Technik_garbarz_311[09].Z3.03

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Natłuszczanie skór wyprawianych z włosem

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Mechaniczna obróbka skór wyprawianych z włosem

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Maszyny i urządzenia stosowane do wykończania skór wyprawianych

z okrywą włosową

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w poznaniu metod oraz celów wykończania skór z okrywą

włosową w stanie naturalnym. Poradnik pomoże Ci dobierać metody i sposoby wykończania
okrywy włosowej i tkanki skórnej skór futerkowych.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli umiejętności, które powinieneś mieć opanowane, aby

przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

2. Cele kształcenia, czyli umiejętności, które powinieneś umieć po realizacji tej jednostki

modułowej.

3. Materiał nauczania, który zawiera niezbędne informacje z podstaw teoretycznych do

wykonania ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Zamieszczone są również:

−

ćwiczenia z wykazem materiałów, narzędzi i sprzętu potrzebnych do jego realizacji,

−

pytania sprawdzające wiedzę z tego zakresu,

−

sprawdzian postępów określający poziom wiedzy teoretycznej i praktycznej

4. Sprawdzian osiągnięć z instrukcją dla ucznia oraz zestaw pytań sprawdzających Twoje

opanowanie wiedzy z zakresu całej jednostki. Rozwiązując sprawdzian powinieneś
odpowiadać na pytanie tak lub nie, co oznacza, że opanowałeś materiał albo nie.
Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Zwróć szczególną uwagę na problemy ochrony środowiska i przepisy UE w tym zakresie.
Opanowanie wiedzy i umiejętności praktycznych z tej jednostki modułowej jest bardzo
ważne w dalszej nauce zawodu i we właściwym wykorzystaniu surowca skórzanego.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie realizacji programu musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpożarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Natłuszczanie skór wyprawianych z włosem

4.1.1. Materiał nauczania

Natłuszczanie jest bardzo ważnym procesem w wyprawie skór z włosem. Skóry

futerkowe wygarbowane po wysuszeniu byłyby mało elastyczne, mało ciągliwe, kruche
i łamliwe. Aby wady te wyeliminować lub zmniejszyć należy skóry natłuścić.

Podstawowym celem natłuszczania skór z okrywą włosową jest wprowadzenie do

tkanki skórnej skóry wygarbowanej takiej ilości tłuszczu – związków smarnych, aby skóra
po wysuszeniu była miękka, pulchna i ciągliwa.

Proces natłuszczania powoduje:

−

zwiększenie odporności włókna na różne procesy fizykochemiczne oraz czyni skórę
bardziej trwałą i przydatną,

−

izolację poszczególnych włókien, które pod działaniem tłuszczu ulegają w pewnym
stopniu dogarbowaniu, to znaczy łączą się z tłuszczem w sposób mniej lub bardziej
trwały,

−

ochronę włókien, w czasie suszenie, przed zlepianiem i sklejaniem,

−

zwiększenie odporności skóry natłuszczonej na działanie wody, na temperaturę i na
czynniki mechaniczne.
Ogólną

zasadą

natłuszczania

skór

futerkowych

jest

prowadzenie

procesu

technologicznego tak, aby włos nie uległ zabrudzeniu tłuszczem, a tłuszcz został
równomiernie rozprowadzony na całej powierzchni skóry oraz wprowadzony w głąb tkanki
skórnej. Tkanka skórna niedostatecznie natłuszczona jest sztywna, krucha, łamliwa,
a trwałość i czas użytkowania znacznie się obniża.

Środki do natłuszczania skór z okrywą włosową

Do natłuszczania skór futerkowych stosujemy różnego rodzaju środki natłuszczające,

które możemy podzielić na:

1.  Tłuszcze naturalne.
2.  Tłuszcze przerobione (modyfikowane chemicznie tłuszcze naturalne).
3.  Tłuszcze syntetyczne.
4.  Oleje mineralne.

Tłuszcze naturalne spotykane w przyrodzie są estrami kwasów tłuszczowych

i gliceryny.  Do  najważniejszych  kwasów  wchodzących  w  skład  tłuszczy  należą:  kwas
palmitynowy,  stearynowy  i  olejowy.  Tłuszcze  naturalne  nie  są  związkami  jednorodnymi
lecz  tworzą  mieszaninę  estrów  różnych  kwasów  i  zależnie  od  składu  wykazują  odmienne
charakterystyczne  cechy  fizyczne,  na  przykład:  temperaturę  krzepnięcia,  ciężar  właściwy.
Tłuszcze naturalne nie wykazują powinowactwa do wody i są od niej lżejsze.

Tłuszcze naturalne, poza podziałem chemicznym, można podzielić:

−

według pochodzenia – na zwierzęce i roślinne,

−

według konsystencji – na stałe i ciekłe.
Do najważniejszych tłuszczów naturalnych mających znaczenie przy natłuszczaniu skór

futerkowych zalicza się:

−

olej kopytkowy,

−

tran z dorsza,

−

olej rycynowy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

olej z oliwek,

−

olej rzepakowy,

−

żółtko z jaj kurzych.
Olej kopytkowy jest cennym środkiem natłuszczającym ponieważ krzepnie i zastyga

dopiero  poniżej  10°C  i  nie  ulega  jełczeniu.  Niska  temperatura  krzepnięcia  pozwala
zachować  miękkość  i  ciągliwość  skóry  przy  użyciu  jej  na  mrozie,  natomiast  fakt,  że  nie
ulega  jełczeniu,  zapobiega  niszczeniu  skóry  w  czasie  długiego  jej  użytkowania.  Olej
kopytkowy w normalnej temperaturze jest jasnożółtą, bezwonną cieczą.

Tran z dorsza jest najlepszy spośród znanych tranów. Otrzymuje się go, różnymi

sposobami,  z  wątroby  dorsza,  zawierającej  30–50%  tłuszczu.  W  zależności  od  metody
otrzymywania,  trany  mają  barwę  od  żółtobrązowej  do  ciemnobrązowej.  Do  celów
futrzarskich  trany  są  tym  lepsze,  im  niższa  jest  ich  temperatura  krzepnięcia.  Normalnie
używane trany, ze względu  na obecność stałych glicerydów, zaczynają częściowo krzepnąć
już w 8°C.

Olej rycynowy otrzymuje się z nasion różnych gatunków rącznika, rosnącego w krajach

o ciepłym  klimacie.  Ma  bardzo  dużą  lepkość,  należy  do  tłuszczów  trudno  wysychających.
Charakteryzuje  się  najniższą  temperaturą  krzepnięcia  i  największym  ciężarem  właściwym,
a ponadto jako jedyny tłuszcz rozpuszcza się w benzynie i eterze dietylowym. Sulfonowany
olej  rycynowy,  zwanym  tureckim,  nadaje  się  jako  pierwszorzędny  środek  natłuszczający
i tworzy bardzo dobre emulsje.

Olej z oliwek otrzymywany jest z nasion drzewa rosnącego u wybrzeży Morza

Śródziemnego. Owoce zawierają około 25% tłuszczu. Olej w stanie naturalnym lub
sulfonowany znajduje duże zastosowanie w przemyśle.

Olej rzepakowy otrzymywany jest przez wytłoczenie nasion rzepaku, najpierw na

zimno, a następnie na ciepło. Ma on charakterystyczną woń, jasnożółtą barwę i ulega
jełczeniu. Używany bywa jako tłuszcz jadalny i do wyrobu mydła. Sulfonowany znajduje
zastosowanie do natłuszczania skór futerkowych.

Żółtko kurze jako naturalny produkt do natłuszczania ma zdolność łączenia się z wodą.

Tłuszcz zawarty w żółtku zawiera trójglicerydy i lecytynę, która ma zdolność emulgowania.

Tłuszcze przerobione zależnie od sposobu otrzymywania dzielą się na:

−

mydła,

−

tłuszcze sulfonowane,

−

tłuszcze utlenione.

Tłuszcze przerobione, w odróżnieniu od tłuszczów naturalnych są związkami
hydrofilowymi.

Mydła są produktem zmydlania dowolnych tłuszczów naturalnych. Mydło może być

użyte jako dodatek do środków natłuszczających skóry. Spełnia rolę emulgatora, powoduje
dokładniejsze rozdrobnienie cząstek tych środków i lepsze ich przenikanie w głąb skóry.

Tłuszcze sulfonowane charakteryzują się dużą zdolnością emulgowania tłuszczów

naturalnych. Do tłuszczów sulfonowanych najczęściej używanych w futrzarstwie należą:
tran sulfonowany, olej kopytkowy sulfonowany i olej turecki.

Tłuszcze sulfonowane służą do sporządzania mieszanek natłuszczających, które noszą

nazwę likierów. Likiery dzielą się na likiery anionowe, kationowe i kombinowane. Do grupy
likierów anionowych nalezą Likier ONO i Likier K-1.Przykładami likierów kationowych są
produkty: Kataliks U i W firmy SANDOS i Lipodermlicker O firmy BASF, a likierów
kombinowanych Lipoderm F firmy BASF

Tłuszcze utlenione to tak zwane degras i melon, powstałe w wyniku utleniania tranu.

Produkty utleniania stanowią gęstą masę o barwie od jasno- do ciemnobrązowej i zawierają
80-85% tłuszczu. Słabo rozpuszczają się w wodzie, ale wykazują zdolność przenikania

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i równomiernego natłuszczania skór. Degras i melon znajdują zastosowanie tylko przy
natłuszczaniu skór grubych i zwartych. Mogą one być użyte same lub z dodatkiem
tłuszczów dobrze emulgujących.

Tłuszcze syntetyczne są produkowane z wykorzystaniem związków parafinowych

powstających przy destylacji ropy naftowej. Mają one szerokie zastosowanie m.in. do
natłuszczania skór futerkowych. Z polskich produktów na rynku dostępny jest Garbol K.

Oleje mineralne stosowane jako dodatek, w ilości 10–12%, do tłuszczów

emulgujących, na przykład w Likierze ONO, poprawiają efekt natłuszczania.

Wpływ różnych czynników na przebieg procesu natłuszczania skór futerkowych

Podczas natłuszczania skór z okrywą włosową należy dobrać rodzaj mieszaniny

natłuszczającej  do  sposobu  garbowania  i  tak  na  przykład  skór  garbowanych  metodą
glinowo-chromową  nie  wolno  natłuszczać  środkami  o  dużej  zawartości  wolnych  kwasów
tłuszczowych,  gdyż  powstają  nierozpuszczalne  mydła  glinowe.  Skóry  futerkowe
wykańczane z okrywą włosową w kolorze naturalnym natłuszcza się takimi środkami, które
nie powodują plamienia i odbarwienia włosa.

Nie wszystkie tłuszcze mają jednakowe zastosowanie i zdolność natłuszczania. Tran

surowy bywa rzadko używany ze względu na niebezpieczeństwo zażółcenia włosa, trudność
przenikania do środka i niebezpieczeństwo „spalania” skóry gotowej. Ponieważ tran surowy
jest  tłuszczem  nienasyconym,  w  skórze  ulega  utlenieniu,  przy  czym  zachodzi  reakcja
egzotermiczna.  Podwyższona  temperatura  może  spowodować  częściowe  zżelatynowanie
(spalanie)  skóry  wyprawionej.  Z  tych  względów  tran  surowy  musi  być  przed  użyciem  do
natłuszczania  utleniony,  albo  może  być  użyty  z  degrasem  lub  w  mieszance  z  innymi
tłuszczami,  zwykle  w  stosunku  1:3.  Jako samodzielny  środek  nigdy  nie  bywa  używany  do
natłuszczania skór.

Degras i melon, będące produktami utleniania tranu, są stosowane częściej.

Wykorzystuje się je do natłuszczania skór ścisłych i takich, gdzie zażółcenie włosa nie
odgrywa roli (cielaki, króliki przeznaczone do barwienia na ciemne kolory). Degras i melon
są bezpieczniejsze w użyciu niż tran, bowiem natłuszczone nimi skóry nie grzeją się
podczas magazynowania.

Mydła, szczególnie ziarniste, są używane wtedy, gdy chcemy otrzymać gęste emulsje

tłuszczowe, które trudniej spływają ze skór. Do samodzielnego natłuszczania używane jest
mydło otrzymane z oleju z drzewa oliwkowego. Natłuszczona nim skóra staje się miękka
i przyjemna w dotyku.

Najczęściej w procesie natłuszczania skór z włosem stosuje się tłuszcze sulfonowane

rozpuszczalne  w  wodzie.  Tłuszcze  sulfonowane  są  solami  sodowymi  lub  potasowymi
kwasów  tłuszczowych.  Przy  użyciu  tych  środków  do  natłuszczania  następuje  wymiana
jonów  między  solami  tłuszczowymi  a  kwasami  pochodzącymi  z  garbowania,  przez  to  zaś
częściowa  neutralizacja.  W  tym  celu  do  mieszanin  natłuszczających  dodaje  się  5–10%
amoniaku  w  stosunku  do  tłuszczu  naturalnego  lub  2–5%  gdy  stosujemy  same  tłuszcze
sulfonowane.

Olej turecki jako dobry emulgator tworzy z wodą trwałe emulsje. Użyty do kąpieli nie

powoduje zatłuszczenia włosa. Tran sulfonowany nadaje skórze pełność, jednak gorzej
przenika w głąb, nadaje mizdrze lepkość i żółci włos.

Żółtka jaj są rzadko używane do natłuszczania skór futerkowych ze względu na wysoką

cenę. Stosuje się je niekiedy dla skór szlachetnych, o delikatnej i cienkiej mizdrze, którą
naciera się emulsją rozcieńczoną w stosunku 1:(5–10).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Emulgatory, takie jak: Saponal OK, Pretepon G stosuje się wyłącznie w celu

rozdrobnienia cząstek tłuszczu, zmniejszenia napięcia powierzchniowego i stworzenia
dobrej emulsji tłuszczowej. Emulgatory syntetyczne nie mają zdolności natłuszczania,
a jedynie zdolność emulgowania i rozdrabniania na mniejsze cząsteczki.

W procesie natłuszczania, obok doboru środków natłuszczających, chemicznych

środków  pomocniczych  i  emulgatorów,  decydującą  rolę  odgrywa  również  reaktywność
tkanki  skórnej,  której  wykładnikiem  jest  punkt  izoelektryczny  i  ładunek  powierzchniowy
skór.

Ładunek powierzchniowy skór garbowanych solami chromowymi, glinowymi lub

cyrkonowymi  jest  dodatni,  w  wyniku  czego  skóry  te  wykazują  zdolność  wiązania  ujemnie
naładowanych  cząsteczek  tłuszczu  oraz  anionowych  emulgatorów.  Nadmiar  emulgatora
powoduje  spadek  ilości  tłuszczu  wprowadzanego  do  skóry.  Lepkość  emulgatora  wpływa
korzystnie  na  trwałość  emulsji  tłuszczowej  i  działa  stabilizująco,  należy  jednak  pamiętać
aby  emulsja  nie  była  zbyt  trwała  ponieważ  zmniejsza  się  wówczas  jej  zdolność
natłuszczania.  Trwałość  emulsji  zależy  od  pH  kąpieli  natłuszczającej,  które  powinno
wynosić  8–9.  Przy  niskich  pH  tłuszcz  szybko  wytrąca  się  na  powierzchni  mizdry  i  nie
przenika w głąb tkanki skórnej, przy wysokiej wartości pH nie wytrąca się w skórze w ogóle
lub też ulega częściowemu wytrąceniu w ilości niedostatecznej do właściwego natłuszczenia
włókien.

Najczęściej do natłuszczania skór z okrywą włosową stosuje się specjalne likiery

anionowe odporne na sole obojętne, kwasy oraz sole glinu i chromu. Rzadziej stosuje się
likiery kationowe, których trwałość emulsji stabilizowana jest zawartością kwasu
znajdującego się w stanie wolnym w skórze garbowanej.

Ilość tłuszczu jaka jest potrzebna do natłuszczania zależy od rodzaju skór futerkowych

i tak skóry królicze, cielęce i kozie wymagają więcej tłuszczu niż skóry jagnięce czy owcze.
Stosowanie większej ilości emulsji natłuszczającej nie jest celowe, ponieważ nie wpływa na
polepszenie właściwości skór, a jedynie powoduje wyraźny wzrost ciężaru skór gotowych
i pogarsza efekt prasowania.

Sporządzanie emulsji natłuszczających skóry

Emulsję tłuszczową sporządza się w naczyniu zaopatrzonym w mieszadło i płaszcz

grzejny.  Sposób  sporządzenia  emulsji  zależy  od  własności  komponentów.  W  celu
sporządzenia  mieszanki  natłuszczającej  tłuszcz  naturalny  podgrzewa  się  do  temperatury
60–70°C  i  wlewa  do  niego  powoli  przewidzianą  ilość  amoniaku  ciągle  mieszając.  Tłuszcz
staje  się  coraz  bardziej  gęsty  i  zbliża się do konsystencji  mydła,  utrudnione  jest  mieszanie
a proces  nie  zachodzi  równomiernie.  Aby  tego  uniknąć  należy  amoniak  przed  użyciem
rozcieńczyć wodą w stosunku 1:(5–10). Następnie do tak przygotowanej mieszaniny dodaje
się tłuszcze sulfonowane lub mydła i ewentualnie emulgatory syntetyczne, ciągle mieszając.
Na  końcu  mieszaninę  rozcieńcza  się  wodą  w  żądanym  stosunku.  Nie  należy  tłuszczu
naturalnego  dodawać  do  wody  przed  zalkalizowaniem  amoniakiem,  gdyż  w  takim
przypadku trudno jest uzyskać emulsję.

Mieszankę natłuszczającą otrzymuje się przez energiczne mieszanie składników w celu

uzyskania prawidłowej emulsji tłuszczu w wodzie. Im dynamiczniejsze jest mechaniczne
działanie, tym cząsteczki emulsji są mniejsze, większa jest trwałość emulsji i zdolność
wnikania w głąb tkanki skórnej.

Zależnie od gatunku skór stosuje się różne mieszaniny natłuszczające. Do skór grubych

o tkance zwartej, na przykład cielęcych, które należy nie tylko zmiękczyć, ale także
dogarbować bez zwracania uwagi na zmianę barwy włosa, używa się mieszaniny składającej
się z:

20–25% tłuszczu naturalnego typu tran,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

70–65% degrasu,
10–0% tłuszczu sulfonowanego.
Jeżeli zachodzi potrzeba mieszaninę rozcieńcza się wodą w stosunku 1:1.

Gdy skóry cielęce lub źrebięce chcemy tylko zmiękczyć, bez zwracania uwagi na

dogarbowanie, stosujemy mieszaninę o następującym składzie:

30–40% tłuszczu modyfikowanego,
50–40% degrasu,
18% tłuszczu sulfonowanego,
2% mydła lub emulgatora syntetycznego.
Przed użyciem należy mieszaninę rozcieńczyć 1:(1–2).

Do skór niezbyt grubych, ale o zwartej tkance, na przykład króliczych, którym trzeba

nadać miękkość bez dogarbowania tkanki powinno się stosować mieszankę o składzie:

20–30% degrasu jasnego (melonu),
35–25% tłuszczu sulfonowanego,
5–15% mydła,
40–50% wody.

W przypadku skór z natury tłustych lub o luźnej tkance, takich jak baranie, kozie czy

psie, gdy chodzi głównie o zmiękczenie, stosuje się mieszaninę o następującym składzie:

25–30% tłuszczu sulfonowanego,
1–2% emulgatora syntetycznego,
74–63% wody.

Wynik natłuszczania zależy przede wszystkim od stopnia wygarbowania skór i składu

użytej mieszaniny natłuszczającej. Im skóry są lepiej wygarbowane i odwodnione, tym
lepiej przyjmują tłuszcz. Przy ocenie jakości natłuszczania bierzemy pod uwagę następujące
właściwości:

–

szybkość wchłaniania tłuszczu przez skóry – powinna być możliwie szybka,.

–

natłuszczenie włosa – nie może być natłuszczony na obrzeżu dziur i na bokach.

–

ilość tłuszczu – tłuszcz nie może być użyty w nadmiarze; jego nadmiar można
stwierdzić na podsychających skórach.

Metody i techniki natłuszczania tkanki skórnej

W praktyce natłuszczanie skór futerkowych przeprowadza się przez:

–

smarowanie szczotką od strony mizdry,

–

w kąpieli wodnej,

–

przez mechaniczne ugniatanie z tłuszczem

–

metodą szczotkowo-kąpielową.

Zastosowanie poszczególnych metod zależy od sposobu garbowania. W przypadku skór

garbowanych metodą piklową lub inną pseudogarbowania wymagane jest natłuszczanie
przez smarowanie od strony mizdry. Natomiast skóry garbowane chromowo mogą być
natłuszczane w kąpieli.

Natłuszczanie przez smarowanie szczotką

Natłuszczanie przez smarowanie szczotką stosuje się dla większości skór futerkowych,

które mają długi, gęsty i puszysty włos, na przykład skór lisów, kun i jenotów. Smarowanie
mieszanką natłuszczającą od strony mizdry zabezpiecza włos od natłuszczenia. Zetknięcie
się środków natłuszczających z okrywą włosową może być przyczyną zmatowienia lub
filcowania włosa, staje się on mało sypki i może zmieniać barwę.

Przed przystąpieniem do natłuszczania ręcznego przez nacieranie szczotką sporządzamy

emulsję natłuszczającą, dobierając jej skład do budowy i charakteru tkanki skórnej. Skład
mieszanek natłuszczający przedstawiono w tabeli 1.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Skład mieszanek natłuszczających w zależności od zawartości tkanki

Charakter tkanki skórnej

Tran

surowy

Tłuszcz

sulfonowany

Degras Olej kopytkowy

surowy

Emulgator

Zwarta – wymagająca
dogarbowania

20–25

70–65

Zwarta – wymagająca
zmiękczania

50–40

30–40

Tłusta lub o luźnej
tkance

25–35

Cienka o zwartej tkance

35–25

20–30

Po dogarbowaniu i przygotowaniu mieszanki natłuszczającej skóry należy odwirować

do wilgotności 40-50 %, a następnie rozciągnąć – rozprostować na kosach kuśnierskich lub
rozbijaczkach odgórnych. Skóry układa się w stosy mizdrą do góry. W przygotowaniu skór
futrzarskich zdejmowanych i garbowanych workowo, skóry układamy grzbietem do góry.

Emulsję tłuszczową wciera się szczotką w mizdrę a nasępnie skóry układa jedną na

drugiej mizdrą do siebie w nieduże stosy. Nanoszenie emulsji rozpoczyna się od środka
skóry w kierunku boków, grzbietu i łap. Przy natłuszczaniu należy uwzględnić układ i cechy
topograficzne skóry, miejsca grube jak karki, naciera się intensywniej niż boki. Skóry owcze
w miejscach luźnych i z natury tłustych, na przykład część zadnią, natłuszcza się małą
ilością emulsji tłuszczowej. Następnie skóry poddaje się odleżeniu przez około 4 godziny w
celu wniknięcia emulsji w głąb tkanki skórnej.

W zależności od struktury tkanki skórnej stosuje się emulsję tłuszczową o różnej

zawartości środków natłuszczających, na przykład do natłuszczani skór króliczych, stosunek
użytego tłuszczu do wody wynosi 1:1, a dla skór owczych 1:3. Ilość zużytej emulsji
tłuszczowej na jedną skórę zależy od wielkości powierzchni, grubości i zwartości tkanki
skórnej.

Do natłuszczania przez nacieranie skór futerkowych od strony mizdry mogą być

stosowane  tłuszcze  anionowe,  jak  Garbol  30,  Garbol  KS,  Garbol  JT,  w  mieszaninie
z ciekłymi  tłuszczami  naturalnymi,  z  dodatkiem  wody amoniakalnej  do  uzyskania  wartości
pH  emulsji  wodnej  7–7,5,  która  powoduje  częściowe  zobojętnienie  tkanki  skórnej.  Jeśli
skóry nie są zobojętniane po garbowaniu, pH powinno być jeszcze wyższe.

Do natłuszczania przez nacieranie nie musimy mieć zbyt skomplikowanych urządzeń.

Podstawowe narzędzia to naczynie z tłuszczem, szczotka i stół, na którym wykonywana jest
czynność. Potrzebne jest także stanowisko z parą wodną do pogrzewania tłuszczu. Skóry po
przeprowadzeniu operacji nacierania poddawane są odleżeniu, a następnie suszeniu.

Do wcierania emulsji tłuszczowej mogą być też stosowane maszyny gdzie, skórę układa

się włosem do góry i przesuwa na walcu. Emulsję przenosi od dołu na walec odpowiedni
układ szczotek smarujących.

Natłuszczanie kąpielowe

Natłuszczanie kąpielowe przeprowadza się dla skór o krótkim i ostrym włosie o niezbyt

puszystej  okrywie  włosowej.  Natłuszczanie  kąpielowe  stosujemy  dla  skór  po  garbowaniu
chromowym  lub  po  dogarbowaniu  solami  chromu.  Proces  natłuszczania  przeprowadza  się
w cytrokach.  Do  natłuszczania  kąpielowego  używa  się  tłuszczów  modyfikowanych,
tworzących  trwałe  emulsje  wodne.  Proces  natłuszczania  kąpielowego  przebiega  w  sposób
następujący:  odważony  tłuszcz  podgrzewamy  za  pomocą  pary  wodnej  do  temperatury
60–70°C  i wlewamy do cytroka. Skrzydła cytroka są w ciągłym ruchu. Czas natłuszczania
kąpielowego  trwa około  1 godziny,  po czym skóry układamy  na  boczku  mizdrą do  mizdry
celem odleżenia. Czas odleżenia 12–16 godzin.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Natłuszczanie przez ugniatanie

Natłuszczanie przez ugniatanie polega na smarowaniu skór od strony mizdry

mieszaniną  natłuszczającą  z  dodatkiem  emulgatorów,  a  następnie  ugniatanie  ich  w  stępie.
Skóry  następnie  są  rozprostowywane  i  suszone.  Przy  zastosowaniu  dużej  ilości  tłuszczu
proces  ten  możemy  nazywać  garbowaniem  tłuszczowym.  Metodę  tę  można  stosować  dla
skór o grubej  i  zwartej  tkance  skórnej,  włosie  ościstym  niezbyt  wysokim  np.  w przypadku
skór  cielęcych,  wydr  i  źrebaków.  Metoda  ta  jest  dość  uciążliwa  i  rzadko  stosowana,  daje
jednak bardzo dobre efekty ponieważ otrzymujemy skórę miękką i ciągliwą.

Przed natłuszczaniem skóry należy odwirować do zawartości wilgoci 40–50%. Tak

przygotowane skóry wrzucamy do stępy i wlewamy wcześniej przygotowany tłuszcz
rozgrzany za pomocą pary wodnej. Czas ugniatania skór w stępie wynosi około pół godziny.
Po wyjęciu skór ze stępy podsuszamy je przez około 4–8 godzin i wrzucamy ponownie do
ugniatania przez około jedną godzinę, dodając dalszą ilość tłuszczu. Po natłuszczeniu skóry
wyrzucamy ze stępy, rozprostowujemy i układamy w stosy celem odleżenia. Czas odleżenia
około 4 godziny.

Natłuszczanie szczotkowo-kąpielowe

Metoda ta jest połączeniem metody szczotkowej i kąpielowej. Stosowana dla skór

sztywnych i twardych na przykład skór z dzików. Skóry naciera się szczotką od strony
mizdry mieszaniną natłuszczającą, pozostawia do odleżenia na około 24 godziny,
a następnie dotłuszcza w kąpieli przez około 1 godzinę w temperaturze 40–45°C. Metoda ta
stosowana jest w sporadycznych przypadkach.

Wady tkanki skórnej i okrywy włosowej po natłuszczaniu i kontrola procesu

Prawidłowo przeprowadzony proces natłuszczania skór polega na równomiernym

osadzeniu się tłuszczu na całym przekroju tkanki skórnej. W przypadku małej trwałości
emulsji tłuszczowej osadzenie się tłuszczu na przekroju jest nierównomierne. Skóra może
więc być przetłuszczona lub niedotłuszczona.

W czasie natłuszczania należy zachować odpowiednie warunki, polegające na

właściwym przygotowaniu surowca, doborze rodzaju tłuszczu, utrzymaniu w tkance skórnej
odpowiedniej ilości wody i odpowiedniej temperatury. Tłuszcze o niskiej liczbie jodowej
działają powoli, zaś o wysokiej często powodują gwałtowny wzrost temperatury, co utrudnia
regulowanie procesu i kończy się częściowym zżelatynowaniem tkanki skórnej. Objawia się
to sztywnością i brakiem ciągliwości.

W przypadku gdy sporządzona emulsja będzie nieprawidłowa może dojść do słabego

natłuszczenia miejsc ścisłych, miejscowego przetłuszczenia, odgarbowania skóry.
Nieprawidłowe natłuszczenie prowadzi do plamistości tkanki skórnej lub sfilcowania
okrywy włosowej.

Kontrola procesu natłuszczania polega na badaniu trwałości emulsji, wartości pH,

temperatury w momencie natłuszczania skór. Przy natłuszczaniu kąpielowym wskazana jest
kontrola  pH  kąpieli,  które  musi  być  dostosowane  do  rodzaju  i  charakteru  tłuszczu.
W przypadku  stosowania  tłuszczów  anionowych  wartości  pH  roztworu  nie  mogą  być  za
niskie.

Suszenie

Skóry futerkowe po natłuszczaniu mają nadmiar wody, którą należy usunąć częściowo

przez odwirowanie, a następnie suszenie. W procesie suszenia zachodzi nie tylko usunięcie
wody, ale i dalsze wiązanie się garbników i środków natłuszczających z białkiem skóry.
Suszenie przeprowadza się w suszarniach komorowych lub tunelowych, zgodnie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z parametrami technologicznymi. Skóry rozwiesza się na drążkach, czasami skóry napina się
na ramach perforowanych lub nabija na ramy. Dotyczy to skór o specyficznej tkance
i barwionych na ciemne kolory. Skór barwionych na kolory jasne nie suszymy w ten sposób,
gdyż istnieje niebezpieczeństwo zabrudzenie od spinaczy, na przykład na skutek rdzewienia.
Praktycznie suszenie skór prowadzi się w temperaturze 35–45°C dla skór garbowanych przy
wilgotności powietrza 40–60% i szybkości przepływu powietrza 0,5–0,2 m/s, zaś skóry
poddane jedynie rozluźnianiu tkanki skórnej suszymy w temperaturze 30–40°C.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jakim celu prowadzimy proces natłuszczanie skór?
2.  Jakie znasz rodzaje tłuszczów?
3.  Do  czego  służą  i  czym  się  charakteryzują  likiery  natłuszczające  stosowane

w futrzarstwie?

4. Jakie czynniki wpływają na efekt natłuszczania?
5. Jakie wady skór futerkowych występują w wyniku nieprawidłowo przeprowadzonego

procesu natłuszczania?

6.  Jakie są sposoby natłuszczania skór z okrywą włosową?
7.  Jaki rodzaj skór futerkowych natłuszczamy kąpielowo?
8.  Czym charakteryzuje się natłuszczanie przez smarowanie?
9.  Czym charakteryzuje się natłuszczanie przez ugniatanie?
10.  Dla jakich skór stosuje się natłuszczanie szczotkowo-kąpielowe?
11.  Dlaczego przy natłuszczaniu szczotkowym chronimy włos przed emulsją tłuszczową?
12.  W jaki sposób sporządzamy emulsje natłuszczające do skór futerkowych?
13.  W jakim celu dodajemy do mieszanek natłuszczających amoniak?
14.  Jak oceniamy jakość natłuszczenia skór futerkowych?
15.  W jaki sposób suszymy skóry futerkowe?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobierz przedstawione Ci tłuszcze do natłuszczania różnego asortymentu skór z okrywą

włosową.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania jednostki modułowej,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przygotować różnego rodzaju skóry z okrywą włosową,
4)  określić charakter tkanki skórnej różnego rodzaju skór,
5)  dobrać tłuszcze do określonego rodzaju skór,
6)  omówić dlaczego dokonałeś/aś takiego wyboru,
7)  zanotować spostrzeżenia i wnioski w zeszycie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

stół do natłuszczania,

–

pojemniki z tłuszczami i mieszankami natłuszczającymi,

–

skóry do natłuszczania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

rękawice ochronne,

–

odzież ochronna.

Ćwiczenie 2

Przedstaw w formie tabelarycznej metody natłuszczania skór futerkowych.

Scharakteryzuj je. Przydziel metodę natłuszczania do rodzaju skór.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z wiadomościami dotyczącymi metod natłuszczania skór z włosem,
2)  wypisać w tabeli metody natłuszczania,
3)  podać charakterystykę tych metod,
4)  podać rodzaj skór jakie natłuszczamy poszczególnymi metodami,
5)  zaprezentować efekty swojej pracy.

Metoda natłuszczania

Krótka charakterystyka

Rodzaj skór

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

kartki papieru formatu A4,

–

przybory szkolne: długopisy, linijki, ołówki, i tym podobne.

Ćwiczenie 3

Sporządź mieszankę natłuszczającą do natłuszczenia skór króliczych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,
2)  zapoznać się z wiadomościami sporządzania mieszanek natłuszczających,
3)  wybrać i odważyć środki potrzebne do sporządzenia emulsji,
4)  sporządzić mieszankę natłuszczającą zgodnie z recepturą,
5)  zaprezentować efekty swojej pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

stół roboczy,

–

środki natłuszczające i emulgatory,

–

amoniak,

–

waga,

–

naczynie do sporządzenia mieszanki wyposażone w mieszadło,

–

płaszcz grzejny,

–

receptury sporządzania mieszanek,

–

odzież ochronna.

Ćwiczenie 4

Sporządź mieszankę natłuszczającą do natłuszczenia skór owczych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

stół roboczy,

–

środki natłuszczające i emulgatory,

–

amoniak,

–

waga,

–

naczynie do sporządzenia mieszanki wyposażone w mieszadło,

–

płaszcz grzejny,

–

receptury sporządzania mieszanek,

–

odzież ochronna.

Ćwiczenie 5

Przeprowadź natłuszczanie skór z nutrii przez nacieranie szczotką.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym jednostki modułowej,
2)  przygotować stanowisko do wykonania ćwiczenia,
3)  wybrać skóry do natłuszczania przez nacieranie,
4)  dobrać tłuszcz i sporządzić emulsję natłuszczającą,
5)  wykonać operację ręcznego  nacierania skór z okrywą włosową,
6)  zapisać spostrzeżenia i wnioski w dzienniczku ćwiczeń,
7)  efekty swojej pracy przedstawić na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry z nutrii,

–

stanowisko do ręcznego natłuszczania skór – stół roboczy lub blat,

–

waga do ważenia tłuszczów,

–

stanowisko z parą wodną do podgrzewania emulsji natłuszczającej,

–

różne rodzaje środków do natłuszczania skór z okrywą włosową,

–

woda amoniakalna,

–

uprzednio przygotowane skóry z okrywą włosową do natłuszczania,

–

szczotka do nacierania skór,

–

wiadro na sporządzoną emulsję,

–

ubranie robocze,

–

fartuch gumowy,

–

rękawice gumowe.

Ćwiczenie 6

Przeprowadź kąpielowe natłuszczanie skór owczych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zapoznać się wiadomościami z zakresu natłuszczania kąpielowego skór,
3)  wysortować przedstawione Ci skóry do natłuszczania kąpielowego,
4)  sporządzić mieszankę natłuszczającą,
5)  wlać mieszankę natłuszczającą do skór znajdujących się w cytroku,
6)  przeprowadzić proces natłuszczania kąpielowego,
7)  dokonać oceny natłuszczania kąpielowego skór,
8)  wyjąć skóry z cytroka i poddać je odleżeniu,
9)  zapisać spostrzeżenia i wnioski w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry owcze,

–

cytrok do natłuszczania kąpielowego,

–

waga do ważenia tłuszczu,

–

stanowisko z parą wodną,

–

różne rodzaje tłuszczów,

–

woda amoniakalna,

–

wiadro na mieszankę natłuszczającą,

–

ubranie robocze: fartuch, rękawice gumowe.

Ćwiczenie 7

Określ wady jakie powstały w czasie natłuszczania skór z okrywą włosową.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,
2) zapoznać się z wiadomościami dotyczącymi wad skór z okrywą włosową po

natłuszczeniu,

3)  zaobserwować czy nastąpiło przetłuszczenie tkanki skórnej,
4)  określić czy włos jest zabrudzony przez tłuszcz,
5)  zaobserwować czy skóry są niedotłuszczone,
6)  określić kruchość i łamliwość tkanki skórnej,
7)  stwierdzić czy na skórach występują plamy tłuszczowe,
8)  zapisać obserwacje w dzienniczku ćwiczeń,
9)  zaprezentować efekty swojej pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  stół roboczy,
–  różny asortyment skór futerkowych celem dokonania analizy porównawczej,
–  odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić cel natłuszczania skór?

2) dokonać podziałów tłuszczów?

3) wskazać wady skór po natłuszczeniu?

4) sporządzać emulsje natłuszczające?

5) dobrać skład mieszanki natłuszczającej do rodzaju skór futerkowych? ¨

6) scharakteryzować skóry przed natłuszczaniem?

7) scharakteryzować metodę natłuszczania kąpielowego?

8) scharakteryzować metodę natłuszczania przez szczotkowanie?

9) scharakteryzować metodę natłuszczania przez ugniatanie?

10) wybrać metodę natłuszczania do rodzaju skór futerkowych?

11) wykonać natłuszczanie przez nacieranie?

12) wykonać natłuszczanie kąpielowe?

13) dobrać urządzenia do techniki natłuszczania skór?

14) ocenić jakość wykonanej operacji natłuszczania skór?

15) określić sposoby suszenia skór wyprawianych z włosem?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Mechaniczna obróbka skór wyprawianych z włosem

4.2.1. Materiał nauczania

Skóry futerkowe mogą być wykończane bezpośrednio po garbowaniu i wysuszeniu lub

są poddawane procesom uszlachetniania okrywy włosowej lub mizdry przez barwienie
i dalszą obróbkę mechaniczną. W jednym i drugim przypadku skóry poddaje się obróbce
mechanicznej w celu:

−

usunięcia włosa sfilcowanego, zabrudzonego kurzem oraz słabo osadzonego,

−

oczyszczenia tkanki skórnej i usunięcie nadmiaru tłuszczu,

−

zmiękczenia tkanki skórnej.

Skóra futerkowa, najlepiej nawet wygarbowana, nie nadaje się jeszcze do użytku bez jej

wykończenia  i  usunięcia  wszystkich  ujemnych  cech,  obniżających  jej  wartość  użytkową.
Niektóre  operacje  mogą  być  powtarzane  nawet  kilkakrotnie  w  zależności  od  potrzeb
wynikających  z  przeznaczenia  skór  i  rodzaju  surowca.  Tak  wykończona  skóra  nazywa  się
skórą wykończoną w stanie naturalnym lub wykończoną „na biało”.

Nawilżanie skór

Półprodukt bezpośrednio po suszeniu nie może być poddany obróbce mechanicznej,

ponieważ niska zawartość wilgoci i niekiedy nadmierne odwodnienie w czasie suszenia
może powodować pękanie skór. Nawilżanie skór przeprowadza się różnymi sposobami:

−

przez bezpośrednie nawilżenie skóry, np. szczotką lub przez natrysk wodą,

−

przez pośrednie działanie wilgotnych trocin,

−

przez międlenie w bębnie, do którego podawana jest mieszanina parowo-wodna,

−

przez odleżenie w chłodnym wilgotnym pomieszczeniu.
Podstawową

zasadą

nawilżania

skór

jest

równomierne

rozłożenie

wody

w poszczególnych  częściach  topograficznych  skóry  i  na  całym  jej  przekroju.  Miejsca
luźniejsze  tkanki  wchłaniają  więcej  wilgoci  niż  ściślejsze  i  dlatego  technika  nawilżania
powinna  to  uwzględniać.  Równomierne  rozmieszczenie  wody  w  skórze  pozwala  na
prawidłową obróbkę mechaniczną skóry.

Najbardziej ekonomiczne wydaje się pozostawienie skóry wysuszonej do odleżenia

w wilgotnym pomieszczeniu, a następnie jej nawilżenie przez nacieranie szczotką,
trocinowanie lub natrysk wodą. W ten sposób nawilża się skóry owcze. Surowiec
długowłosy i tłusty można nawilżać rozcieńczoną w stosunku 1:10 zużytą kąpielą piklującą.
W przypadku skór nadmiernie tłustych stosuje się dodatek tensydów niejonowych.

Stosowane do nawilżania trociny powinny zawierać około 30% wody. Skóry nawilża

się przez przesypywanie ich trocinami lub trocinowanie w bębnie obrotowym.

Nawilżanie skór z okrywą włosową nie tylko ułatwia wykonanie operacji obróbki

mechanicznej,  lecz  pozwala  usunąć  ze  skóry,  w  trakcie  trocinowania,  różne  sole,  wolne
kwasy  i  inne  substancje  stosowane  w  czasie  garbowania,  a  obciążające  tkankę  skóry.
Niedostateczne  nawilżenie  skór  utrudnia  obróbkę  mechaniczną,  natomiast  nadmierne
nawilżenie  może  prowadzić  do  filcowania  się  włosa  w  czasie  trocinowania  w  bębnie
obrotowym lub kurczenia się powierzchni skór w czasie jej wykończania.

Skóra prawidłowo nawilżona zawiera do 30% wody, wzięta w rękę daje wrażenie

lekkiego chłodu a nie zimna i powinna dawać się łatwo ugniatać i rozciągać w ręku.

Trocinowanie

Trocinowanie ma na celu oczyszczenie tkanki skórnej i okrywy włosowej. Materiałem

czyszczącym skórę i okrywę włosową są trociny. Stosuje się trociny z twardego drewna –
najlepiej bukowego. Trociny dębowe nadają się jedynie do czyszczenia skór barwionych na

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

kolory ciemne. Niekiedy, w celu lepszego oczyszczenia włosa, stosuje się także trociny
drewna miękkiego, np. brzoza, topola, w mieszaninie z trocinami bukowymi.

Do czyszczenia zaleca się używanie trocin futrzarskich będących drobnymi

cząsteczkami drewna z drzewa liściastego posegregowane na kategorie (numery granulacji)
za  pomocą  sit  o  odpowiedniej  wielkości  oczek.  Jakość  trocin  i  stawiane  im  wymagania
określa  norma  zakładowa  ZN-66-MPL-10-024.  W  zależności  od  wymiaru  oczek  sit,  przez
które  przesiewane  są  trociny  w  procesie  ich  produkcji  rozróżnia  się  następujące  numery
granulacji trocin (tabela 2).

Tabela 2. Granulacje trocin futrzarskich

Nr trocin

futrzarskich

Wymiary boku oczka kwadratowego

(stopień granulacji)

sita wg PN-77/M-94050

0,32

0,56

0,80

1,12

W zależności od rodzaju drewna, z którego wykonane są trociny, rozróżnia się dwie

grupy trocin:
grupa I: trociny z drewna bukowego (bk) lub grabowego (gb),
grupa II: trociny z drewna brzozowego (brz), klonowego (kl), lipowego (lp) i olchowego
(ol).

W celu odtłuszczenia i oczyszczenia okrywy włosowej i tkanki skórnej dodaje się do

trocin rozpuszczalniki organiczne, np. benzynę ekstrakcyjną lub czterochloroetylen.

Technika czyszczenia. Czyszczenie, a następnie trzepanie skór futerkowych

przeprowadza  się  dwukrotnie.  Pierwsze  trocinowanie  trocinami  wilgotnymi  ma  na  celu
zmiękczenie  skóry  i  usunięcie  z  niej  zbędnych  składników  obciążających  oraz  brudu
przyczepionego  do  włosa  i  mizdry.  Natomiast  drugie  trocinowanie  przeprowadza  się
w trocinach  suchych.  Uwalnia  ono  ze  skóry  resztki  zbędnych  składników  i  zwiększa
sypkość oraz połysk włosa.

Pierwsze trocinowanie w zależności od rodzaju skór trwa 3–5 godzin. Skóry o cienkiej

i delikatnej mizdrze i puszystym włosie wystarczy czyścić 3 godziny, a skóry tłuste o grubej
mizdrze – dłużej. Wilgotne trociny powinny zawierać 25–30% wody. Na 1 kg skór
futerkowych wysuszonych dodaje się 0,6–1 kg trocin wilgotnych. Skóry obraca się w bębnie
z trocinami, a po wyjęciu z bębna siatkuje. Takie skóry stają się bardziej podatne na
międlenie lub szlifowanie mizdry. Powinny one zawierać 18–20% wody.

Drugie trocinowanie przeprowadza się po pierwszym siatkowaniu, rozbijaniu,

szlifowaniu mizdry i czesaniu okrywy włosowej z zastosowaniem trocin bukowych suchych,
używając ich w podobnych ilościach i zachowując takie warunki jak przy trocinowaniu
pierwszym. Najczęściej w trocinowaniu drugim dodaje się rozpuszczalnika organicznego
w ilości 3–5% w stosunku do masy trocin.

Aby operacja czyszczenia dała odpowiednie wyniki, należy ją przeprowadzać

w temperaturze do około 25°C, co wymaga szczególnej ostrożności, jeśli stosuje się
bezpośrednie podgrzewanie. Niebezpieczne jest wówczas przekroczenie temperatury 35°C.

Po oczyszczeniu skór w suchych trocinach przerzuca się je do bębna siatkowego,

w którym obraca się 30–60 minut w celu usunięcia trocin, pyłu i innych zanieczyszczeń.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kontrola operacji polega na określeniu stopnia zabrudzenia okrywy włosowej i tkanki

skórnej. Skóry dobrze oczyszczone, a zarazem zmiękczone w bębnie posiadają puszysty
włos o dużym połysku bez trocin, a tkanka skórna daje się łatwo ugniatać i rozciągać i jest
w kolorze białym lub lekko szarym.

Rozciąganie i rozbijanie skór

Mechaniczne rozciąganie i rozbijanie ma na celu zmiękczanie tkanki skórnej i nadanie

jej ciągliwości. Skóry wytrzepane w bębnie siatkowym rozbija się i zmiękcza maszynowo
lub ręcznie. Do operacji tych służą maszyny takie jak: rozciągarki, rozbijarki, zmiękczarki
oraz kosy kuśnierskie, a także pioła ze szkafą.

Po pierwszym siatkowaniu najpierw rozciąga się skóry w różnych kierunkach,

a w ostatniej operacji rozciąganie wykonuje się poprzecznie do szerokości. Przy drugim
rozbijaniu rozciąga się skóry także w różnych kierunkach, natomiast na końcu – wzdłuż linii
grzbietu.

W operacji rozciągania nie zawsze uzyskuje się odpowiednią ciągliwość tkanki ze

względu  na  własności  skór  wynikające  z  występujących  wad  surowca,  niewłaściwego
garbowania  i  nieumiejętnego  natłuszczania.  Skóry  dobrze  rozciągnięte  powinny  być
wyraźnie  wydłużone.  W  czasie  obróbki  skór  może  nastąpić  rozdarcie  skór  lub  oderwanie
części skór, szczególnie w miejscach pachwin i łap.

Czesanie skór

Po trocinowaniu skór konieczne jest czesanie okrywy włosowej w celu wyprostowania

sfilcowanego włosa, równoległego ułożenia, usunięcia z okrywy włosowej włosów słabo
osadzonych oraz pozostałych trocin, pyłu i innych zanieczyszczeń.

Skóry szlachetne, zdjęte i wykończone workowo, na przykład lisy czy norki, czesane są

ręcznie  stalowym  grzebieniem  zaopatrzonym  z  jednej  strony  w  uchwyt.  Skóry  płaskie
rozczesuje  się  na  różnego  rodzaju  czesarkach.  Niekiedy  konieczne  jest  ręczne
rozczesywanie  włosa  sfilcowanego  skór  owczych  i  króliczych  przed  lub  po  czesaniu
mechanicznym.

Prasowanie

Prasowanie ma na celu poprawę puszystości włosa. Skóry przed prasowaniem poddaje

się nawilżeniu. Nawilżenie okrywy włosowej można przeprowadzić ręcznie lub maszynowo.
Po nawilżeniu skóry układa się włosem do włosa i pozostawia do odleżenia na okres 30–90
minut.  Przyjmuje  się,  że  zawartość  wilgoci  w  okrywie  włosowej  powinna  wynosić
przeciętnie  35%.  Po  nawilżeniu  i  odleżeniu  okrywę  włosową  prasuje  się  w  temperaturze
180–240°C  na  prasowarkach.  Skórę  do  prasowania  układa  się  na  stole  podającym,  który
podaje  ją pod walce prasujące. Po naciśnięciu pedału skóra ulega dociskowi  i przesuwa  się
do  przodu.  Skórę  należy  przesuwać  możliwie  szybko,  aby  nie  dopuścić  do  przypalenia
włosa  i  skóry.  Obróbce  podlega  skóra  na  całej  powierzchni  przez  jej  równomierne
ogrzewanie,  a  siła  docisku  skóry  i  czas  trwania  obróbki  są  regulowane  z  dostateczną
dokładnością uwzględniającą  rodzaj obrabianych skór.

Strzyżenie włosa

W czasie procesów wyprawy, barwienia i uszlachetniania skóry futerkowe są

kilkakrotnie  strzyżone  na  różnych  typach  maszyn.  Strzyżenie  jest  jedną  z  podstawowych
operacji  przy  obróbce  uszlachetniania  skór  owczych,  jagnięcych,  królików  i  innych.
Strzyżenie prowadzi do zmniejszenia wysokości włosa, daje powierzchnię okrywy włosowej
równą, o elastycznym wyglądzie. W operacji strzyżenia skór futerkowych wykorzystujemy
podstrzyżarki – do strzyżenia wstępnego i strzyżarki – do strzyżenia właściwego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Trzepanie

Po czesaniu skóry futerkowe długowłose (lisów, jenotów, szopów, wilków, i tym

podobne)  trzepie  się  w  celu  usunięcia  resztek  trocin  oraz  uzyskania  większej  puszystości
włosa.  Trzepanie  ręczne  trzciną  lub  sprężystym  prętem  stosuje  się  do  skór  szlachetnych,
zawieszając  je  za  łeb.  Trzepanie  maszynowe  przeprowadza  się  na  urządzeniu  zwanym
trzepaczką.

Szlifowanie mizdry skór z okrywą włosową

Celem szlifowania jest otrzymanie skór futerkowych o gładkim włóknie równo

podciętym od strony mizdry oraz zmniejszenie grubości tkanki skórnej. W wyniku
szlifowania zwiększa się miękkość, pulchność i ciągliwość skóry. Szlifowanie stosuje się
przede wszystkim do skór owczych po drugim trocinowaniu. Szlifowaniu poddaje się skóry
o suchej tkance skórnej, zawierające około 12% wody lub lekko wilgotne – 20–25% wody.

Wadą najczęściej występującą przy szlifowaniu jest powstawanie długiego włókna

zmechaconego w wyniku typowej dla skór futerkowych luźnej struktury tkanki lub użycia
nieodpowiedniego papieru ściernego. Nadmierne szlifowanie może prowadzić do osłabienia
tkanki skórnej oraz obsady cebulek włosa, a nawet może spowodować wypadanie włosa.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakim operacjom poddajemy skóry w celu poprawienia jakości tkanki skórnej skór

wyprawionych?

2.  W jakim celu przeprowadzamy nawilżanie skór?
3.  W jakim celu prowadzimy operację trocinowania skór futerkowych?
4.  Jaki prowadzimy rozciąganie i rozbijanie skór?
5.  Jaki jest cel szlifowania tkanki skórnej skór z okrywą włosową?
6.  Jakie operacje służą do poprawienia jakości okrywy włosowej skór futerkowych?
7.  Jaki jest cel czesania skór futerkowych?
8.  Jak przeprowadzamy czynność czesania okrywy włosowej skór?
9.  Jak przebiega trzepanie skór futerkowych i jaki jest jego cel?
10.  Jaki jest cel strzyżenie skór i na czym polega?
11.  W jakim celu przeprowadzamy operację prasowania skór futerkowych?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź trocinowanie skór owczych. Porównaj skóry przed i po trocinowaniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z instrukcją obsługi bębna trocinaka,
2)  zapoznać się z instrukcją bhp podczas pracy maszyny,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  dobrać trociny,
5)  wykonać operację odtłuszczania skór,
6)  dokonać oceny skór przed i po odtłuszczaniu i zaprezentować wnioski na forum grupy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

bęben trociniak,

−

trociny,

−

skóry owcze,

−

boczek lub paleta do układania skór,

−

stół roboczy lub blat,

−

odzież ochronna.

Ćwiczenie 2

Wykonaj operację rozbijania skór futerkowych. Scharakteryzuj skóry przed i po

rozciąganiu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z instrukcją obsługi rozbijarki odgórnej,
2)  zapoznać się z instrukcją bhp podczas pracy maszyny,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  wykonać operację rozbijania skór,
5)  dokonać oceny skór przed i po rozbijaniu i  zaprezentować wnioski.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

rozbijarka odgórna,

−

instrukcja obsługi rozbijarki,

−

skóry owcze,

−

boczek lub paleta do układania skór,

−

stół roboczy lub blat,

−

odzież ochronna.

Ćwiczenie 3

Wykonaj operację szlifowania skór owczych. Scharakteryzuj tkankę skór owczych

przed i po szlifowaniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z instrukcją obsługi szlifierki,
2)  zapoznać się z instrukcją bhp podczas pracy maszyny,
3)  zorganizować stanowisko pracy,
4)  wykonać operację szlifowania tkanki skórnej,
5)  dokonać oceny skór przed i po szlifowaniu,
6)  zaprezentować ćwiczenie na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

szlifierka do skór,

−

instrukcja obsługi szlifierki,

−

skór owcze,

−

boczek lub paleta do układania skór,

−

stół roboczy lub blat,

−

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

Przeprowadź praktycznie proces czesania skór futerkowych. Scharakteryzuj skórę przed

i po czesaniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym jednostki modułowej,
2)  zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny do czesania skór,
3)  omówić niebezpieczne części podczas pracy maszyny,
4)  sprawdzić z mechanikiem stan techniczny,
5)  uruchomić maszynę,
6)  przeprowadzić czynność czesania okrywy włosowej,
7)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

maszyna do czesania skór,

–

skóry owcze lub jagnięce,

–

boczki na skóry

–

instrukcja obsługi czesarki,

–

instrukcja BHP,

–

odzież ochronna.

Ćwiczenie 5

Przeprowadź praktycznie proces trzepania skór futerkowych. Scharakteryzuj skórę

przed i po trzepaniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zapoznać się z instrukcją obsługi trzeparki,
3)  omówić niebezpieczne części podczas pracy maszyny,
4)  sprawdzić z mechanikiem stan techniczny,
5)  uruchomić maszynę,
6)  przeprowadzić czynność trzepania okrywy włosowej,
7)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

maszyna do czesania skór,

–

skóry owcze lub jagnięce,

–

boczki na skóry,

–

instrukcja obsługi czesarki,

–

instrukcja BHP,

–

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 6

Przeprowadź praktycznie proces strzyżenia skór futerkowych. Scharakteryzuj skórę

przed i po strzyżeniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym jednostki modułowej,
2)  zapoznać się z instrukcją obsługi strzyżarki,
3)  omówić niebezpieczne części podczas pracy maszyny,
4)  sprawdzić z mechanikiem stan techniczny,
5)  uruchomić maszynę,
6)  przeprowadzić czynność strzyżenia okrywy włosowej,
7)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

strzyżarka,

–

skóry owcze lub jagnięce,

–

boczki na skóry,

–

instrukcja obsługi strzyżarki,

–

instrukcja BHP,

–

odzież ochronna.

Ćwiczenie 7

Przeprowadź praktycznie proces prasowania okrywy włosowej skór króliczych.

Scharakteryzuj okrywę włosową przed i po prasowaniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym jednostki modułowej,
2)  zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny do prasowania skór,
3)  omówić niebezpieczne części podczas prasowarki,
4)  sprawdzić z mechanikiem stan techniczny,
5)  uruchomić maszynę,
6)  przeprowadzić czynność prasowania skóry futerkowej,
7)  dokonać porównania okrywy włosowej przed i po prasowaniu,
8)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

maszyna do prasowania skór,

–

skóry z królika,

–

boczki na skóry,

–

instrukcja obsługi prasowarki,

–

instrukcja BHP,

–

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 8

Określ wady i uszkodzenia tkanki skórnej powstałe w czasie obróbek mechanicznych

przedstawionych skór.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś

1) zapoznać się z materiałem nauczania dotyczącym wad skór powstałych w czasie

obróbek mechanicznych,

2) porównać tkankę skórną otrzymanych próbek z katalogiem zawierającym opis wad

tkanki skórnej,

3) w otrzymanych próbkach wskazać na wady tkanki skórnej powstałe w operacji

szlifowania i prasowania,

4) zaprezentować wyniki na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

katalogi próbek skór z wadami tkanki skórnej,

−

próbki skór z wadami powstałymi w czasie szlifowania,

−

próbki skór z wadami powstałymi w czasie prasowania,

−

stół podświetlany,

−

stół roboczy,

−

notatki.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

1) wymienić operacje mechaniczne poprawiające jakość tkanki skórnej?

2) określić cel nawilżania skór?

3) przeprowadzić operację nawilżania skór?

4) określić cel odtłuszczania skór?

5) przeprowadzić trocinowanie skór w bębnie?

6) przeprowadzić operację rozbijania skór?

7) przeprowadzić operację szlifowania skór?

8) określić cel i sposób prowadzenia operacji czesania skór?

9) przeprowadzić operację czesania skór futerkowych?

10) wykonać operację trzepania skór?

11) wykonać operację strzyżenia skór?

12) przeprowadzić operację prasowania skór futerkowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Bębny do trocinowania i trzepania skór z okrywą włosową

Do tej operacji stosuje bębny trociniaki i siatkowe, stanowiące zespół urządzeń

wzajemnie się uzupełniających.

Rys. 5. Bęben siatkowy do trzepania [14, s. 103]

Bębny trociniaki i siatkowe w zależności od rodzaju wyprawionych skór mogą mieć

średnicę 2–2,5 m. Bębny trociniaki są obite blachą; mają 8–12 półek wpuszczonych w boki
bębna  oraz  właz  szczelnie  zamykany  do  załadowania  i  rozładowania  skór.  Jego  prędkość
obrotowa  powinna  wynosić  12–16  obrotów/minutę.  Do  bębna  trociniaka  można  ładować
skóry  do  40%  jego  objętości.  Nadmierne  załadowanie  bębna  utrudnia  czyszczenie  okrywy
włosowej i może być przyczyną filcowania włosa, zwłaszcza przy skórach o gęstej okrywie
włosowej.

Bębny siatkowe różnią się od trociniaków tym, że nie są na obwodzie obite blachą, lecz

siatką drucianą o oczkach 2–3 cm. Ze względu na charakter pracy muszą się znajdować
w pomieszczeniu zamkniętym dobrze wentylowanym. Prędkość obrotowa bębna siatkowego
wynosi 15–18 obr./min.

Niekiedy czyszczenie skór w trocinach i trzepanie odbywa się w jednym bębnie, który

ma na zewnątrz przesuwane blachy, a wewnątrz siatkę. Jeśli blachy są zasunięte, to bęben
służy do czyszczenia w trocinach, po ich rozsunięciu bęben spełnia rolę bębna siatkowego.

Dalszym udoskonaleniem obrotowych bębnów futrzarskich są bębny wentylowane,

zaopatrzone  w  wentylatory  ssące  i  tłoczące.  Wentylatory  te  usuwają  lub  wprowadzają
trociny,  a  przy  odpowiedniej  manipulacji  zaworami  wtłaczają  ciepłe  powietrze  i  usuwają
zużyte.  Bębny  te  stosuje  się  do  suszenia,  trocinowania,  siatkowania  bez  konieczności
przeładowywania skór.

Trzepanie maszynowe przeprowadza się urządzeniem zwanym trzepaczką (rys. 6).

Maszyna ta ma przymocowane na wale roboczym rzemienie lub łańcuszki stalowe
o długości 20 cm. Pod wałem znajduje się sprężynujący materac, na którym układa się skórę
włosem do góry. Częścią składową trzepaczki jest urządzenie wentylacyjne do usuwania
pyłu powstającego przy trzepaniu i nadawania włosom sypkości i puszystości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 11. Ułożenie elementów roboczych w szlifierce

Rys. 12. Szlifierka odgórna [3, s. 247]

[3, s. 247] 1 – papier ścierny, 2 – szczotki odpylające,
3 – walec przesuwny podający

Maszyny do mechanicznej obróbki włosa

Do czesania skór wykończonych płasko służą różnego typu czesarki. Najczęściej

używane czesarki  mają  wał  o  długości odpowiadającej  szerokości  skór, to  jest.  60  lub  120
cm.  Na  skutek  obrotów  wału,  które  wynoszą  200  do  400  obrotów  na  minutę,  osadzone
w taśmie  igły  czeszą podsuniętą skórę. Igły są zakrzywione  w kierunku ruchu; grubość  ich
i wysokość  muszą  być  dostosowane  do  przeznaczenia  skór  oraz  ich  gatunku.  Do  skór
baranich używa się igieł z drutu stalowego o średnicy 0,7 mm i wysokości 20 mm.

Przy czesaniu skóry należy zwracać uwagę, aby igły nie wygięły się w odwrotnym

kierunku.  Wówczas  zamiast  czesać  ślizgają  się  one  po  powierzchni  pokrywy  włosowej.
Może  się  też  zdarzyć, że  igły  na  skutek różnego napięcia  mechanicznego  mogą  wygiąć  się
na boki –  wówczas zamiast czesać mierzwią i wichrzą włosy. W razie częściowego zużycia
i zdarcia zgrzebła taśmowego należy zastąpić je świeżym. Schemat działania czesarki podaje
rys. 13.

Rys. 13. Schemat działania czesarki [3, s. 247]:1 – wał, roboczy, 2 – zgrzebło taśmowe,

3 – walce stalowe, 4 – stół roboczy

Drugim typem czesarki stosowanej do czesania skór baranich jest czesarka

grzebieniowa,  na  wale  której  osadzone  są  mocne  grzebienie  stalowe.  Jest  to  czesarka
o konstrukcji analogicznej do konstrukcji rozbijarki pedałowej z tą różnicą, że zamiast noży
osadzone  są  grzebienie.  Skórę  kładzie  się  włosem  do  góry  na  ruchomej  podkładce,
dociskanej  do  wału  roboczego  za  pomocą  pedału.  Podkładka  jest  szerokości  wału
roboczego, a więc wąska, tak że skóra w części nie obrabianej zwisa na obie strony i może
być dowolnie podsuwana pod wał roboczy. Szerokość wału roboczego wynosi 10 do 12 cm,
a średnica wraz z grzebieniami   15 do 20 cm. Liczba grzebieni  na obwodzie wynosi 8 szt.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do operacji strzyżenia skór futerkowych wykorzystujemy podstrzyżarki – do strzyżenia

wstępnego i strzyżarki – do strzyżenia właściwego(rys. 16).

Rys. 16. Strzyżarka[3, s. 55]: a) schemat działania, b) spiralny nóź strzyżarki

We wszystkich strzyżarkach częściami roboczymi są: wał (1) ze spiralnie ułożonymi

nożami,  nieruchomy  nóż  (2),  przenośnik  taśmowy  płócienny  typu  siatkowego  (3)  oraz
urządzenie podtrzymujące (4). Umieszczone na wale spiralne noże przemieszczają się obok
krawędzi  tnącej  nieruchomego  noża  –  współdziałają  więc  na  zasadzie  nożyc.  Okrywa
włosowa skór (5) przesuwanych na przenośniku układa się na krawędzi nieruchomego noża
i zostaje  przecięta  przez  obracające  się  noże  spiralne.  Długość  pozostawionego  na  skórze
włosa  reguluje  się  zmianą  położenia  przenośnika.  Powoduje  to  zmianę  odległości  między
powierzchnią  przenośnika  a  krawędzią  tnącą  noża.  Przy  dobrze  dobranym  stosunku
prędkości  wału  roboczego  i  przenośnika  strzyżenie  przebiega  prawidłowo,  a  otrzymana
okrywa włosowa jest równa. Maszyna ma także urządzenie ssące, które służy do ustawiania
włosa prostopadle do noża nieruchomego oraz obudowę połączoną z układem wyciągowym.

Strzyżarki właściwe mają 10 spiralnych noży , które poruszają się z prędkością 1800

obrotów/minutę, zaś podstrzyżarki 5 do 6 noży o mniejszej prędkości obrotowej. Strzyżarki
są produkowane w dwóch wielkościach – o długości wału 600 mm są przeznaczone do
strzyżenia skór króliczych i 1200–1600 mm – do strzyżenia skór owczych.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak działają urządzenia do nawilżania tkanki skórnej skór welurowych?
2.  Jakie urządzenia służą do usuwania nadmiaru wody ze skór futerkowych?
3.  Jaka jest zasada działania wirówek futrzarskich?
4.  Jak zbudowany i ułożony jest układ wałów roboczych w szlifierce?
5.  Czym charakteryzuje się bęben do trocinowania i siatkowania?
6.  Jakie maszyny i urządzenia służą do rozbijania tkanki skórnej skór owczych?
7.  Czym różni się podstrzyżarka od strzyżarki??
8.  Jak przeprowadzamy strzyżenie skór futerkowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na arkuszu papieru wypisz urządzenia do mechanicznej obróbki skór futerkowych.

Wypisz do jakich operacji są stosowane.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania z zakresu mechanicznej obróbki skór futerkowych,
2)  wypisać nazwy maszyn i urządzeń stosowanych do obróbki mechanicznej,
3)  przyporządkować operacje do maszyn i urządzeń,
4)  zaprezentować ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

arkusze papieru,

–

przybory szkolne.

Ćwiczenie 2

Przeprowadź operację napinania skór na ramach perforowanych. Porównaj skórę przed

i po napinaniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania z zakresu napinania skór,
2)  zapoznać się z instrukcją obsługi suszarni z ramami perforowanymi,
3)  zapoznać się z instrukcją bhp,
4)  omówić charakter tkanki skórnej przed napinaniem,
5)  omówić zasady napinania skór,
6)  przeprowadzić operację napinania skór,
7)  wysuszyć skórę na ramach perforowanych,
8)  zdjąć skórę z ram,
9)  dokonać oceny organoleptycznej wysuszonych skór,
10)  porównać charakter tkanki przed i po napinaniu,
11)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

skóry owcze nawilżone do napinania,

–

stół roboczy,

–

suszarnia z płytami perforowanymi,

–

spinacze – uchwyty do przypinania skór,

–

boczki lub podesty do wykładania skór,

–

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Dokonaj prasowania tkanki skórnej skór jagnięcych. Porównaj skóry przed i po

prasowaniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania jednostki modułowej,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  scharakteryzować wygląd skór przed prasowaniem,
4)  zapoznać się z instrukcją obsługi prasy,
5)  zapoznać się z instrukcją bhp podczas pracy urządzenia,
6)  omówić niebezpieczne części podczas pracy maszyny,
7)  sprawdzić z mechanikiem stan techniczny,
8)  uruchomić maszynę,
9)  dobierać parametry prasowania,
10)  przeprowadzić czynność prasowania,
11)  dokonać oceny skór przed i po prasowaniu,
12)  spostrzeżenia i wnioski zapisać w dzienniczku ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

prasa hydrauliczna,

–

skóry jagnięce,

–

boczki na skóry,

–

instrukcja obsługi prasy,

–

instrukcja bhp,

–

odzież ochronna.

Ćwiczenie 4

Zaobserwuj i wyjaśnij pracę rozbijarki pedałowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem teoretycznym jednostki modułowej,
2)  nazwać proces technologiczny prowadzony na tych maszynach,
3)  wskazać i nazwać zespoły mechanizmów i elementy robocze,
4)  omówić sposób obróbki skór,
5)  wskazać elementy zabezpieczeń przeciw wypadkowych,
6)  omówić zasady bezpiecznej pracy,
7)  narysować szkic maszyny.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

rozbijarka pedałowa,

–

instrukcje obsługi rozbijarek,

–

instrukcja BHP,

–

odzież ochronna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak Nie

1) wyjaśnić proces nawilżania?

¨ ¨

2) wykonać operację napinania skór?

¨ ¨

3) scharakteryzować układ wałów w szlifierce podczas pracy maszyny? ¨ ¨
4) scharakteryzować urządzenia do trocinowania i siatkowania?

¨ ¨

5) rozpoznać maszyny wykorzystywane przy trzepaniu?

¨ ¨

6) wyjaśnić i wykonać operację rozbijania tkanki skórnej?

¨ ¨

7) wykonać operację prasowania okrywy włosowej?

¨ ¨

8) dobrać parametry i wykonać prasowanie tkanki skórnej?

¨ ¨

9) wyjaśnić operację strzyżenia?

¨ ¨

10) wyjaśnić budowę i zasadę działania strzyżarki?

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...................................................................................................

Wykończanie skór wyprawianych z okrywą włosową w stanie naturalnym

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punktacja

Razem: