Mega skrypt z prawa – całość w jednym!!! 

PODSTAWY 

1. Norma prawna: budowa, rodzaje, obowiązywanie 

Norma  prawna  jest  najmniejszym,  stanowiącym  sensowną  całość  elementem  prawa. 
Norma prawna jest normą społeczną, rodzajem zachowania. Jest ona: 

abstrakcyjna - wzór zachowania określony rodzajowo, nie dotyczy konkretnych zachowań 

generalna - adresowana jest do pewnej grupy adresatów, a nie do konkretnej osoby 

Zawiera żądanie określonego zachowania od określonej kategorii osób (adresata). 

Budowa normy prawnej – 3 części (udziela odp. na pytania: kto; w jakich warunkach; jak 
powinien się zachować; co się stanie gdy tego nie zrobi) 

a) Hipoteza (kto i w jakich warunkach)- określenie adresata i dookreślenie go poprzez 

deskrypcję  okoliczności  w  których  działa.  Te  pokazują  cechy  adresata  (wiek,  stan 
zdrowia...),  określają  cel,  sposób,  czas  i  miejsce  jego  działania.  Hipoteza  określa 
adresata nie jednym słowem. 

b) Dyspozycja  (jak  powinien  się  zachować)  –  w  treści  ma:  nakaz  (ten  odnosi  się  do 

konkretnego  zachowania.  Nie  spełnienie  oznacza  kolizję  prawną),  zakaz  (określa 
zachowanie  niedopuszczalne,  nie  wychodzi  poza  treść  zapisaną  w  normie.  Nakaz  i 
Zakaz-  zbiorczo  nazywane  obowiązkiem  prawnym),  lub  dozwolenie  na  pewne 
czynności  (uprawnienie  do  pewnego  działania  ,  wybór  opcji  zachowania  nie  jest 
obligatoryjny „może” „ma prawo”) 

c) Sankcja (co się stanie jak tego nie zrobi) konsekwencja za naruszenie treści normy 

prawnej.  Polega  na  pozbawieniu  lub  ograniczeniu  dóbr,  pełni  funkcję  prewencyjną, 
izolacyjną, eliminacyjną). Nie jest równoznaczna z karą. Mamy 3 rodzaje sankcji: 

- Karna  (penarna)  za  popełnianie  czynów  zabronionych  (przestępstwo, 

wykroczenie). Przestępstwo (zbrodnia v występek). Za przestępstwo – 
sankcje:  grzywny,  ograniczenia,  wolności,  pozbawienia  wolności  (do 
15 lat), 25 lat pozbawienia wolności, dożywocie. 

- egzekucyjna  (przymusowe  wykonanie  obowiązku,  unicestwienie 

czegoś co zrobiono wbrew prawu), gł. w prawie adm. i cywilnym. (Np. 
nakazuje  spłatę  długu,  lub  przywrócenie  stanu  poprzedniego,  v 
przeproszenie). Zawsze opatrzona klauzulą wykonalności. 

- nieważności czynności prawnej (konwencjonalnej), czynność nie rodzi 

skutków  prawnych.  (np.  oparta  na  zasadzie  błędu  istotnego,  testament 
bez prawa do zachowku). Musi być uznana przez sąd. 

Budowa  normy  prawnej  –  2  części:  zakłada  ona  istnienie  2  norm  określanych  jako 
sprzężone 

- norma  sankcjonowana  (hipoteza  +  dyspozycja);  określenie  adresata  i 

tego co powinien zrobić. 

- norma sankcjonująca (hipoteza dyspozycja); za hipotezę przyjmuję n. 

sankcjonowaną i obwarowywuje sankcją za niewykonanie (co się stanie 
jak adresat tego nie zrobi). 

Rodzaje norm prawnych: 

a) norma bezwzględnie wiążacą (norma imperatywna ius cogens) - ustanawia drogą nakazu 
lub  zakazu  jeden  rodzaj  powinnego  zachowania  i  nie  dopuszcza  zachowania  odmiennego. 
Naruszenie tej powinności pociąga za sobą sankcję 

b) norma względnie wiążąca (ius dispositivum) - ustanawia pewien wzorzec zachowania do 
wykorzystania  przez  adresatów,  a  jednocześnie  dopuszcza,  że  adresaci  mogą,  jeśli  zechcą, 
zachować się w sposób odmienny, wybrany przez siebie 

2. Norma prawna a norma moralna 

• Dawniej normy te pokrywały się, 
• norma moralna, nie ma sankcji i pozbawiona jest przymusu państwowego, 
• obecnie  wspólne  pole  normy  moralnej  i  prawnej  zawęża  się  –  ograniczone  4  typami 

relacji: 

- pokrywające się (np. nie zabijaj) 
- istnieje  norma  moralna,  ale  nie  jest  obwarowana  sankcją  prawną  (np. 

zdrada małżeńska) 

- sprzeczne (imperatyw moralny, sprzeczny z nakazem prawnym np. nie 

donoś,  ale  wymóg  informowania  o  przestępstwie,  obłożony  sankcją  - 
kwestia ważności) 

- obojętne: normy moralne nie zajmują się pewnymi kwestiami które leżą 

w  polu  zainteresowania  norm  prawnych  (np.  znak  towarowy, 
wypełnianie PIT-u). 

Norma moralna: 

• nie stoi za nią przymus państwowy 

• powstała się przed ukształtowaniem się struktur państwowych 

• odnoszą  się  nie  tylko  do  zewnętrznych  zachowań  człowieka,  lecz  także  do  jego 

pobudek i intencji 

• wpajane są jednostce w procesie wychowania i są przez nią przyjmowane za własne 

• nie są spisane, uporządkowane i ogłaszane w postaci sformalizowanych zbiorów 

3.Przepis prawny 

Jest technicznym zapisem normy prawnej. Przepisem jest zarówno art., pkt., par., ust., Może 
pokrywać  się  z  normą  prawną,  lub  zawierać  2  normy  prawne,  lub  norma  może  być  w  2 
przepisach (część teoretyków twierdzi, że może być więcej przepisów). 

Nazwy  przepisów  nie  zawsze  odnoszą  się  do  norm.  Generalnie  dzielimy  przepisy  wg  kilku 
kategorii: 

1) 

- nakazujące 
- dozwalające 
- zabraniające 

2) podobnie jak normy na: bezwzględnie obowiązujące i względnie obowiązujące, 

3)  na  przepisy  ogólne  (lex  generalis-  zasady)  i  szczegółowe  (lex  specialis  –  wyjątki 

wyłączające zasadę), 

4) 
a) przepisy  odsyłające:  jeśli  ustawodawca  nie  chce  się  powtarzać  może  odesłać  do 

innego  przepisu  (a  nie  tworzyć  nowy  który  nie  jest  konieczny).  Stosuje  się 
wówczas analogię (np. immunitet posła – immunitet senatora), 

b) przepisy blankietowe – przepisy puste (nie zawierające norm), stwarzające jednak 

warunki by ktoś wskazany w nich normy te ustanowił. Są nimi np. upoważnienia 
ustawowe  do  wydawania  rozporządzeń.  (upoważnienia  mogą  być  obligatoryjne 
lub fakultatywne; a rozporządzenie musi być poprzedzone uprawnieniem: na mocy 
ust... ), 

c) przepisy  przejściowe  (mówią  jakie  przepisy  będą  stosowane  gdy  czynność 

zawarta za starego prawa, a obowiązuje nowe) i końcowe (z reguły na końcu aktu 
normatywnego,  dzielą  się  na  wprowadzające  –  określające  vacatio  legis  i 
uchylające - 

mówią kiedy moc stracą określone przez nie przepisy prawne, choć nie całe akty) 

4. Stanowienie prawa 

Organem  stanowiącym  prawo  w  Polsce  jest  Sejm.  (Jedynie  w  stanie  wojny  i  stanie 
nadzwyczajnym  gdy  Sejm  nie  może  się  zebrać  może  robić  to  prezydent  poprzez 
rozporządzenia-chociaż  te  muszą  być  potem  zatwierdzone).  Inne  organy  prawodawcze  np. 
wojewodowie,  czy  ministrowie  wydają  rozporządzenia  z  upoważnienia  ustawy 
(rozporządzenia te stanowią tylko wykładnie- prowodawstwo powielaczowe). 

1)

Dobre prawo powinno być ogólne, a normy w nim zawarte wielokrotne. 

2)

Prawo musi być jawne – czyli należycie ogłoszone (wymaga publikacji). 

3)

Nie działa wstecz, 

4)

jasne i zrozumiale, 

5)

unikające sprzeczności, 

6)

nie rodzi niemożliwych obowiązków, 

7)

jest względnie trwałe w czasie 

Tok ustawodawczy: 

a) inicjatywa:  15  posłów,  komisja  sejmowa,  senat  –  uchwałą, 

prezydent, rada ministrów, 100tys. obywateli. 

b) Laska  marszałkowska  (złożenie):  przepisy  poboczne  i  zgodność  z 

prawem UE, kwestie finansowe. 

c) Czytania:  I  (w  komisji,  ważniejsze  na  plenum,  wystepuje 

sprawozdawca- pytania -uchwała o wdrożeniu lub skierowaniu   do 
komisji,  ta  obraduje.  II  na  plenum,  jeszcze  proj.  można  wycofać, 
debata  i  poprawki,  choć  marszałek  może  je  odrzucić.  Gdy  dużo 
poprawek  możliwy  powrót  do  komisji.  III  stanowisko  komisji  – 
Głosowanie- poprawek i całego projektu. 

d) 30 dni Senatu (przyjęcie z poprawkami w całości, lub odrzucenie). 
e) Sejm i senackie poprawki (głosowanie jedynie za odrzuceniem). 
f) 21 dni Prezydenta  veto, TK, podpis. 

5. Stosowanie prawa 

Stosowanie  prawa  jest  sformalizowanym  działaniem  kompetentnych  organów  władzy 
publicznej  (lub  upoważnionych  przez  nią  innych  organów  i  osób)  polegającym  na 
podejmowaniu i realizacji decyzji władczych indywidualnych i konkretnych. Podstawą tych 
decyzji są wynikające z przepisów kompetencje organów. 

Stosowanie: 

I - wypełnianie norm blankietowych 

II - wydawanie orzeczeń prawnych w postaci wyroków i norm abstrakcyjnych 

Stadia stosowania prawa: 

a)  wstępne  ustalenie  prawdopodobieństwa  wystąpienia  faktu  mającego  znaczenie 

prawne 

b) udowodnienie zaistnienia faktu 

c) ustalenie norm obowiązujących 

d) subsumpcja i podjęcie decyzji 

e) wykonanie decyzji 

Typy stosowania prawa 

Ze  względu  na  charakter  prawny  podmiotu  stosującego  prawo  oraz  obowiązujące  w  tych 
procesach decyzyjnych procedurach, odróżnia się trzy typy stosowania prawa, a mianowicie: 

- typ sądowy 

- typ administracyjny 

- typ quasi- sądowy i quasi- administracyjny 

6. przestrzeganie prawa, praworządność 

Przestrzeganie  prawa  jest  zachowaniem  adresata  normy  prawnej  (sankcjonowanej  lub 
sankcjonującej)  zgodnym  z  treścią  dyspozycji  tej  normy  w  warunkach  określonych  w 
hipotezie. Przestrzeganie prawa jest obowiązkiem wszystkich adresatów norm - pierwotnych i 
wtórnych. 

Typy zachowań: 

I - Nigdy nie łamie prawa 

II - Czasami łamie prawo 

III - Łamie gdy nic za to nie grozi 

IV - Łamie gdy nie zagraża innym osobom 

V - Zawsze łamie prawo 

Nieprzestrzeganie prawa może polegać na: 

a) zachowaniu contra legem - zwanym naruszeniem lub złamaniem prawa 

b) zachowaniu praeter legem - stanowi przypadek zwany nadużyciem prawa podmiotowego 
albo omijaniem prawa lub obejściem prawa 

Praworządność:  Metoda  kierowania  się  społeczeństwa  (często  wymieniana  w  konstytucji). 
Jest de facto stanem faktycznym, w którym organy władzy w państwie działają na podstawie 
przepisów  prawa  (pojęcie  zastrzeżone  dla  przepisów  państwowych).  Dla  praworządności 
potrzeba szerokiej regulacji określającej relację państwo –obywatel (prawo publiczne). Treść, 
forma i tryb uchwalanie przepisów prawa winny być regulowane prawnie. Praworządność jest 
stanem  kategorycznym  (jest,  lub  nie  ma).  Organy  władzy  publicznej  działają  na  podstawie 
prawa i w jego granicach. 

a) praworządność formalna – organy państwa przestrzegają prawa takim jakie ono jest, 
b) praworządność  materialna  –  oprócz  przestrzegania  prawa,  trzeba  sprawdzić  czy  jest  to 

dobre prawo? Wg Fullera dobre prawo jest: ogólne, jawne, niedziałające wstecz, jasne i 
klarowne,  unikające  sprzeczności  (ew.  reguły  kolizyjne),  nie  rodzące  niemożliwych 
obowiązków, względnie trwałe. 

„Państwo prawa, działa wg prawa, jeśli jest to dobre prawo”!!! 

Systemy gwarancji praworządności: 

a) trójpodział władzy 

b) prymat konstytucji nad innymi aktami prawnymi 

c) Rzecznik Prawo Obywatelskich 

d) NIK 

e) wieloinstancyjność postępowania sądowego 

7. Wykładnia prawa, pojęcie, rodzaje i obowiązywanie 

Jest  interpretacją  przepisu  prawnego,  nie  jest  źródłem  prawa,  a  jedynie  pomocą  dla 
stosujących je, powszechnie uważa się, że wykładnia ma 3 źródła powstania. 

a) błędy  językowe  w  akcie  prawnym,  który  zmienię  można  jedynie  ustawą,  a 

które powodują rozbieżności, 

b) rozbieżności  dotyczące  różnic  w  znaczeniu  obiegowym  słowa,  a  w  jego 

znaczeniu prawnym, 

c) wątpliwości czy dana abstrakcyjna norma prawna, odnosi się do danego stanu 

faktycznego. 

d) Rodzaje wykładni prawa 

a) według podmioty dokonującego: 

•

Autentyczna:  (dokonuje  jej  organ,  który  wydał  dane  prawo, 
wyjaśnia  ona  co  organ  ów  miał  na  myśli-  autointerpretacja.  Jest 
aktem prawnym niższego rzędu). 

•

Legalna:  (dokonywana  przez  uprawniony  do  tego  konstytucyjnie 
przewidziany organ, tłumaczący treść aktu prawnego – ale inny niż 
ten,  który  wydał  przepis.  Do  1997  r.  organem  wyznaczonym  do 
wykonywanie  jej  był  Trybunał  Konstytucyjny,  teraz  robi  to  także 
ale  nie  jest  to  funkcja  nadana  mu  przez  konstytucję  (a  orzeczenie 
ostateczne),  czyli  de  iure  obecnie  w  Polsce  wykładnia  ta  nie 
istnieje. 

•

Praktyczna  (operatywna):  Dokonywane  przez  organy  stosujące 
prawo.  Orzeczenia  sądowe  i  odpowiedzi  na  pytania  prawne 
wydawane przez sądy wyższej instancji. Orzeczenia te wiążą tylko 
pytającego.  Czasem  Sąd  Najwyższy  wydaje  dyrektywy 
interpretacyjne – obowiązujące w danej sprawie, choć będące także 
pomocą dla sędziów. 

•

Doktrynalna:  Dokonywana  przez  osoby  zawodowo  (naukowo) 
zajmujące  się  prawem,  nie  wiąże  nikogo.  Winna  pełnić  rolę 
wskazówki, przy stanowieniu prawa. 

b) według metody 

•

Słowna  (językowo  –  logiczna):  Ustalanie  norm  poprzez  analizę 
zwrotów i znaczeń językowych i interpunkcji. 

•

Celowościowa (teleologiczna): Ustalenie znaczenia przepisu przez 
ustalenie celu dla jakiego go wydano 

•

Systemowa: Przywiązuje znaczenie do hierarchii przepisów. Istotne 
jest miejsce w którym znajduje się przepis. Używana gdy zawodzi 
wykładnia słowna, na prawo patrzy jak na sprawny system. 

•

Historyczna (porównawcza): Ustalenie znaczenia norm za pomocą 
materiałów  historycznych,  czyli  analiza  wcześniejszych  przepisów 

dotyczących  danego  faktu.  Używana  głównie  w  literaturze 
naukowej. 

c) według wyniku: 

•

Rozszerzająca:  gdy  dana  wykładania  każe  interpretować  inną 
wykładnie szerzej niżby stanowił zapis słowny. 

•

Ścieśniająca: odwrotność 

•

Stwierdzająca:  Taka  jak  językowa,  słowo  w  zapisie  prawnym 
rozumiane jak w mowie potocznej. 

8. Źródła prawa 

Źródłem  prawa  jest  sformalizowany  akt  władzy  państwowej  zawierający  przepisy  prawne. 
Źródłami powszechnie obowiązującego prawa polskiego są: 

1) konstytucja 

2) ustawy 

3) ratyfikowane umowy międzynarodowe 

4) rozporządzenia 

5) akty prawa miejscowego 

Źródła  prawa  tworzą  hierarchicznie  zbudowany  system,  w  którym  każde  źródło  ma  swoje 
miejsce. Ma to określone konsekwencje. Źródło prawa niższego szczebla nie może zawierać 
przepisów  sprzecznych  z  przepisami  wyższej  rangi,  na  przykład  rozporządzenie  nie  może 
naruszać przepisów ustawy. Warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń i aktów prawa 
miejscowego jest ich ogłoszenie. Ogłasza się taże niektóre umowy międzynarodowe. 

Ustawa  -  inicjatywa  sądownicza,  droga  ustawodawcza  (prawo  przygotowania  ustawy). 
Uchwalana  jest  przez  Sejm  z  udziałem  Senatu.  Sejm  i  Senat  mogą  wydawać  ustawy. 
Uzasadnienie:  wnioskodawcy  przekładając  Sejmowi  projekt  ustawy,  przedstawiają  skutki 
finansowe  wprowadzone  w  życie  ustawy.  Na  podstawie  szeregu  przepisów  konstytucji  oraz 
praktyki  konstytucyjnej  można  sformułować  kilka  bardziej  szczegółowych  zasad 
określających te przypadki, w których wymagane jest wydanie ustawy. 

1)  Wydanie  ustawy  konieczne  jest  w  przypadku  ustanawiania  obowiązków  prawnych 
obywateli (przepisy karne, przepisy w sprawie nowych podatków i innych danin publicznych, 
przepisy  dotyczące  granic  wolności  obywateli,  przepisy  dotyczące  obowiązków  rodzinnych 
itp.). 

2)  Forma  ustawy  jest  niezbędna  w  przypadku  regulowania  najważniejszych  zagadnień 
organizacyjno-ustrojowych  organów  ustawodawczych  i  administracji  państwowej, 
sądownictwa, prokuratury, kontroli państwowej. 

3) Sejm powinien wydawać ustawy w tych wszystkich sprawach, które już poprzednio były 
regulowane w drodze ustawowej, chociażby tego żaden szczególny przepis nie wymagał 

Umowa  międzynarodowa  -  oświadczenie  woli  dwu  lub  więcej  podmiotów  prawa 
międzynarodowego , wywołujace dla nich skutki ptrawne. Umowy ratyfikuje prezydent. 

Rozporządzenia(akt noramatywny niższego rzędu niż ustawa) są wydawane przez naczelne 
organy administracji państwowej, do których  należą: 

a) Rada Ministrów 

b) Prezes Rady Ministrów 

c) ministrowie 

d) przewodniczący określonych w ustawach komitetów. 

Prawo  wydawania  rozporządzeń  ma  również  Prezydent.  Rozporządzenie  może  być  wydane 
na podstawie wyraźnego, szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie. Upoważnienie 
powinno  określać  organ  właściwy  do  wydania  rozporządzenia  i  zakres  spraw  przekazanych 
do  uregulowania  oraz  wytyczne  dotyczące  treści  rozporządzenia.    Celem,  któremu  służy 
rozporządzenie jest wykonanie ustawy. Rozporządzenie dotyczy z reguły jednego z zagadnień 
uregulowanych  w  sposób  ogólny  w  ustawie.  Rozporządzenie  ma  stworzyć  szczegółowe 
przepisy  wykonawcze,  które  umożliwiłyby  wcielenie  ustawy  w  życie.  Sprawa,  która  w 
ustawie  została  tylko  generalnie  unormowana  jednym  lub  dwoma  artykułami,  w  roz-
porządzeniu  doznaje  rozwinięcia  w  całym  szeregu  przepisów.  Rozporządzenie  może 
normować tylko przedmiot określony w ustawie i tylko w granicach upoważnienia. 

Prawo  miejscowe  -  akty  administracyjne  generalne  określające  adresatów  w  sposób 
abstrakcyjny  i  ustalające  ciążące  na  nich  obowiązki  lub  przysługujące  im  uprawnienia, 
wydawane  na  podst.  i  w  granicach  wyraźnego  upoważnienia  i  ogłoszone  w  sposób 
przewidziany  prawem.  Zgodnie  z  tym  określeniem  prawa  miejscowego,  do  jego  zakresu  w 
szczególności nie będą wchodzić indywidualne decyzje administracyjne. Do kategorii prawa 
miejscowego  stanowionych  przez  organy  samorządu  terytorialnego  należeć  będą  przepisy 
powszechnie  obowiązujące  na  obszarze  gminy  (powiatu),  przepisy  porządkowe  oraz  akty 
planowania. Przepisy powszechnie obowiązujące na   obszarze gminy (powiatu) wydawane 
są  na  podstawie  upoważnień  zawartych  w  odrębnych  ustawach  w  zakresie  określonym  w 
normie  upoważniającej.  Są  to  przepisy  mające  w  systemie  źródeł  prawa  administracyjnego 
rangę  rozporządzeń  wykonawczych  o  zasięgu  ograniczonym  do  terenu  gminy  lub  powiatu. 
Przepisy  porządkowewydawane  są  przez  radę  gminy  (powiatu),  a  w  przypadkach  nie 
cierpiących zwłoki przez zarząd gminy (powiatu). Przepisy te mogą być wydawane wyłącznie 
w  zakresie  nie  uregulowanym  w  odmiennych  ustawach  lub  innych  przepisach  powszechnie 
obowiązujących. Ich cechą szczególną jest to, że za ich naruszenie może zostać wymierzona 
kara  grzywny  Akty  planowania  różnią  się  od  wymienionych  wyżej  aktów  tym,  że  mają 
charakter  zarówno  generalny,  jak  i  konkretny  -  ustalają  np.  plan  zagospodarowania 
konkretnego  terenu.  W  tej  kategorii  mieszczą  się  również  akty  uchwalające  budżet  gminy 
bądź  powiatu,  programy  gospodarcze  czy  też  miejscowe  plany  zagospodarowania 
przestrzennego  zarówno  o  charakterze  ogólnym,  jak  i  szczegółowym.  Akty  prawa 
miejscowego,  zarówno  wydawane  przez  organy  administracji  rządowej,  jak  i  organy 
samorządu  terytorialnego,  podlegają  ogłoszeniu  w  wojewódzkim  dzienniku  urzędowym, 
który  wydaje  wojewoda.  Dzień  wydania  dziennika  urzędowego  jest  dniem  ogłoszenia  aktu. 
Akty wchodzą w życie po 14 dniach od ich ogłoszenia. akty prawa miejscowego ustanawiają 

-  na  swoim  obszarze  działania  -  organy  samorządu  terytorialnego  (gminne,  powiatowe, 
wojewódzkie)  oraz  terenowe  organy  administracji  państwowej  (wojewodowie  i  organy 
administracji rządowej niezespolonej), na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w 
ustawie.  Akty  prawa  miejscowego  obowiązują  na  obszarze  działania  organów,  które  je 
wydały. Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa. 

9. Akt prawny, rodzaje i obowiązywanie

 

Jest wyrazem woli państwa wydanym w odpowiedniej formie, w określonym trybie. Powstaje 
poprzez czynności prawne (np. umowa dwustronna), akty administracyjne (np. eksmisja) lub 
orzeczenia  sądowe  (szczegół  z  abstrakcyjnej  normy,  uznanie  że  zaszedł  stosunek  prawny). 
Może  mieć  charakter  ogólny.  Może  mieć  zarówno  charakter  normatywny,  jak  i 
nienormatywny (akt stosowania prawa). 

Akt  normatywny  jest  to  więc  każdy  akt  państwa  zawierający  normy  prawne.  Reguły 
postępowania  mieszczące  się  w  akcie  normatywnym  mają  -charakter  powszechny,  tzn. 
odnoszą  się  do  wszystkich  -  są  prawem. Akty  normatywne  pochodzą  od  organów  państwa 
spełniających  funkcję  ustawodawczą.  Rolę  źródeł  prawa  odgrywają  w  Polsce  jedynie  akty 
normatywne.  W  naszych  -  warunkach  te  dwa  pojęcia  oznaczają  to  samo.  Aktem 
normatywnym jest ustawa, rozporządzenie. 

Akt nienormatywny (stosowania prawa) to decyzja organu państwowego w konkretnej spra-
wie,  dotycząca  określonych  osób  lub  instytucji.  Nie  ma  w  niej  norm  prawnych 
obowiązujących  wszystkich,  jest  natomiast  rozstrzygnięcie  sporu,  załatwienie  wniosku, 
likwidacja  urzędu  itp.  Akty  nienormatywne  wydawane  są  w  imieniu  państwa  przez  różne 
organy  państwowe  i  mają  różnoraki  charakter. Typowym  aktem  prawnym  nienormatywnym 
jest akt administracyjny, czyli władcze wyrażenie woli organu administracyjnego skierowane 
do indywidualnego adresata w konkretnej sprawie. Innym przykładem aktu nienormatywnego 
jest orzeczenie sądu. 

Promulgacja - ogłoszenie aktu normatywnego 

Organy promulgacyjne - wydawnictwa w których publikuje się akty normatywne 

Jak ogłasza się akty normatywne? 

1.Dziennik  Ustaw  publikuje  ustawy,  rozporządzenia,  orzeczenia  międzynarodowe,  które 
Polska podpisała 

2.Monitor Polski publikuje zarządzenia, uchwały sejmu i senatu 

3.Dzienniki Urzędowe poszczególnych ministerstw 

4. Wojewódzkie dzienniki Urzędowe publikują akty prawa miejscowego 

Budowa aktu prawnego: 

• nazwa rodzajowa aktu normatywnego (ustawa, rozporządzenie) 
• data uchwalenia aktu 
• tytuł określający zapis przedmiotowy (o ...) 

• preambuła  (arenga)  –  uroczysty  wstęp,  w  którym  ustawodawca  przedstawia  motywy 

wydania  aktu  normatywnego,  zamierzone  cele  –  nie  jest  elementem  koniecznym, 
występuje sporadycznie, często w przypadku konstytucji 

• część  ogólna  –  obejmuje  przepisy,  które  zawierają  elementy  wspólne  (zwykle 

elementy  hipotez),  umieszczone  są  tu  również  definicje  legalne,  które  wyjaśniają 
znaczenie pojęć używanych w danym akcie 

• część szczególna – zawiera zasadniczą materię aktu normatywnego, odnoszącą się do 

dyspozycji i, niekiedy, sankcji 

• przepisy  końcowe  –  termin  wejścia  aktu  w  życie,  akty  normatywne  uchylane 

niniejszym aktem 

• podpis – w wypadku ustaw prezydencki 

10. Luki w prawie i sposoby ich uzupełniania 

Luka w prawie - taki brak regulacji, co do którego można racjonalnie stwierdzić, że nie jest 
przez ustawodawcę zamierzony tzn. gdyby ustawodawca działał racjonalnie, ten stan rzeczy 
uregulowałby 

Luka w prawie może w szczególności wystąpić wówczas, gdy: 

a) ustawodawca nie zakończył procesu prawodwczego wbrew wyraźnej zapowiedzi 

b)  pomimo  zakończenia  procesu  legislacyjnego  nadal  nie  można  ustalić  norm  regulujących 
określona kwestię 

Są to tzw. luki konstrukcyjne, pierwszą z nich nazywa się "swoistą luką w prawie", drugą 
natomiast "techniczną luką w prawie" 

Luka  aksjologiczna  -  taka  luka,  w  której  twierdzimy,  że  ustawodawca  powinien  jakiś  stan 
rzeczy  uregulować  w  ogóle  lub  w  określony  sposób,  jeśli  kierować  się  ma  pewnymi 
załozeniami aksjologicznymi. 

Luki pozorne - istnieją tylko w wyobraźni osób oceniających prawo 

Luki logiczne - wynikają z istnienia sprzeczności norm 

Luki wypełnia się przy pomocy analogii: 

•

analogie  z  ustawy  -  szukanie  dla  danej  sprawy  podobieństwa  w  innym  przepisie 
prawnym;  stosowane  w  prawie  kontynentalnym,  oprócz  prawa  karnego.  W  Polsce 
zabieg stosowany w prawie cywilnym. 

• analogie  z  prawa  -  dla  nieunormowanej  kwestii  tworzony  jest  nowy  przepis  prawny 

(precedens) - głównie USA 

11. Obowiązywanie prawa w czasie, przestrzeni i wobec osób 

W czasie 

Istnieje moment początkowy i końcowy obowiązywania normy prawnej (przepisu prawnego, 
aktu  normatywnego).  Norma  obowiązuje  od  momentu,  który  wyznaczy  ustawodawca,  nie 

wcześniej jednak niż od dnia opublikowania. W Polsce obowiązuje generalna zasada, że akty 
normatywne zawierające przepisy prawa powszechnie obowiązującego wchodzą w życie po 
14  dniach  od  daty  opublikowania  w  oficjalnym  organie  publikacyjnym  chyba,  że  przepis 
wprowadzający określi inny termin wejścia w życie. 

Vacatio legis - czas dzielący daty opublikowania i wejścia w życie aktu normatywnego 

Prawo nie działa wstecz (lex retro non agit) - oprócz retroakcji czyli działania prawa wstecz, 
lecz jedynie na korzyść 

W przestrzeni 

Prawo  wewnątrzkrajowe  obowiązuje  na  całym  terytorium  państwa,  którego  organy  je 
ustanowiły  lub  (w  przypadku  prawa  zwyczajowego)  sankcjonują.  Praw  może  też 
obowiązywać  cza  części  tego  terytorium,  tak  jak  np.  w  przypadku  prawa  miesjcowego. 
Każdy, kto znajdzie się na obszarze danego państwa, podlega jego prawu tj. jego jurysdykcji 
(zasada terytorialności) - wyjątki np . immunitety dyplomatyczne. 

Postanowienia  umów  międzynarodowych,  na  mocy  suwerennej  decyzji  danego  państwa 
9ratyfikcji),  stają  się  elementem  jego  prawa  wewnętrznego.  Prawo  wewnątrzkrajowe 
poszczególnych państw dopuszcza także, w pewnych przypadkach możliwość stosowania na 
danym  terytorium  prawa  obcego,  tj.  prawa  narodowego  podmiotu  cudzoziemskiego  (tzw. 
zasada osobowości). 

Wobec osób 

Wszyscy są równi wobec prawa. 

PRAWO KONSTYTUCYJNE 

12. Sejm i senat, sposób wybierania, organy i uprawnienia 

1) Sposób  wybierania-  Sejm  wybory  5  przymiotnikowe;  senat  3  przymiotnikowe. 

Wybory  do  Sejmu  zarządza  prezydent  min.  Na  90  dni  przed  upływem  kadencji  a 
odbywają  się  one  w  jeden  z  30  ostatnich  dni  kadencji  liczonej  od  I  posiedzenia.  (de 
facto wydłużenie kadencji). 

a) Powszechne: pozwalają na uczestnictwo według zasad biernego (21; 30 lat) i 

czynnego  prawa  wyborczego.  Rejestry  wyborcze  prowadzone  przez  gminy 
(zadanie  zlecone  od  adm.)  zawierają  nazwiska  mieszkańców  posiadających 
prawa  wyborcze,  na  ich  podstawie  tworzy  się  spisy  wyborców.  W  obwodzie 
głosowania  0,5-3tys.  wyborców  (nr  komisji  =  nr  obwodu).  Powszechność  (w 
RP) oznacza także, że wybory odbywają się w dzień wolny od pracy. 

b) Bezpośrednie:  głosowanie  osobowe  (tak  jak  testament  i  adopcja)  i    imienne 

(podpis na liście). 

c) Tajne:  głosowanie,  a  nie  wybory.  Nie  trzeba  ujawniać  swoich  danych 

osobowych na (ostęplowanej) karcie do głosowania. Ostęplowana urna. 

d) Równe: 

- formalnie – każdy ma tyle samo głosów (d. w UK głosowanie pluralne) 

- materialnie – głos każdego liczy się tak samo (d. kurialne), dlatego tak 

istotny jest podział na okręgi wyborcze (41 do Sejmu, 40 do Senatu). W 
okręgu zamieszkuje określona liczba wyborców, dlatego okręgi takie by 
iloraz  l.  posłów    z  danego  okręgu  i  l.  mieszkańców  tegoż  kręgu  by 
w z g l ę d n i e  r ó w n y  w  s k a l i  c a ł e g o  k r a j u  –  t z w.  n o r m a 
przedstawicielska. W okręgach wybiera się 7-19 posłów. 

W  wyborach  do  senatu  równość  formalna  wybiera  się  2-3  (wyj.  Warszawa  –  4),  brak 
materialnej. 

e) proporcjonalne: W okręg dana partia uzyskuje taką liczbę mandatów jak jest 

proporcjonalna  do  liczby  oddaną  na  nią  głosów.  By  nie  było  posłów 
ułamkowych – systemy przeliczania głosów. 

PKW: sprawdza, które ugrupowania przekroczyły próg wyborczy w skali kraju. Te które to 
zrobiły  powrót  do  okręgów  na  podział  mandatów.  Deformacje  wtórne  i  pierwotne.  Lista 
okręgowa zawiera min. 12 nazwisk, kto wszedł- decyduje lista głosów na nazwisko, w Polsce 
preferuje się głosowanie na listy wyborcze. Do senatu wybory większościowe. 

O ważności wyborów decyduje Sąd Najwyższy!!! 

Kadencyjność:  de  iure  4  lata.  Kadencja  zaczyna  się  od  pierwszego  posiedzenia  nowo 
wybranego  Sejmu  (dla  senatu  także)  i  kończy  w  dzień  poprzedzający  I  posiedzenie  Sejmu 
nowej  kadencji.  Zatem  Sejm  obraduje  w  sposób  permanentny.  Pierwsze  posiedzenie  Sejmu 
zarządzane jest przez prezydenta, prowadzi je z początku marszałek senior, a zaczyna się ono 
wyborem marszałka. 

- Sejm  może  podjąć  decyzję  o  samorozwiązaniu  (2/3  ustawowej  l. 

posłów) co pociąga rozwiązanie Senatu. 

- Prezydent  może  rozwiązać  Sejm  gdy  ten  prze  4  m-ce  nie  uchwali 

budżetu, lub nie wybierze premiera (w 3 podejściach). Rozwiązanie to 
musi  być  zaopiniowane  przez  marszałka.  Wówczas  nowe  wybory  w 
tempie błyskawicznym (45 dni od zarządzeni, a I posiedzenie 15 dni od 
wyborów). 

Organizacja działalności: Permanentny tryb pracy, jawność posiedzeń (choć wyjątki). 

2) Organy 

a) organy kierownicze 

- marszałek  (Sejmu/Senatu):  Organ  konstytucyjny,  ważna  rola  zapisana 

w  art.  110  konstytucji  -  przewodniczy  obradom,  strzeże  praw  Sejmu  i 
porządku  w  nim  (straż),  reprezentuje  go  na  zewnątrz.  Czuwa  na 
terminowością  i  tokiem  prac  (mianuje  i  odwołuje  szefa  kancelarii 
sejmu).  Kieruje  pracami  prezydium  Sejmu  i  konwentu  seniorów.  Sam 
ustala granice swojego następstwa (wice). 

- Prezydium  (marszałek  i  wice  marszałkowie-w  sejmie  nie  określona 

liczba,  w  senacie-3),  Ustala  ono  plan  prac  Sejmu,  terminy  posiedzeń 
(na 3 m-ce w przód). Dokonuje wykładni regulaminu Sejmu, organizuje 
współpracę komisji, opiniuje sprawy wniesione do marszałka. 

- Konwent seniorów (prezydium + przewodniczący klubów poselskich + 

przewodniczący  kół  poselskich,  które  miały  własne  listy  wyborcze): 
koordynuje prace kół  i klubów parlamentarnych. 

b) Organy pomocnicze 

- komisje  parlamentarne  –  w  nich  zasadnicze  prace  ustawodawcze. 

Dzielą się na: 

1)

stałe:  resortowe  (odpowiadające  ministerstwom  także 
semantycznie),  funkcjonalne  (do  zadań  np.  etyki,  regulaminowa). 
W  nich  przygotowywane  akty  prawne  i  rozstrzygnięcia  (obrady 
jawne) 

2)

ad hoc: dla rozwiązanie konkretnego problemu 

3)

śledcze:  powołana  dla  zbadania  sprawy,  wchodzi  w  kompetencje 
judykatywy,  działa  wg  kpk.  Powoływane  tylko  przez  Sejm  (bo 
tylko on ma funkcję kontrolną). 

3) Prawa (Art.105)i obowiązki 

a) Mandat:  wolny-czyli:  uniwersalny,  nieusuwalny  (w  trakcie 

kadencji) i niezależny(od poleceń wyborców). 

b) Obowiązki:  Uczestnictwo  w  pracach  Sejmu  i  w  Komisjach  (co 

najmniej 1) – jeśli nie potrzeba usprawiedliwienia, jeśli nie pojadą 
po  diecie.  Kontakt  z  wyborcami  –  z  Sejmu  środki  na  biuro 
poselskie.  Niepołączalność  urzędów  (nie  może  być:  wojewodą  i 
wice, podsekretarzem stanu w ministerstwie, praca w administracji, 
radnym.  Nie  może  prowadzić  działalności  gospodarczej 
wykorzystującej  majątek  skarbu  państwa  lub  samorządu.  Złożenie 
oświadczenia majątkowego (do 30.IV) na ręce marszałka Sejmu – w 
nim:  o  środkach  pieniężnych,  nieruchomościach,  uczestnictwo  w 
spółkach  kapitałowych,  osobowych,  o  zarobkowaniu  i  mieniu 
ruchomym  o  wart.  pow.  10tys.,  zobowiązań  pow.  10tys.,  o 
współwłasności małżeńskiej. 

c) Prawa: 

- bezpłatne przejazdy środkami komunikacji 
- immunitet-dotyczy  odpowiedzialności  karnej  i  karno-administracyjnej, 

nie  dotyczy  cywilnej:  formalny  (dotyczy  czynów  karalnych  nie 
związanych z wykonywaniem mandatu, jest wzruszalny - można się go 
zrzec)  i  materialny  (parlamentarzysta  za  działalność  związaną  z 
wykonywaniem  mandatu  odpowiada  tylko  przed    Sejmem  jeżeli 
naruszy  prawa  osób  trzecich  może  być  pociągnięty  do 
odpowiedzialności tylko za jego zgodą 2/3. Chroni w czasie kadencji i 
po jej zakończeniu, niewzruszalny np. głosowanie za kolege, obrażenie 
z mównicy. 

- Nietykalność  poselska:  nie  może  zostać  aresztowany,  ani  zatrzymany 

bez  zgody  Sejmu.  Wyjątek  złapanie  na  gorącym  uczynku  (wówczas 
max 72h: 48 zatrzymanie, 24 na orzeczenie sądu) 

- Dieta poselska 

13. Prezydent, sposób wybierania i uprawnienia 

1) Wybór: Obywatel RP, mieszkający na jej terytorium, który ukończył 35 lat. Urząd 

od konstytucji marcowej, przywrócony w małej konstytucji z ’52 r. 

2) Opróżnienie  urzędu:  śmierć,  rezygnacja,  trwała  niezdolność  do  pełnienia  funkcji 

(zatwierdzona  przez  2/3  głosów  ZN),  orzeczenie  trybunału  Stanu,  uznanie 
nieważności wyborów. 

3) Pozycja ustrojowa: 

a) dualizm egzekutywy, 
b) funkcja arbitra (między Sejmem, a rządem), 
c) wybór bezpośredni, 
d) kadencyjność, 
e) odpowiedzialność przed ZN, choć może wnosić pozwy do sądu, 
f) wydaje akty wykonawcze (rozporządzenia) zapisane w art.142 konstytucji, 

za zgodą premiera. 

4) Uprawnienia prezydenta: 

a) Asygnata  aktów  prawnych,  nominacje  sędziowskie  i  profesorskie,  akty 

łaski, ordery i odznaczenia, wprowadza stan wyjątkowy. 

b) Względem legislatywy: 

- zarządza wybory i zwołuje I posiedzenie Sejmu, 
- w 2 przypadkach może rozwiązać Sejm – budżet, premier), 
- inicjatywa  ustawodawcza  i  prawo  do  zarządzania  referendum  (za 

bezwzględną zgodą Senatu), 

- inicjatywa hamująca (veto, odesłanie do TK), 

c)  

Względem rządu: 

- powierza  tworzenie  rządu  –  daje  30  dni  na  zrobienie  tego  jeśli  2  razy 

nic rozwiązanie parlamentu, 

- może  wnioskować  o  postawienie  członka  RM  (przez    Sejm)  przed 

Trybunałem Stanu, 

- przewodniczy Radzie Gabinetowej, 

d)

Uprawnienia względem judykatywy: 

- absolutne prawo łaski, akt łaski, 
- prawo abolicji (uznaje że jakiś czyn przestał być zabroniony – był bez 

wyroku), 

- amnestia („darowanie resztek kar”), 
- powołuje  sędziów  (i  ustala  ich  pensje)  na  wniosek  krajowej  rady 

sądowniczej,  ale  bez  Sędziów  TK  (prezesa  i  wice  z  przedstawionych 
mu 2 kandydatów) i TS, 

e)

Kompetencje w polityce zagranicznej: 

- reprezentuje państwo, 
- decyzje personalne o obsadzie funkcji ambasadora i konsula gen. (choć 

kandydat na wniosek MSZ) + kontrasygnata szefa MSZ i premiera, 

- ratyfikuje umowy międzynarodowe-czasem potrzeba akceptacji Sejmu, 
- decyzje o postawieniu w stan wojny, 

f)

zwierzchnik sił zbrojnych, decyduje o mobilizacji, a na czas wojny na 
wniosek premiera mianuje naczelnego wodza, 

g)

Za przestępstwa i nie podpisanie ustawy odpowiada przed TS 

14. Rada ministrów, powoływanie i uprawnienia 

1) Powoływanie: 

a) Prezydent  desygnuje  kandydata  na  premiera,  ten  proponuje  skład  RM, 

powołuje  premiera  i  RM  w  14  dni  od  I  posiedzenia  Sejmu,  lub  dymisji 
poprzedników. 

b) Max 14 dni potem wniosek o wotum zaufania- bezwzględna >przy min. ½, 
c) Bez tego wybiera Sejm bezwzględną większością. 

2) Dymisja: 

a) obligatoryjnie  składa  premier  na  I  posiedzeniu  Sejmu,  przyjęta  przez 

prezydenta, 

b) brak wotum zaufania, lub wotum nieufności, 

3) Pozycja ustrojowa: 

a) konstytucyjny organ kolegialny o szerokich uprawnieniach, 
b) odpowiedzialna politycznie przed sejmem i prawnie przed TS, 
c) składa  się  z  jednoosobowych  organów  (ministrów),  a  te  z  pomocniczych 

ministerstw, 

d) prowadzi bieżącą politykę państwa, 
e) poprzez  premiera  sprawuje  nadzór  nad  działalnością  samorządu 

terytorialnego (wojewodowie). 

4) Prezes Rady Ministrów: 

a) szef rządu, 
b) na jego wniosek powoływanie/odwoływanie ministrów, lub gabinetu, 
c) konstruktywne wotum nieufności, 
d) władza organizacyjna: 

- kieruje RM, 
- powołuje  kierowników  urzędów  centralnych,  pełnomocników  i  szefa 

kancelarii, oraz wojewodów i wice. 

- Zwierzchnik służby cywilnej 

e) stanowi prawo (rozporządzenia i zarządzenia) 

5) Ministrowie:  specjalizacja  przedmiotowa,  powoływanie  ma  charakter 

merytoryczny,  podwójna  pozycja  ustrojowa  (członek  RM,  zwierzchnik  resortu), 
odwoływane za działanie wbrew polityce rządu prze premiera. 

6) Wydawanie  aktów  prawnych  –  rozporządzenia  jako  akty  stosowania  prawa  (z 

przepisów blankietowych) 

7) W RM są: 

a) stałe komitety np. Komitet Obrony Kraju, 
b) kolegium  służb  specjalnych  (koordynujące  prace  ABW,  AW,  Policji,  SG, 

ŻW), 

c) rada  legislacyjna  (opisywanie  nowych  aktów  prawnych  i  nadzór  nad  ich 

tworzeniem), 

8) Prowadzi politykę zagraniczną. 
9) Podstawowe  Zadanie  –  kierowanie  administracją,  wykonanie  budżetu  , 

inicjatywa ustawodawcza i pilnowanie wykonywania ustaw. 

15. Podział terytorialny kraju, uprawnienia samorządu terytorialnego 

1) Samorządność  jest  metodą  rozstrzygania  spraw  publicznych,  występuje  na  3 

szczeblach, a jego podstawową funkcją jest decentralizacja. 

2) Gmina:  Jest  podstawową  jednostka  administracyjną,  jej  skład  to  terytorium  i 

zamieszkujący  je  ludzie,  obszar  o  określonych  granicach,  których  demarkacji  i 
delimitacji dokonuje RM. Domniemywa się, że w jej kompetencjach wszystkie sprawy 
publiczne, chyba ze akt prawny stanowi inaczej. 

a) zadania  własne:  to  co  ma  robić  z  założenia  -  realizowane  w  oparciu  o 

własne środki: 

- dbanie o infrastrukturę techniczną i utrzymywanie bezpieczeństwa z nią 

związanego (np. wały), 

- prowadzenie społecznych żłobków, przedszkoli i szkół podstawowych, 
- dla  ich  realizacji  dysponuje  majątkiem  (należącym  do  wszystkich)  – 

może zawierać umowy handlowe - jest osobą prawną 

b) zadania zlecone od administracji rządowej: dostaje na nie fundusze, są one 

przekazywane  ustawą  (np.  prowadzenie  rejestru  wyborców,  nie  może  się 
sprzeciwić), porozumieniem administracyjnym, 

c) dochody gminy: 

- własne:  (przewidywane  ustawą)  podatki  (gruntowy,  nieruchomości, 

środków  transportu,  leśny,  rolny,  od  spadków  i  darowizn)  opłaty 
(klimatyczna,  targowa,  od  czynności  cywilno-prawnej), 
samoopodatkowanie,  udział  w  podatku  dochodowym  (15%  od  osób 
fizycznych i 5% od prawnych), subwencje ogólne. 

- Spoza:  subwencja  główna  (środki  należne  gminie,  wypłacane  w  12 

ratach  przez  szefa  MF,  zależne  od  liczby  mieszkańców),  subwencja 
oświatowa (na utrzymanie szkół podstawowych, zależna od ich liczby), 
dotacja:  doraźna,  na  konkretne  zadanie  (własne  lub  zlecone)  jeśli 
nadwyżka to zwrot! 

d) Organy gminy: 

- stanowiące i kontrole: Rada gminy lub miasta, (różna liczba radnych 

zależna od populacji), wybory równe, tajne, bezpośrednie, powszechne, 
proporcjonalne  (de  iure,  większościowe  de  facto).  Działa  w  trybie 
sesyjnym,  kadencja  4  lata  rozpoczynająca  się  w  dniu  wyborów,  sesję 
zwołuje przewodniczący rady gminy, są w radzie komisje. Posiedzenia 
jawne.  Kompetencje:  stanowienie  uchwał  i  statutu,  wybieranie  i 
odwoływanie zarządu (ale bez wójta), uchwala wysokość podatków (w 
określonych  granicach),  uchwala  plan  zagospodarowania 
przestrzennego,  kontroluje  zarząd  (komisja  rewizyjna),  zarządza 
majątkiem. 

- Zarządzające:  zarząd  (na  czele  z  nieodwoływalnym  wójtem, 

burmistrzem,  prezydentem),  3-5  osób,  ze  składu  Rady,  wykonuje 
budżet, projektuje i wykonuje uchwały Rady. 

3) Demokracja bezpośrednia w gminie, powiecie województwie: 

a) referendum (od mieszkańców 10%, lub rady), na niektóre sprawy wyłączność 

(samoopodatkowanie, rozwiązanie rady), ważne przy 30% frekwencji, %0% za 
rozwiązanie lub 2/3 za samoopodatkowaniem. 

4)  Nadzór  nad  samorządem:  sprawdza  legalność  działań  własnych  (prawną)  i  zleconych 
(rzetelność,  legalność,  gospodarność,  celowość).  Gminy  kontrolowane  przez  premiera, 
regionalne izby obrachunkowe i wojewodów. 

a) organizacyjny: badanie czy Rada gminy nie narusza konstytucji (jeśli tak premier 

może  zwrócić  się  do  sejmu  by  ten  rozwiązał  ją,  zarząd  i  szefa,  -  wówczas 
tymczasowy  zarządca  (od  premiera).  Jeżeli  robi  to  Zarząd:  Wojewoda  nakazuje 
radzie  zdyscyplinować  lub  odwołać  go.  Gdy  brak  efektów  wojewoda  prosi  by 
sejmik samorządowy rozwiązał, a rada wybiera wówczas nowy. Premier może na 
2  lata  (ale  nie  dłużej  niż  do  następnych  wyborów)  rozwiązać  radę  i  zarząd  i 
wprowadzić nadzór komisaryczny. 

b) Merytoryczny: pozwała organom nadzorującym zażądać danych, zwizytować lub 

uczestniczyć  w  obradach  rady. W  7  dni  uchwała  rady  gminy  musi  się  znaleźć  u 
wojewody  a  ten  może  orzec  jej  niezgodność  z  konstytucją.  Jeżeli  w  sprawach 
zleconych taka sytuacja wojewoda ma prawo wydać zarządzenie zastępcze. 

16. Rzecznik praw obywatelskich, sposób wybierania oraz uprawnienia 

1)

Sposób  wybierania:  Powoływane  przez  Sejm  za  zgodą  senatu  na  5 

letnią kadencję. O odwołanie może wystąpić jedynie marszałek sejmu gdy: 

a) zrzeczenie się funkcji, 
b) choroba uniemożliwia wykonywanie zadań, 
c) sprzeniewierzenie ślubowania. 

2) Uprawnienia: 

a) wysuwa wnioski o stanie praworządności, 
b) działa w wymiarze indywidualnym i dla grup społecznych, 
c) stoi  na  straży  praw  i  wolności  człowieka  i  obywatela 

gwarantowanych prze konstytucję, 

d) działa z inicjatywy własnej lub na wniosek 
e) pomaga poszukiwać w systemie prawnym, 
f) może wystąpić do sejmu z wnioskiem o kontrolę NIK, 
g) prawo do postępowania wyjaśniającego, 
h) prawo do wszczęcia postępowania sądowego i prokuratorowania w 

nim, 

i) działa siłą autorytetu, 
j) może napisać skargę do NSA, 

Ze swojej działalności składa coroczne sprawozdanie przed sejmem. 

17. NSA, organizacja i uprawnienia 

Naczelny  Sąd  Administracyjny  -  organ  państwowy  sprawujący  kontrolę  nad 
funkcjonowaniem  działalności  administracji  publicznej.  Kontrola  ta  obejmuje  również 
orzekanie  o  zgodności  z  ustawami  uchwał  organów  samorządu  terytorialnego  i  aktów 
normatywnych terenowych organów administracji rządowej. 

Zgodnie  z  art.  15  §  1  ustawy  -  Prawo  o  postępowaniu  przed  sądami  administracyjnymi 
Naczelny Sąd Administracyjny: 

•

rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych; 

•

podejmuje  uchwały  mające  na  celu  wyjaśnienie  przepisów,  których  stosowanie 
wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych; 

•

podejmuje  uchwały  zawierające  rozstrzygnięcie  zagadnień  prawnych  budzących 
poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej; 

•

rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i 
między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między 
organami tych jednostek a organami administracji rządowej; 

•

rozpoznaje inne sprawy należące do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego 
na mocy odrębnych ustaw. 

Organy  

Organami  Naczelnego  Sądu  Administracyjnego,  w  myśl  art.  31  ustawy  -  Prawo  o  ustroju 
sądów administracyjnych, są: 

• Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego; 
• Zgromadzenie Ogólne Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego; 
• Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego. 

18. TS, skład, podmiotowość i przedmiotowość orzekania 

1) Orzeka  o  odpowiedzialności  konstytucyjnej,  jest  odrębnym  ciałem  władzy 

sądowniczej dział wg procedury karnej, członek TS, pełni swą funkcję honorowo. 
Ma charakter dwuinstancyjny. 

2) Powoływanie: wybierany na I posiedzeniu Sejmu spoza grona parlamentarzystów, 

kadencja równa kadencji Sejmu. 

3) Skład: 

a) Przewodniczący: I prezes Sadu Najwyższego, 
b) 2 wice przewodniczących, (kwalifikacje sędziowskie), 
c) 16 członków (1/2 ma mieć kwalifikacje sędziowskie). 

19. TK, powoływanie, skład, uprawnienia i moc orzeczeń 

1) Organ władzy sądowniczej, choć nie jest sądem w rozumieniu konstytucji. 

Cechy wspólne z sądami: 

- niezawisłość sędziów, 

- działa w oparciu o ustawy, 
- rozstrzyga sprawy przy stanowieniu i stosowaniu prawa, 
- trzeba wnieść sprawę, 

2) skład: zawsze nieparzysty na rozprawach. 15 sędziów wybranych przez Sejm na 9 lat (brak 
związków  politycznych),  Sędziowie  mają  wyróżniać  się  wiedzą  prawniczą  i  mieć 
kwalifikacje Sędziów Sądu Najwyższego (80% to prof., dr hab.) 

3) powoływanie:  kandydatura  prezydium  Sejmu  lub  gr.  50  posłów,  wybór  większością 

bezwzględną.  (Konstytucja  nie  przewiduje  odwołania).  Prezydent  wybiera 
przewodniczącego i wice ( z 2 kandydatów na każde ze stanowisk). 

4) Uprawnienia: 

a) immunitet sędziowski (o pozbawieniu decyduje 2/3 członków TK), jedyny zawód 

– profesor, 

b) kontroluje normy prawne, rozstrzyga o zgodności aktów prawnych niższego rzędu 

z aktami wyższego rzędu, (uchwalenie-kontrola, chyba że odsyłka od prezydenta, 
odpowiada na pytania prawne, 

c) rozstrzyga spory kompetencyjne i orzeka w skargach konstytucyjnych, 
d) orzeka o zgodności z konstytucja celów i zasad polityki państwa, 
e) rozstrzyga o zaistnieniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez prezydenta. 
f) Przyjmuje i rozpatruje skargi konstytucyjne, 

5) Orzeczenia mają moc ostateczną, są źródłem prawa, proceduje wg kodeksu cywilnego. 

20. NIK, skład kolegium NIK sposób powoływania, uprawnienia 

1) skład kolegium NIK: 

a) prezes: powoływany przez Sejm na 6 lat, z prawem jednej reelekcji. Nie może 

on  należeć  do  partii  politycznej,  ani  wykonywać  innej  pracy  poza  profesurą, 
Zasadniczo nieodwoływalny (ewentualnie dymisja, choroba), odpowiada przed 
TS (przestępstwa), nie odpowiada politycznie, 

b) wiceprezesi (2-4): powoływani przez prezydium Sejmu, 
c) dyrektor generalny: wybierany przez prezesa za zgodą marszałka Sejmu, 
d) 14  członków:  powoływani  przez  prezydium  Sejmu,  7  długoletnich 

pracowników NIK, a pozostałych 7 musi mieć wykształcenie prawnicze. 

2) Uprawnienia: 

a) Działa na szczeblu lokalnym i terenowym, 
b) Kontroluje 4 grupy podmiotów: 

- organy administracji rządowej (RM), 
- państwowe osoby prawne (1 osobowe sp. Skarbu państwa), 
- NBP, 
- samorząd 

Ich kontrola dotyczy - legalności, celowości, rzetelności, gospodarności, 

c) Trybunał Konstytucyjny, Trybunał Stanu, KRRiTV, NSA, Kancelaria Sejmu i 

prezydenta: kontrola dotyczy wykorzystania środków budżetowych. 

d) Komunale  osoby  prawne:    Ich  kontrola  dotyczy  –  legalności,  rzetelności, 

gospodarności. 

e) Jednostki  prowadzące  działalność  gospodarczą  –  wąski  zakres  kontroli  (jak 

wywiązują się ze zobowiązań dla skarbu państwa) – legalność i gospodarność. 

f) Swobodne wejście do kontrolowanej placówki, wgląd do archiwum i pytania 
g) Immunitet na czas kontroli 
h) Brak sankcji, choć raport pokontrolny o błędach i wnioski, 
i) Opiniuje wniosek o absolutorium dla rządu 

PRAWO ADMINISTRACYJNE 

21. Istota prawa administracyjnego 

Administracja – organizacja składająca się z różnych jednostek, które zajmują się na bieżąco 
zarządzaniem. Za administrację uważa się wszystko co jest działalnością państwową a nie jest 
ustawodawstwem  i  wymiarem  sprawiedliwości.  Jest  to  działalność  różnych  podmiotów 
prowadzona  w  ramach  prawa  na  rzecz  realizacji  interesu  publicznego.  Najwyższa  Izba 
Kontroli nadzoruje wszystkie pozostałe organy. 

Administracja publiczna: 

1. administracja rządowa: 
a) administracja centralna: 
- organy naczelne: ministrowie, premier, prezydent; 
- urzędy centralne np.: GUS, GUC, Komenda Główna Policji, Straży Pożarnej ! podlegają 

ministrom. Premierowi lub prezydentowi; 

b) administracja rządowa terenowa: wojewoda, Regionalna Izba Obrachunkowa; 
2. administracja samorządowa 
Administracja: 

1. rząd + administracja rządowa ! centralna administracja państwowa; 
2. w formach zdecentralizowanych o charakterze: 
- kompozycyjnym ? ! samorząd terytorialny, zawodowy; 
- kapitałowym ! ZUS. 
Prawo  administracyjne:  zespół  norm  prawnych,  które  regulują  strukturę  organów 
administracyjnych, ich tok działania oraz sposób załatwiania poszczególnych spraw i stosunki 
administracyjno – prawne., powstające w toku tej działalności. 

Stosunki  administracyjno  –  prawne  powstają  w  wyniku  wydania  aktu  administracyjnego 
przez organ administracji publicznej – najczęściej decyzji. 

W stosunku administracyjno – prawnym biorą udział dwa podmioty: 

- organ administracyjny – wyposażony we władzę; 
- obywatel  –  który  musi  się  podporządkować  –  nierówność  pozycji  –  administracja 

uprzywilejowana. 

Przedmiotem są tylko te sprawy, które należą do kompetencji organów administracyjnych. 

SIUDA: 

Prawem administracyjnym nazywamy zespół norm regulujących: 

a) strukturę i kompetencję organów administracji państwowej, 

b) stosunki  prawne  powstające  w  toku  wykonawczo  –  zarządzającej  działalności  tych 

organów. 

Prawo konstytucyjne stanowi wyjście dla prawa administracyjnego. 

Całość przepisów składających się na prawo administracyjne można podzielić na trzy grupy: 

a) przepisy odnoszące się do struktury organów administracyjnych, 
b) przepisy regulujące tok działania organów administracyjnych, 
c) przepisy odnoszące się do sposobu załatwiania poszczególnych rodzajów spraw. 

Przepisy regulujące strukturę administracji i tok jej działania tworzą cześć ogólną prawa 

administracyjnego.  Natomiast  przepisy  normujące  sposób  załatwiania  poszczególnych 
rodzajów spraw należy szukać w części szczegółowej. 

Działalność  administracyjną  prowadzą  organy  administracji  publicznej.  Wśród  nich 

wyróżniamy organy administracji rządowej i samorządowej. 

Stosunek  administracyjnoprawny  –  jest  to  stosunek  społeczny  uregulowany  przepisami 

prawa administracyjnego. 

Cechy stosunku administracyjnoprawnego: 

1. Jedną  ze  stron  jest  zawsze  organ  administracji  państwowej,  wyposażony  w  uprawnienie 

władcze  czyli  tzw.  imperium  –  drugą  stroną  jest  obywatel,  przedsiębiorstwo,  inny  organ 
itp.  –  jest  to  więc  stosunek  n  i  e  r  ó  w  n  o  r  z  ę  d  n  y  c  h  partnerów.  Jeden  z  nich  jest 
reprezentantem państwa i może drugiej, podporządkowanej stronie narzucić swoją wolę. 
Organ  administracyjny  w  zasadzie  sam  określa  prawa  i  obowiązki  wzajemne  obu  stron 
stosunku. 

2. Przedmiotem  stosunku  administracyjnoprawnego  są  jedynie  sprawy  należące  do 

kompetencji organów administracji państwowej. 

3. Stosunki  administracyjnoprawne  powstają  najczęściej  z  mocy  aktów  administracyjnych 

pomiędzy organem wydającym akt a adresatem aktu. Niekiedy nawiązują się one z mocy 
samego  prawa  –  obowiązek  rejestracji  wojskowej.  Przyczyną  powstania  stosunku  może 
być  także  zgłoszenie  przez  obywatela  pod  adresem  organu  roszczenia  o  określone 
zachowanie się. 

22. Akt administracyjny i jego ważność 

Akt  administracyjny  –  jednostronne,  władcze  wyrażenie  woli  organu  administracyjnego, 
załatwiające konkretną sprawę do konkretnego adresata. 

Cechy aktu administracyjnego: 

- wydawane  są  przez  organ  administracji  państwowej  lub  inny,  któremu  państwo  to 

powierzyło; 

- oparty jest na przepisach prawa administracyjnego; 
- w wyniku wydania aktu, adresat otrzymuje prawa lub nakłada się na niego obowiązki; 
- jest podwójnie konkretny – skierowany do konkretnego adresata w konkretnej sprawie. 

Podział aktów: 

• akty administracyjne wewnętrzna – są kierowane przez organ administracyjny nadrzędny 

do mu podległego np.: minister do wojewody; 

• akty wewnętrzne – decyzja wobec adresata spoza struktury administracji, kierowane są do 

organu, który nie podlega administracji. 

- akty administracyjne deklaratywne – np.: wydanie dowodu osobistego osobie urodzonej i 

mieszkającej  zagranicą,  ale  obywatelowi  polskiemu;  wniosek  emerytalny  –  akty  te 
stwierdzają, że komuś przysługuje jakieś prawo nie tworzą nowych sytuacji; 

- akty  administracyjne  konstytutywne  –  tworzą  nową  sytuację  prawną  np.:  przyznanie 

obcokrajowcowi obywatelstwa, pozwolenie budowlane. 

S I U D A : 

Akt  administracyjny  to  jednostronne  władcze  wyrażenie  woli  organu  administracji 
państwowej, załatwiające konkretną sprawę i skierowane do oznaczonego adresata. 

Akt charakteryzuje się: 

1. Jest wydawany przez organ administracji państwowej. Niekiedy także inny organ państwa 

lub  nawet  inna  jednostka  może  być  wyposażona  w  prawo  wydawania  aktów 
administracyjnych, jeśli państwo powierzyło jej wykonanie w pewnej dziedzinie zarządu 
państwowego. 

2. Przy  wydawaniu  aktu  administracyjnego  organ  państwowy  korzysta  z  posiadanych 

uprawnień  władczych  (  imperium  ),  występuje  w  stosunku  do  adresata  jako 
rozkazodawców; 

3. Akt  administracyjny  nakłada  na  adresata  określone  obowiązki  lub  prawa,  powodując 

zmianę,  powstanie  lub  zniesienie  stosunku  prawnego;  akt  administracyjny  jest  więc 
zdarzeniem prawnym. 

Do  aktów  administracyjnych  nie  należą  te  akty  organów  administracji  państwowej,  które 
zawierają przepisy ogólnie obowiązujące. 

Podział aktów administracyjnych: 

• Zewnętrzne  –  zaliczamy  do  nich  te  akty,  które  organ  administracyjny  kieruje  do  innego 

adresata niż podległy organ administracyjny, a więc na zewnątrz, poza krąg administracji, 
najczęściej do obywatela, jednostki gospodarczej, organizacji społecznej 

• wewnętrzne. – akty kierowane przez organ administracyjny – nadrzędny do innego organu 

administracyjnego.  Akty  te  nie  wchodzą  poza  organów  administracyjnych,  pozostają 
wewnątrz administracji. 

• akty deklaratywne – ustala w sposób wiążący, że w danej sytuacji wynikają z ustawy dla 

adresata obowiązki i prawa, sam tych obowiązków i praw nie tworzy; 

• akt  konstytutywny  –  ma  charakter  twórczy.  Tworzy  on  zmienia,  zmienia,  lub  uchyla 

stosunki  prawne.  Stosunek  prawny  następuje  tu  nie  z  mocy  ustawy,  lecz  z  aktu 
administracyjnego opartego na ustawie. 

• Akty pozytywne – akt załatwiający sprawę zgodnie z przedstawionym wnioskiem; 

• Akty negatywne – akt, który odmawia całkowicie lub częściowo żądanie strony. 

WAŻNOŚĆ AKTU ADMINISTRACYJNEGO: 

Akt  administracyjny  powinien  spełniać  wszystkie  wymagania  stawiane  przez  ustawy  i 
wydane  na  ich  podstawie  akty  prawne  –  rozporządzenia,  uchwały  itd.  ).  Wymagania  te 
nazywane są PRZESŁANKAMI WAŻNOŚCI aktu administracyjnego. 

Przesłanki te są następujące: 

- akt  administracyjny  może  być  wydany  tylko  na  podstawie  ustawy  lub  przepisów 

wykonawczych; 

- akt  administracyjny  powinien  pochodzić  od  właściwego  organu  i  mieścić  się  w  ramach 

jego kompetencji; 

- akt  administracyjny  często  może  być  wydany  po  przeprowadzeniu  określonego  przez 

przepisy prawne postępowania i przy zachowaniu pewnych wymagań formalnych; 

Akt może nie mieć mocy obowiązującej jeśli zawiera: 

- wadę nieistotną – jeśli akt administracyjny narusza przepis, mający charakter porządkowy, 

wadliwość  nie  powoduje  dla  aktu  żadnych  ujemnych  skutków,  uzasadnia  jedynie 
ewentualną  odpowiedzialność  służbową  pracownika,  który  taki  akt  wydał.  Akt 
administracyjny jest i pozostaje dalej ważny, wymaga jedynie uzupełnienia i sprostowania. 

- Wada istotna – unieważnia ona akt gdy: 
• został wydany przez niewłaściwy rzeczowo organ; 
• został wydany bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 
• dotyczy sprawy która została uprzednio rozstrzygnięta ostateczną decyzją; 
• został skierowany do osoby nie będącej stroną w sprawie, 
• w razie niewykonania wywołałby czyn zagrożony karą; 
• zawiera inną wadę, powodującą nieważność aktu z mocy wyraźnego przepisu prawa. 

Obecnie każdy akt administracyjny chroniony jest domniemaniem ważności, co ma zapobiec 
samodzielnemu ocenianiu aktu przez zainteresowane podmioty i swobodnemu decydowaniu 
czy go wykonać. 

Uchylając  akt  administracyjny  organ  nadrzędny  decyduje  czy  był  on  nieważny  od 

chwili wydania – ex tunc i od początku nie wywoływał żadnych skutków prawnych, czy też 
nieważny od chwili uchylenia – ex nunc. 

23. Zasady postępowania administracyjnego 

Postępowanie  administracyjne  to  tok  czynności  organu  administracyjnego    i  stron 
zmierzających do wydania aktu administracyjnego. 

- jest sformalizowane – art. 6 konstytucji – zasada praworządności. 

Postępowanie  administracyjne  jest  zróżnicowane,  istnieje  postępowanie  administracyjne 
ogólne – uregulowane w Kodeksie Postępowania Administracyjnego 14. 06. 1960 r, - wtedy 
powstał,  nowelizowany,  to  postępowanie  jest  stosowane  wtedy  gdy  nie  obowiązuje 
postanowienie szczególne. 

Postępowanie: 

1. jest  wszczynane  na  wniosek  lub  z  urzędu  !  WKU,  wniosek  o  zburzenie  domu,                     

sam organ administracyjny ma w zakresie swojego urzędowania zajęcie się tą sprawą; 

2. organ bada, czy wniosek jest właściwy miejscowo i rzeczowo: 
• właściwość rzeczowa – właściwość kompetencji organu do załatwienia konkretnej sprawy 

ze względu na jej rodzaj np.: 

~  gmina – pozwolenie budowlane; 

~  powiat – zmiana imienia, nazwiska; 

~ WKU – decyzja o wcieleniu do wojska; 

• właściwość  miejscowa  –  właściwość  ze  względu  na  terytorialny  zasięg  kompetencji  do 

rozstrzygnięcia sprawy, miejsce zamieszkania lub na przykład położenia nieruchomości; 

3. gdy organ decyduje się na wszczęcie postępowania ! zawiadamia o wszczęciu wszystkie 
zainteresowane  strony.  Zainteresowaną  stroną  jest  ten,  czyjego  interesu  prawnego  lub 
obowiązku którego postanowienie dotyczy a także ten kto żąda czynności organu ze względu 
na swój interes lub obowiązek – mogą to być podmioty gospodarcze, organizacje itp. 

Na  każdym  etapie  postępowania  strona  ma  prawo  do  zajrzenia  do  akt  sprawy,  chyba  że 
sprawa została objęta klauzulą tajności. 

4. w celu wszczęcia postępowania administracyjnego organ przeprowadza dowody – główne 

dowody pochodzą z dokumentów, ale też mogą zostać wezwani świadkowie, żeby ustalić 
rzeczywisty  stan  rzeczy,  może  się  odbyć  rozprawa,  wtedy  gdy  może  to  doprowadzić  do 
przyspieszenia postępowania. 

5. 

• I instancja w wydawaniu decyzji ma jeden miesiąc na jej wydanie od momentu wszczęcia 

postępowania, w sprawach szczególnie skomplikowanych czas ten wydłuża się do dwóch 
miesięcy 

• II instancja ma jeden miesiąc na podjęcie decyzji w sprawie odwołania, 
6.organ  administracyjny  wydaje  decyzję  bądź  postępowanie  kończy  się  ugodą  między 
stronami, którą organ administracyjny musi potwierdzić. 

7. decyzja jest doręczana stronom, od momentu doręczenia strona ma 14 dni na odwołanie, po 
upływie tego czasu decyzja staje się ostateczna, w wyjątkowych sytuacjach nie dochodzi do 
doręczenia  ale  do  ogłoszenia  decyzji  –  robi  się  to  gdy  przemawia  za  tym  interes  stron,  a 
przepisy się temu nie sprzeciwiają. 

Postępowanie administracyjne NIE jest postępowanie sądowym, nie odbywa się przed sądem. 
Arbitrem jest organ administracyjny. 

SIUDA: 

Postępowanie  administracyjne  to  tok  czynności  organu  administracyjnego  i  stron, 

zmierzający  do  wydania  aktu  administracyjnego.  Inaczej  mówiąc  –  tryb  i  formy 
postępowania. 

Pojęcie  postępowania  administracyjnego  ogólnego  dotyczy  podstawowych  rodzajów 
postępowania administracji państwowej. Do trybu postępowania ogólnego należą mianowicie 
wszelkie sprawy, które nie zostały – na mocy wyraźnych przepisów – przekazane do któregoś 
z postępowań szczególnych. 

Zasady postępowania administracyjnego: 

1. zasada prawdy obiektywnej – oznacza ciążący na organie administracyjnym prowadzącym 

postępowanie  obowiązek  dążenia  do  możliwie  najwierniejszego  odtworzenia 
rzeczywistego stanu faktycznego, na podstawie którego ma nastąpić wydanie decyzji; 

2. zasada  udziału  stron  w  postępowaniu  –  postępowanie  toczy  się  przy  aktywnym  udziale 

zainteresowanych w treści przyszłej decyzji stron, 

3. zasada  kontroli  społecznej  –  znajduje  ona  zastosowanie  w  kilku  rozwiązaniach 

proceduralnych, jednak żadna z nich nie odznacza się rzeczywistą skutecznością; 

4. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu stron – zasada ta 

zmierza  do  podkreślenia,  iż  organ  administracyjny  powinien  mieć  na  uwadze  z  jednej 
strony  interes  społeczny,  z  drugiej  zaś  nie  wolno  mu  dopuścić  do  naruszenia  słusznego 
interesu  uczestnika  postępowania.  Przez  słuszny  interes  należy  rozumieć  taki  interes 
strony,  który  nie  pozostaje  w  kolizji  z  przepisami  prawa  i  zasadami  współżycia 
społecznego. 

Zasady pomocnicze: 

- zasada odrębności postępowania administracyjnego; 
- zasada oficjalności; 
- zasada względnej jawności, 
- zasada dwuinstancyjności; 
- zasada swobodnej oceny interesów, 
- zasada dyspozycyjności; 
- zasada prostoty i koncentracji, 
- zasada ograniczonego formalizmu, 
- zasada trwałości decyzji administracyjnej. 

Przebieg postępowania administracyjnego: 

Wszczęcie postępowania może nastąpić z urzędu lub na wniosek stron. 

1. pierwszą  decyzją  organu  administracyjnego  jest  stwierdzenia  czy  jest  on  organem 

właściwym do wydania decyzji. Mówimy tu o właściwości rzeczowej i miejscowej. 

2. O wszczęciu postępowania zawiadamia się wszystkie osoby będące stronami w sprawie. 

Stronami  mogą  być  obywatele,  podmioty  gospodarcze,  państwowe  jednostki 
organizacyjne, organizacje społeczne itp. 

3. W  każdym  stadium  postępowania  organ  administracji  państwowej  zobowiązany  jest 

umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzenie z nich notatek i odpisów. 

4. W celu ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracyjny 

przeprowadza stosowne dowody. 

5. Postępowanie powinno charakteryzować się szybkością i elastycznością. 
6. Jeśli  względy  celowości  za  tym  przemawiają  organ  administracyjny  może  zarządzić 

przeprowadzenie rozprawy. 

24. Decyzja i postanowienia w prawie administracyjnym 

Decyzja jest merytorycznym załatwieniem sprawy, rozstrzyga ją merytorycznie. 

Decyzja to akt administracyjny kończący postępowanie w danej  instancji. 

Elementy każdej decyzji: 

• oznaczenie organu, który wydał decyzję, 
• data wydania, 
• oznaczenie strony lub stron, do których skierowana jest decyzja; 
• treść rozstrzygnięcia – osnowa decyzji, 
• powołanie podstawy prawnej, 
• uzasadnienie faktyczne  - organ przedstawia swój tok rozumowania, który doprowadził do 

decyzji – nie zawsze musi się pojawić, uzasadnienie prawne, 

• pouczenie o możliwości odwołania i jego trybie, a także o możliwości wniesienia skargi 

do NSA, 

• podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej 

do wydania decyzji. 

Załatwienie  poszczególnych  spraw  cząstkowych,  nasuwających  się  w  toku  postępowania 
administracyjnego następuje w drodze postanowień. Postanowienia różnią się od decyzji, że 
nie dotyczą rozpatrywanej sprawy i nie kończą postępowania. 

25. Istota decyzji ostatecznej 

Decyzja ostateczna to taka decyzja, która: 

• nie może być już zmieniona lub uchylona w administracyjnym toku postępowania, 
• decyzja wydana przez naczelny lub centralny organ administracji państwowej, 
• decyzja wydana przez organ II instancji; 
• decyzja  wydana  przez  organ  I  instancji  po  upływie  14  dni  od  chwili  doręczenia  lub 

ogłoszenia; 

Decyzja  ostateczna  podlega  natychmiastowemu  wykonaniu  –  rygor  natychmiastowej 
wykonalności 

26. Zwykłe środki odwoławcze 

Istota środków odwoławczych wiąże się z dwuinstancyjnością postępowania: 

I  INSTANCJA  –  od  rozstrzygnięcia  wydanego  w  I  instancji  można  wnieś  odwołanie  do  II 
instancji innego organu administracyjnego. 

Rodzaje środków odwoławczych: 

1.  odwołanie  –  składa  się  je  do  drugiej  instancji  za  pośrednictwem    pierwszej,  która  ma 
jeszcze „moment refleksji” i może zmienić dotychczasową decyzję. Strona ma na wniesienie 

odwołania 14 dni od chwili doręczenia lub ogłoszenia. Decyzja od momentu doręczenia lub 
ogłoszenia wiąże organ administracyjny i inne strony postępowania. 

• II instancja przeprowadza po raz kolejny postępowanie i może: 
- utrzymać decyzję I instancji; 
- uchylić decyzję I instancji i wydać nową w całości lub częściowo, 
- umorzyć postępowanie, 
- uchylić i umorzyć. 
II instancja ma 1 miesiąc na rozpatrzenie odwołania. 

Odwołanie można złożyć od każdej decyzji chyba, że prawo stanowi inaczej ! kiedy decyzję 
wydał  organ  centralnej  administracji  państwowej  nie  można  złożyć  odwołania  gdy  żnie 
zaistnieje  dewolutywność  –  czyli  rozpatrywanie  sprawy  przez  wyższą  instancję.  Można 
jedynie zwrócić się do tego samego organu o ponowne rozpatrzenie decyzji. 

Decyzja ostateczna to taka decyzja, która: 

• nie może być już zmieniona lub uchylona w administracyjnym toku postępowania, 
• decyzja wydana przez naczelny lub centralny organ administracji państwowej, 
• decyzja wydana przez organ II instancji; 
• decyzja  wydana  przez  organ  I  instancji  po  upływie  14  dni  od  chwili  doręczenia  lub 

ogłoszenia; 

Decyzja  ostateczna  podlega  natychmiastowemu  wykonaniu  –  rygor  natychmiastowej 
wykonalności 

2.zażalenie na postanowienie – w toku postępowania administracyjnego wydawane jest wiele 
postanowień  a  na  końcu  decyzja  lub  dochodzi  do  ugody,  jedynym  postanowieniem 
rozstrzygającym  sprawę  jest  postanowienie  o  umorzeniu  postępowania.  Od  postanowienia 
przysługuje  zażalenie  w  ściśle  określonych  przez  prawo  przypadkach,  musi  być  wyraźnie 
zapisane, że od danego postanowieni przysługuje zażalenie. Zażalenie składa się w terminie 7 
dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia, strona wnosi zażalenie do II instancji za pośredni 

II instancja może : 

- uchylić i wydać nowe postanowienie, 
- utrzymać postanowienie. 

Postanowienie: 

- oznaczenie organu, który go wydał, 
- data wydania, osnowa, 
- uzasadnienie – powołanie podstawy prawnej, 
- uzasadnienie faktyczne lub prawne wtedy kiedy przysługuje zażalenie lub skarga do NSA, 
- pouczenie czy przysługuje zażalenie w jakim trybie i do kogo, 
- podpis  z  imieniem  i  nazwiskiem  oraz  stanowiskiem  osoby  upoważnionej  do  wydania 

postanowienia. 

Wniesienie zażalenia nie wstrzymuje postanowienia. 

27. Nadzwyczajne środki odwoławcze 

1.  wniosek  o  wznowienie  postępowania  –  wniosek  prowadzi  do  podjęcia  na  nowo 
postępowania administracyjnego, które zostało zakończone wydaniem decyzji ostatecznej. 

Aby  wniosek  mógł  zostać  rozpatrzony  muszą  zaistnieć  szczególne  okoliczności  a  nie  ma 
możliwości kontynuowania postępowania administracyjnego: 

a) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa np.: korupcji, 
b) dowody na których oparł się organ administracyjny okazały się fałszywe. 
Aby postępowanie mogło zastać wszczęte nie może minąć 10 lat od momentu ogłoszeni lub 
doręczenia decyzji i 5 lat od momentu zapoznania się z postanowieniem. 

c) wyjdą na jaw nowe okoliczności, nie znane w chwili wydania decyzji, 
d) strona bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu, 
e) decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądowego, które zostało 

uchylone lub zmienione. 

Wniosek o wznowienie postępowania powinien wpłynąć w terminie do 30 dni od momentu 
dowiedzenia się o zaistniałej okoliczności. 

Wniosek o wznowienie postępowania: 

Kieruje się do I instancji, która wydała decyzję, organem właściwym do stwierdzenia czy są 
podstawy do wznowienia postępowania, jest organ który był organem ostatniej instancji dla 
danej sprawy. 

28. Istota skargi do NSA 

Naczelny  Sąd  Administracyjny  nie  jest  organem  administracyjnym  tylko  sądem,  mimo  iż 
postanowienie sądowe powinno być dwuinstancyjne tu mamy do czynieni z postępowaniem 
jednoinstancyjnym. 

Zadaniem  NSA  jest  sądowa  kontrola  czy  decyzja  organu  administracyjnego  została  wydana 
zgodnie z prawem i czy sposób jej wydania był także zgodny z prawem. 

Skargę do NSA może złożyć: 

• każdy kto ma w tym interes prawny czyli skarga musi dotyczyć uprawnień danej osoby, 

która ją składa, 

• rzecznik praw obywatelskich, 
• prokurator, 
• organizacja  społeczna,  jeśli    w  zakresie  jej  statutowej  działalności  mieści  się    pomoc 

prawna innym podmiotom. 

Skargę do NSA wnosi sie na: 

• decyzję ostateczną, po wyczerpaniu toku instancji – nie dotyczy prokuratora i RPO; 
• na niektóre postanowienia; 
• na każde postanowienie na które przysługuje zażalenie, 
• na bezczynność administracji. 

Termin  na  wniesienie  skargi  do  NSA  upływa  po  30  dniach  od  chwili  doręczenia  lub 
ogłoszenia decyzji ostatecznej; dla prokuratora i RPO jest to 6 miesięcy. 

Skargę  składamy  od  razu  do  NSA  w  Warszawie.  NSA  sporządza  odpis  skargi  i  wysyła  do 
organu  administracyjnego,  który  wydał  decyzję,  organ  musi  odpowiedzieć  na  skargę,  ma  tu 
jeszcze „moment refleksji”. Organ ma na odpowiedź 30 dni. 

NSA bada podstawy wniesienia skargi. NSA wyznacza rozprawę, gdzie jest arbitrem między 
skarżącym a organem administracyjnym. 

NSA może skargę: 

1. odrzucić gdy: 
- została wniesiona po terminie, 
- została wniesiona przez organ nieuprawniony, 
- w terminie nie uzupełniono braków etc. ! nie bada skargi; 
wydaje postanowienie 

2. oddalić, NSA zbadał skargę i jej nieuwzględnił ! wydaje wyrok; 
3. uwzględnienie skargi ! wyrok: 
! na bezczynność organu administracyjnego ! zobowiązanie organu administracyjnego do 
wydania aktu i dokonania czynności 

! na decyzję administracyjną i postanowienie: 

I.

uchylenie decyzji i postanowienia w części lub w całości gdy sąd stwierdza: 

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 
b) naruszenie prawa dające podstawy do wznowienia postępowania; 
c) inne  naruszenie  przepisów  postępowania  jeśli  mogło  mieć  istotny  wpływ  na  wynik 

sprawy. 

II.

stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia gdy przyczyna z art. 156 KPA np.: 
decyzja wydana z naruszeniem przepisów własności, skierowana do osoby nie będącej 
stroną sprawy. 

III.

Stwierdzenie  niezgodności  z  prawem  D  lub  P,  gdy  przedawnieniu  uległa  możliwość 
uchylenia  lub  stwierdzenia  nieważność  !  ma  to  znaczenie  symboliczne;  skarżący 
może jedynie dochodzić odszkodowania, a decyzja będzie obowiązywać. 

NSA  nie  wydaje  nowych  decyzji  jedynie  kasuje  dotychczasowe,  po  nową  decyzję  należy 
zwrócić  się  do  organu  administracyjnego,  ten  natomiast  jest  związany  wyrokiem  NSA. 
Orzeczenia NSA są prawomocne. 

PRAWO KARNE

 

29. Przestępstwo, pojęcie i rodzaje 

Przestępstwo: 

1) czyn człowieka 

2) zabroniony przez ustawę obowiązującą podczas popełnienia 

3) pod groźbą kary 

4) jako zbrodnia lub występek 

5) bezprawny 

6) zawiniony 

7) społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomy 

czyn  zabroniony  +  wina  +  bezprawność  +  społ.  szkodliwość  =  przestępstwo  ==> 
odpowiedzialność karna 

rodzaj zachowania opisany w ustawie jako zabroniony 

ad.1 

musi mieć charakter zewnętrzny, sterowany ludzką wolą 

przymus bezwględny, przymus względny 

ad. 2 

znamiona (cechy) danego przestępstwa - elementy czynu zabronionego 

Każde przestępstwo składa się z kilku elementów: 

- podmiotu - sprawca, współsprawca, podżegacz, pomocnik 

- przedmiotu - dobra prawne przeciw którym przestępstwo zostaje skierowane 

-  strony  podmiotowej  -  określenie  na  czym  czyn  zabroniony  polega  oraz  czynności,  które 
trzeba wykonać by mówic     o czynie zabronionym 

- strony przedmiotowej 

Konieczność udowodnienia winy umyślnej lub nieumyślnej. 

ad. 3 - sankcja karna warunkuje przestępstwo 

ad. 5 - bezprawność - prawo zabrania i nic nie może wyłączyć tej bezprawności 

ad. 6 

teoria normatywna - zarzucalność czynu (postawienie zarzutu z określonego czynu) 

teoria psychologiczna - psychiczny stosunek sprawcy do określonego czynu 

Rodzaje przestępstw 

Zbrodnia - kara nie krótsza od lat 3 lub surowsza (pozbawienie wolności) 

Występek  -  kara  przekracza  1  miesiąc  (pozbawienie  wolności),  ograniczenie  wolności  lub 
grzywna powyżej 30 stawek dziennych 

Przestępstwa  umyślne  -  jeśli  zbrodnia  to  trzeba  udowodnić  winę  umyślną,  występki  też  z 
winy umyślnej, chyba, że ustawa stanowi inaczej (np. art 155 k.k.) 

Przestępstawa nieumyślne - adekwatnie 

Przestępstwa z działania i zaniechania - w zależności od przestępstwa 

Przestępstwa skutkowe (materialne) - skutek materialny potrzebny do dokonania przestępstwa 
np. kradzież, zabójstwo itp. 

Przestępstwa bezskutkowe (formalne) - np. składanie fałszywych zeznań 

Przestępstwa powszechne - każdy może być sprawcą przestępstwa 

Przestępstwa indywidualne - tylko dana kategoria ludzi może popełnić dane przestępstwo np. 
prezydent itd 

Przestępstwa  publiczno-skargowe  -  ścigane  z  oskarżenia  publicznego  (prokurator  albo 
oskrażyciel posiłkowy) 

Przestępstwa publiczno-skargowe wnioskowe - np. gwałt 

Przestępstwa prywatno-skargowe - ścigane z oskarżenia prywatnego 

Przestępstwa typu podstawowego - normalne 

Przestępstwa  typu  kwalifikowanego  -  kara  zostaje  zwiększona,  dochodzą  szczegóły 
określające dokładniej przestępstwo 

Przestępstwa  typu  uprzywilejowanego  -  kara  zostaje  zmniejszona,  dochodzą  szczegóły 
określające dokładniej przestępstwo 

30. Zasady odpowiedzialności w prawie karnym 

indywidualizacja  winy  -  winę  udowadniamy  dla  każdego  ze  sprawców  oddzielnie 
(odpowiedzialność w granicach czynu) 

odpowiedzialność  indywidualna  -  wszelkie  okoliczności  osobiste,  które  wyłączają,  łagodzą, 
zaostrzają karę uwzględnia się tylko wobec osób, których dotyczą bezpośrednio 

odpowiedzialność  osobista  -  każda  dorosła  osoba  osobiście  ponosi  odpowiedzialność  przed 
prawem 

31. Wiek odpowiedzialności karnej 

By  odpowiadać  przed  prawem  trzeba  być  dorosłym  (17  lat;  poniżej  17  lat  -  nieletni).Przy 
orzekaniu kary kieruje się w przypadku nieletnich i młodocianych prewencją indywidualną 

Nieletni,  który  ukończył  15  lat  może  być  traktowany  jako  dorosły  jeśli  spełni  odpowiednie 
warunki osobiste: 

- zamach na życie prezydenta 

- zabójstwo 

- morderstwo 

- ciężkie uszkodzenie ciała 

- katastrofa komunikacyjna 

- zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem lub zbiorowe 

- przetrzymywania zakładnika 

- rozbój 

W takim przypadku kara wynosi 2/3 maxymalnej kary przewidzianiej dla dorosłego. 

Osoby dorosłe traktowane jako nieletni: 

- warunki osobiste 

- skrucha 

- jedyny konflikt z prawem 

32. Wina w prawie  karnym 

Wina  zachodzi  wtedy  gdy  możemy  sprawcy  postawić  zarzut  z  popełnienia  danego  czynu 
zabronionego 

Wina umyślna: 

a) w zamiarze bezpośrednim "CHCĘ" 

zamiar bezpośredni ciągły - w krótkim czasie bez szczególnych przemyślen 

zamiar bezpośredni przemyślany - dokładnie przemyślany plan popełnienia  

 

 

 

 

 

   przestępstwa 

b)  w  zamiarze  ewentualnym  "GODZĘ  SIE"  -  sprawca  przewiduje,  iż  może  popełnić  czyn 
zabroniony i godzi się na to 

Wina  mieszana  kombinowana  -  art.  9  &3  KK  część  znamiona  przestępstwa  objęta  jest 
zamiarem sprawcy a druga część tylko wina nieumyślna 

Wina nieumyślna (wiąże się z nieostrożnością): 

a) lekkomyślność - sprawca świadomie naruszając zasady ostrożności przwiduje możliwość 
popełnienia czyny zabronionego, lecz bezpodstawnie sądzi, iż tego uniknie 

b) niedbalstwo - sprawca nie uświadamia sobie możliwości popełnienia czynu zabronionego 
choć może to przewidzieć 

33. Formy popełnienia czynu zabronionego

 

Jako kto można brać udział w przestępstwie? 

- sprawstwo (jednosprawstwo) - 1 osoba popełnia czyn zabroniony 

- współsprawstwo - element obiektywny --> co najmniej 2 osoby 

element subiektywny --> wspólne działanie objęte porozumieniem 

każdy z współsprawców ponosi odpowiedzialność za wspólne przestępstwo. 

- sprawstwo kierownicze - kierowanie wykonaniem przestępstwa; wykorzystanie innej osoby 
(uzależnionej) w celu dokonania 

przestępstwa 

-  podżegacz  -  odpowiada  za  nakłanianie  do  przestępstwa;  nakłanianie  do  popełnienia 
przestępstwa trzeba wykazać winę umyślną w  

         zamiarze bezpośrednim 

-  pomocnictwo  -  ułatwienie  innej  osobie  popełnienia  przestępstwa  poprzez  dostarczenie 
informacji,  środków  trasportu,  narzędzi  itd.,  musi  mieć  miejsce  przed  lub  w  trakcie 
przestępstwa 

34. Stadia czynu przestępczego 

Pochód przestępstwa 

1. Zamiar - nie jest stadium przestępstwa 

2. Przygotowanie 

3. Usiłowanie 

4. Dokonanie 

w przypadku przestępstwa nieumyślnego przygotowanie i zamiar odpada 

ad. 2 - przygotowanie 

a) wejście w porozumienie 

b)  przygotowanie  w  sensie  ścisłym  czyli  podjęcie  czynności  mających  stworzyć  dogodne 
warunki do popełnienia przestępstwa; nie jest to karalne, chyba że ustawa stanowi inaczej, a 
dokładnie: 

przestępstwa przeciw pokojowi lub ludzkości 

przestępstwa przeciw państwu 

przestępstwa przeciw bezpieczeństwu powszechnemu 

fałszowanie pieniędzy i dokumentów 

przygotowanie zamachu na prezydenta 

możliwośc skorzystania ze skutecznego czynnego żalu 

ad. 3 - usiłowanie 

a) zamiar popełnienia czynu zabronionego 

b) zmierza bezpośrednio ku jego wykonaniu 

c) brak wykonania 

kara w tych samych graniach co za wykonanie 

usiłowanie  nieudolne  -  sprawca  nie  uświadamia  sobie,  że  dokonanie  przestępstwa  jest 
niemożliwe (np. zabójstwo nieboszczyka) 

karane tak samo jak normalne usiłowanie 

karane tylko, gdy dokonanie jest niemożliwe, ze względu na: 

a) brak przedmiotu wykonawczego nadającego się do wykonania na nim przestępstwa 

lub 

b) użycie środka nienadającego się do popełnienia przestępstwa 

możliwośc skorzystania ze skutecznego czynnego żalu 

35. Wyłączenie odpowiedzialności karnej 

- ze względu na brak winy 

niepoczytalność  -  pojęcie  lekarsko-prawnicze.  W  chwili  czynu  był  brak  możliwości 
rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem i jest to spowodowane 
upośledzeniem  umysłowym,  chorobą  psychiczną  lub  innymi  zakłóceniami  czynności 
psychicznych. 

upośledzenie  umysłowe  -  niedorozwój  określony  jako  tępota,  idiotyzm  etc.  O  stanie 
niepoczytalności decydują biegli (odtwarzają co się działo w psychice sprawcy, gdy popełniał 
przestępstwo).  Sąd  sam  decyduje  które  dowody  są  ważne.  Opinia  biegłych  psychiatrów  nie 
przesądza, czy sprawca był niepoczytalny, osądza to sąd. Sprawcę niepoczytalnego sąd może 
umieścić w zakładzie psychiatrycznym. Ale to nie jest wyrok, nie ma oznaczenia czasowego. 
Sąd może wyrokiem zwolnić. 

stan pośredni - oznaki niepoczytalności, osoba podlega odpowiedzialności karnej, ale można 
stosować  nadzwyczajne  obniżenie  kary.  Można  też  osadzić  ją  w  więzieniu  i  leczyć 
psychiatrycznie. 

W chwili używania alkoholu lub narkotyków wina normalna. 

Na głodzie - gdy jest uzależniony fizycznie. 

- ze względu na brak bezprawności 

kontratypy - okoliczności wyłączające bezprawność 

1.  obrona  konieczna  -  odpieranie  bezpośredniego,  bezprawnego  zamachu  na  jakiekolwiek 
dobro chronione prawem, przy użyciu środków koniecznych do odparcia tego zamachu i w 
sposób współmierny do niebezpieczeństwa zamachu 

Przekroczenie  granic  obrony  koniecznej  (usprawiedliwiona  okolicznościami  czynu)  -  wynik 
strachu, wzburzenia; wtedy sąd odstępuje od wymierzenia kary 

2.  stan  wyższej  konieczności  -  art.  26  KK  -  poświęcenie  jakiegoś  dobra,  jeśli  było  to 
zachowanie  podjęte  w  celu  uchylenia  bezpośredniego  niebezpieczeństwa,  grożącego  dobru 
chronionemu  prawem,  przy  czym  niebezpieczeństwa  tego  nie  można  było  inaczej  uniknąć 
oraz dobro poświęcone nie przedstawia wartości wyższej niż dobro chronione prawem. 

Bezpośrednie niebezpieczeństwo to takiego, którego nie można uniknąć. 

Proporcjonalność dóbr - dobro poświęcone powinno mieć wartość niższą niż dobro chronione 

Celowość działania w stanie wyższej konieczności - działanie umyślne i określony cel. Trzeba 
mieć świadomość niebezpieczeństwa i działać w celu jego uchylenia. 

Nie można powoływać się na stan wyższej konieczności wtedy gdy wykonuje się obowiązku 
służbowe (oprócz ratowania własnego życia). 

Przekroczenie granic stanu wyższej konieczności: 

- niebezpieczeństwo nie było bezpośrednie 

- niebezpieczeństwa można było uniknąć 

- dobro poświęcone miało wyższą wartość 

Gdy przekroczono granice stanu wyższej konieczności to sąd może odstąpić od wymierzenia 
kary lub ją złagodzić, ale jest wina. 

3. zgoda pokrzywdzonego 

Nie  ma  przestępstwa,  jeśli  naruszenie  lub  zagrożenie  dobra  prawnego  nastąpiło  za  zgodą 
pokrzywdzonego (który dysponował tym dobrem). 

Warunki aby zgoda była prawnie skuteczna: 

- pokrzywdzony musi swobodnie dysponować dobrem 

- zgoda w chwili czynu 

- bez przymusu 

Ale zgoda na zabójstwo nie zwalnia sprawcy z odpowiedzialności za zabójstwo. 

Można dysponować wszystkimi dobrami oprócz życia. 

4.czynności lecznicze 

Łączą  się  z  ryzykiem  niezamierzonych  negatywnych  skutków  w  postaci  pogorszającego  się 
stanu zdrowia pacjenta, uszkodzenia ciała lub śmierci pacjenta. 

Żeby nie było charakteru przestępstwa: 

- działanie musiało być podjęte w celach leczniczych 

- leczący działał zgodnie z zasadami sztuki medycznej 

- nie było błędu lekarskiego 

Leczenie powinno się odbywać za zgodą pacjenta (oprócz wypadku ratowania życia). 

Jeżeli pacjent nieletnie to wymagana zgoda rodziców. Jeżeli rodzice nie wyrażają zgody, to 
sąd  rodzinny  na  czas  zabiegu  odbiera  władzę  rodzicielską.  Ale  konieczny  jest  warunek 
ratowania życia. 

5. karcenie nieletnich 

Wyłącza się przestępczość czynów, które mają charakter wychowawczy (czyn który narusza 
nietykalność cielesną, ale mieści się w ramach dozwolonego karcenia). 

Karcenie musi mieć cel wychowawczy, wykonane przez rodziców lub prawnych opiekunów i 
nie może przekraczać pewnego stopnia intensywności. 

Nie można karcić na zapas. 

Karcenie nie może być okrucieństwem (wtedy dręczenie). 

Konstytucja zabrania kar cielesnych. 

Przyjmuje się, że rodzice mają uprawnienia do stosowania kar cielesnych. 

6.ryzyko sportowe 

- dyscyplina dozwolona 

- działanie w celu sportowym 

- nie zostały naruszone warunki danej dyscypliny sądowej 

§ Ryzyko nowatorstwa 

Kiedy jest ryzyko dopuszczalne to nie ma przestępstwa. 

Cel: eksperyment poznawczy, medyczny, gospodarczy, techniczny. 

Spodziewana  korzyść  ma  istotne  znaczenie.  W  świetle  aktualnej  wiedzy  cel  osiągnięcia 
korzyści  jest  zasadny.  Działanie  musi  być  zgodne  z  zasadami  sztuki  danej  wiedzy  i  zgodne 
Sas wiedzą. 

W eksperymencie medycznym i psychologicznym potrzebna jest zgoda pacjenta. 

36. Istota kary w prawie karnym 

kara- nie tylko w prawie karnym, ale dyscyplinowe, w prawie cywilnym etc. 

kara  kryminalna  -  osobliwa  dolegliwość  ponoszona  przez  sprawcę  jako  odpłata  za 
popełnione  przestępstwo  wyrażające  potępienie  popełnionego  przez  niego  czynu  i 
wymierzona w imieniu państwa przez sąd. Wyrok zapada w imieniu RP. Do kar kryminalnych 

nie zaliczamy środków zabezpieczających. Posługiwanie się karą było przedmiotem refleksji 
filozoficznych. 

Dwie teorie: 

- bezwzględne (absolutne) kara to odpłata za przestępstwo 

-  względne  -  charakter  kary,  aby  osiągnąć  cele  i  zapobiec  popełnieniu  przestępstwa  w 
przyszłości 

Co to jest sądowy wymiar kary? 

(sędziowski  wymiar  kary)  -  orzeczenie  kary  przez  sąd  konkretnemu  sprawcy  w  konkretnej 
sprawie karnej 

Zasada swobodnego uznania sędziowskiego w ramach ustawy. 

Zasada indywidualizacji kary 

Dyrektywy sądowego wymiaru kary: 

- stopień winy sprawcy 

- humanitaryzm kary 

- stopień szkodliwości społecznej czynu 

- prewencja indywidualna (cele wychowawcze i zapobiegawcze dla sprawcy) 

- prewencja ogólna (kształtowanie świadomości prawnej społeczeństwa) 

Kara śmierci ma jedynie prewencję ogólną. 

Dyrektywy stopnia winy: 

-  przy  ocenie  zachowania  sprawcy  trzeba  rozważyć,  jak  silny  był  jego  stosunek  do 
przestępstwa 

-  nic  nie  uzasadnia  wymierzenia  kary  naruszającej  godność  człowieka,  uszkadzającej  ciało 
etc. Kara musi się mieścić w ramach humanitarnego postępowania z człowiekiem. 

Stopień szkodliwości czynu: 

Na podstawie przesłanki winy (podmiotowej) oraz sposobu (przedmiotowej): 

- podmiotowej - motywacja, czy pod wpływem nacisku psychicznego 

-  przedmiotowej  -  w  jaki  sposób  (czy  była  szczególnie  okrutna,  czy  starali  się  naprawić 
szkodę) 

PREWENCJA  INDYWIDUALNA  -  skierowana  z  jednej  strony  na  uniemożliwienie 
popełnienia tego samego czynu, ale i resocjalizacje 

PREWENCJA OGÓLNA - odstraszanie innych 

37. Kary i środki karne 

Kara 

1) grzywna - kara wolnościowa 

2) ograniczenie wolności - kara wolnościowa 

3) pozbawienie wolności 

4) 25 p.w. 

5) dożywoscie 

ad. 1 

I - ustalenie ilości stawek dziennych od 10 do 360 

II - określenie wartości stawki dziennej od 10 do 2000 PLN 

- możliwość rozłożenia na raty 

-  przeliczenie  grzywny  na  pozbawienie  wolności  możliwe  -  2  stawki  dzienne  =  1  dzień 
pozbawienia wolności 

- można łączyć grzywnę z innymi karami 

- grzywna samoistna --> przewidziania w sankcji z dany czyn zabroniony 

-  jeśli  przestępstwo  miało  na  celu  uzyskanie  korzyści  mająatkowych  to  istnieje  możliwość 
połączenia jej z pozbawieniem wolności 

-  jeśli  kara  została  umorzona  lub  nazdwyczajnie  złagodzona  to  w  niektórych  wypadakach 
można dać grzywnę za umorzenie lub złagodzenie kary p.w. 

ad. 2 

- od 1 do 12 miesięcy; w pełnych miesiącach 

- sąd może "zasięgnąć opinii" skazanego co do kary 

- obowiązek wykonywania prac 

-  ustalenie  ilości  godzin  od  20  do  40  godzin  w  ciągu  miesiąca  (szpitale,  pomoc  społeczna, 
fundacje itd.) 

-  zabranie  od  10  do  25%  wynagrodzenia  w  obecnej  pracy  na  dany  cel  (skazany  nie  może 
wypowiedzieć umowy o pracę, jeśli pracodawca wypowie to zamiana kary) 

- bez zgody sąd u nie można zmieniać miejsca stałego zamieszkania 

- skazany ma obowiązek informować o przebiegu kary (kurator) 

ad. 3 

- od 1 miesiąca do 15 lat; w miesiącach i latach 

- system wolnej progresji - wpierw w Irlandii, warunki odbycia kary zależne czegoś tam 

- 4 rodzaje wiezień 

dla odbywających karę po raz pierwszy 

dla młodocianych 

dla recydywistów 

dla żołnierzy 

- 3 typy więzień 

zamknięte 

półotwarte 

otwarte 

- możliwość przeniesienia do więxienia o niższym/wyższym rygorze 

Środki karne: 

-  pozbawienie  praw  publicznych  czyli  zakaz  zajmowania  określonego  stanowiska, 
wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej art. 
41 KK 

Wyrózniamy  2  grupy  utraconych  przez  skazanego  uprawnien  1.  dotycza  uprawnien 
zwiazanych z dzialalnoscia 

w  sferze  publicznej  (czynne  i  bierne  prawo  wyborcze,  prawo  do  udzialu  w  wymiarze 
sprawiedliwosci, prawo do 

pelnienia funkcji w organizacjach i instytucjach panstwowych samorzadowych, utrata stopnia 
wojskowego 

degradacja do szeregowca 2. dotyczace dodatkowego pozbawienia praw publicznych (utrata 
orderów odznaczen 

i  tytulów  honorowych,  utrata  zdolnosci  ich  odzyskania  w  okresie  trwania  pozbawienia 
wolnosci 

Zakaz zajmowania okreslonych stanowisk. Sad moze orzec gdy: sprawca naduzyl stanowiska 
lub zawodu, 

okazal ze dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywania zawodu zagraza istotnym dobrom 
chronionym 

prawem. 

- zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych 

Za przestepstwo przeciwko bezpieczenstwu w komunikacji lub gdy prowadzenie pojazdu prze 
osobe zagraza 

bezpieczenstwu w komunikacji, gdy sprawca byl w stanie nietrzezwosci pod wplywem srodka 
odurzajacego lub 

zbiegl z miejsca wypadku. 

- przepadek przedmiotów 

Przepadek  przedmiotów  dotyczy  -  przedmiotów  stanowiacych  mienie  ruchome  które  sluzy 
lub bylo 

przeznaczone  do  popelnienia  przestepstwa,  przedmioty  pochodzace  bezposrednio  z 
przestepstwa, przedmiotów 

których  wytwarzanie  posiadanie  obrób  lub  przetwarzanie  sa  zakazane,  przepadek  korzysci 
majatkowych które 

posrednio pochodza z przestepstwa. 

- obowiązek naprawienia szkody 

Sąd  może  orzec  naprawienie  szkody  w  całści  lub  części  na  wniosek  pokrzywdzonego  lub 
innej osoby 

uprawnionej  w  razie  skazania  za  pewne  przestepstwa:  za  spowodowanie  śmierci,  cieżkiego 
uszczerbku na 

zdrowiu. Sad moze zobowiazać podmiot do zwrotu korzysci w calosci lub czesci na rzecz SK 
chyba, że 

korzyść ta podlega zwrotowi innemu podmiotowi. 

- nawiązka 

Orzekana  jest  jako  obowiazek  uiszczenia  na  rzecz  pokrzywdzonego  kwoty  podwójnej 
wysokosci w 

stosunku  do  wyrzadzonej  szkody.  Moze  byc  orzeczona  za  przestepstwo  umyslne  przeciwko 
zdrowiu lub życiu. 

Moze tez byc przekazana na cel spoleczny wskazany przez pokrzywdzonego przestepstwem 
znieslawienia. 

Moze tez byc przeznaczona na rzecz ochrony srodowiska. 

- świadczenia pienieżne 

Sąd  może  orzec  świadczenia  pieniężne  na  okreslony  cel  społczny  gdy  odstępuje  od 
wymierzenia kary. 

- podanie wyroku do publicznej wiadomosci - znaczenie ogólnoprawencyjne. 

38. Nadzwyczajne złagodzenie kary i ustawowe podwyższanie wymiaru kary 

Nadzwyczajne złagodzenie kary - wymiar kary poniżej dolnej granicy 

-  przypadki  w  ustawie  (przekroczenie  granic  obrony  koniecznej,  popełnienie  czynu  w 
znacznie ograniczonym stopniu poczytalności, 

w stanie wyższej konieczności) 

- w stosunku do młodocianego, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze 

- w szczególnie uzasadnionych wypadkach, gdy nawet najniższa kara byłaby za surowa (np. 
pokrzywdzony pojednał się ze 

sprawcą, szkoda została naprawiona) 

- ze względu na postawę sprawcy (czynny żal, robił wysiłki, aby naprawić szkodę) 

- jeżeli sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek 

-  w  stosunku  do  sprawcy  przestępstwa,  który  niezależnie  od  wyjaśnień  złożonych  w  danej 
sprawie, ujawnił organom ścigania inne przestępstwa, których najniższe zagrożenie karą było 
powyżej 5 lat. 

Sąd  może  nadzwyczajnie  złagodzić  karę  lub  nawet  warunkowo  zawiesić  w  stosunku  do 
sprawcy  współdziałającego  z  innymi  osobami  w  popełnieniu  przestępstwa,  jeżeli  ujawni  on 
informacje dotyczące sprawy, będzie współpracował (świadek koronny). 

Wymiar nadzwyczajnego złagodzenia kary: 

- jeśli czyn stanowi zbrodnię sąd wymierza karę pozbawienia wolności od 1/3 dolnej granicy 
kary 

- jeśli czyn jest występkiem i jeśli w sankcji przewidziana jest kara pozbawienia wolności od 
roku, sąd wymierza karę grzywny, albo 

karę ograniczenia wolności 

- jeśli czyn stanowi występek a dolna granica kary poniżej 1 roku też albo grzywna albo kara 
pozbawienia wolności 

- jeśli za przestępstwo jest grzywna, ograniczenie wolności, bądź kara pozbawienia wolności 
do lat 2 to odstępuje od wymierzenia 

kary, należy orzec środki karne 

Zaostrzenie ustawowego wymiaru kary (sąd orzeka karę do górnej granicy zwiększoną o 
połowę) 

Recydywa: 

- specjalna zwykła (warunkiem żeby została zastosowana jest to, ażeby sprawca skazany za 
przestępstwo umyślne na karę 

pozbawienia wolności, popełnił w ciągu 5 lat od odbycia, co najmniej 6 miesięcy kary inne 
przestępstwo umyślne, ale podobne do 

przestępstwa.  Sąd  może  zwiększyć  zagrożenie  o  połowę  -  podobne  tzn.  to  samo  dobro,  ten 
sam podmiot) 

-  specjalna  wielokrotna  (już  został  skazany  w  warunkach  recydywy  zwykłej,  odbył  co 
najmniej rok kary pozbawienia wolności, w 

ciągu  5  lat  od  odbycia  kary  popełnia  kolejne  przestępstwo  (przestępstwo  przeciw  życiu, 
zdrowiu, zgwałceniu, rozbój, kradzież z 

włamaniem, inne przestępstwa przeciwko mieniu z groźbą użycia przemocy). Wtedy sąd musi 
orzec powyżej dolnej granicy 

sankcji,  a  górną  zwiększa  o  połowę).  Recydywa  specjalna  to  przynajmniej  3  przestępstwa 
spełniające warunki (i dalsze). 

39. Środki zapobiegawcze 

Środki zapobiegawcze: 

-  tymczasowe  aresztowanie  (może  być  stosowane  tylko  przez  sąd,  nie  może  stosować 
prokurator, podstawowa „stawka” 3 

miesiące,  może  być  przedłużona  do  2  lat;  stosujemy,  gdy  zachodzi  uzasadniona  obawa 
ucieczki lub ukrycia się osoby ( np. gdy 

nie ma stałego miejsca zameldowania); uzasadniona obawa, że oskarżony będzie namawiał do 
składania fałszywych zeznań lub w 

inny  sposób  utrudniał  postępowanie  karne;  gdy  zeznań  lub  gdy  zarzuca  się  popełnienie 
zbrodni lub gdy występek z górną granicą 

powyżej 8 lat. 

Bez orzeczenia można zatrzymać na 48h. Tymczasowego aresztowania nie można stosować, 
gdy  byłoby  poważne  niebezpieczeństwo  dla  życia  lub  zdrowia  aresztanta,  jak  również  gdy 

tymczasowe  aresztowanie  pociągałoby  ciężkie  skutki  dla  rodziny  aresztowanego.  SN  na 
wniosek  sądu  właściwego  może  jeszcze  przedłużyć  tymczasowe  aresztowanie.Czas 
tymczasowego aresztowania liczony jest od czasu zatrzymania. 

Oprócz tymczasowego aresztowania pozostałe środki zapobiegawcze: 

- poręczenie od osoby godnej zaufania 

- poręczenie majątkowe 

- poręczenie od zakładu pracy, szkoły, organizacji społecznej etc. 

- może być orzeczony dozór policyjny; w ramach tego mogą być nałożone obowiązki (zakaz 
opuszczania miejsca zamieszkania, 

odebranie paszportu, meldowanie się na policji etc.) 

Kiedy można zatrzymać: 

- każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku 

- policja, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa 

Można  wydać  postanowienie  o  „zaprowadzeniu  pod  przymusem”.  Sąd  może  wymierzyć 
grzywnę za obrazę sądu lub niestawiennictwo. Może wydać list gończy za podejrzanym lub 
oskarżonym. 

List żelazny - w stosunku do osoby oskarżonej i przebywającej za granicą. Zapewnienie, że 
jeśli  stawi  się  w  sądzie  będzie  odpowiadał  z  wolnej  stopy.  Przy  liście  żelaznym  może  być 
poświadczenie majątkowe. 

40. Warunkowe umorzenie postępowania karnego 

Możliwość warunkowego umorzenia postępowania karnego: 

- bezwarunkowe umorzenie postępowania karnego, gdy sprawca zmarł 

-  warunkowe  umorzenie  przestępstwa  -  przestępstwo  nie  jest  występkiem,  sprawca  się 
przyznał, nie był karany za przestępstwo 

umyślne,  okoliczności  popełnienia  czynu  nie  budzą  wątpliwości,  wina  i  społeczna 
szkodliwość czynu nie są znaczne, istnieje 

pozytywna prognoza, że przestępca mimo umorzenia będzie przestrzegał prawa. 

-  gdy  górna  granica  5  lat,  można  umorzyć  jeżeli  pokrzywdzony  pojednał  się  ze  sprawcą  i 
sprawca naprawił szkodę 

Sąd uznaje winę, ale nie wymierza kary, stosuje się wtedy okres próbny na czas od roku do 2 
lat. Można też nałożyć następujące obowiązki: 

- obowiązek informowania kuratora lub sądu o przebiegu próby 

- obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego 

- obowiązek wykonania zobowiązań alimentacyjnych 

- obowiązek powstrzymania się od nadużywania alkoholu i używania środków odurzających 

- sąd może również orzec świadczenia pieniężne np. na rzecz instytucji charytatywnych lub 
zakazać prowadzenia samochodu na okres 2 lat 

Do okresu próby dolicza się 6 miesięcy i po tym okresie nie ma wpisu w centralnym rejestrze 
skazań. 

Warunkowe  umorzenie  jest  środkiem  karnym  dla  celów  wychowawczych.  Są  to  najczęściej 
przestępstwa  nieumyślne.  Ważny  element:  okoliczności  sprawy  nie  mogą  budzić  żadnych 
wątpliwości. 

41. Różnice między postępowanie przygotowawczym, a postępowaniem sądowym 

PRAWO CYWILNE 

42. Osoby fizyczne i prawne (dobra osobiste i ich ochrona) 

osoba  fizyczna  -  osobą  fizyczną  jest  człowiek  od  narodzin  do  śmierci.  W  dniu  urodzenia 
zdobywa  zdolność  prawną.  Płód  nienarodzony  może  dziedziczyć  po  zmarłym  w  przeciągu 
300 dni od poczęcia. Poroniony płód nie jest osobą fizyczną. 

• Osoba fizyczna: 

- człowiek 
- każdy żyjący człowiek jest podmiotem prawa cywilnego ( nie odgrywa roli wiek, 

płeć itd.) 

Na osobowość prawną składają się 2 elementy: 

- zdolność prawna 

- zdolność do czynności prawnych (zdolność do zaciągania zobowiązań we własnym imieniu 
(0-13  brak  zdolności  do  czynności  prawnych,  13-18  ograniczona  zdolność  do  czynności 
prawnych) 

osoba  prawna-  organizacja  ludzi,  która  w  swoich  regułach  skrutkturalnych  wskazuje  jakie 
działania, jakich ludzi i w jakich okolicznościach traktowane są jako działania tej organizacji, 
a nie tych ludzi. Osoba prawna powstaje w chwili wpisu do rejestru. 

Musi  posiadać:nazwę  -  określoną  w  statucie  lub  akcie  założycielskim,  adres  siedziby  - 
najczęsciej tam gdzie znajduje się organ zarzadzający. 

• osoba prawna: 

- wyodrębniona  jednostka  organizacyjna,  która  zgodnie  z  obowiązującymi 

przepisami może występować jako samodzielny podmiot prawa cywilnego 

- twór sztuczny, powołany przez człowieka 
- istota osoby prawnej 

a). element ludzki 

b).element majątkowy 

c). element organizacyjny 

d). Cel 

- ze względu na sposób tworzenia rozróżniamy osoby prawne typu: 

a). instytucjonalnego = tworzone przez państwo w drodze władczego aktu 

b). Zrzeszeniowego = powstają na drodze porozumień członków – założycieli 

- ze względu na cel: 

a). dążące do celów gospodarczych 

b). Dążące do celów niegospodarczych = idealnych 

- jednostka administracyjna staje się osobą prawną w chwili wpisania do właściwego 

rejestru 

- do osób prawnych zaliczamy: 

a). Skarb Państwa 

b). Spółki kapitałowe 

c). przedsiębiorstwa państwowe 

d). Banki 

e). Państwowe jednostki organizacyjne 

f). spółdzielnie 

g). Fundacje 

h). Stowarzyszenia 

i). Inne jednostki organizacyjne o zróżnicowanym charakterze 

- jednostki  prowadzące  działalność  o  charakterze  niegospodarczym  :  wyższe 

uczelnie, muzea, filharmonie, instytuty naukowe, itp. 

- Spółki  kapitałowe  –  spółki  z  ograniczoną  odpowiedzialnością  i  spółki  akcyjne 

( pozostałe spółki są pozbawione osobowości prawnej) 

• Skarb Państwa 

- państwo występuje nie jako suweren, wyposażony w uprawnienia władcze wobec 

wszystkich  innych  podmiotów,  lecz  jako  partner  w  stosunkach  majątkowych  z 
innymi, równoprawnymi partnerami 

- jest  to  państwo  na  płaszczyźnie  prawa  cywilnego,  gdzie  króluje  wszechwładna 

zasada równorzędności stron 

- właściciel  tej  części  majątku  państwowego,  która  nie  należy  do  innych 

państwowych osób prawnych 

• organy osób prawnych: 

- organ  to  osoba  lub  kilka  osób,  które  zgodnie  z  przepisami  określającymi  ustrój 

danej osoby prawnej tworzą, urzeczywistniają i wyjawiają jej wolę 

- reprezentacja  łączna  –  do  skuteczności  czynności  prawnej  konieczne  jest 

współdziałanie  kilku  osób  (  np.,  dyrektora  i  jego  zastępcy  w  przedsiębiorstwie 
państwowym, lub dwóch członków zarządu spółki) 

- pełnomocnik  –  samodzielny  podmiot  prawa,  który  w  oparciu  o  umocowanie 

wynikające  z  udzielonego  mu  pełnomocnictwa,  w  imieniu  i  na  rzecz  osoby 
prawnej, dokonuje czynności prawnych 

Dobra  osobiste  -  (art.  23  KC)  to  dobra  osobowe  człowieka  jak  w  szczególności  zdrowie, 
wolność,  cześć,  swoboda  sumienia,  nazwisko  lub  pseudonim,  wizerunek  tajemnica 
korespondencji,  nietykalność  cielesna,  twórczość  naukowa,  artystyczna,  wynalazcza  i 
racjonalizatorska  pozostaje  pod  ochroną  prawa  cywilnego,  niezależnie  od  tego,  jaka  jest 
ochrona przewidziana innymi przepisami. Ochrona może być dublowana. Dobra osobiste są 
niezbywalne, są to prawa tzw. podmiotowe. Każde naruszenie pociąga za sobą konsekwencje 
prawne, jednak sam pokrzywdzony decyduje czy dochodzić swych praw czy nie (powództwo 
z własne inicjatywy). Chyba, że pozew dotyczy osoby zmarłej. Ktoś, kto reprezentuje jakąś 
np. firmę, której dobra zostały naruszone, też może wszcząć postępowanie. 

43. Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych 

zdolność prawna - zdolność do bycia podmiotem prawa lub obowiązku 

zdolność do czynności prawnych - zdolność do samodzielnego dysponowania prawem i/lub 
obowiązkami, nabywa się ją z wiekiem:przed 13 rokiem życia - brak 

pomiędzy  13  -  18  rokiem  życia  -  ograniczona  zdolność  do  czynności  prawnych,  przy 
większości czynności prawnych  

 

 

 

 

potrzebna zgoda opiekuna 

ukończone 18 lat - pełne zdolności do czynności prawnych 

Osoby całkowicie ubezwłasnowolnione też nie mają zdolności do czynności prawnych 

• zdolność prawna osoby fizycznej: 

-

zdolność  do  występowania  w  charakterze  podmiotu  (strony)  w  stosunkach 
cywilnoprawnych 

- możność  posiadania  praw  i  obowiązków  wynikających  z  prawa  cywilnego,  gdyż 

stosunek  prawny  to  właśnie  więź  między  stronami,  której  istotę  stanowią  ich 
wzajemne obowiązki i prawa 

- posiadanie zdolności prawnej oznacza, że człowiek może być właścicielem rzeczy, 

może zawierać umowy, ponosić odpowiedzialność materialna 

- do chwili uzyskania pełnoletności dziecko jest reprezentowane przez rodziców, ale 

to właśnie dziecko, a nie jego rodzice, jest stroną umowy, właścicielem rzeczy itp. 

• zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej: 

- zdolność  do  nabywania  praw  i  zaciągania  zobowiązań  za  pomocą  czynności 

prawnych 

- możność  zawierania  umów  np.  najmu,  sprzedaży,  zlecania  itp.,  a  także 

dokonywania  jednostronnych  czynności  prawnych  np.  sporządzanie  testamentu, 
wypowiedzenie umowy – w sposób prawnie skuteczny 

- daje prawo do aktywności, daje możliwość samodzielnego dysponowania swoimi 

uprawnieniami, zaciągania zobowiązań 

- osoba fizyczna może posiadać 

a).  pełną  zdolność  do  czynności  prawnych  =  osiąga  się  ją  z  chwilą 
ukończenia 18 lat ( wcześniej może osiągnąć ją dziewczyna, która wychodzi za 
mąż, jednak pod warunkiem, że ukończyła 16 lat) 

b).  ograniczoną  zdolność  do  czynności  prawnych  =  mają  ją  osoby,  które 
ukończyły 13 lat oraz osoby częściowo ubezwłasnowolnione; czynność prawna 
takiej osoby wymaga do swej ważności zgody przedstawiciela ustawowego tej 
osoby, jeśli rozporządza ona swoim prawem lub zaciąga zobowiązanie; umowy 
zaciągane  przez  te  osoby  mogą  być  ważne,  gdy  post  factum  zostaną 
potwierdzone  przez  przedstawiciela  ustawowego  osoby  małoletniej  lub  przez 
nią  sama  po  osiągnięciu  pełnoletności  (czynność  prawna  niezupełna  –  jej 
ważność  pozostaje  w  zawieszeniu);  bez  zgody  przedstawiciela  ustawowego 
mogą  być  zawierane  tylko  umowy  powszechnie  zawierane  w  drobnych 
bieżących sprawach dnia codziennego 

c).  nie  mają  w  ogóle  zdolności  do  czynności  prawnych  =  osoby,  które  nie 
ukończyły  jeszcze  13  lat  oraz  osoby  całkowicie  ubezwłasnowolnione; 
czynności  prawne  wykonują  za  nie  przedstawiciele  ustawowi;  czynność 
prawna  osoby,  która  nie  ma  zdolności  do  czynności  prawnej  jest  nieważna; 
ważne  są  jedynie  umowy  zawierane  powszechnie  w  drobnych  sprawach  dnia 
codziennego 

• ubezwłasnowolnienie: 

- na mocy orzeczenia sądu 
- całkowite  =  człowiek  w  skutek  choroby  psychicznej,  niedorozwoju  umysłowego 

albo innego zaburzenia psychicznego, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, 
nie jest w stanie kierować swym postępowaniem 

- częściowe =  sąd może orzec, gdy przyczyny te występują w mniejszym nasileniu i 

potrzebna  jest  tylko  pomoc  do  prowadzenia  spraw  tej  osoby;  sąd  wyznacza  dla 
takiej osoby kuratora 

• uznanie za zmarłego: 

- można jedynie osobę zaginioną = taką, o której nie wiadomo, czy żyje 
- uznanie za zmarłego przez sąd stwarza stan prawny podobny do tego, jaki pociąga 

za sobą śmierć człowieka 

- zaginiony  może  być  uznany  za  zmarłego,  jeżeli  upłynęło  10  lat  od  końca  roku 

kalendarzowego, w którym wg. Istniejących wiadomości jeszcze żył 

- jeżeli w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył 70 lat, wystarczy upływ 5 

lat 

- uznanie  za  zmarłego  nie  może  nastąpić  przed  końcem  roku  kalendarzowego,  w 

którym zaginiony ukończyłby 23 lata 

• Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych 

- oba  te  terminy  są  ściśle  ze  sobą  związane  –  występują  łącznie,  aczkolwiek  nie 

przestają być odrębnymi instytucjami prawnymi 

- osoby  prawne  nie  mogą  mieć  całego  szeregu  praw  i  obowiązków  o  charakterze 

cywilnym, występujących powszechnie u osób fizycznych 

- osoba prawna nie może być ubezwłasnowolniona lub uznana za zmarłą – absurd 
- ograniczenie  zdolności  prawnej  może  być  spowodowane  przez  ustawę  –  musi 

istnieć  wyraźny  przepis  stwierdzający,  że  zakres  zdolności  prawnej  danej  osoby 
prawnej nie obejmuje określonych praw i obowiązków, a dotyczące ich czynności 
są nieważne 

44.Czynności prawne 

• czynność  prawna  =  czynność  osoby  fizycznej  lub  prawnej,  która  zmierza  do 

ustanowienia,  zmiany  lub  zniesienia  stosunku  cywilno  –  prawnego  przez  złożenie 
odpowiedniego oświadczenia woli 

• istotną  cechą  czynności  prawnej  jest  celowe  dążenie  osoby  fizycznej  lub  prawnej  do 

wywołania  pożądanych  skutków  prawnych,  co  różni  ją  od  wielu  innych  zdarzeń 
prawnych,  np.  czynów  niedozwolonych,  które  wywołują  skutki  prawne  niezależnie  od 
woli osób i są konsekwencją naruszenia prawa 

• nieodzownym elementem czynności prawnej jest co najmniej jedno oświadczenie woli 

- na czynność prawną składają się również faktyczne działania stron 
- oświadczenie woli = tylko taki przejaw woli, który wyraża w sposób dostateczny 

zamiar wywołania skutku prawnego w postaci ustanowienia, zmiany lub zniesienia 
stosunku prawnego; nie musi być ono kierowane do innych osób, a nawet nie musi 
być tym osobom znane ( np. objęcie w posiadanie rzeczy niczyjej) 

• na treść czynności prawnej składają się wszystkie lub niektóre z elementów: 

- treść oświadczenia woli złożonego przez stronę lub strony 
- skutki wynikające z ustawy dla danego rodzaju czynności prawnych 
- skutki wynikające z zasad współżycia społecznego 
- skutki wynikające z ustalonych zwyczajów 

• oświadczenie  woli  kierowane  do  drugiej  osoby  uważa  się  za  złożone  w  momencie,  gdy 

dojdzie do tej osoby w taki sposób, by mogła się zapoznać z jego treścią 

• czynności prawne dzielą się na jednostronne i dwustronne: 

- jednostronne  –  do  dokonania  danej  czynności  wystarcza  złożenie  oświadczenia 

woli  przez  jedna  osobę  –  testament,  udzielenie  pełnomocnictwa,  przyjęcie  i 
odrzucenie spadku itp. 

- dwustronne -   do dokonania czynności konieczne jest zgodne oświadczenie woli 

dwóch lub więcej stron – inaczej nazywane  umowami 

• czynności prawne: 

- rozporządzające – powoduje przeniesienie jakiegoś prawa majątkowego na inna 

osobę, jego zniesienie albo obciążenie 

- zobowiązujące – zobowiązanie strony do wykonania czynności w przyszłości 
- odpłatne – „ do ut des” = daję by dostać 

- nieodpłatne 
- konsensualne – gdy czynność prawna wymaga jedynie oświadczenia woli 
- realne – gdy obok oświadczenia woli konieczne jest wydanie rzeczy 
- przyczynowe 
- abstrakcyjne 

45. Przesłanki ważności czynności prawnej 

1).  Osoba  dokonująca  czynności  prawnej  musi  posiadać  zdolność  prawną  oraz  zdolność  do 
czynności prawnej 

2). Czynność prawna nie może być sprzeczna z ustawą i zasadami współżycia społecznego 

3).  Czynność  prawną  należy  dokonać  w  przewidzianej  formie,  jeżeli  przepisy  takiej 
wymagają, pod rygorem nieważności 

4). Czynność prawna powinna być wolna od wad 

• jeżeli  czynność  prawna  nie  posiada  którejś  z  wymienionych  przesłanek,  jest  wadliwa  – 

czynność taka bądź w całości, bądź częściowo nie wywołuje skutków prawnych 

- może być ex lege nieważna, lub zostać unieważniona 

• nieważność czynności prawnej: 

- bezwzględna  –  najostrzejsza  sankcja  przewidziana  przez  prawo  cywilne;  w  tym 

przypadku na nieważność czynności prawnej może się powołać każdy, a nie tylko 
osoba,  która  uczestniczyła  jako  strona  w  dokonaniu  tej  czynności;  sąd  musi  ją 
uwzględnić  z  urzędu,  niezależnie  od  tego,  czy  któraś  ze  stron  powoła  się  na  jej 
nieważność 

=  czynności  prawne  sprzeczne  z  ustawą  albo  zasadami  współżycia  społecznego, 
bez  zachowania  wymaganej  pod  rygorem  nieważności  formy,  dokonane  przez 
osobę  nie  posiadającą  zdolności  prawnej  lub  zdolności  do  czynności  prawnej; 
wady oświadczenia woli 

- względna  –  przysługująca  oznaczonej  stronie  możność  uchylenia  się  od  skutków 

dokonanej czynności prawnej 

= czynność prawna dokonana pod wpływem błędu lub groźby 

=  nie  jest  nieważna  z  mocy  samego  prawa,  ale  osoba  wskazana  przez  przepisy 
może spowodować jej unieważnienie 

46. Wady oświadczenia woli 

• oświadczenie woli = akt woli + jego uzewnętrznienie 
• wady oświadczenia woli: 

1). Brak świadomości lub swobody – osoba składająca oświadczenie woli znajduje się w 
stanie  psychicznym  odmiennym  od  normalnego,  co  uniemożliwia  podjęcie  decyzji  i 
złożenia oświadczenie w sposób świadomy i swobodny 

- bez  znaczenia  jest,  czy  brak  świadomości  został  spowodowany  przez  osobę 

składającą oświadczenie woli, czy też wywołały go czynniki zewnętrzne 

2). Pozorność – złożenie oświadczenia za zgodą drugiej strony dla pozoru – obie strony 
są zgodne co do tego iż czynność nie ma wywoływać żadnych skutków prawnych, albo 
też  ma  wprawdzie  wywoływać  skutki  prawne,  ale  nie  takie,  jakie  wynikają  z  treści 
pozornej czynności prawnej 

- jest nieważne i nie wywołuje żadnych skutków prawnych 
- czynność prawna właściwa ukryta pod czynnością prawną pozorną jest ważna, gdy 

spełnione są wszystkie przesłanki ważności 

3).  Błąd  –  mylne  wyobrażenie  osoby  składającej  oświadczenie  woli  o  rzeczywistym 
stanie ( błąd sensu stricto) albo o treści złożonego oświadczenia 

- błąd nie powoduje nieważności, lecz daje osobie składającej oświadczenie prawo 

wycofania się z jego skutków 

- jeżeli oświadczenie złożone było innej osobie, uchylenie się od skutków prawnych 

może nastąpić tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociaż bez 
jej  winy,  albo  gdy  wiedziała  ona  o  błędzie  i  przemilczała  to,  albo  gdy  mogła  z 
łatwością ten błąd zauważyć 

- błąd  musi  być  istotny  –  tak  poważny,  że  uzasadnia  przypuszczenie,  iż  gdyby 

składający  oświadczenie  działał  pod  wpływem  błędu  i  oceniał  sprawę  rozsądnie, 
nie złożyłby oświadczenia tej treści 

- błąd musi być nie tylko subiektywnie, ale i obiektywnie istotny 
- błąd wywołany podstępem przez drugą osobę 
- nie pociągają za sobą żadnych skutków błędy co do pobudki, czyli motywacyjne 
- uchylenie  się  od  skutków  prawnych  oświadczenia  woli  złożonego  pod  wpływem 

błędu musi nastąpić na piśmie w ciągu roku od wykrycia błędu 

4). Groźba -  przymus psychiczny zastosowany w celu wymuszenia oświadczenia woli 

- musi być bezprawna 
- musi być poważna = taka, że składający oświadczenie może obawiać się, iż jemu 

lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe 

- groźba  uprawnia  osobę,  która  złożyła  oświadczenie,  do  wycofania  się  z  jego 

skutków  –  powinno  to  nastąpić  na  piśmie  w  ciągu  roku  od  dnia,  w  którym  stan 
obawy ustał 

- testament  składamy  pod  wpływem  groźby  jest  zawsze  nieważny,  nawet  jeśli 

groźba nie była bezprawna i nie wywołała stanu uzasadnionej obawy 

47. Przedstawicielstwo i pełnomocnictwo 

Pełnomocnictwoto  jednostronne  oświadczenie  osoby  (mocodawcy),  na  mocy  którego  inna 
osoba  (pełnomocnik)  staje  się  upoważniona  do  działania  w  imieniu  mocodawcy.  Innymi 
słowy,  każda  czynność  wykonana  przez  pełnomocnika  w  imieniu  mocodawcy  i  w  zakresie 
udzielonego pełnomocnictwa wywoła skutki bezpośrednio w sferze prawnej mocodawcy. 



Przykład: jeśli Kowalski udzieli Nowakowi pełnomocnictwa do sprzedania jego samochodu, 
to Nowak będzie mógł skutecznie zbyć ten samochód w imieniu Kowalskiego, podpisując się 
na umowie jako Nowak działający w imieniu Kowalskiego. 



Jakie są rodzaje pełnomocnictwa? 

Mocodawca  może  ustanowić  takie  pełnomocnictwo,  w  którym  pełnomocnik  będzie  mógł 

dokonywać  wszystkich  czynności  w  zakresie  tzw.  zwykłego  zarządu  (pełnomocnictwo 
ogólne). Powinno być ono zawarte na piśmie pod rygorem nieważności. Może ustanowić też 
pełnomocnictwo rodzajowe, dzięki któremu pełnomocnik będzie mógł dokonywać w imieniu 
mocodawcy  czynności  prawnych  określonego  rodzaju  (np.  sprzedawanie  nieruchomości, 
zawieraniu  umów  o  pracę  w  imieniu  przedsiębiorstwa  itp.).  Może  ustanowić  wreszcie 
pełnomocnictwo  szczególne  -  do  dokonania  w  imieniu  mocodawcy  określonej  czynności 
prawnej (np. do sprzedaży określonego mieszkania). 



Można  także  udzielić  pełnomocnictwa  kilku  pełnomocnikom.  Wtedy  każdy  z  nich  może 
działać  samodzielnie.  Jeśli  chcemy  wyraźnie  zastrzec,  że  muszą  oni  działać  łącznie  to 
powinniśmy to wyraźnie zaznaczyć w umowie. 


Przedstawicielstwo polega na tym, że czynność prawna dokonana zostaje przez osobę zwaną 
przedstawicielem, w imieniu innej osoby, zwanej reprezentowanym, oraz że pociąga za sobą 
skutki  bezpośrednio  dla  reprezentowanego.Działanie  przedstawiciela  charakteryzuje  się 
dwiema  cechami.  Po  pierwsze  -  przedstawiciel  podejmuje  je  nie  w  swoim,  lecz  w  imieniu 
innej osoby. Po drugie - z czynności prawnej przedstawiciela wynikają skutki prawne nie dla 
niego,  lecz  dla  osoby  reprezentowanej.  Na  przykład  umowę  sprzedaży  zawiera  wprawdzie 
przedstawiciel,  ale  sprzedawcą  jest  osoba,  którą  on  reprezentuje  i  ją  obciążają  wszystkie 
obowiązki  sprzedawcy.  Stosunek  prawny  nawiązuje  się  między  kupującym  i  osobą 
reprezentowaną,  a  nie  między  kupującym  i  przedstawicielem.  Przepisy  kodeksu  cywilnego 
regulują  dwa  rodzaje  przedstawicielstwa:  1)  przedstawicielstwo  ustawowe,  2) 
pełnomocnictwo.  Różnią  się  one  źródłem  umocowania  przedstawiciela.  Przedstawicielstwo 
ustawowe cechuje się tym, że prawo przedstawiciela do dokonywania czynności prawnych w 
imieniu  drugiej  osoby  wynika  z  przepisu  ustawy.  Przedstawicielami  ustawowymi  są  przede 
wszystkim rodzice w stosunku do dzieci podlegających ich władzy rodzicielskiej (art. 98 § l 
k.r. i op.), przy czym każde z nich może działać samodzielnie. Przedstawicielem ustawowym 
ubezwłasnowolnionego  częściowo  jest  kurator,  kapitan  morskiego  statku  handlowego  jest 
przedstawicielem  ustawowym  armatora  poza  portem  macierzystym.  Jak  widać,  celem 
przedstawicielstwa ustawowego jest z reguły umożliwienie dokonywania czynności prawnych 
osobom, które z powodu braku wymaganej prawem zdolności do czynności prawnych lub z 
innych powodów (np. nieobecności) same działać nie mogą. Pełnomocnictwo jest rodzajem 
przedstawicielstwa, w którym prawo przedstawiciela do dokonywania czynności prawnych w 
cudzym  imieniu  opiera  się  na  woli  osoby  reprezentowanej  (mocodawcy).  Udzielić 
pełnomocnictwa  może  każda  osoba  fizyczna  i  prawna,  mająca  zdolność  do  czynności 
prawnych.  Udzielenie  pełnomocnictwa  jest  jednostronną  czynnością  prawną. 
Pełnomocnikiem  może  być  także  osoba  mająca  ograniczoną  zdolność  do  czynności 
prawnych.  Pełnomocnik  może  mieć  umocowanie  równocześnie  dwu  osób,  ale  powinien 
działać w interesie obu stron, nie naruszając interesów żadnej z nich. W zasadzie nie może on 
jako  pełnomocnik  innej  osoby  zawierać  umów  ze  sobą  samym,  chyba  że  nie  może  zajść 
naruszenie interesu mocodawcy. 

48. Oferta, umowa przedwstępna 

Oferta - oświadczenie woli osoby fizycznej lub prawnej skierowane do innej osoby fizycznej 
lub  prawnej,  oświadczenie  to  zawiera  propozycję  zwarcia  umowy  i  określa  jej  głowne 
postanowienia 

Przyjęcie  oferty  -  zawarcie  umowy  jeżeli  osoba  do  ktorej  oferta  jest  skierowana  nie  ma 
zastrzeżen; jeśli ma zastrzeżenia to oferta nie wiąże skutków cywilno - prawnych 

Umowa  przedwstępna  -  przyżeczenie  zwarcia  umowy  w  jakimś  terminie,  najczęście  u.p. 
związana jest z zadatkiem (10% wartości przedmiotu umowy; zadatek jest zabezpieczeniem 
dla  obu  stron,  iż  umowa  zostanie  przyjęta,  stosowane  najczęściej  w  przypadku 
nieruchomości); jeśli strona będąca nabywcą odstępuje (z własnej winy) od umowy to zadatek 
przepada,  jeśli  sprzedający  nie  dotrzyma  warunków  (z  własnej  winy)  to  płaci  podwójną 
wartość zadatku. Jeśli wina była niezależna od stron to zadatek musi zostać oddany. 

49. Przedawnienie roszczeń cywilnych 

Pojecie  i  skutki  przedawnienia  W  mysl  art.  117  §  l  k.c.  roszczenia  majatkowe  ulegaja 
przedawnieniu. Jak z tego wynika, nie ulegaja przedawnieniu prawa nie bedace roszczeniami 
(np.  prawo  wlasnosci)  i  roszczenia  o  niemajatkowym  charakterze  (np.  roszczenia 
przyslugujace w razie naruszenia dóbr osobistych) „Ulegaja przedawnieniu" oznacza, ze ten, 
przeciwko  komu  przysluguje  roszczenie  (dluznik),  moze  uchylic  sie  od  jego  zaspokojenia, 
jesli uplynal okreslony w ustawie termin (art. 117 § 2 k.c.). Sad nie moze wiec uwzglednic 
terminu  przedawnienia  z  urzedu,  a  jedynie  na  podniesiony  zarzut.  Dluznik  moze  jednak  po 
uplywie terminu przedawnienia zrzec sie korzystania z zarzutu przedawnienia. 

Terminy  przedawnienia  Art.  119  k.c.  stanowi,  ze  terminy  przedawnienia  nie  moga  byc 
skracane ani przedluzane przez 

czynnosc prawna, co oznacza, ze przepisy regulujace dlugosc tych terminów maja charakter 

bezwzglednie obowiazujacy. 

Ogólne terminy przedawnienia (gdy przepisy szczególne nie stanowia inaczej) wynosza : 

a. dla roszczen o swiadczenia okresowe (np. alimenty, renty, czynsze) - trzy lata; 

b. dla roszczen zwiazanych z prowadzeniem dzialalnosci gospodarczej (gdy osoba fizyczna 

lub prawna, której roszczenie majatkowe przysluguje, zarobkowo trudni sie dzialalnoscia 

gospodarcza i roszczenie jej pozostaje w zwiazku z ta dzialalnoscia) - trzy lata; 

c. dla innych roszczen - dziesiec lat; 

d. roszczenie stwierdzone wyrokiem sadu, a takze ugoda i orzeczeniem sadu polubownego 

przedawnia sie z uplywem lat dziesieciu (nawet gdyby termin przedawnienia roszczen tego 

rodzaju, co zasadzone, byl krótszy). 

Poczatek  biegu  przedawnienia  Poczatek  biegu  przedawnienia  rozpoczyna  sie  wedlug  art. 
120  §  l  k.c.  od  dnia,  w  którym  roszczenie  stalo  sie  wymagalne  (gdy  wierzyciel  moze  juz 
zadac spelnienia swiadczenia). Jesli wymagalnosc 

roszczenia  zalezy  od  podjecia  okreslonej  czynnosci  przez  uprawnionego  (np.  od  wezwania 
dluznika do spelnienia swiadczenia - art. 455 k.c.), bieg terminu przedawnienia rozpoczyna 
sie od dnia, w którym roszczenie staloby sie wymagalne, gdyby uprawniony podjal czynnosc 
w najwczesniej mozliwym terminie (art. 120 § l k.c.). Poczatek biegu przedawnienia roszczen 

o  zaniechanie  rozpoczyna  sie  od  dnia,  w  którym  dluznik  nie  zastosowal  sie  do  tresci 
roszczenia (art. 120 § 2 k.c.). 

Zawieszenie  biegu  przedawnienia  W  mysl  art.  121  k.c.  bieg  przedawnienia  ulega 
zawieszeniu: 

a. co do roszczen, które przysluguja dzieciom przeciwko rodzicom - przez czas trwania 

wladzy rodzicielskiej (chodzi tu o ochrone interesów dzieci uzaleznionych w okresie trwania 

wladzy rodzicielskiej od rodziców), 

b. co do roszczen, które przysluguja osobom nie majacym pelnej zdolnosci do czynnosci 

prawnych przeciwko osobom sprawujacym opieke lub kuratele -przez czas sprawowania 

przez te osoby opieki lub kurateli (podobnie jak przy dzieciach z uwagi na ochrone tych 

osób), 

c. co do roszczen, które przysluguja jednemu malzonkowi przeciwko drugiemu przez czas 

trwania malzenstwa (zeby uniknac konfliktów dla dobra istniejacego malzenstwa), 

d. co do wszelkich roszczen, gdy z powodu sily wyzszej (zdarzenie o charakterze 

obiektywnym, np. powódz, niedzialanie sadów) uprawniony nie moze ich dochodzic przed 

sadem lub innym organem powolanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas 

trwania przeszkody. 

Skutkiem zawieszenia jest to, ze przez pewien okres bieg przedawnienia nie rozpoczyna sie, a 

jesli juz sie rozpoczal, ulega zatrzymaniu na czas trwania przeszkody, a po jej ustaniu biegnie 

w dalszym ciagu, zas czasu trwania przeszkody nie wlicza sie do tego biegu. 

Wstrzymanie  zakonczenia  biegu  przedawnienia  Podobny  charakter  do  zawieszenia  biegu 
przedawnienia  ma  tzw.  wstrzymanie  jego  zakonczenia,  polegajace  na  tym,  ze  w  razie 
zaistnienia pewnych okoliczno sci przedawnienie biegnie, ale jego bieg moze sie zakonczyc 
dopiero po uplywie okreslonego czasu od ustania tych okolicznosci. 

Przerwanie  biegu  przedawnienia  Przerwanie  biegu  przedawnienia  oznacza,  ze  zaistnienie 
pewnych  zdarzen  powoduje,  iz  bieg  przedawnienia  przerywa  sie,  a  po  przerwie  biegnie  od 
nowa.  Nie  dolicza  sie  wiec  -  w  odróznieniu  do  zawieszenia  -  okresu,  jaki  minal  od 
rozpoczecia biegu przedawnienia do wystapienia zdarzenia powodujacego przerwanie. 

50. Istota prawa rzeczowego 

• prawo  rzeczowe  –  dział  prawa  cywilnego  normujący  prawo  własności  i  inne  prawa  do 

rzeczy 

- termin  ten  jest  również  używany  podmiotowo  =  prawo  poszczególnych  osób  do 

rzeczy 

• do praw rzeczowych zaliczamy: 

- prawo własności 
- użytkowanie wieczyste 
- ograniczone prawa rzeczowe 

• prawa rzeczowe: 

- należą do grup praw podmiotowych bezwzględnych – służą przeciwko wszystkim 
- dotyczą  rzeczy,  są  prawami  odnoszącymi  się  do  określonej  rzeczy  ruchomej  lub 

nieruchomej 

• są skuteczne przeciwko naruszeniom chronionych dóbr ze strony jakiejkolwiek osoby 

- prawa te są chronione w razie każdego bezprawnego ich naruszenia 
- właściciel może  żądać wydania rzeczy od każdej osoby, u której rzecz się znajduje 

• rzeczy – przedmioty materialne, na tyle wyodrębnione, że w obrocie mogą być traktowane 

jako dobra samoistne 

- nie są rzeczami w znaczeniu cywilnoprawnym dobra materialne takie jak utwory 

literackie  lub  artystyczne,  dzieła  naukowe,  wynalazki  itp.,  a  także  przedmioty, 
mające  wprawdzie  charakter  materialny,  ale  nie  samoistne  tylko  wchodzące  w 
skład innych rzeczy 

- części  składowe  =  te  wszystkie  elementy  rzeczy,  które  nie  mogą  być  odłączone 

bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo przedmiotu odłączonego 

- części składowe z chwilą odłączenia stają się samoistne 
- przynależności  =  odrębne  rzeczy  potrzebne  do  korzystania  z  rzeczy  głównej 

zgodnie z jej przeznaczeniem 

• podział rzeczy: 

- ruchomości – każda rzeczy, która nie jest nieruchomością 
- nieruchomości  –  część  powierzchni  ziemskiej  stanowiąca  przedmiot  odrębnej 

własności  (grunt)  wraz  ze  wszystkim,  co  jest  z  nią  trwale  związane, 
zabudowaniami,  drzewami  i  innymi  częściami  składowymi;  jako  nieruchomość 
może  być  traktowany  również  sam  budynek  lub  jego  część,  jeśli  na  mocy 
przepisów szczególnych stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności 

- podzielne 
- niepodzielne 
- indywidualnie oznaczone – rzeczy posiadające własne cechy, im tylko właściwe 
- gatunkowo oznaczone – rzeczy określane jedynie przez wskazanie gatunku oraz 

oznaczenie ilości, miary, ciężaru 

- znajdujące się w obrocie – mogą być swobodnie sprzedawane 
- wyjęte z obrotu – istnieje zakaz prawnego obrotu takimi rzeczami 

- ograniczone w obrocie – mogą stanowić przedmiot obrotu tylko w ograniczonym 

zakresie np. między jednostkami gospodarczymi 

- środki trwałe 
- środki obrotowe 
- zużywalne – rzeczy, których normalny użytek gospodarczy polega na zużyciu lub 

zbyciu 

- niezużywalne 


51. Prawo własności 

Własność jest najszerszym prawem do rzeczy, pozwalającym właścicielowi korzystać 

z niej i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób. 

Właściciel  może  korzystać  z  uprawnień,  jakie  daje  mu  prawo  własności  w  granicach 
określonych  przepisami  prawa  i  społeczno-gospodarczym  przeznaczeniem  prawa 
własności (zajebisty żarcik, nieprawdaż?). 

Współwłasność  jest  odmianą  szczególną  własności,  charakteryzującą  się  wielością 
podmiotów prawa własności. (art. 195 KC) 

Rodzaje współwłasności (art. 196 §1 KC) 

- współwłasność łączna 

- współwłasność w częściach ułamkowych 

Współwłasność łączna występuje tylko w przypadkach przewidzianych przepisami w ramach 
szczególnego  stosunku  osobistego  łączącego  strony  (np.  małżeństwo)  lub  między 
wspólnikami w spółce cywilnej. 

W  przypadku  współwłasności  w  częściach  ułamkowych,  własność  tej  samej  rzeczy 

przysługuje  niepodzielnie  wszystkim  podmiotom,  ale  każdy  z  nich  ma  w  niej  ułamkowo 
wyrażony udział. 

Domniemywa  się,  że  udziały  współwłaścicieli  są  równe  (Art.  197  KC).  Każdy  ze 

współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych (Art. 198 KC). 

Do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, przekraczających zakres 

zarządu zwykłego, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli   lub współwłaściciele, 
mający łącznie ponad połowę udziałów mogą się zwrócić o rozstrzygnięcie do sądu (Art. 199 
KC). 

Każdy  ze  współwłaścicieli  jest  obowiązany  do  współdziałania  w  zarządzie  rzeczą 

wspólną  (Art.  200  KC).  Do  czynności  zwykłego  zarządu  jest  potrzebna  zgoda  większości 
(liczonej według udziałów zgodnie z Art. 204) współwłaścicieli, ale każdy z nich może się w 
razie czego zwrócić do sądu (Art. 201 zgadnij czego). Każdy ze współwłaścicieli ma prawo 
do  współposiadania  rzeczy  wspólnej  i  korzystania  z  niej  w  takim  zakresie,  jaki  daje  się 
pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez innych współwłaścicieli. 

Nabycie prawa własności i jego utrata, oczywiście. 

Rodzaje sposobów nabycia itd. 

-pierwotne 

-pochodne 

Pierwotne  –  prawo  poprzedniego  właściciela  wygasa,  powstaje  nowe  i  niezależne. 

Nabywcy  przysługuje  pełne  prawo  własności  bez  żadnych  obciążeń,  niezależnie  od  stanu 
poprzedniego. 

Pochodne  –  następstwo  prawne.  Prawo  własności  nie  ustaje,  ale  zmienia  się 

właściciel.  Nowy  właściciel  zyskuje  prawo  własności  w  takim  wymiarze,  jak  poprzedni,  na 
nabywcę przechodzą wszelkie obciążenia i ograniczenia związane z prawem własności danej 
rzeczy. 

Przeniesienie własności. 
Przeniesieniem własności jest sprzedaż, zamiana, darowizna i inne. 

Umowa sprzedaży (itd.) przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny 

stanowi inaczej lub strony inaczej postanowiły (Art. 155 §1 KC). Jeżeli przedmiotem umowy 
są  rzeczy  oznaczone  tylko  co  do  gatunku,  do  przeniesienia  własności  konieczne  jest 
przeniesienie posiadania rzeczy. Tak samo, jeżeli umowa dotyczy rzeczy przyszłych (§2). W 
innych  przypadkach  przeniesienie  własności  następuje  z  samej  mocy  umowy.  Przeniesienie 
własności to pochodne nabycie prawa własności. 

1a. Nabycie własności od osoby nieuprawnionej. 

Art.  169.  §1.  KC.  Jeżeli  osoba  nie  uprawniona  do  rozporządzania  rzeczą  ruchomą  zbywa 
rzecz  i  wydaje  ją  nabywcy,  nabywca  uzyskuje  własność  z  chwilą  objęcia  jej  w  posiadanie, 
chyba że działa w złej wierze. 

§2.  Jednakże  gdy  rzecz  zgubiona,  skradziona  lub  w  inny  sposób  utracona  przez  właściciela 
zostaje zbyta przed upływem lat trzech od chwili jej zgubienia (itd.), nabywca może uzyskać 
własność  dopiero  z  upływem  powyższego  trzyletniego  terminu...  nie  dotyczy  keszu, 
dokumentów  na  okaziciela,  nabytków  z  licytacji  publiczne  i  tych  rzeczy,  które  nam  zabiera 
komornik,  kiedy  narobimy  sobie  długów,  by  kupić  browna,  czyli  nabytych  w  toku 
postępowania egzekucyjnego. ← to zostało skrócone i przetłumaczone przeze mnie. 

Jest to pierwotne nabycie prawa własności (wszelkie obciążenia wygasają). 

2. Zasiedzenie 

Posiadacz  nieruchomości  nie  będący  jej  właścicielem  nabywa  własność,  jeżeli  posiada 
nieruchomość  nieprzerwanie  jako  posiadacz  samoistny  od  lat  dwudziestu,  chyba  że  uzyskał 
posiadanie  w  złej  wierze  (Art.  172.  §1  KC).  Po  upływie  lat  trzydziestu  posiadacz 
nieruchomości nabywa jej własność, choćby działał w złej wierze (§2). Jeżeli właściciel jest 

małoletni,  zasiedzenie  nie  może  skończyć  się  wcześniej,  niż  z  upływem  dwóch  lat  od 
uzyskania przezeń pełnoletniości (Art. 173 KC). 

Posiadacz rzeczy ruchomej nabywa własność po upływie trzech lat, chyba że posiada 

w złej wierze(Art. 174). 

Jeżeli  podczas  biegu  zasiedzenia  nastąpiło  przeniesienie  posiadania,  nowy  posiadacz 

może  doliczyć  do  „swoich”  lat,  lata  poprzednika.  W  przypadku  złej  wiary  poprzednika, 
oczywiście liczy się trzydzieści długich latek, jeszcze się wnuków można doczekać (Art. 175. 
§1. KC). Podobnie w przypadku spadkobierców ustawowych (§2). 

3. Inne. 

Właściciel nieruchomości może się jej zrzec (notarialnie – Art. 179. §1. KC) a własność tej 
nieruchomości przechodzi na Skarb Państwa (§2). 

Właściciel rzeczy ruchomej może ją porzucić (Art. 180. KC). 

Własność  ruchomej  rzeczy  niczyjej  nabywa  się  przez  jej  objęcie  w  posiadanie 

samoistnie (Art. 181. KC). 

Zajebiste.  W  tym  całym  kacu  jest  specjalny  artykuł,  dotyczący  roju  pszczół!  (Art. 

182.) 

Kto  coś  znalazł,  powinien  niezwłocznie  powiadomić  właściciela,  a  jeżeli  to 

niemożliwe, powinien zawiadomić właściwy organ państwowy (Art. 183. §1. KC). Przy tym 
pieniądze, papiery wartościowe, kosztowności i rzeczy o wartości naukowej – bezwzględnie, 
a  inne  rzeczy  tylko  na  żądanie  (Art.184.    §1.  KC).  Znalazca,  któren  zrobił  wszystko,  co 
trzeba, może żądać znaleźnego w wysokości 10% wartości, w chwili wydania rzeczy osobie 
uprawnionej  do  odbioru  (Art.  186.  KC).  Jeżeli  nikt  nie  odbierze  w  ciągu  roku  (a  w  razie 
niemożności wezwania – dwóch), pieniądze itd. stają się własnością Skarbu, a inne rzeczy – 
znalazcy. 

Własność  nieruchomości  rozciąga  się  na  rzecz  ruchomą,  o  ile  ta  została  z  nią  trwale 
połączona, stając się jej częścią (Art. 191. KC). 

Ten, kto wytworzył rzecz ruchomą z cudzych materiałów, staje się jej właścicielem, o 

ile  wartość  wkładu  pracy  jest  większa  od  wartości  materiałów  (Art.  192.  §1.  KC).  Jeżeli 
odbyło się to w złej wierze, lub wartość pracy jest mniejsza, właścicielem zostaje właściciel 
materiałów (§2). 

Jeżeli rzeczy ruchome zostały połączone lub pomieszane, że trudno byłoby przywrócić 

stan  poprzedni,  właściciele  stają  się  współwłaścicielami  całości.  Wartości  udziałów  są 
określane poprzez wartości rzeczy pomieszanych (Art. 192. §1. KC). 

52. Ograniczone prawo rzeczowe 

Ograniczonymi  prawami  rzeczowymi  są:  użytkowanie,  służebność,  zastaw, 

własnościowe  spółdzielcze  prawo  do  lokalu  użytkowego,  spółdzielcze  prawo  do  lokalu 
użytkowego,  prawo  do  domu  jednorodzinnego  w  spółdzielni  mieszkaniowej  oraz  hipoteka 
(Art. 244. §1. KC). 

I)

Ogólne 

Te  tam  wszystkie,  dotyczące  nieruchomości  są  regulowane  przez  odrębne  przepisy 

(§2). 

Do  ustanowienia  ograniczonego  prawa  rzeczowego  stosuje  się,  z  wyjątkami 

określonymi  przez  ustawę,  odpowiednio  przepisy  o  przeniesieniu  własności  (Art.  245.  §1. 
KC).  Można  jednak  w  przypadku  nieruchomości  pominąć  przepisy  o  niedopuszczalności 
warunków i terminów (§2). Tzn. można oddać lokal w użytkowanie na swoich warunkach i 
na  pewien  czas,  określony  w  umowie.  W  przeciwieństwie  do  przeniesienia  własności 
nieruchomości,  forma  notarialna  potrzebna  jest    tylko  dla  oświadczenia  woli  właściciela, 
który prawo ustanawia. 

Do  przeniesienia  OPR  na  nieruchomości  potrzebna  jest  umowa  pomiędzy 

uprawnionym  a  nabywcą  i  akt  notarialny,  jeżeli  był  takowy  sporządzony  dla  poprzedniego 
OPR  (Art.  2451.  KC).  Uprawnionym  jest  poprzedni  podmiot  OPR  (a  niekoniecznie 
właściciel).  Uprawniony  może  się  zrzec  OPR  i  składa  w  tym  celu  oświadczenie 
właścicielowi. W  takim  przypadku,  prawo  to  wygasa  (Art.  246.  §1  KC).  Oczywiście,  jeżeli 
dla  ustanowienia  OPR  został  sporządzony  akt  notarialny  i  wpis  w  księdze  wieczystej,  do 
zrzeczenia się prawa konieczny jest analogiczny akt i wykreślenie wpisu (§2). 

OPR wygasa, jeżeli przejdzie na właściciela lub podmiot tego prawa nabędzie rzecz na 

własność (Art. 247. KC). 

Jeżeli  kilka  OPR  obciąża  tę  samą  rzecz,  prawo  powstałe  później  nie  może  być 

wykonywane  z  uszczerbkiem  dla  prawa  powstałego  wcześniej  (Art.  249.  §1.  KC). 
Pierwszeństwo OPR może być jednak zmienione na podstawie umowy pomiędzy podmiotami 
praw. Z uwzględnieniem, rzecz jasna, wszystkich cyrków z księgami wieczystymi (Art. 250. 
§1, 2. KC). 

Użytkowanie 
Polega  na  prawie  do  używania  rzeczy  i  czerpania  z  niej  pożytków  (Art.  252.  KC).  Można 
ograniczyć zakres poprzez wyłączenie niektórych pożytków, a w przypadku nieruchomości, 
ograniczyć  użytkowanie  do  jej  oznaczonej  części  (Art.  253.  §1  ,2.  KC).  Użytkowanie  jest 
niezbywalne (Art. 254. KC). 

Jeżeli użytkowanie nie jest wykonywane przez lat dziesięć, wygasa. 

Użytkownik  jest  zobowiązany  do  używania  rzeczy  zgodnie  z  zasadami  prawidłowej 

gospodarki.  Ponosi  ciężary,  które,  zgodnie  z  prawidłową  gospodarką,  powinny  być 
pokrywane  z  pożytków.  Powinien  też  ponosić  ciężar  wszystkich  nakładów  na  rzecz 
(Właściciel, jeżeli takie nakłady poczynił, ma prawo domagać się zwrotu). Jest obowiązany 
do  dokonywania  napraw  związanych  ze  zwykłym  korzystaniem,  w  przypadku  konieczności 
innych napraw, powinien zawiadomić właściciela. 

Przedmiotem użytkowania mogą być także prawa. 

Zastaw 

Powstaje  w  celu  zabezpieczenia  oznaczonej  wierzytelności.  Na  mocy  zastawu 

wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy, bez względu na to, czyją stała się 
własnością  i  z  pierwszeństwem  przed    wierzycielami  osobistymi  właściciela  (Art.  306.  §1. 
KC).  Do  ustanowienia  zastawu  potrzebna  jest  umowa  między  wierzycielem  a  właścicielem 
oraz wydanie rzeczy wierzycielowi lub osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły (Art. 307. 
§1. KC). 

Odpowiednio stosuje się przepisy o nabyciu własności od osoby nieuprawnionej. 
Zastaw  ma  pierwszeństwo  przed  prawami  rzeczowymi  powstałymi  wcześniej,  chyba 

że zastawnik działa w złej wierze (Art. 310. KC). 

Zastawca  ma  prawo  zbyć  lub  obciążyć  przedmiot  zastawu  przed  wygaśnięciem 

zastawu (Art. 311. KC). W razie sprzedaży rzeczy zastaw przechodzi na uzyskaną cenę (Art. 
321. §2. KC). 

Zastawnik  może  dochodzić  zaspokojenia  z  rzeczy  bez  względu  na  ograniczenie 

odpowiedzialności dłużnika wynikające z prawa spadkowego. 

Zastawnik, któremu rzecz została wydana, powinien czuwać nad jej zachowaniem. Po 

wygaśnięciu zastawu powinien zwrócić rzecz zastawcy. 

Jeżeli rzecz przynosi pożytki, zastawnik pobiera je i odlicza od kwoty wierzytelności. 

Przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem pociąga przeniesienie zastawu. 

Jeżeli  zastaw  został  wyłączony,  wygasa  (Art.  323.  §1.  KC).  Zastaw  nie  może  być 
przeniesiony bez wierzytelności (§2). 

Jeżeli  zastawnik  zwróci  rzecz  zastawcy,  zastaw  wygasa,  chyba  że  wierzytelność  jest 

obciążona prawem osoby trzeciej (Art. 325 §1, 2. KC). 

Przedmiotem zastawu mogą być również prawa, jeżeli są zbywalne (Art. 327. KC) 

Służebność 

Dotyczy nieruchomości. 
Rodzaje: 

-gruntowa 

-osobista. 

Służebność  gruntowa  polega  na  tym,  że  albo  osoba  uprawniona  (właściciel  innej 

nieruchomości)  może  korzystać  w  oznaczonym  zakresie  z  nieruchomości  obciążonej  (np. 
prawo  przejazdu,  składowania,  pobierania  wody,  etc.)  albo  też  osoba  uprawniona  żąda  od 
właściciela  nieruchomości obciążonej niewykonywania oznaczonych działań wynikających z 
prawa własności (Art. 285. §1 KC). Może to mieć na celu jedynie zwiększenie użyteczności 
nieruchomości tzw. władnącej czyli należącej do posiadacza prawa służebności (§2). 

Służebność  osobista  jest  analogiem,  ale  jest  na  rzecz  osoby  fizycznej,  a  nie 

nieruchomości  władnącej  (Art.  296.  KC).  Przepisy  stosuje  się  odpowiednio.  Służebności 
osobiste  wygasają  najpóźniej  z  dniem  śmierci  uprawnionego.  Są  niezbywalne.  Nie  można 
przenieść uprawnienia do ich wykonywania. Nie można jej nabyć przez zasiedzenie. 

Służebność osobista może dotyczyć np. mieszkania. Wtedy uprawniony może przyjąć 

do  mieszkania  współmałżonka,  dzieci  małoletnie  i  osoby,  będące  na  jego  utrzymaniu  albo 
potrzebne  przy  utrzymywaniu  gospodarstwa  domowego.  Dzieci  przyjęte  jako  małoletnie, 
mogą pozostać w mieszkaniu po uzyskaniu pełnoletniości (Art. 301. §1. KC). Można zawrzeć 
umowę, że po śmierci uprawnionego, służebność przysługiwać będzie małżonkowi, rodzicom 
i dzieciom (§2). 

53. Posiadanie 

Posiadanie polega na sprawowaniu rzeczywistego władztwa nad rzeczą. 

Posiadaczem  rzeczy  jest  zarówno  ten,  kto  nią  faktycznie  włada,  jak  właściciel  (posiadacz 
samoistny),  jak  i  ten,  kto  nią  faktycznie  włada  jak  użytkownik,  zastawnik,  najemca, 
dzierżawca itp. (posiadacz zależny) (Art.. 336. KC). 

Posiadacz  samoistny  nie  traci  posiadania  przez  to,  że  oddaje  drugiemu  rzecz  w 

posiadanie zależne (Art. 337. KC). 

Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym 

(Art.  339.  KC).  Domniemywa  się  ciągłość  posiadania(Art.  340.  KC).  Domniemywa  się,  że 
posiadanie  jest  zgodne  ze  stanem  prawnym  (np.,  że  posiadacz  jest  właścicielem)  (Art.  341. 
KC). Domniemywa się, że posiadacz jest w dobrej wierze. 

Nie wolno naruszać stanu posiadania. Posiadacz może zastosować obronę konieczną, 

ażeby odeprzeć samowolne naruszenie stanu posiadania ( art. 342., 343. §1. KC). Posiadacz 
nieruchomości  może  niezwłocznie  po  samowolnym  naruszeniu  posiadania  przywrócić 
własnym działaniem stan poprzedni, bez stosowania przemocy. Właściciel rzeczy ruchomej, o 
ile  grozi  mu  niepowetowana  strata,  może  zastosować  niezbędną  samopomoc  (Art.  343.  §2. 
KC). Przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie i temu, na czyją korzyść nastąpiło, 
przysługuje  posiadaczowi  roszczenie  o  przywrócenie  stanu  poprzedniego,  niezależnie  od 
dobrej wiary i zgodności ze stanem prawnym (Art. 344. §1. KC). Roszczenie wygasa po roku, 
o ile nie jest dochodzone (§2). 

Przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy (dokumentów, środków etc.) 

(Art. 348. KC). 

Jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym, przeniesienie posiadania samoistnego 

następuje poprzez umowę między stronami i zawiadomienie posiadacza zależnego (Art. 350. 
KC) 

54. Źródła zobowiązań 

Art. 353. §1. KC. Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika 

świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. 

§2. Świadczenie może polegać na działaniu lub zaniechaniu. 

Stronom przysługuje dowolność w ułożeniu stosunku prawnego, byle jego treść i cel 

nie  sprzeciwiały  się  naturze  stosunku,  były  zgodne  z  prawem  i  zasadami  współżycia 
społecznego (Art. 3531. KC). Świadczenie może przyjmować bardzo różne formy: pieniężną, 

formę  usługi,  wydania  rzeczy  etc.  Wierzycielowi  przysługuje  prawo  przymusowego 
wyegzekwowania świadczenia. 

Dłużnik  powinien  wykonać  zobowiązanie  zgodnie  z  jego  treścią  i  w  sposób 

odpowiadający jego celom, zasadom współżycia społecznego a także ewentualnym normom 
zwyczajowym (Art. 354. §1. KC), w ten sam sposób winien współdziałać wierzyciel (§2). 

Zasada  należytej  staranności  –  dłużnik  zobowiązany  jest  do  staranności  ogólnie 

wymaganej w stosunkach danego rodzaju. Określa się ją w zakresie wykonywanego przezeń 
zawodu przy uwzględnieniu charakteru zawodowego owej działalności (Art. 355 §1, 2 KC). 

Źródła zobowiązań 

-

Czynności prawne np. umowy. 

-

Czyny niedozwolone, w wyniku których powstaje szkoda (zobowiązanie polega 
wówczas na naprawieniu szkody lub rekompensaty). 

-

Akty  administracyjne  (np.  płacenie  podatków,  obowiązek  obrony,  świadczenia 
na rzecz usuwania skutków klęski żywiołowej itp.). 

-

Inne, np. bezpodstawne wzbogacenie, prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. 

W przypadku szkody, naprawienie powinno nastąpić według wyboru poszkodowanego 

–  poprzez  przywrócenie  stanu  poprzedniego  bądź  w  formie  rekompensaty  pieniężnej  (Art. 
363.  §1.  KC).  Jeżeli  poszkodowany  przyczynił  się  do  powstania  lub  zwiększenia  szkody, 
obowiązek  jej  naprawienia  ulega  odpowiedniemu  zmniejszeniu  stosownie  do  stopnia  winy 
każdej ze stron (Art. 362. KC). 

Zobowiązanie przemienne – dłużnik jest zobowiązany do spełnienia jednego z kilku 

świadczeń.  Wybór  świadczenia  należy  do  dłużnika,  chyba  że  czynność  prawna,  przepisy 
prawa  lub  okoliczności  stanowią  inaczej  (Art.  365.  §1.  KC). Wyboru  dokonuje  się  poprzez 
złożenie  oświadczenia  stronie  przeciwnej  lub  przez  spełnienie  świadczenia  (§2).  Strona 
przeciwna  ma  prawo  wyznaczyć  termin  dokonania  wyboru,  po  którym  prawo  to  na  nią 
przechodzi (§3). 

Zobowiązanie solidarne 
-Zobowiązanie może obejmować kilku dłużników w ten sposób, że wierzyciel może 

żądać  całości  lub  części  świadczenia  od  wszystkich  łącznie,  od  kilku  lub  od  każdego  z 
osobna,  a  zaspokojenie  wierzyciela  przez  któregokolwiek  z  nich,  zwalnia  pozostałych  (Art. 
366. §1. KC). Aż do całkowitego zaspokojenia zobowiązanie obejmuje wszystkich dłużników 
(§2). Solidarność dłużników. 

-Kilku  wierzycieli  może  być  uprawnionych  w  ten  sposób,  że  dłużnik  może  spełnić 

całe świadczenie do rąk jednego z wierzycieli, a przez to dług wygasa względem wszystkich 
(Art.  367.  §1.  KC).  Przy  tym  dłużnik  może  wybrać,  do  rąk  którego  z  wierzycieli  spełni 
świadczenie,  chyba  że  jeden  z  nich  wytoczy  powództwo,  wtedy  świadczenie  powinno  być 
spełnione do jego rąk (§2). Solidarność wierzycieli. 

Zobowiązanie  może  być  solidarne,  choćby  każdy  z  dłużników  był  zobowiązany  w 

inny  sposób  lub  zobowiązanie  względem  każdego  z  wierzycieli  było  innego  rodzaju  (Art. 
368. KC). Zobowiązanie jest solidarne, jeżeli wynika to z ustawy lub czynności prawnej (Art. 
369. KC). 

Świadczenia  spełniane  przez  jednego  z  dłużników  solidarnych  nie  mogą  zaszkodzić 

pozostałym (Art. 371. KC). 

Wierzyciel  ma  prawo  zwolnić  z  długu  jednego  z  dłużników  solidarnych,  a  ten  ma 

prawo zrzec się solidarności. Nie ma to skutków względem pozostałych (Art. 373. KC). Ma 
jednak skutki zwłoka względem jednego z dłużników (Art. 374. §2. KC). 

Dłużnik  solidarny,  który  spełnił  świadczenie  może  się  ubiegać  o  zwrot  od 

współdłużników  na  podstawie  istniejącego  między  nimi  stosunku  prawnego.  Domniemywa 
się,  że  części  są  równe  (Art.  376.  §1.  KC).  Jeżeli  któryś  ze  współdłużników  jest 
niewypłacalny, jego część rozkłada się równo na pozostałych (§2). 

Analogicznie w przypadku solidarności wierzycieli. 

Zobowiązania podzielne i niepodzielne 

Świadczenie  jest  podzielne,  jeśli  może  być  spełnione  częściowo  bez  istotnej  zmiany 

przedmiotu lub wartości (Art. 379. §2. KC). 

Jeżeli jest kilku dłużników lub kilku wierzycieli, a świadczenie jest podzielne, dług i 

wierzytelność  rozkłada  się  na  tyle  części,  ilu  jest  dłużników  /  wierzycieli.  Jeżeli  z 
okoliczności nie wynika inaczej, części są równe (Art. 379. §1. KC). 

Jeżeli  świadczenie  nie  jest  podzielne,  jest  niepodzielne.  Dłużnicy  zobowiązani  do 

takiego świadczenia, są za nie odpowiedzialni jak solidarni (Art. 380. §1. KC). Ze wszystkimi 
tego konsekwencjami. 

Jeżeli  jest  kilku  wierzycieli  świadczenia  niepodzielnego,  każdy  z  nich  może  żądać 

spełnienia  całego  świadczenia  (Art.  381.  §1.  KC).  Przy  tym  zwolnienie  z  długu  przez 
któregokolwiek z wierzycieli nie ma skutków względem pozostałych. 

Wykonanie zobowiązania 

Wierzyciel nie może nie przyjąć świadczenia częściowego, choćby cała wierzytelność 

była  już  wymagalna,  chyba  że  przyjęcie  naruszałoby  jego  uzasadniony  interes.  (Art.  450. 
KC). 

Jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne 

świadczenie, zobowiązanie wygasa (Art. 453. KC). 

Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości 

zobowiązania,  świadczenie  powinno  być  spełnione  niezwłocznie  po  wezwaniu  dłużnika  do 
wykonania (Art. 455. KC). 

Jeżeli  dłużnik  stał  się  niewypłacalny  lub  wskutek  okoliczności,  za  które  ponosi 

odpowiedzialność, zabezpieczenie wierzytelności znacznie się zmniejszyło, wierzyciel może 
żądać spełnienia świadczenia bez względu na zastrzeżony termin (Art. 458. KC). 

Skutki niewykonania zobowiązań 
Dłużnik jest zobowiązany naprawić szkody wynikłe z niewykonania lub nienależytego 

wykonania zobowiązania (Art. 471. KC). Jest też odpowiedzialny za niezachowanie należytej 
staranności (Art. 472 KC). Jest bezwzględnie odpowiedzialny za wszelkie szkody umyślne. 

Jeżeli  świadczenie  stało  się  niemożliwe  do  wykonania  bez  winy  dłużnika, 

zobowiązanie wygasa (Art. 475 §1). 

Jeżeli  przedmiot  świadczenia  został  zbyty,  utracony  lub  uszkodzony,  dłużnik  jest 

zobowiązany wydać wszystko, co otrzymał  w zamian lub jako naprawienie szkody (§2). 

W  razie  zwłoki  dłużnika,  wierzyciel  może  żądać  oprócz  wykonania  zobowiązania, 

naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki (Art. 477. §1 KC). 

Można  zastrzec  w  umowie,  że  naprawienie  szkody  wynikłej  z  niewykonania  lub 

nienależytego  wykonania  zobowiązania  niepieniężnego  nastąpi  w  formie  pieniężnej  –  kara 
umowna (Art. 483. §1. KC), dłużnik nie może się jednak bez zgody wierzyciela zwolnić ze 
zobowiązania  przez  zapłacenie  kary  umownej  (§2). Wysokość  kary  umownej  nie  zależy  od 
wynikłej  szkody,  a  jedynie  od  treści  umowy  (Art.  484.  §1.  KC).  Dłużnik  może  żądać 
zmniejszenia kary umownej, gdy zobowiązanie zostało w większości wykonane, lub jest ona 
rażąco wygórowana (§2). 

55. Zasady odpowiedzialności w prawie cywilnym 

• odpowiedzialność  prawna  =  obowiązek  ponoszenia  przewidzianych  przez  prawo 

niekorzystnych skutków zachowania własnego lub innych osób 

• odpowiedzialność cywilna ma formę majątkową i jej konsekwencje mogą dotknąć tylko 

mienia osoby odpowiedzialnej 

• odpowiedzialność cywilna zachodzi tylko wtedy gdy zachodzi szkoda 

- przybiera postać obowiązku naprawienia szkody 

• w zależności od źródła odpowiedzialności występować może: 

- odpowiedzialność  deliktowa  =  z  tytułu  czynów  niedozwolonych  –  powstaje  w 

przypadku  wyrządzenia  szkody,  gdy  strony  nie  były  do  momentu  powstania 
szkody związane stosunkiem prawnym 

= przesłanki: 

a). szkoda 

b). czyn sprawcy noszący znamiona winy 

c). związek między szkodą a czynem 

= dowieść winy musi poszkodowany = ciężar dowodu 

- odpowiedzialność  kontraktowa  (umowna)  =  konsekwencja  niewykonania  lub 

nienależytego wykonania umowy 

= przesłanki: 

a). zobowiązanie między wierzycielem a dłużnikiem 

b). szkoda wierzyciela 

c). adekwatny związek przyczynowy między niewykonaniem zobowiązania a 

szkodą wyrządzoną 

d). Zachowanie dłużnika musi być zawinione 

= to dłużnik musi dowieść, że jego czyny były niezawinione 

• odpowiedzialność może być oparta na zasadzie: 

- winy (odp. deliktowa) 
- ryzyka 

= przesłanki: 

a). siła wyższa 

b). szkoda z winy poszkodowanego 

c). wyłączna wina osoby trzeciej 

- słuszności = gdy sprawca z powodu wieku, choroby psychicznej lub upośledzenia 

umysłowego nie może odpowiadać za swoje czyny, poszkodowany może zwrócić 
się o naprawienie szkody do opiekuna ustawowego lub kuratora tej osoby 

- współżycia społecznego 

56. Pojęcie szkody i jej naprawienia 

• szkoda  =  uszczerbek  w  obecnym  i  przyszłym  majątku,  jakiego  poszkodowany  doznaje 

wbrew swojej woli 

- szkodę  stanowi  różnica  między  dwoma  stanami  majątkowymi:  tym  po 

wyrządzeniu szkody i tym, który istniał, gdyby szkody nie wyrządzono 

• szkoda majątkowa obejmuje dwa elementy: 

- strata = efektywny uszczerbek pomniejszający majątek poszkodowanego 
- utracony zysk = korzyści jakie poszkodowany byłby osiągnął, gdyby mu szkody 

nie wyrządzono 

• wśród szkód majątkowych wyróżnia się jeszcze: 

- szkody na mieniu = majątkowe 
- szkody na osobie = niemajątkowe 

• zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę = wyrównanie szkody niemajątkowej 
• wysokość szkody może być zgodnie ustalona przez zainteresowanych lub sprecyzowana 

przez sąd w toku procesu 

- jeżeli ustalenie szkody jest niemożliwe lub poważnie utrudnione sąd może ustalić 

tę wysokość, opierając się na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy 

- ustalanie wartości: 

= wartość rynkowa 

= wartość szczególna 

= wartość emocjonalna 

• określenie wartości szkody następuje w chwili jej naprawiania, nie w chwili powstania 
• podstawą odpowiedzialności za szkodę może być umowa – np. ubezpieczenia 
• podstawą  odpowiedzialności  za  szkodę  jest  najczęściej  ustawa,  która  łączy  obowiązek 

naprawienia  szkody  z  rozmaitymi  zdarzeniami,  a  przede  wszystkim  z  czynami 
niedozwolonymi  (odpowiedzialność  deliktowa)  i  z  niewykonaniem  lub  nienależytym 
wykonaniem umowy (odpowiedzialność kontraktowa) 

• naprawienie szkody może nastąpić przez: 

- przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego 
- zapłatę odszkodowania 

• wybór sposobu naprawienia szkody należy do poszkodowanego 
• wysokość odszkodowania ma odpowiadać wysokości szkody 
• odszkodowanie  ulega  zmniejszeniu  w  razie  przyczynienia  się  poszkodowanego  do 

powstania szkody 

• w przypadku osób fizycznych sąd może obniżyć wysokość odszkodowania ze względu na 

stan  majątkowy  poszkodowanego  lub  osoby  odpowiadającej  za  szkodę,  jeżeli  wymagają 
tego zasady współżycia społecznego 

- dotyczy to tylko szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym 

• naprawienie  szkody  na  osobie  obejmuje  wyrównanie  wszelkich  kosztów  wynikłych  z 

uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, np. kosztów leczenia utraconych zarobków itp. 

• zadośćuczynienie za krzywdę przysługuje tylko w nielicznych, wyraźnie przewidzianych 

przepisami wypadkach, a mianowicie w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju 
zdrowia, pozbawienia wolności oraz nakłonienia człowieka za pomocą podstępu, gwałtu 
lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu, a także w razie 
naruszenia dóbr osobistych 

- wysokość  przynależnej  kwoty  zależy  od  uznania  sądu,  który  bierze  pod  uwagę 

rodzaj cierpień doznanych przez poszkodowanego i ich natężenie 

• w  razie  śmierci  poszkodowanego  sąd  może  przyznać  najbliższym  członkom  rodziny 

odpowiednie odszkodowanie, jeśli nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej 

57.  Podstawowe  elementy  prawa  rodzinnego,  w  tym  małżeństwo,  sposób  zawierania  i 
rozwiązywania oraz stosunki między dziecmi a rodzicami 

1) małżeństwo  cywilne  –  zawierane  jest  przed  kierownikiem  urzędu  stanu 

cywilnego( jest to jedna z dwóch równorzędnych form zawierania małżeństwa – 2 to 
małżeństwo konkordatowe – o tym dalej) 

Przesłanki zawarcie małżeństwa: 

- różnica płci -> wyklucza pary homosko-gejowskie( niech to szlag:P ) 
- jednoczesna obecność nupturientów( taki rodzaj antylopy w Afryce) w USC 
- zgodne oświadczenie 
- udział kierownika USC 

Jeżeli którakolwiek  tych przesłanek nie zostanie zachowana to małżeństwo jest nieważne. 

Zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika 
Z  ważnych  powodów  sąd  może  zezwolić,  żeby  oświadczenie  o  wstąpieniu  w  związek 
małżeński lub oświadczenie woli jednoczesnego zawarcia małżeństwa podlegającego prawu 
polskiemu, zostało zawarte przez pełnomocnika. 

Kumulatywne przesłanki zawarcia małżeństwa przez pełnomocnika: 

- występują powody do zawarcia małżeństwa w tej formie 
- zezwolenie sadu na zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika 
- udzielenie pełnomocnictwa na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym, z 

wyróżnieniem osoby, z którą małżeństwo ma być zawarte 

Akt małżeństwa 

Małżeństwo  następuje  w  dowolnie  wybranym  przez  nupturientow  USC  ->  Kasiowo 
Bombrychowy referat bodajże, a jeśli mi się popierdoliło( a przy okazji wiecie ze word ma w 

swoim słowniku takie słowo jak popierdoliło? Pod wrażeniem jestem, ze mi wordzisko błąd 
w owym wyrazie poprawił), cóż zaszlachtujcie mnie:P 

Małżeństwo  powinno  być  zawarte  w  USC,  publicznie  i  uroczyście,  w  obecności  dwóch 
pełnoletnich świadków. 

Jeżeli zawarcie małżeństwa następuje poza lokalem USC, to w miejscu zawarcia małżeństwa 
sporządza  się  protokół  stwierdzający  złożenie  oświadczeń  przez  przyszłych  małżonków  o 
wstąpieniu  w  związek  małżeński.  Protokół  po  podpisaniu  przez  małżonków,  świadków  i 
wodza USC stanowi podstawę do sporządzenia aktu USC . 

Ceremonia: 

Wódz USC zapytuje się mężczyznę i kobietę czy zamierzają wstąpić w związek małżeński . 
Gdy  gnoje(  miało  być  oboje,  ale  błąd  zrobiłem  w  tym  słowie  i  word  poprawił  na  to  co 
aktualnie widzicie, ma poczucie humoru wordzisko nie?;)) odpowiedzą twierdząco, bonzo z 
USC wzywa ich do złożenia oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński oraz oświadczeń 
w sprawie nazwiska małżonków i dzieci. 

Każda  z  osób  zawierających  małżeństwo  składa  oświadczenie  o  wstąpieniu  w  związek 
małżeński,  powtarzając  za  szeryfem  z  USC  treść  oświadczenia  lub  odczytując  je  na  głos. 
Następnie szeryf ogłasza, że małżeństwo zostało zawarte. Akt zawarcia małżeństwa sporządza 
się niezwłocznie po jego zawarciu. 

II)

Pozbawienie władzy rodzicielskiej 

Jeżeli  władza  rodzicielska  nie  może  być  wykonywana  z  powodu  trwałej  przeszkody  albo 
jeżeli rodzice nadużywają władzy lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki, wtedy sąd 
opiekuńczy pozbawia rodziców władzy rodzicielskiej. 

Trzy przyczyny: 

A) trwała przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej 
B) nadużywanie przez rodziców władzy 
C) zaniedbywanie przez rodziców swych obowiązków względem dziecka 

A) Polega na całkowitym braku kontaktu rodziców z dzieckiem przez okres czasu trudny 

do przewidzenia bądź możliwy do przewidzenia, ale długotrwały, np. dożywotnie lub 
wieloletnie kary więzienia. 

B) Np.  wykorzystywanie  dziecka  do  czynów  nierządnych  uprawianie  prostytucji, 

znęcanie się nad dzieckiem 

C) Tylko  rażące  zaniedbywanie  obowiązków  rodzicielskich  może  prowadzić  do 

pozbawienia  władzy  rodzicielskiej.  Chodzi  tutaj  o  trwały  akt.  Ocena  czy 
zaniedbywanie  jest  rażące  dokonywana  jest  w  kontekście  dobra  dziecka  i  interesu 
społecznego np. alkoholizm i narkomania. 

III)

Zawieszenie władzy rodzicielskiej 

W  razie  przemijającej  przeszkody  w  wykonywaniu  władzy  rodzicielskiej  sąd  opiekuńczy 
może  orzec  jej  zawieszenia.  Dopuszczalne  jest  wtedy,  gdy  rodzice,  którzy  chcą  sprawować 
władze  rodzicielską,  nie  sprawują  jej  wobec  istniejących  w  tym  względzie  przemijających 
przeszkód,  którym  nie  mogą  się  przeciwstawiać(  sąd  może,  ale  nie  musi  zawieszać  władzy 
rodzicielskiej,  powinien  kierować  się  dobrem  dziecka  i  interesem  społecznym) W  wypadku 
zawieszenia władzy rodzicielskiej istnieje ona nadal, jednak w okresie zawieszenia nie może 
być wykonywana. Zostanie ono uchylone, gdy przemijająca przyczyna takiego stanu będzie 
zlikwidowana. 

IV)

Ograniczenie 

Może nastąpić na skutek: 

A) orzeczenia sądu 
B) ingerencji sądu w wykonywaniu władzy rodzicielskiej 
C) jeżeli władzy rodzicielskiej podlega dziecko ubezwłasnowolnione całkowicie. 

A) władza  rodzicielska  przysługuje  obojgu  rodziców    pozostającym  w  związku 

małżeńskim,  lecz  żyjącym  w  rozłące,  sąd  może  powierzyć  władzę  rodzicielską 
jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską 2 do określonych obowiązków i 
uprawnień w stosunku do dziecka. 

B) Nie  jest  określone  przez  ustawodawcę  jako  ograniczenie  władzy  rodzicielskiej, 

jednakże do tego się sprowadza. Jeżeli dobro dziecko jest zagrożone, sąd opiekuńczy 
wyda  odpowiednie  zarządzenie. Akt  ten  jest  uzależniony  od  przyczyn  nienależytego 
wykorzystywania  władzy  rodzicielskiej,  zmierza  do  usunięcia  wszelkiego  rodzaju 
zagrożeń dla dobra dziecka, bez względu   czy trudności są zawinione prze rodziców. 
Zarządzenie  jest  represja  w  stosunku  do  rodziców,  ale  ma  na  celu  jedynie  ochronę 
dziecka. 

PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE 

Podstawowymi  aktami  prawnymi,  który  normują  stosunki  wynikające  z  małżeństwa  i 
pokrewieństwa oraz opieki nad małoletnim czy ubezwłasnowolnionymi jest Kodeks rodzinny 
i opiekuńczy  z 25.02.1964 roku oraz  prawo o aktach stanu cywilnego z dn.29.09.1986 r. 

ZAWARCIE MAŁZEŃSTWA 

Małżeństwo  –  w  świetle    prawa  to  trwały,  równoprawny  związek  mężczyzny  i  kobiety, 
powstający  w  sposób  uregulowany  normami  prawnymi  oraz  powodujący  określone  nimi 
skutki. 

Małżeństwo  powinno  być  zawarte  przed  kierownikiem  urzędu  stanu  cywilnego  albo 
duchownym.  Dochodzi  do  skutku,  gdy  kobieta  i  mężczyzna  jednocześnie  obecni  złożą 
oświadczenia, że wstępują w związek małżeński. 

Dowodem na to, że małżeństwo zostało zawarte jest akt małżeństwa.  Zostaje on sporządzony 
przez  kierownika  urzędu  stanu  cywilnego  niezwłocznie  po  złożeniu  oświadczenia    lub 
otrzymaniu zawiadomienia o zawarciu małżeństwa  w formie religijnej. 

Do aktu małżeńskiego wpisuje się: 

• Nazwiska  i  imiona  osób  zawierających  małżeństwa,  ich  nazwiska  rodowe  i  stan 

cywilny, Miejsce i data urodzenia i miejsca zamieszkania 

• Miejsce i data zawarcia małżeństwa 
• Nazwiska  i  imiona  oraz  nazwiska  rodowe  rodziców,  każdej  z  osób  zawierających 

małżeństwo 

• Nazwiska i imiona świadków 
• Nazwisko, które będą nosić osoby zawierające małżeństwo, oraz nazwisko, jakie będą 

nosić dzieci zrodzone z tego małżeństwa 

• Stwierdzenie,  że  osoby  zawierające  małżeństwo  złożyły  zgodne  oświadczenia  o 

wstąpieniu w związek małżeński. 

Aby  do  małżeństwa  mogło  dojść  należy  spełnić  kilka  czynności.  Po  pierwsze  należy  na  co 
najmniej  miesiąc  przed  ustalona  datą  zawarcia  związku  małżeńskiego  złożyć  kierownikowi 
urzędu: 

• Oświadczenie,  iż  nie  wiedzą  o  zaistnieniu  okoliczności,  które  w  świetle  prawa 

uniemożliwiają zawarcie związku małżeńskiego 

• Skrócone odpisy aktów urodzenia 
• W  przypadku,  gdyby  chcieli  zawrzeć  małżeństwo  w  urzędzie  stanu  cywilnego  w  

okręgu,  w którym nie mieszkają potwierdzenie miejsca zamieszkania lub  zezwolenie 
organu  nadzorującego  urząd  stanu  cywilnego,  w  którego  okręgu  mieszka  któreś  z 
nich. 

• W  przypadku,  gdyby  któreś  z  nich  było  poprzednio  pozostawało  w  związku 

małżeńskim  (wdowcy,  rozwiedzeni  lub  osoby,  których  małżeństwo  zostało 
unieważnione) dokumenty świadczące o ustaniu poprzedniego małżeństwa. 

• Osoby,  które  nie  maja  jeszcze  prawa  do  zawarcia  związku  małżeńskiego,  czyli 

kobiety  i  mężczyźni  poniżej  18  lat,  muszą  posiadać  zezwolenie  na  zawarcie 
małżeństwa  wydane  przez  sąd.  Kobieta  musi  jednak  mieć  ukończone  16  lat  .  Odpis 
postanowienia sądu należy złożyć kierownikowi. 

• Przed  samym  zawarciem  związku  małżeńskiego  kierownik  urzędu  stanu  cywilnego 

zobowiązany  jest  sprawdzić  tożsamość  osób  zawierających  małżeństwo,  więc 
potrzebne są dowody tożsamości. Oświadczenie  o zawarciu małżeństwa może złożyć 
pełnomocnik. 

Przeszkody małżeńskie, małżeństwa nie mogą zawrzeć osoby 

• Ubezwłasnowolnione 
• Pozostające w innym związku małżeńskim 
• Poniżej 18 lat kobiety i mężczyźni, chyba że posiadają zezwolenie sądu 
• Chore  psychicznie  lub  dotknięte  choroba  umysłową(  w  tym  przypadku  jeśli  choroba 

nie  zagraża  małżeństwu  lub  zdrowiu  potomstwa  sąd  może  zezwolić  na  zawarcie 
związku) 

• Krewni w linii prostej tzn. pomiędzy rodzeństwem, mężczyzna z babka, matką, córką, 

wnuczką itd., w przypadku kobiety – z ojcem, synem dziadkiem itd. 

• Przysposabiającym i przysposobionym 
• Powinowatymi w linii prostej, czyli miedzy synową a teściem, macocha i pasierbem 

itp.  Jednak    z  ważnych  powodów  małżeństwo  pomiędzy  tymi  osobami  może  być 
zawarte za zezwoleniem sądu. 

USTANIE MAŁŻEŃSTWA 

Normalnym powodem ustania jest śmierć jednego z małżonków. Ustanie małżeństwa nastąpić 
może poprzez rozwód lub unieważnienie. 

1.  Jeśli  chodzi  o  unieważnienie  to  może  ono  nastąpić,  jeżeli  zaistniały  tzw.  Przeszkody 
małżeńskie.  Dokładne  powody  unieważnienia  zawarte  są  w  Kodeksie  Rodzinnym  i 
Opiekuńczym w art. 10 – 22. 

2. Rozwód orzeczony jest przez sąd wojewódzki  wtedy, jeśli nastąpi trwały i zupełny rozkład  
pożycia. Musi się to stać za obopólną zgodą małżonków. 

Nie zawsze jednak może być orzeczony. Przeszkody: 

• jeśli w wyniku rozwodu miałoby ucierpieć dobro małoletnich dzieci 
• jedno z małżonków nie wyraża zgody na rozwód 

Orzekając rozwód sąd określa, który z małżonków jest winny rozpadu małżeństwa. Jednak za 
obopólną  zgodą  małżonków  sąd  zaniecha  orzeczenia  o  winie.    Rozwiedziony  uznany  za 
niewinnego  rozpadu  małżeństwa  ma  prawo  domagać  się  od  współmałżonka    środków 
utrzymania.  Sąd  rozstrzyga  także  o  władzy  rodzicielskiej  nad  małoletnimi  dziećmi  oraz  o 
obowiązku ponoszenia kosztów  utrzymywania  dziecka przez każdego z małżonków. 

Kościół  katolicki  nie  uznaje  rozwodów,  dopuszcza  możliwość  separacji  i  unieważnienia.  
Separacja  polega  na  zwolnieniu  małżonków  od  obowiązku  wspólnego  pożycia,  bez 
naruszania węzła małżeńskiego. O separacji orzeka sąd na zgodnie żądanie małżonków. 

PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE 

V)

Przysposobienie 

VI)

Przez przysposobienie powstaje miedzy przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek 
jak pomiędzy rodzicami a   dziećmi. 

Przysposobić  może  osoba  mająca  pełną  zdolność  do  czynności  prawnych,  jeżeli  istnieje 
przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego. 

Przysposobienie następuje przez orzeczenie sądu   opiekuńczego. Przysposobić można tylko 
osoba  małoletnią.  Celem  przysposobienia  jest  stworzenia  takich  więzi  prawnych  i 
faktycznych,  jakie  istnieją  w  rodzinie  naturalnej.  Z  wnioskiem  o  przysposobienie  wystąpić 
może jedna osoba lub wspólnie małżonkowie. 

Rodzice  przysposabianego  mogą  wyrazić  zgodę  na  adopcję  wskazując  przysposabiającego 
lub blankietowo tzn. zgodę na przysposobienie w przyszłości przez nieznaną osobę. 

Do przysposobienia potrzebna jest   zgoda rodziców przysposabianego, chyba że zostali oni 
pozbawieni  władzy  rodzicielskiej  lub  są  nieznani,  lub  porozumienie  się  z  nimi  na  potyka 
trudne do przezwyciężenia przeszkody. Nie jest też potrzebna zgoda ojca, jeżeli jego ojcostwo 
zostało ustalone przez sąd, a władza rodzicielska nie została mu przyznana. Wymagana jest 
także zgoda przysposabianego, który ukończył 13 lat, a jeśli dziecko znajduje się pod opieką  
- zgoda opiekuna. 

Stosunek przysposobienia w odróżnieniu od pokrewieństwa może być przez sąd rozwiązany, 
jednak  tylko  w  szczególnych,  drastycznych  przypadkach.  Nie  ma  takiej  możliwości,  gdy 
orzeczono przysposobienie na podstawie zgody blankietowej. 

Ustalenie ojcostwa 

Jeżeli dziecko urodzi się w czasie trwania małżeństwa lub w ciągu   300 dni od jego ustania 
lub unieważnienia przyjmuje się, że jego ojcem jest mąż matki. 

Jeśli  dziecko  urodzi  się  po  ponownym  zawarciu  małżeństwa  przez  matkę,  uznaje  się,  że 
ojcem  dziecka  jest  drugi  mąż,  jest  tzw.  domniemanie  co  do  pochodzenia  dziecka  z 
małżeństwa. 

Aby  wykazać  czy  dany  mężczyzna  jest  ojcem  można  wszcząć  proces  o  ustalenie  ojcostwa, 
który    wytoczony  może  być  przez  męża  matki,  matkę  lub  dziecko  po  osiągnięciu 
pełnoletności. 

Jeśli nie ma pewności co do tego, że ojcem jest mąż matki  o ojcostwie może orzec sąd. 

Po śmierci dziecka niedopuszczalne jest zaprzeczenie ojcostwa. 

58. Dziedziczenie ustawowe i testamentowe, ważność testamentu 

Dziedziczenie  -  według  definicji  słownikowej  -  polega  na  tym,  iż  z  chwilą  śmierci 
spadkodawcy  prawa  i  obowiązki  zmarłego  (spadek)  przechodzą  na  jedną  lub  kilka  osób 
(spadkobierców). 

Spadkiem jest ogół praw i obowiązków należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci, z 
wyjątkiem  tych,  które  są  ściśle  związane  z  jego  osobą  oraz  tych,  które  przechodzą  na 
oznaczone  osoby  niezależnie  od  tego  czy  są  one  spadkobiercami.  Prawo  cywilne  wyróżnia 
następujące rodzaje dziedziczenia:

1)  ustawowe  -  następuje  w  sytuacji,  gdy  np.:  spadkodawca  nie  zostawił  testamentu,  bądź 
okazał się on nieważny, bądź spadkobierca testamentowy spadek odrzucił lub został uznany 
za  niegodnego,  albo  zmarł  przed  spadkodawcą.  Kolejność  dziedziczenia  ustawowego 
określają art. 931-937 Kodeksu cywilnego, 

2)  testamentowe  -  spadkobiercą  staje  się  osoba  wskazana  w  testamencie.  Formy  testamentu 
określają art. 949-954 Kodeksu cywilnego.



I. Dziedziczenie ustawowe 

Dziedziczenie  ustawowe  ma  miejsce,  gdy  spadkodawca  nie  pozostawił  ważnego  testamentu 
albo  gdy  osoby  powołane  do  dziedziczenia  nie  chcą  lub  nie  mogą  być  spadkobiercami.  W 

dziedziczeniu ustawowym co do części spadku ma miejsce, gdy spadkodawca nie powołał do 
tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które zostały powołane do całości 
spadku  nie  chcą  lub  nie  mogą  być  spadkobiercami.  Przy  czym  w  ostatnim  wypadku 
dziedziczenie  ustawowe  nie  występuje  jeżeli  działa  podstawienie  lub  przyrost  .  Reguły 
dziedziczenia ustawowego mogą być uważane za zastępujące wole spadkodawcy.

Krąg Spadkobierców 

Kodeks cywilny wymienia następujących bliskich spadkodawcy: 

· małżonek 

· zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.) 

· rodzice 

· rodzeństwo 

· zstępni rodzeństwa 

Przy czym dziedziczenie krewnych nie charakteryzuje się wzajemnością, np. wnuk dziedziczy 
po  swoim  dziadku,  lecz  dziadek  nie  dziedziczy  po  swoim  wnuku,  dziecko  brata/siostry 
spadkodawcy  dziedziczy  po  swoim  wujku,  natomiast  wuj  nie  dziedziczy  po  swoim 
siostrzeńcu. 



Małżonek

Małżonek spadkodawcy dziedziczy z ustawy, jeżeli pozostawał w chwili otwarcia spadku w 
formalnym związku małżeńskim ze spadkodawcą. Separacja faktyczna nie wyłącza małżonka 
od  dziedziczenia.  Związek  małżeński  nie  istnieje,  jeżeli  w  chwili  otwarcia  spadku  istniało 
prawomocne  orzeczenie  unieważniające  lub  rozwiązujące  małżeństwo  Wytoczenie 
powództwa  o  unieważnieni  małżeństwa  za  życia  spadkodawcy  pozwala  na  jego 
unieważnienie  także  po  śmierci  jednego  z  małżonków,  bez  żadnych  ograniczeń. 
Unieważnienie  takiego  małżeństwa  mogą  dochodzić  zstępni  zmarłego,  a  jego  skutkiem  jest 
wyłączenie  od  dziedziczenia  małżonka  pozostałego  przy  życiu.  Jeżeli  w  chwili  śmierci 
spadkodawcy toczy się proces o rozwód - ulega ona umorzeniu. Jeżeli jednak zmarły wystąpił 
z żądaniem orzeczenia rozwodu z winy drugiego małżonka może to doprowadzić, na żądanie 
każdego z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z 
małżonkiem, do wyłączenia od dziedziczenia małżonka pozostałego przy życiu. Z żądaniem 
wydania  takiego  orzeczenia  można  wystąpić  w  terminie  6  miesięcy  od  dnia,  w  którym 
spadkobierca, o którym mowa powyżej, dowiedział się o otwarciu spadku, jednak nie później 
niż w rok od otwarcia spadku. Termin ustawowy ma charakter terminu zawitego. 



Zstępni, osoby przysposobione

Dziecko dziedziczy po swoich rodzicach niezależnie od tego, czy pochodzi z małżeństwa, czy 
ze związku pozamałżeńskiego. Podobnie rodzice dziedziczą po swoim dziecku niezależnie od 
tego,  czy  w  chwili  otwarcia  spadku  pozostają  ze  sobą  w  związku  małżeńskim,  a  nawet  czy 
kiedykolwiek w takim związku pozostawali.

Reguły  dziedziczenia  ustawowego  między  przysposobionym,  a  przysposabiającymi 
uzależnione są od tego, czy jest to przysposobienie pełne (art. 124 KRO), czy niepełne (art. 
121  KRO).  W  pierwszym  przypadku  zarówno  przysposobiony  jak  i  przysposabiający 
dziedziczą tak jakby przysposobiony był dzieckiem przysposabiającego. W drugim przypadku 
reguły dziedziczenia zostały ustalone w art. 937 KC: 

·  przysposobiony  dziedziczy  po  przysposabiającym  na  równi  z  jego  dziećmi,  a  zstępni 

przysposobionego dziedziczą po przysposabiającym na tych samych zasadach co dalsi zstępni 
spadkodawcy; 

·  przysposobiony  i  jego  zstępni  nie  dziedziczą  po  krewnych  przysposabiającego,  a  krewni 
przysposabiającego nie dziedziczą po przysposobionym i jego zstępnych; 

· rodzice przysposobionego nie dziedziczą po przysposobionym, a zamiast nich dziedziczy po 
przysposobionym  przysposabiający;  poza  tym  przysposobienie  nie  narusza  powołania  do 
dziedziczenia wynikającego z pokrewieństwa. 



Kolejność dziedziczenia

Spadkobiercy  ustawowi  zostali  podzieleni  na  grupy  dochodzące  kolejno  do  dziedziczenia 
ustawowego. Przy czym spadkobiercy należące do grupy dalszej dochodzą do dziedziczenia 
dopiero  wówczas,  gdy  nie  ma  spadkobierców  należących  do  grupy  bliższej.  Wielkość 
udziałów  poszczególnych  spadkobierców  określa  szczegółowo  Kodeks  cywilny.  Dzieli  ona 
spadkobierców ustawowych na 3 grupy, do których należą: 

1)  małżonek  i  dzieci  spadkodawcy,  a  jeżeli  dziecko  nie  dożyło  otwarcia  spadku  w  jego 
miejsce wchodzą jego zstępni. 

2) małżonek spadkodawcy, jego rodzice, rodzeństwo oraz zstępni rodzeństwa 

3)  w  przypadku  braku  spadkobierców  należących  do  pierwszej  i  drugiej  grupy,  do 
dziedziczenia z ustawy dochodzi Skarb Państwa 

Możliwe jest określenie udziałów w stałym ułamku lub w zależności od liczby spadkobierców 
dochodzących do dziedziczenia podział według głów. Jeżeli w miejsce nieżyjących krewnych 
spadkodawcy  powołani  zostają  ich  zstępni,  określenie  wielkości  udziału  następuje  według 
szczepów.  Polega  to  w  pierwszej  kolejności  na  określeniu  udziału  jaki  przypadałby 
nieżyjącemu  krewnemu  bliższego  stopnia,  a  następnie  jego  podział  w  częściach  równych 
między zstępnych zmarłego - ów wtórny podział odbywa się wedle głów, np. Spadkodawca 
miał 3 synów. Jeden z nich nie dożył otwarcia spadku, pozostawiając dwoje dzieci. Podział 
spadku  odbywa  się  w  stosunku  do  synów  według  głów  -  każdy  uzyskuje  1/3,  zaś  dzieci 
zmarłego  syna  spadkodawcy  uzyskują  udział  jaki  przypadał  ich  ojcu  -  czyli  1/3  całego 
spadku. Ten udział dzieli się pomiędzy nich według głów, czyli w częściach równych - 1/3 x 
1/2 = 1/6 



Dziedziczenie spadkobierców grupy pierwszej 

Małżonek  spadkodawcy  i  jego  dzieci  dziedziczą  w  częściach  równych,  przy  czym  część 
przypadająca  małżonkowi  nie  może  być  mniejsza  niż  ¼  spadku.  Jeżeli  małżonkowie 
pozostają w wspólności majątkowo-małżeńskiej, z chwilą śmierci jednego z nich wspólność 
ustaje,  zaś  do  majątku  nią  objętego  stosuje  się  odpowiednio  przepisy  o  współwłasności  w 
częściach  ułamkowych  (art.  42  KRO)  -  udziały  małżonków  są  równe,  przy  czym  istnieje 
możliwość ustalenia nierównych udziałów (art. 43 § 2 i 3 KRO). Gdy udziały małżonków są 
równe  -  oznacza  to,  że  w  skład  spadku  wchodzi  połowa  dotychczasowego  majątku 
wspólnego, a więc małżonek pozostaje jedynym uprawionym co do drugiej połowy, a ponadto 
uzyskuje  co  najmniej  ¼  z  drugiej  połowy,  np.  Spadkodawca  pozostawia  żonę  i  4  dzieci. 
Małżonkowie  pozostawali  w  wspólności  majątkowej.  Po  śmierci  spadkodawcy  udział  w 
spadku  wygląda  następująco.  Żona  ½  -  jako  część  przypadającą  jej  z  tytuły  wspólności 
majątkowej  oraz  ¼  x  ½  =  1/8  pozostałego  majątku,  czyli  w  sumie  5/8  spadku.  Dzieci  zaś 
otrzymują pozostałą część w częściach równych, tj. po 3/32 



Dzieci i dalsi zstępni

Jeżeli  spadkodawca  nie  pozostawał  w  związku  małżeńskim  lub  jeżeli  jego  małżeństwo 
zostało unieważnione po jego śmierci, a także małżonek został wyłączony od dziedziczenia 
na  podstawie  art.  940  KC  do  dziedziczenia  dochodzą  dzieci.  Dziedziczą  one  w  częściach 
równych.  Jeżeli  dziecko  nie  dożyło  otwarcia  spadku,  jego  udział  przypada  jego  dzieciom 
(wnukom  spadkodawcy)  w  częściach  równych.  Określenie  wielkości  udziałów  dzieci 
spadkodawcy następuje według głów, natomiast dalszych zstępnych według szczepów. 

np.  Spadkodawca  miał  dwoje  dzieci,  a  każde  z  nich  miało  dwoje  zstępnych.  Jeden  z 
spadkobierców umiera przed otwarciem spadku, a więc wedle tego co zostało powiedziane, 
do  spadku  dochodzą  jego  dzieci  (wnukowie  spadkodawcy).  Części  spadku  wyglądają 
następująco: dziecko spadkodawcy ½ część majątku, zaś jego wnukowie po 1/6

Osoby przysposobione dziedziczą w taki sam sposób po przysposabiającym jak dzieci i dalsi 
zstępni. 



Dziedziczenie spadkobierców grupy drugiej

Spadkobiercy należący do drugiej grupy dochodzą do dziedziczenia, jeżeli spadkodawca nie 
pozostawił  zstępnych  lub  żyjący  zstępni  są  traktowani  jakby  nie  dożyli  otwarcia  spadku 
(zrzekli  się  dziedziczenia,  zostali  uznani  za  niegodnych,  odrzucili  spadek).  Małżonek  zaś 
dochodzi do dziedziczenia zarówno w pierwszej jak i w drugiej grupie spadkobierców. Jego 
udział  w  spadku  w  zbiegu  z  rodzicami,  rodzeństwem  lub  zstępnymi  rodzeństwa  wynosi 
zawsze  połowę  spadku,  np.  Do  dziedziczenia  dochodzi  małżonek  spadkodawcy  oraz  dwoje 
rodzeństwa. Udziały wyglądają następująco - małżonek ½, rodzeństwo po ¼.

Wielkość  udziałów  rodziców  i  rodzeństwa  dochodzących  do  dziedziczenia  w  zbiegu  z 
małżonkiem  przedstawia  się  następująco:  każde  z  rodziców  otrzymuje  ¼  tego,  co  przypada 
łącznie  dla  rodziców  i  rodzeństwa,  pozostała  część  dziedziczy  rodzeństwo  w  częściach 
równych. 

np  Spadkodawcami  są:  małżonek,  rodzice  spadkodawcy  oraz  dwoje  rodzeństwa.  Udziały 
wyglądają  następująco  -  małżonek  ½  całości  spadku,  każdy  z  rodziców,  a  także  każde  z 
rodzeństwa o 1/8 spadku.

Rodzeństwo  przyrodnie  dziedziczy  tak  jak  rodzone,  a  rodzone  dochodzą  do  dziedziczenia 
niezależnie od tego, czy pozostają w związku małżeńskim. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło 
otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada po połowie drugiemu z 
rodziców i rodzeństwu spadkodawcy. 

np.  Spadkodawcami  są:  małżonek,  rodzice  spadkodawcy  oraz  dwoje  rodzeństwa.  Udziały 
wyglądają  następująco  -  małżonek  ½  całości  spadku,  rodzic  pozostały  przy  życiu  3/16,  a 
każde z rodzeństwa po 5/32 spadku.

Jeżeli do spadku powołani są obok małżonka tylko rodzice lub tylko rodzeństwo, dziedziczą 
oni w częściach równych to, co przypada łącznie dla rodziców i rodzeństwa,

np.  Spadkodawca  są  jedynie  małżonek  oraz  brat  spadkodawcy.  Udziały  wyglądają 
następująco: małżonek ½, brat ½.

Jeżeli  którekolwiek  z  rodzeństwa-spadkobierców  nie  dożyło  otwarcia  spadku  jego  udziały 
przypadają zstępnym, przy czym dziedziczenie zstępnych rodzeństwa spadkodawcy następuje 
według  szczepów.  W  pierwszej  kolejności  ustala  się  udział,  który  przypadałby  zmarłemu 
spadkobiercy, a następnie udział ten dzieli się na tyle części , ile jest zstępnych uprawnionych 
do dziedziczenia po zmarłym spadkobiercy.




Jedyny spadkobierca - małżonek

Jeżeli  spadkodawca  nie  pozostawił  rodziców,  rodzeństwa  ani  zstępnych  rodzeństwa  - 
jedynym  spadkobiercą  zostaje  małżonek  w  stosunku  do  całości  spadku.  Przy  czym,  gdy  do 
spadku  dochodzi  małżonek  w  zbiegu  z  innymi  spadkobiercami  niż  zstępni  spadkodawcy, 
którzy mieszkali z nim razem w chwili jego śmierci, może żądać ze spadku ponad swój udział 
spadkowy,  przedmiotów  urządzenia  domowego,  z  których  za  życia  spadkodawcy  korzystał 
wspólnie z nim lub wyłącznie sam. Do roszczeń małżonka z tego tytułu stosuje się przepisy o 
zapisie (art. 939 KC) 



Dziedziczenie Skarbu Państwa

Z  braku  spadkobierców  ustawowych  (osób  należących  do  pierwszej  i  drugiej  grupy,  tj. 
małżonka,  zstępnych,  rodziców,  rodzeństwa,  zstępnych  rodzeństwa)  spadek  z  ustawy 
przypada Skarbowi Państwa. Jego sytuacja prawna jako spadkobiercy ustawowego jest inna 
niż pozostałych spadkobierców. Skarb Państwa nie może odrzucić spadku, który przypada mu 
z mocy ustawy i nie składa oświadczeń woli co do spadku, a jego przyjęcie uważane jest za 
przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza 



II. Dziedziczenie testamentowe

Gdy spadkodawca pozostawił ważny testament wtedy dziedziczenie odbywa się na podstawie 
testamentu. 

Testament  jest  czynnością  prawną  na  mocy  której  za  życia  określonej  osoby  dochodzi  do 
ustalenia  kto,  w  jakich  częściach  odziedziczy  po  śmierci  tej  osoby  jej  majątek,  względnie 
jakie  składniki  tego  majątku  mają  być  zapisane  i  komu  itp.  Testament,  oprócz  typowych 
zapisów  może  także  zawierać  szereg  postanowień  szczegółowych  (np.  ustanowienie  tzw. 
zapisów i poleceń, powołanie wykonawcy testamentu, powołanie fundacji itp.). Sporządzenie 
testamentu ma na celu zwykle zmianę porządku dziedziczenia ustawowego. 

Z  punktu  widzenia  formy,  w  jakiej  można  sporządzić  testament  możemy  wyróżnić  trzy 
podstawowe: 

· Testament notarialny (sporządzony przed notariuszem w formie aktu notarialnego); 

· Testament pisemny 

· Testament  ustny  (osoba  zamierzająca  rozporządzić  swoim  majątkiem  w  ten  sposób  winna 
oświadczyć  swoją  wole  wobec  przewodniczącego  zarządu  gminy,  sekretarza  gminy  lub 
kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w obecności co najmniej dwóch świadków) 

Obok form podstawowych istnieją jeszcze tzw. testamenty szczególne, do których zalicza się: 

1)  Testament  ustny,  sporządzony  w  obawie  rychłej  śmierci.  Oświadczenie  woli  składa  się 
ustanie w obecności trzech świadków. Przed upływem roku treść oświadczenia winna zostać 
spisana ze wskazaniem miejsca i daty złożenia oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia 
pisma,  oraz  podpisana  przez  spadkodawcę  i  dwóch  świadków  lub  przez  wszystkich  trzech 
świadków. 

2) Testament sporządzony na statku morskim lub powietrznym. 

3) Testament wojskowy.

Wszystkie testamenty szczególne mają przejściowy charakter i tracą swoją moc z upływem 
sześciu  miesięcy  od  momentu  w  którym  ustały  przyczyny  dla  których  nie  można  było 

dochować zwykłej formy testamentu.