O liberalizmie, czyli fałszywej wolności. Arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski. Biskup diecezji płockiej. Z listu pasterskiego biskupa płockiego. Tygodnik "Myśl Katolicka".

NTONI

ULIAN

OWOWIEJSKI

B I S K U P P Ł O C K I

O LIBERALIZMIE, CZYLI

FAŁSZYWEJ WOLNOŚCI

KRAKÓW 2019

www.ultramontes.pl

Głosy Dostojników Kościoła

O liberalizmie, czyli fałszywej wolności

(1)

NTONI

ULIAN

OWOWIEJSKI

B I S K U P P Ł O C K I

––––––––

...Są ludzie, którzy twierdzą, że Kościół krępuje wolność człowieka. Za

przykładem buntowniczych niegdyś aniołów, wyłamują się z pod uległości,
należnej Bogu, a swój upadek, słabość, niedoskonałość woli upozorować pragną
obroną wolności; nadają sobie przeto miano liberalnych, niezależnych.

Jak zwolennicy racjonalizmu nie chcą uznawać żadnej powagi, ale

poczytują swój rozum za jedyne źródło wiedzy, tak liberalni nie uznają nad sobą
władzy Bożej, lecz własną wolę poczytują za najwyższe prawo i źródło praw
wszelkich.

Zaprzeczenie powagi Bożej w prywatnym lub społecznym życiu

człowieka stanowi istotę liberalizmu.

Ma on rozmaite stopnie. Według najskrajniejszego liberalizmu, Bóg nie

byłby  Panem  Najwyższym  ani  w  porządku  umysłowym,  jako  prawda  jedyna,
najwyższa,  od  której  pochodzi  wszelka  prawda;  ani  Panem  w  porządku
religijnym,  w  którym  raczył  nam  objawić  prawdy  najwyższe  przez  Mojżesza,
proroków  i  przez  Jezusa  Chrystusa,  Syna  Swego;  ani  Panem  w  porządku
społeczno-politycznym,  w  którym  ustanowił  przez  tegoż  Chrystusa  Kościół
swój  święty  i  w  którym  od  Niego  pochodzi  wszelka  prawowita  władza.  We
wszystkich tych sferach panem, i to niezależnym, byłby człowiek!

Liberalizm przeto wyłamuje się z pod wszelkich praw, przez Boga

człowiekowi danych. Nie masz dla człowieka, hołdującego liberalizmowi, ani
powagi Bożej, ani powagi Kościoła świętego, ani powagi społecznej, ani praw
zwierzchniczych władzy społeczeństwa, w którym człowiek żyje. Liberalizm
więc jest zaprzeczeniem w zasadzie nie tylko praw Bożych, praw kościelnych,
lecz i praw społeczno-ludzkich.

W stosunku do religii, liberalizm, trzymając się swych zasad, głosi, iż

postęp dzisiejszy wymaga, aby społeczność ludzka była urządzona i rządzona
bez  żadnego  względu  na  religię,  jakoby  ona  nie  istniała,  a  przynajmniej,  aby
żadnej  różnicy  nie  czyniono  między  prawdziwą  a  fałszywymi  religiami.
Według  zasady  owej,  każde  państwo  może  nie  zwracać  uwagi  na  Boga,
Najwyższego  Prawodawcę  (państwo  bez  Boga).  Stąd  też  wykład  religii,  a
przede  wszystkim  religii katolickiej, należałoby  ze  szkół usunąć;  małżeństwo
zatrzymać,  jako  kontrakt  cywilny;  Kościół  Katolicki,  co  najwyżej,  jako
instytucję czysto ludzką, uzależnić we wszystkim od władzy cywilnej. Wszelka
bowiem władza, według owego liberalizmu, nie od Boga, lecz od człowieka, a
w społeczeństwie od ludu płynie.

Łagodniejszy, chociaż podobnie błędny jest pogląd tych, którzy twierdzą,

że w życiu prywatnym człowiek może się kierować wolą Bożą, lecz na życie
publiczne religia nie powinna mieć żadnego wpływu.

Jest to niezrozumienie natury społeczeństwa, które, od Boga powołane do

życia,  Bogu  służyć  winno.  W  teorii  tej  ujawnia  się  także  niezrozumienie
dobrodziejstw,  które  płyną  z  religii  na  życie  społeczne;  ujawnia  się
nieznajomość  samej  religii,  która  bynajmniej  nie  jest  sprawą  wyłącznie
prywatną,  ale  dobrem  społecznym,  niezbędnym  dla  szczęścia  doczesnego
narodów.

Zwolenników tej nauki znajdujemy nie tylko wśród innowierców,

zwłaszcza protestantów, którzy odrzucili powagę Kościoła, a tym sposobem już
utorowali drogę do liberalizmu, ale nawet wśród katolików. Mianują się oni
katolikami liberalnymi.

Uznając Kościół jako instytucję Boską, która powinna posiadać

niezależność w głoszeniu nauki religii, katolicy ci godzą się na skrępowanie
Kościoła i wpływu religii w bardzo wielu punktach.

Godzą się więc na to, że w państwach nawet katolickich, które całą swoją

kulturę,  cały  rozwój  pod  względem  doczesnym  zawdzięczają  dobroczynnemu
wpływowi  Kościoła  Katolickiego,  na  równi  z  błędem  stawiać  się  winno
nieomylne prawdy Boże, przez nieomylny Kościół Katolicki głoszone. Katolicy
ci, wychodząc z zasady swej fałszywej wolności, głoszą również fałszywą naukę
i  pod  tym  względem,  że  każde  państwo,  nawet  katolickie,  może  oddzielić
Kościół od państwa.

Tacy katolicy idą zawsze za opinią ogółu, często bardzo fałszywą, często

wręcz przeciwną nauce Bożej,

Chrystusa i Kościoła świętego. Bo nie chcą, jak

mówią,  okazać  się  zacofanymi;  bo  nie  chcą  tamować  niczyjej  osobistej
wolności.  Zawsze  przeto,  a  co  najmniej  w  większości  znacznej  wypadków,  w
życiu publicznym stają w jedności z nieprzyjaciółmi Chrystusa i Kościoła, aby
się nie narazić opinii ludzkiej, aby nie być nieliberalnymi. Nie potępią oni nigdy
gwałcenia  zasad  wiary  naszej  świętej  i  praw  Kościoła  Katolickiego.  Zawsze
gotowi  są  przyznać,  że  ta  lub  inna  prawda,  głoszona  przez  Kościół,  nakłada
więzy wolności naszej, a człowiek jest wolny, trudno przeto ją przyjąć, onej się
poddać.

Iluż to nieraz słyszymy katolików, przemawiających lub piszących w ten

sposób:  "Małżeństwo  w  Kościele  Katolickim  swą  nierozerwalnością  krępuje
naszą  wolność!"  (gdy  w  rzeczy  samej  Kościół  tu  stawia  tylko  tamę  swawoli  i
pożądliwości). Przeto, chociaż Kościół, wsparty na nauce Objawienia Boskiego,
głosi nierozerwalność małżeństwa, owi katolicy liberalni wołają: "My Kościoła
słuchać nie możemy". Związki małżeńskie tacy katolicy samowolnie rozrywają,
a, co smutniejsza, często i religii prawdziwej się wypierają, byle się stało zadość
ich  pożądliwości!  Gdy  Kościół  święty  Chrystusowy  naucza,  iż  trzeba  spełniać
obowiązki  ojca  i  matki,  skoro  się  je  przyjęło  dobrowolnie,  oni  fałszywie
tłumaczą,  iż  to  ich  wolność  osobistą  krępuje,  a  wolność  się  rodzicom  należy,
jakoby  od  nich  tylko  samych  potomstwo  zależało;  gdy  zaś  Bóg  dzieci  daje,
wcale się tacy rodzice o wychowanie katolickie swych dzieci nie troszczą.

A nauczyciele w szkołach jakżeż często, opierając się na owej wolności

liberałów, wygłaszają zdania, wręcz sprzeczne z nauką, objawioną przez
Chrystusa, a przez Kościół święty podawaną! I w życiu swoim tejże nauki
Chrystusa nieraz nie wyznają, przepisów jej świętych nie wypełniają.

Ileż to razy widzimy lekceważenie przepisów Kościoła wśród katolików,

jakby  sobie  ci  ludzie  mówili:  "Niech  tam  Kościół  głosi  naukę  Bożą  i
Chrystusową,  my  możemy  jej  słuchać,  ale  przepisów  jej  wypełniać  nie
będziemy!".  I  w  rzeczy  samej  ich  nie  wypełniają;  opierając  się  na  owej
wolności,  nawet  słowa  Bożego  nie  słuchają;  do  kościoła  zaprzestają  chodzić;
wyzwalają  się  całkowicie  z  pod  praw  Bożych  i  Chrystusowych.  A  gdy  im,
chociażby  z  największą  łagodnością,  wspomni  się  o  pełnieniu  obowiązków
religijnych, jakby zdziwieni, że ktoś ich upomina, odpowiadają: "Ależ słuchanie
Mszy św., spowiedź wielkanocna – to rzecz zapatrywania osobistego, to krępuje
wolność ludzką!".

A znaczna, daj Boże, aby nie przeważna część młodzieży naszej, tej

nadziei  społeczeństwa,  czyż,  patrząc  na  przykłady  rodziców  i  nauczycieli,  nie
idzie  masowo  i  w  tempie  przyspieszonym  za  ową  nauką  liberalizmu?  Czy  ta
młodzież,  już  jeżeli  nie  wyraźnie  słowami,  to  czynami  nie  dowodzi,  że  i  w
porządku  umysłowym  i  w  porządku  religijnym  i  w  porządku  społecznym
wyzwoliła  się  lub  stara  wyzwolić  od  uległości  Bogu  i  Kościołowi?  Wszak  w
studiach  swoich  od  Boga,  Prawdy  Najwyższej,  chce  być  zupełnie  niezależną,
liberalną! Prawdy religijne, zapewniające już tu na ziemi człowiekowi szczęście,
dla  znacznej  części  tej  młodzieży  stały  się  obcymi;  wszelkie  przepisy  i  prawa
religii  świętej,  przez  Kościół  do  pełnienia  podawane,  są  lekceważone;
obowiązki  też  synów  i  córek,  obowiązki  prawdziwie  obywatelsko-społeczne,
lekkomyślnie  i  grzesznie  młodzież  ta  depcze!  Bo  ona  ponad  to  wszystko  jest
wyższą, wolną, liberalną.

Co powiemy o stosunku liberalnych chlebodawców do pracujących i,

nawzajem, liberalnych pracujących do chlebodawców? Zaiste, ani jedni, ani
drudzy obowiązków swych nie spełniają. Chlebodawca liberalny, gdy nauka
miłości Jezusa Chrystusa i sprawiedliwości odwiecznej jego rozumem nie rządzi
i wolną wolą nie kieruje, staje się tyranem; pracujący i każdy mniej zasobny w
dobra świata staje się rewolucjonistą, anarchistą. Wszystko dla tego ostatniego
jest niedobre, wszystko należałoby wywrócić i zaprowadzić nowy porządek, w
którym by panowała samowola i pożądliwość, żądzom ludzkim we wszystkim
dogadzająca, niczym nie poskromiona!

Liberalni wszystkich odcieni domagają się jeszcze niektórych,

określonych wolności, które w pewnych granicach słuszne są i pożyteczne, stają
się wszakże zgubnymi, o ile brane będą bezwzględnie.

A więc wzywają najpierw do wprowadzenia bezwzględnej wolności

słowa, jakby nie było stwierdzonym, że gdy w świecie fizycznym musimy swe
ciała strzec od zarazy i używać środków leczniczych, aby wyniszczać
chorobotwórcze bakterie, to umysł musimy strzec przed zarazą błędu
fałszywych nauk, mogących uwieść umysły słabe.

Na tej samej podstawie niesłusznym jest domaganie się bezwzględnej

wolności  nauczania,  to  znaczy  głoszenia  w  szkołach  wszelkich  twierdzeń,
choćby nieuzasadnionych, jako prawdy. Rozumiemy przecież, iż umysły ludzkie
karmić trzeba tylko prawdą. Młodzież zwykle nie jest przygotowaną do oceny
słuszności twierdzeń nauczyciela, przyjmuje z ufnością, co nauczyciel głosi jako
prawdę, choćby to był błąd, albo rzecz jeszcze nie udowodniona. Musi istnieć
powaga  wyższa,  która  wskaże  błędne  nauki.  Kościół  nie  krępuje  nauk.
Przeciwnie,  wpływ  Kościoła  na  rozwój  nauk  był  zawsze  i  pozostanie
zbawiennym.  Światło,  które  religia  prawdziwa  rzuca  na  drogi  umysłowości
ludzkiej,  zabezpiecza  tylko  od  zejścia  na  manowce,  a  tym  sposobem  ratuje
prawdziwą  wolność  umysłu  od  błędu.  Pan  Jezus  nam  powiedział:  "Poznacie
prawdę, a prawda was wyswobodzi" (Jan VIII, 32).

Podobnie bezwzględna wolność sumienia, której liberalizm domaga się w

tym znaczeniu, iż do woli jest zostawione człowiekowi: czcić Pana Boga według
Jego rozkazów, albo być niereligijnym lub obojętnym na to, gdzie jest prawda –
sprzeciwia się naturze człowieka i społeczeństwa. Jak człowiek z natury swej
jest istotą rozumną i społeczną, tak też jest z natury istotą religijną, w
przeciwnym razie nie jest pełnym człowiekiem.

Szkodliwą jest ta nauka liberalizmu. Szkodliwą najpierw w życiu

jednostki; bo jeżeli wola człowieka jest sama dla siebie prawem, wówczas
wszystko, czego tylko człowiek zapragnie, będzie uważał za dobro; zniknie
różnica złego i dobrego.

W życiu zaś publicznym siła decydować będzie o wszystkim, bo

zwycięży zawsze nie to, co słuszne, lecz to, co ma większość za sobą, choćby ta
większość szła ślepo za wodzą złych ludzi.

W takiej wolności nie ma ducha Bożego, gdyż wolność prawdziwa tam

jest, kędy Duch Pański. W takiej wolności nie ma wyzwolenia od grzechu ku
sprawiedliwości, taką wolnością nie obdarzył nas Chrystus, w takiej wolności
nie masz miłości ani Boga ani ludzi...

–––––––––––

"Myśl Katolicka", 1914, nr 10, ss. 76-77.

(a)

(Pisownię nieznacznie uwspółcześniono; ilustracja od red Ultra montes).

Przypisy:

(1) Z Listu pasterskiego J. E. Ks. Antoniego Juliana Nowowiejskiego, Biskupa diecezji
płockiej.

(a) Por. 1) "Myśl Katolicka", a)

Dla katolików rzymskich integralnych.

Prawda integralna.

O katolików integralnych (I).

O katolików integralnych (II).

Po czym poznać liberała?