wykry-
wających przeciwciała po zakażeniu 
MDV jest odczyn immunodyfuzji w żelu 
agarowym (AGID). W teście tym wyko-
rzystuje się właściwość tworzenia kom-
pleksów (precypityn) pomiędzy anty-
genem a specyfi cznymi przeciwciałami 
w żelu agarowym. Do testu wykorzysty-
wany jest antygen sporządzony z homo-
genizatów skóry zakażonych ptaków lub 

grzebiącego są: prawidłowo prowadzo-
na dezynfekcja oraz przestrzeganie za-
sad higieny hodowli. Innym poważnym 
problemem ostatnich lat stały się szcze-
py MDV o podwyższonej patogenności 
(vv+MDV-1), które przełamują odpor-
ność poszczepienną. Fakt ten wiąże się 
z ciągłą ewolucją wirusa i powstawaniem 
szczepów o coraz wyższej patogenno-
ści (16). W wielu ośrodkach na świecie, 
w tym również w Polsce w Państwowym 
Instytucie Weterynaryjnym, trwają ba-
dania nad możliwością wykorzystania 
nowych szczepionek DNA opartych 
na sztucznym chromosomie bakteryj-
nym (BAC) zawierającym kompletny 
genom MDV i próbą ich zastosowania 
w profi laktyce choroby Mareka. Równie 
istotną częścią profi laktyki jest diagno-
styka laboratoryjna i wykrywanie obec-
ności wirusa w stadach hodowlanych, 
co pozwala na podjęcie odpowiedniego 
postępowania i przynajmniej w pewnym 
stopniu ograniczenie i tak ogromnych 
strat (13).

Metody diagnostyczne
Podstawą wszystkich badań diagno-
stycznych jest obserwacja objawów kli-
nicznych oraz wywiad z hodowcą lub 
lekarzem prowadzącym, co pozwala 
na ustalenie warunków hodowlanych 
i kondycji badanego stada ptaków. 
Do badań powinny być przysyłane 
żywe ptaki, ze względu na bardzo ści-
sły związek wirusa MD z komórką go-
spodarza. Jest to istotne, ponieważ wraz 
ze śmiercią komórki ginie również wi-
rus. Do specyfi cznych objawów klinicz-
nych występujących u ptaków chorych 
na chorobę Mareka zalicza się obu-
stronny paraliż kończyn (ryc. 1.) (posta-
wa szpagatu), kręcz szyi oraz rzadziej 
np. zmętnienie tęczówki oka. Wystę-
pują również mniej specyfi czne  obja-
wy, tj. osłabienie, zmniejszone pobie-
ranie paszy i wody, bladość dzwonków 
i grzebienia u kurcząt.

Od ptaków przysłanych do badań po-

bierana jest krew, w której wykrywana 
jest obecność specyfi cznych przeciwciał 
anty-MDV. Po odwirowaniu krwi i zebra-
niu warstwy kożuszka limfocytów (buffy 
coat) zakażane są hodowle komórkowe 
fi broblastów zarodków kurzych (CEF) 
lub komórek nerki zarodków kurzych 
(CEK) (3). Od chorych ptaków pobiera-
ne są również pióra ze szlaku barkowe-
go oraz zewnętrznej powierzchni uda, 
w których testem serologicznym i me-

DRÓB

WETERYNARIA W TERENIE 

y 

2/2009

 

y 

19

pracy, jest bardzo dobra, potwierdza wy-
nik uzyskiwany metodami: sekcyjną, se-
rologicznymi i molekularnymi.

Podobnie jak w przypadku izolacji 

na zarodkach kurzych, często stosowana 
jest izolacja wirusa w hodowli fi brobla-
stów zarodków kurzych (CEF) oraz ko-
mórek nerki zarodków kurzych (CEK). 
Hodowle te wykonuje się z zarodków 
kurzych SPF w 9.-11. dniu inkubacji 
w przypadku hodowli CEF oraz w 18.-
-19. dniu inkubacji w przypadku ho-
dowli CEK. Do inokulacji hodowli służą 
homogenizaty wycinków narządów we-
wnętrznych. Obecność wirusa choroby 
Mareka identyfi kuje się na podstawie 
pojawiania się efektu cytopatycznego 
(CPE) w zakażonych hodowlach w 3.-
-7. dniu po zakażeniu. Początkowo oko-
ło 3. dnia po inokulacji obecność wirusa 
w hodowlach komórkowych manifestuje 
się pojawieniem się okrągłych komórek 
silnie załamujących promienie świetlne 
(3). Wraz z upływem czasu zakażone ko-
mórki tworzą ogniska (fokusy) (ryc. 3), 
które, odrywając się od ścianek naczy-

nia hodowlanego, składają się na cha-
rakterystyczne łysinki (plaki). Kształt, 
rozmiar i czas, po którym w hodowlach 
komórkowych powstają łysinki, pozwala 
na identyfi kację poszczególnych seroty-
pów MDV. W hodowlach komórkowych 
CEF największe łysinki, które pojawiają 
się najszybciej, tworzą szczepy MDV na-
leżące do serotypu 3 (HVT), natomiast 
najmniejsze, które pojawiają się najpóź-
niej, tworzą zjadliwe szczepy należące 
do serotypu 1. Na podstawie liczby łysi-
nek oznacza się miano infekcyjne szcze-
pu w jednostkach PFU (Plaque Forming 
Unit), w których również oznaczane jest 
miano wielu komercyjnych szczepionek 
przeciwko chorobie MD. Serotyp wi-
rusa MD może być również określony 
na podstawie odczynu immunofl uore-
scencji pomiędzy powstałymi łysinkami 
a swoistymi dla danego szczepu przeciw-
ciałami monoklonalnymi znakowanymi 
fl uoroscencyjnie. Ograniczeniem meto-
dy izolacji wirusa w hodowlach jest czas 
przygotowania i wykonania badania, 
który wynosi do 18-28 dni, ze względu 

na konieczność przygotowania hodow-
li z zarodków kurzych SPF w odpowied-
nim dniu inkubacji.

Na zarodkach kurzych SPF oraz w ho-

dowlach komórkowych oznaczane jest 
również miano EID

50 

(embryo 50% in-

fectious dosis) oraz TCID

50

  (tissue colo-

ny 50% infectious dosis). W kolejnych 
rozcieńczeniach materiału wirusowego 
(od 10

-1

 do 10

-5,4

) użytego do inokulacji 

grupy zarodków lub hodowli komórko-
wych poszukuje się zmian anatomopa-
tologicznych lub obecności efektu cy-
topatycznego. Na podstawie wyników 
uzyskanych z obserwacji zarodków lub 
hodowli oblicza się miano dla danego 
szczepu wirusa MD (10). Podobnie jak 
w przypadku hodowli komórkowych, 
w metodzie tej czas potrzebny na wyko-
nanie badania jest dosyć długi.

Metodą wirusologiczną wykorzystu-

jącą właściwość zobojętniania cząstek 
wirusowych przez specyfi czne przeciw-
ciała anty-MDV zawarte w surowicy stan-
dardowej jest odczyn seroneutralizacji 
(SN). Metoda ta wymaga dostępności 

Ryc. 4. Real-time PCR dla genu ICP4 MDV. Określanie dokładnej liczby kopii MDV. Krzywe fl uoroscencyjne dla próbek zawierających DNA szczepów terenowych 
wirusa choroby Mareka

Ryc. 1. Objawy kliniczne choroby Mareka u 5-tygo-
dniowych kurcząt rasy White Leghorn (Lohmann). 
Widoczny paraliż obu kończyn dolnych

Ryc. 2. Odczyn immunodyfuzji w żelu agarowym 
(AGID). Wykrywanie obecności przeciwciał w suro-
wicach ptaków. Widoczne linie precypitacyjne utwo-
rzone pomiędzy antygenem a surowicą standardową 
i surowicami badanymi

Ryc. 3. Efekt cytopatyczny w hodowli komórek CEF 
5 dni po zakażeniu wirusem terenowym MDV nale-
żącym do serotypu 1. Widoczne ogniska zakażonych 
komórek. Pow. 8 x 20

1.0e+001

1.0e+000

1.0e-001

1.0e-002

1.0e-003

1.0e-004

1.0e-005

1.0e-006

1

5

9

13

17

21

25

29

33

37

2

6

10

14

18

22

26

30

34

38

3

7

11

15

19

23

27

31

35

39

4

8

12

16

20

24

28

32

36

40

Delta Rn vs Cycle

Cycle Number

Delta Rn

DRÓB

WETERYNARIA W TERENIE 

y 

2/2009

 

y 

20

zarodków kurzych SPF lub hodowli ko-
mórkowych. Zarodki lub hodowle dzieli 
się na 3 grupy: inokulowane mieszaniną 
wirusa i surowicy, inokulowane materia-
łem wirusowym z buforem fosforano-
wym oraz samą surowicą standardową 
ujemną, nie posiadającą przeciwciał an-
ty-MDV. W przypadku obecności wirusa 
MD zmiany anatomopatologiczne lub 
efekt cytopatyczny występują w grupie 
zakażonej materiałem wirusowym, na-
tomiast brak zmian i efektu cytopatycz-
nego w grupie, której podano materiał 
wirusowy i surowicę. Odczyn seroneu-
tralizacji pozwala również na określa-
nie indeksu neutralizacji (NI) badanego 
szczepu wirusa przy stałej dawce suro-
wicy standardowej oraz malejącym roz-
cieńczeniu wirusa lub przy stałej dawce 
wirusa i malejącej dawce surowicy (10).

Metody molekularne
Coraz częściej w diagnostyce choroby 
Mareka wykorzystuje się metody mo-
lekularne, takie jak reakcja łańcuchowa 
polimerazy (PCR) oraz PCR w czasie 
rzeczywistym (5). Jako matrycę do PCR 
wykorzystuje się całkowite DNA izolowa-
ne z krwi, wycinków narządów wewnętrz-
nych, końcówek piór, a nawet z kurzu po-
mieszczeń, w których przetrzymywane 
są ptaki. Tradycyjna metoda PCR polega 
na powielaniu fragmentu genu specy-
fi cznego dla wirusa MD. Do powielenia 
wybranego fragmentu stosuje się krót-
kie 20-nukleotydowe oligonukleotydy 
(startery) o sekwencji komplementarnej 
do sekwencji genomu MDV. Przygotowa-
nie reakcji oraz analiza wyników wymaga-
ją znacznie mniej nakładu pracy i czasu 
w porównaniu do metod wirusologicz-
nych i serologicznych. Zaletą metod mo-
lekularnych jest ich wysoka czułość i spe-
cyfi czność. Wysoka specyfi czność PCR 
pozwala na różnicowanie szczepów zja-
dliwych należących do serotypu 1 oraz 
szczepów szczepionkowych należących 
do serotypu 3 (HVT), serotypu 2 i atenu-
owanych szczepów należących do seroty-
pu 1 (CVI988 Rispens) (7). Czułość PCR 
pozwala z kolei na wykrywanie od 100 
kopii DNA wirusa MD w 25 mg prób-
ki pobranej z narządów wewnętrznych, 
piór lub kurzu z kurników. W czasie re-
akcji po 1,5 h do 3 h w mieszaninie re-
akcyjnej na drodze amplifi kacji powsta-
je ponad milion kopii DNA, co pozwala 
na uwidocznienie wyników po rozdzia-
le elektroforetycznym i barwieniu w roz-
tworze bromku etydyny. Najczęściej 

do badań w kierunku choroby Mareka 
metodą PCR przysyłane są ptaki szcze-
pione, u których istnieje podejrzenie 
choroby po zakażeniu szczepem zja-
dliwym. Zazwyczaj hodowcom chodzi 
o odpowiedź na pytanie, czy po szcze-
pieniu w organizmie ptaków obecny 
jest wirus szczepionkowy i czy doszło 
do zakażenia szczepem zjadliwym. Jed-
na z modyfi kacji metody PCR pozwala 
na łączenie kilku reakcji i opracowanie 
Multiplex PCR do wykrywania tereno-
wych szczepów MDV i szczepów szcze-
pionkowych w jednej reakcji (4, 6, 8, 9). 
Multiplex PCR pozwala na skrócenie 
czasu wykonania badania oraz podanie 
ostatecznych wyników. W badaniach 
prowadzonych nad chorobą Mareka 
na całym świecie stosowana jest rów-
nież metoda PCR w czasie rzeczywi-
stym. Real-time PCR charakteryzuje się 
jeszcze większą czułością i swoistością 
w stosunku do tradycyjnej PCR. Prze-
prowadzenie badania wymaga jednak 
zakupu kosztownego aparatu do amplifi -
kacji sprzężonego ze spektrofotometrem 
oraz użycia odpowiednich odczynników. 
W metodzie tej pomiar przyrostu licz-
by kopii wykrywanego genu następuje 
w każdym cyklu reakcji, przez co możli-
we jest dokładne określenie początkowej 
liczby kopii wirusowego DNA w każdej 
z badanych próbek (ryc. 4).

Rejestracja emisji sygnału fl uoroscen-

cyjnego powstającego w trakcie trwania 
reakcji jest możliwa dzięki zastosowaniu 
barwników interkalarnych łączących się 
z powstającymi dwuniciowymi cząstecz-
kami DNA, np. SYBRGreen i EvaGreen, 
lub też stosowane są krótkie sondy oli-
gonukleotydowe znakowane fl uoroscen-
cyjnie, np. Taqman lub Scorpion o se-
kwencji komplementarnej do sekwencji 
genomu MDV. Pomimo wielu zalet tej 
metody jest ona nadal zbyt kosztowna, 
by ją rutynowo stosować w laboratorium 
diagnostycznym.

Porównując metody wykorzystywane 

w laboratorium Zakładu Chorób Wiruso-
wych Drobiu PIWet-PIB do diagnostyki 
choroby Mareka, należy zwrócić uwagę, 
że różnią się one czułością oraz moż-
liwościami ich zastosowania. W przy-
padku większości metod konieczne 
jest przysłanie do badań żywych pta-
ków ze względu na ścisły związek wiru-
sa MD z komórką gospodarza. Metoda 
badania sekcyjnego stanowi bardzo waż-
ny punkt każdego badania w kierunku 
choroby Mareka, jednak jej wyniki po-

winny być potwierdzone przy użyciu 
metod serologicznych, takich jak AGID 
i RID, oraz metody molekularnej – PCR. 
PCR posiada najwyższą czułość i zdol-
ność do wykrywania wczesnych zakażeń 
ze względu na stosunkowo dużą licz-
bę kopii cząsteczek wirusowego DNA 
w narządach wewnętrznych chorych pta-
ków po zakażeniu MDV. Nadal bardzo 
istotnym czynnikiem potwierdzającym 
obecność wirusa terenowego jest jego 
izolacja na zarodkach kurzych SPF lub 
w hodowlach komórkowych.

Podsumowanie
Wirus choroby Mareka stanowi wciąż 
poważny problem w masowej produk-
cji drobiarskiej. Pomimo prowadzonych 
szczepień ochronnych poważnym zagro-
żeniem są zakażenia powodowane przez 
szczepy terenowe MDV o podwyższo-
nej patogenności, które mogą przełamy-
wać odporność po szczepieniu. Jedną 
z istotnych części zapobiegania chorobie 
Mareka jest szybkie wykrywanie jej wy-
stępowania, co pozwala na podjęcie od-
powiednich środków zaradczych. Do me-
tod diagnostycznych stosowanych przez 
laboratorium referencyjne w PIWet-PIB 
zalicza się badanie sekcyjne i histopato-
logiczne, odczyny serologiczne (AGID 
i RID), metody wirusologiczne (izolacja 
wirusa na zarodkach kurzych SPF, ho-
dowle komórkowe, odczyn seroneutrali-
zacji) oraz metody biologii molekularnej 
(PCR i Real-time PCR). Metody te są zale-
cane przez Międzynarodową Organiza-
cję Zdrowia (OIE) i pozwalają na pewną 
diagnostykę choroby Mareka, określa-
nie skuteczności szczepionek wprowa-
dzanych do obrotu handlowego oraz 
wykrywanie zakażeń MDV u ptaków 
po szczepieniu. Pomimo wielu zalet każ-
da z wykonywanych metod ma również 
pewne ograniczenia, dlatego istotne jest 
potwierdzenie wyników uzyskiwanych 
z badania sekcyjnego czy metody sero-
logicznej metodami wirusologicznymi 
i molekularnymi. Diagnostyka choroby 
Mareka jest bardzo istotną częścią zapo-
biegania i walki z tą chorobą ze względu 
na aspekty epizootyczne, decydujący 
wpływ na postępowania sądowe i admi-
nistracyjne oraz dopuszczenie zwierząt 
hodowlanych do obrotu krajowego i za-
granicznego. 

‰

Piśmiennictwo dostępne 
na stronie internetowej 
www.wetwterenie.elamed.pl