Test z działu: 

Poznajemy budowę atomu 

 

 

1.Ziarnista budowa materii 

Dyfuzja – samorzutne mieszanie się stykających się substancji – cząstki jednej substancji 
wnikają w cząstki drugiej substancji. 

Teoria atomistyczno-cząsteczkowej budowy atomu materii – pojawiła się na początku 
XIX w., znajdując potwierdzenie w faktach doświadczalnych i prawach z nich 
wynikających. W 1808 r. John Dalton przedstawił najważniejsze założenia teorii. 

Założenia teorii atomistyczno cząsteczkowej: 

1.Atomy tego samego pierwiastka chemicznego są identyczne pod względem masy i 
rozmiarów. 

2.Atomy mają kształt kulisty. 

3.Atom jest najmniejszą cząstką pierwiastka chemicznego która ma wszystkie cechy tego 
pierwiastka. 

4. Pierwiastek chemiczny jest zbiorem takich samych atomów. 

5.Atomy łączą się tworząc cząsteczki. 

6.Związek chemiczny jest zbiorem takich samych cząsteczek. 

2.Historyczny rozwój pojęcia atom: 

Demokryt z Abdery – stworzył podstawy atomistycznej teorii budowy materii. 

John Dalton – twórca atomistyczno-cząsteczkowej teorii budowy atomu. 

Henry Cavendish – opracował pierwszy model atomu. 

Ernest Rutherford - jako pierwszy potwierdził istnienie jądra atomowego. 

Niels H. D. Bohr – opracował podstawy mechaniki kwantowej. 

Joseph J. Thomson – odkrył elektrony. 

Antoine’a H. Becquerela – odkrył zjawisko promieniotwórczości naturalnej. 

Sir James Chadwick – odkrył neutrony. 

Maria Skłodowska Curie – odkryła pierwiastek rad i polon oraz złożoną budowę atomu. 

 

3. Masa i rozmiary atomów 

Masa atomowa – masa atomu wyrażona w jednostkach masy atomowej (u). 

Masa cząsteczkowa – masa cząsteczki wyrażona w jednostkach masy atomowej (u). 

Jednostka masy atomowej (u) – 

ଵ

ଵଶ

 masy atomu węgla i wynosi około 0,166*10

-23

g. 

 

4.Budowa atomu 

Atom – układ złożony z jądra atomowego i poruszających się wokół niego elektronów 
tworzących powłoki elektronowe. 

Jądro atomowe – najbardziej wewnętrzna, dodatnio naładowana część atomu, 
zawierająca protony i neutrony, zwane nukleinami. 

Protony – cząstki podstawowe wchodzące w skład jądra atomowego mające masę równą 
1 u i ładunek elektryczny równy jednemu elementarnemu ładunkowi dodatniemu.  

Neutrony – cząstki podstawowe wchodzące w skład jądra atomowego, mające masę 
równą 1 u i obojętne elektrycznie. 

Elektrony – cząstki podstawowe poruszające się wokół jądra atomowego, mające 
ładunek elektryczny równy jednemu elementarnemu ładunkowi ujemnemu i masę równą 

ଵ

ଵ଼ସ଴

 u . 

Elektrony walencyjne – elektrony najbardziej oddalone od jądra atomu. 

Pierwiastek chemiczny – zbiór atomów o takiej samej liczbie atomowej. 

 

Nazwa cząsteczki 

Przybliżona masa 

Ładunek 

elektryczny 

Jądro atomowe 

Proton         nukleony 
Neutron 

1u 
1u 

+1 

0 

Powłoki elektronowe  Elektron 

ଵ

ଵ଼ସ଴

 u 

-1 

 

Liczbę nukleonów, a więc protonów i neutronów wchodzących w skład jądra atomowego, 
nazywa się liczbą masową i oznacza symbolem A. 

A = liczba protonów + liczba neutronów 

Liczby masową i atomową, zapisuje się symbolu chemicznego pierwiastka w sposób 

następujący:                                                                                

஺

௓

E 

Liczbę neutronów można obliczyć: A-Z 

Z – liczba protonów w jądrze atomowym(liczba atomowa)

 

 

 

ଽ

ସ

Be 

Liczba p+ = 4 

Liczba e - = 4 

Liczba n

0

 = 9-4=5 

 

 

1

8

5.Izotopy 

Izotopy – atomy tego samego pierwiastka chemicznego różniące się między sobą liczbą 
neutronów w jądrze. 

Jednostka masy atomowej - 

ଵ

ଵଶ

 masy atomu izotopu 

12

C. 

Masa atomowa – średnia masa atomowa pierwiastka chemicznego, wynikająca z 
zawartości procentowej jego izotopu. 

Model atomu 

Izotop 

(symbol i nazwa) 

Liczba 

protonów 

Liczba 

neutronów 

Liczba 

elektronów 

Rozpowszechnienie 

w przyrodzie 

 

 

ଵ

ଵ

H - prot 

 

 

1 

 

0 

 

1 

 

Ok. 99,9% 

 

 

ଶ

ଵ

H – deuter (D) 

 

1 

 

1 

 

1 

 

Ok. 0,015% 

 

 

ଷ

ଵ

H – tryt (T) 

 

1 

 

2 

 

1 

 

Ilości śladowe 

 

Izotopy 

 

                                       Naturalne                                    Sztuczne 

          (występujące w przyrodzie)                                    (otrzymane przez człowieka) 

                                            Trwałe                                   Promieniotwórcze 

          (atomy, których jądra nie                                        (nietrwałe atomy, które ulegają 

           ulegają samorzutnym                                             samorzutnym przemianom  

           przemianom jądrowym)                                         jądrowym) 

 

m

at

=

%௠ଵ∗஺ଵା%௠ଶ∗஺ଶ

ଵ଴଴%

 

m

at 

= średnia masa atomowa pierwiastka chemicznego 

%m1, %m2 = zwartość procentowa poszczególnych izotopów 

A1, A2 = masy atomowe poszczególnych izotopów. 

Zastosowanie izotopów: 

- Geologia i archeologia, medycyna, przemysł i technika, paliwo, źródło energii.