plik

Wstęp

W roku 2011 Majków obchodzi 700-lecie swojego istnienia. Jubileuszowe

obchody pozwalają na pełniejsze poznanie i popularyzację naszej małej
ojczyzny.

Henryk Filipek z Majkowa Folwarku wraz z braćmi Zdzisławem i

Leszkiem wystąpili z pomysłem uczczenia tego wydarzenia i podjęli działania,
aby jubileusz miał odpowiednią oprawę. Powołano Społeczny Komitet
Organizacyjny Obchodów 700-lecia Majkowa. Z jego inicjatywy postanowiono
upamiętnić datę powstania Majkowa na pamiątkowej tablicy umieszczonej na
obelisku - głazie w miejscu dawnej wsi i folwarku.

Komitet wydał także folder Jubileusz 700-lecia Majkowa z

zamieszczonym kalendarium ważniejszych wydarzeń w dziejach wsi, aby
przygotować społeczność Majkowów do obchodów jubileuszu. Jednocześnie
zaproponowano wydanie zwięzłego, popularnego opracowania historii wiosek.
Zadania, dość trudnego, ze względu na skąpe, zachowane źródła historyczne,
rozproszone dokumenty i publikacje, podjęli się Henryk Filipek i Piotr Just.

Niestety, niespodziewana śmierć Henryka Filipka pokrzyżowała plany ich

wspólnej   pracy.   I   tak,   Piotr   Just   rozpoczął   samodzielne   poszukiwania   w
Archiwum   Państwowym,   w   bibliotekach   w   Piotrkowie   Tryb.   i   w   Łodzi.
Wówczas   w   gromadzeniu   potrzebnych   materiałów   o   Majkowie,   a   także   ich
analizie  oraz  przy   redagowaniu  tekstu   pomógł  mu  Jan   Ratuszniak  –  student
historii UŁ.

W opracowaniu o Majkowie skoncentrowaliśmy się na czterech głównych

zagadnieniach:
1. Funkcjonowanie i rozwój Majkowa jako wsi królewskiej.
2. Powstanie w dobrach Majkowskich, w miejsce pierwotnej wsi i folwarku,
pięciu nowych wsi na nowych zasadach lokacyjnych, które w swych nazwach
zachowały główny trzon  Majków, ale dla odróżnienia otrzymały drugi człon:
Duży, Średni, Mały, Folwark i Kolonia -  później  Holendry Majkowskie, a po
przekształceniach językowych Olendry.
3. Okres okupacji hitlerowskiej, a szczególnie dane dotyczące strat ludności. W
oparciu   o   dostępne   materiały   z   licznymi   pomyłkami   jak   i   na   podstawie
wywiadów   z   rodzinami,   które   straciły   swoich   bliskich   w   latach   II   wojny
światowej uporządkowano listę pomordowanych mieszkańców poszczególnych
wsi.
4. Zmiany w gospodarce rolnej oraz w organizacji życia mieszkańców wsi na
przestrzeni 700 lat jej istnienia.

Mniej uwagi poświęciliśmy okresowi międzywojennemu, Polsce Ludowej

i czasom współczesnym, gdyż okresy te znane są społeczeństwu Majkowów, a
poza tym, wiedza o nich jest dostępna w dość bogatej literaturze.

Pisząc historię Majkowa, chcieliśmy pokazać życie naszych przodków,

ich zmagania i dążenia do zmian. Jednocześnie zachęcamy, szczególnie

młodych mieszkańców Majkowów do poszukiwań i pogłębiania wiedzy o
swojej małej ojczyźnie, do zapisywania opisów wydarzeń i wspomnień.

W drugiej części niniejszej publikacji zamieszczamy wspomnienia

starszych mieszkańców Majkowów, którzy często w emocjonalny sposób,
ukazują fragmenty życia i wydarzeń widziane z ich perspektywy.

W końcowej części książki zamieszczamy archiwalne materiały i zdjęcia

dokumentujące historię Majkowa.

Dziękujemy Panu Leszkowi Filipkowi za udostępnienie swoich wierszy

Dzieje wsi Ziemi Majkowskiej opisane wierszem, przedstawiających w
poetyckiej formie historię i życie mieszkańców Majkowów. Dziękujemy także
autorom wspomnień i wszystkim tym, którzy w jakikolwiek sposób przyczynili
się do powstania tej książki.

Szczególnie dziękuję małżonce Joannie, bez której cierpliwości i wsparcia

podczas moich wielomiesięcznych poszukiwań w archiwum i bibliotekach, ta
publikacja by nie powstała.

Wyrażamy także podziękowanie Wójtowi Gminy Grabica – Pani inż.

Edwardzie Wójcik, za wsparcie i sfinansowanie wydania książki.

Autorzy

Spis treści

Część pierwsza. Historia Majkowa - Piotr Just, Jan Ratuszniak

1. Położenie geograficzne i środowisko przyrodnicze
2. Osadnictwo w dobrach majkowskich
3. Rozwój terytorialno-administracyjny
4. Okres okupacji hitlerowskiej
5. Praca na roli i życie codzienne
6. Oświata, kultura, stowarzyszenia
7. Zakończenie
8. Bibliografia

II.

Część druga. Wspomnienia

1. Dzieje wsi Ziemi Majkowskiej opisane wierszem - Leszek Filipek
2. Ludzie związani i zasłużeni z Majkowa Dużego, Średniego,

Małego, Folwarku i Olendrów - Piotr Just

3. Był taki dom - ks. Antoni Just
4. Wspomnienia - Czesław Wężyk
5. Przeżycia z czasów okupacji - Halina Barbara Filipek-Fijałkowska
6. Mój udział w Armii Krajowej - Marian Wężyk
7. Wspomnienie z okresu Powstania Styczniowego w Majkowie -

Antoni Wężyk

8. Wspomnienie scholariusa Podstawowej Szkoły Powszechnej w

Szydłowie - ks. Antoni Just

9. Od żyta, owsa i ziemniaków do warzyw ekologicznych - Zofia

Bauer

10. Ilustracje

Wykaz skrótów

AK – Armia Krajowa
APPT – Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim
fl. – floren, moneta
ćw. – ćwiczenia
gm. – gmina
GRN – Gromadzka Rada Narodowa
gen. – generał

Rzeźba terenu jest mało urozmaicona. Występują niewielkie wzniesienia

i liczne dolinki charakteryzujące się łagodnymi, rozległymi i mniej nachylonymi
stokami i leniwymi spadkami wód. Wsie Majków znajdują się na wysokości od
212 do 232 m n.p.m.

Najwyżej są położone grunty w południowej części Majkowa Średniego,

w okolicy dawnej wsi Majków, a dziś określanej nazwą  topograficzną  Stara
Wieś. Najniżej są położone tereny nad rzeką Skawą w okolicach wsi Olendry.
Rzeźba terenu, charakter materiału skalnego, zmiany klimatu i sieć wodna są
pozostałością działania lądolodu skandynawskiego, a szczególnie jego drugiego
wkroczenia na ten teren, zwanego lodowcem doby warciańskiej. Obszar Polski
był nawiedzany przez lądolód skandynawski 3-4 krotnie, z tym, że długotrwałe
okresy   międzylodowcowe   charakteryzowały   się   klimatem   umiarkowanym,
niejednokrotnie   cieplejszym  niż   obecnie,   co   też   miało   znaczenie   na   budowę
geologiczną i rzeźbę terenu. Na ziemię piotrkowską lodowiec doby warciańskiej
wtargnął dwoma jęzorami, jeden na obszar zachodni od Majkowa, a drugi na
wschód.   Pomiędzy   jęzorami   tegoż   lodowca   zgromadziły   się   duże   ilości
materiału   skalnego,   dość   wysoko   położonego   w   układzie   południkowym,   co
spowodowało w sposób wyrazisty powstanie działu wodnego wysokiego rzędu
pomiędzy dwoma głównymi dorzeczami Polski, pomiędzy dorzeczem Odry na
zachodzie oraz dorzeczem Wisły, do której odpływają rzeki z terenu Majkowa.
Przez tereny Majkowa przepływały (dziś stanowią zaledwie okresowe rowy
z wodą) z zachodu na wschód dwie rzeki: Strawa i Skawa (dziś zwana także
Rakówką). Na przestrzeni wieków nazewnictwo tych rzek przedstawiane było
zmiennie w różnych dokumentach.

W południowej części dóbr od Gomulina poprzez Majków Duży,

Twardosławice   i   dalej   po   północnej   stronie   miasta   Piotrkowa   Tryb.   płynie
Strawa.   Druga   rzeka   Skawa,   która   swe   źródła   ma   na   pograniczu   pastwisk
Majkowa Średniego i pól wsi Szydłów, od stawu Czarnego, płynie północną
doliną przez tereny Majkowa Średniego, Olendrów i za Jarostami  łączy się
z rzeką Wierzejką (której źródła znajdują się pod Papieżami) i koło wsi Raków,
jako już jedna rzeka skręca na południe i przepływa przez jezioro Bugaj i dalej
łączy   się   ze   Strawą.   Pod   Przygłowem   wpada   do   Luciąży,   lewobrzeżnego
dopływu Pilicy. W wielu dokumentach rzeka Skawa płynie od Majkowa aż do
Luciąży, w późniejszych tylko do Rakowa lub Poniatowa. W źródłach z XIII w.
występują: Skawa, od źródeł do Luciąży jako Koprzywnica (Coprivnica), zaś
Strawa do ujścia Wierzejki, jako Pirszna (Pirsna)

Cechą charakterystyczną systemu wodnego była i jest zmienność zasobów

wody w rzekach i stawach. Najwyższy stan wody notowano w okresach
roztopów wiosennych, a drugorzędne maksimum odnotowywano w lipcu. Stany
niskie obserwowano na początku czerwca i w końcu lata we wrześniu. Roczna
norma opadów atmosferycznych jest niska i wynosi około 550 mm. Zasoby wód

S. Zajączkowski, S.M. Zajączkowski, Materiały do słownika geograficzno-historycznego dawnych ziem

łęczyckiej i sieradzkiej do 1400 roku, Łódź 1966.

powierzchniowych stojących są znikome. W średniowieczu były wyższe stąd
liczne stawy i sadzawki oraz strumyki, dopływy Strawy i Skawy. Z biegiem
czasu stawały się coraz mniejsze, szczególnie po intensywnym wykarczowaniu
lasów i osuszeniu gruntów pod hasłem melioracji rolnych, a ostatnio w wyniku
powstałego   leja   depresyjnego   kopalni   węgla   brunatnego   w   Bełchatowie,   co
spowodowało   przesuszenie   gruntów   ze   szkodą   dla   przyrody   i   gospodarki.
Oprócz   wymienionych   dwóch   rzek   z   małymi   dopływowymi   strumykami
w średniowieczu, a dziś suchymi, łagodnymi dolinkami, na terenie Majkowa
znajdowały się trzy stawy oraz kilkanaście sadzawek. Największy obszarowo
staw,  zwany   dziś  Gromadzkim,  znajduje   się   po   lewej   stronie   rzeki   Skawy
w Olendrach. Jego powierzchnia wynosi około 1 ¼ morgi i stan wody prawie się
nie   zmienia.   Drugi   staw   o   nazwie  Odrowąż  znajduje   się   na   zachodnim
pograniczu Majkowa Folwarku z Majkowem Dużym (ostatnio określany jako
staw dworski). Wchodził on w skład ogrodu dawnego wójtowskiego folwarku.
W przeprowadzonej lustracji w 1564 r.

znajdujemy jego opis: Staw Odrowąż

przy wsi Mojkow na smużku w boru na suchy rok nie ma dostatku wody, leje
wzdłuż na 1 staju i mało nie tak szeroki, woda na 2 łokcie, głęboki, dobry dla
tarliska albo na odrost karpi. W tejże wsi sadzawka na wsi, która przysycha

Trzeci staw zwany Czarny o niewielkim lustrze wody jest u źródeł rzeki Skawy
na pograniczu pól Majkowa Średniego i Szydłowa, wśród drzew i krzewów.
Sadzawki naturalne wspominane w dokumentach i zaznaczone na mapie

dziś

już  nie  istnieją.  Znajdowały  się   pośrodku  wsi  Majków,  istniały  nadal   po  jej
likwidacji w 1874 r., ale stopniowo zarastały, wysychały i w roku 2003 wraz
z otaczającymi łąkami zostały zamienione na grunty orne, a jedynym śladem
dawnej   dolinki   u   podnóża   południowego   stoku   najwyższego   wzniesienia
i sadzawek jest rów melioracyjny z sączącą się w kierunku wschodnim wodą.
Ten sam los spotkał sadzawki zlokalizowane po północnej stronie zabudowy
dawnego   folwarku.   Pozostało   jedynie   kilka   sadzawek   na   obszarze   Majkowa
Dużego, które stopniowo zarastają i zanikają. Niektóre zostały pogłębione przez
właścicieli, inne istniejące sadzawki wykonane zostały przez człowieka.

Warunki klimatyczne nie są najlepsze. Średnia temperatura roczna wynosi

około 7,5

C, przy czym najchłodniejszym miesiącem jest styczeń ze średnią

temperaturą – 2,5

C, a najcieplejszym lipiec +18

C. W średniowieczu średnia

temperatura roczna była zapewne wyższa o około 3

C i teren był bardziej

podmokły, bagienny. Zmiany następowały stopniowo w miarę wycinania lasów,
co było związane z rozwojem osadnictwa i koniecznością zwiększania obszarów
gruntów pod uprawę oraz zapotrzebowaniem na drewno, głównie jako budulca.
Rzeźba terenu charakteryzująca się niewielkimi wzniesieniami, nie stawia
przeszkód dla przepływu mas powietrza różnego pochodzenia. Toteż
odnotowujemy zmienność warunków pogodowych, a klimat tego obszaru jest

Lustracja woj. Wielkopolskiego i kujawskiego 1564-1565. Cz. I. wyd. A. Tomczak. Bydgoszcz 1961, s. 41

Staje – jednostka długości około 134 m. Łokieć – jednostka długości od 0,47 – 0,78 m. w: Leksykon PWN,

Warszawa 1972, s. 1104 i 651

Rys. Karola F.Mintera z 1839 r. – zbiory własne

kształtowany  przede  wszystkim przez  równoleżnikowe ruchy  mas powietrza.
Mamy   zatem   napływ   wilgotnych   mas   powietrza   polarno-morskiego   oraz
polarno-kontynentalnego. Zdecydowanie przeważają zachodnie i południowo-
zachodnie   kierunki   wiatru,   a   wyraźnie   zaznaczają   się   kierunki   wschodnie
i północno-wschodnie, prawie brak jest wiatrów z kierunku północnego.

Gleby na terenie Majkowa rozwinęły się na podłożu skał luźnych,

czwartorzędowych,   przeważnie   polodowcowych   jako   gliny   zwałowe,
morenowe, żwiry i piaski. Przeważają gleby lekkie, mało urodzajne, z przewagą
bielic,  a   w   dolinkach   rzek   mamy   gleby   mułowo-bagienne.   Na   urozmaiconej
przestrzeni   w   wielu   miejscach   spotykamy   przyniesione   przez   lodowiec
z   północnych   obszarów   Polski   luźne   skały,  złożone   przeważnie   z   piasków
i żwirów powstałe z rozkruszenia skał skandynawskich. Piaski, żwiry i gliny są
wartościowymi   surowcami   użytecznymi,   ale   że   występują   wyspowo
i w niewielkich warstwach nie były na tym terenie eksploatowane. Jednak piaski
z większą zawartością krzemionki występujące na obszarze Majkowa Małego
i Majkowa Dużego były wydobywane jako surowiec podstawowy do wyrobu
szkła w hucie w Piotrkowie Trybunalskim, o czym pisze K. Badziak

i o czym

mówi uchwała Rady Gminy w Szydłowie

W okresie okupacji w 1943 r. Niemcy okresowo dla potrzeb huty

w   Piotrkowie   Trybunalskim   wydobywali   piasek   w   Majkowie   Małym
i   Majkowie   Dużym.   Podwody,   z   rozkazu   Niemców,   zapewniali   gospodarze
okolicznych wiosek, a kopanie i ładowanie piasku wykonywali dowożeni Żydzi
z   getta   w   Piotrkowie   Tryb.   Żwiry   były   wydobywane   w   niewielkiej   ilości
w Majkowie Średnim w 1935 r. do budowy remizy OSP, a następnie w latach
1960-64 do budowy własnych domów w trzech gospodarstwach.

Szata roślinna ukształtowała się pod wpływem gospodarki człowieka.

Pierwotnie prawie cały teren dóbr Majkowskich pokrywały lasy, głównie lasy
niskie liściaste tzw. łęgi z dominacją brzozy, osiki i jałowca. W zabagnionych
odcinkach   rzecznych,   których   w   średniowieczu   było   znacznie   więcej,
występowały bagienne lasy olchowe - olesy. Grądy, czyli lasy dębowo-grabowe
były na tym terenie rzadkością. Występowały tylko na wschód od Majkowa
i jeszcze w XIX w. nazywane były Wielkim lub Czarnym Lasem. Ciągnęły się od
Szydłówki   na   teren   dóbr   Byki

. Lasy, jak już wspomniano, były trzebione

i w XIX w. na terenie Majkowa pozostały tylko resztki zarośli w północno-
wschodniej części dóbr, okolicy Olendrów i zachodniej części Majkowa
Średniego przy trakcie Gomulin – Szydłów oraz w pobliżu stawu Odrowąż
w Majkowie Dużym.

W dolinkach rzek rozwijała się bujnie roślinność wodna i szuwarowa, ale

w wyniku zmniejszania się wód i przeprowadzonej melioracji prawie całkowicie

K. Badziak. Szklana Hortensja. Dzieje huty w Piotrkowie Trybunalskim, Łódź 1982, s. 14

APPT. Akta gm. Szydłów, sygn. 33/512. Rada Gminy na swym posiedzeniu w dniu 6 lipca 1925 wystąpiła z

obciążeniem Huty Kara o pokrycie kosztów utrzymania dróg z powodu zniszczenia przez furmanów
dostarczających piasek do huty.

K. Głowacki, Urbanistyka Piotrkowa Tryb. plan 138 i 416. Kielce 1984, s. 94 i 261.

zniknęła.   Nie   spotykamy   już   tataraku,   kmieci   błotnej   (kaczeńce),
niezapominajek,   situ   rozpierzchłego,   skrzypu   i   wierzby   wiciowej.   Zniknęła
także  bogata  roślinność  naturalna  występująca  na  łąkach,   polach,  granicach
i   pastwiskach,   jak:   mak   wątpliwy,   kąkol,   chaber,   cykoria   dzika,   rumianek
pospolity, gorczyca polna (ognicha), oset, wyka ptasia i inne. Coraz rzadziej
spotykamy,   kiedyś   masowo   występujące   rośliny   ruderalne   w   obejściach
domowych, jak: pokrzywa, łopian, bylica, piołun i bez czarny. Kiedyś jednak,
łąki i pastwiska odznaczały się bogactwem świata roślinnego. Wiosną mieniły
się   różnobarwnymi   kolorami   kwiatów.   Wśród   zbóż   czerwieniły   się   maki,
rozkwitały   niebieskie   chabry   i   wyka   ptasia,   a   na   zagonach   zbóż   jarych
i ziemniaków obficie, uciążliwa dla rolników, występowała w żółtych barwach
gorczyca polna (ognicha) i falowały błękitne kwiatki lnu.

W świecie zwierząt, tak jak w świecie roślin, zaszły w wyniku działań

człowieka   (osadnictwo,   wyrąb   lasów,   zanieczyszczenia   atmosfery,   masowe
stosowanie środków chemicznych) ogromne zmiany. Spośród zwierząt łownych,
które w przeszłości były tu dość obficie reprezentowane, pozostał tylko zając,
a sarnę można zobaczyć tylko w okresowym jej przemieszczaniu się. Zwierzęta
wodne   prawie   już   nie   występują.  Znacznie   zmniejszyła   się   liczba   owadów,
a   jedynie   nadal   mamy   bogaty,   barwny   świat   motyli.   Z   ptaków,   dość
powszechnie występuje wróbel mazurek, gołąb, gawron i szpak, w mniejszej
ilości zaś sikorka, kuropatwa i bażant. Całkowicie zniknęły: kruk, zięba, dzięcioł
i przepiórka. Z ssaków małych dość pospolity jest jeszcze kret i mysz. Brak jest
natomiast wiewiórek, nietoperzy, sów i kuny domowej.

Przez dobra Majkowskie, które znajdowały się na pograniczu

Wielkopolski,   Małopolski   i   Mazowsza   od   wczesnego   średniowiecza
przechodziły ważne drogi publiczne (gościńce) i szlaki handlowe. Znajdowały
się one pod ochroną panującego. W nieodległym Piotrkowie przebiegały drogi
łączące dwie stolice pierwszych Piastów. Piotrków w XVI w. stał się jednym
z najważniejszych węzłów komunikacyjnych na tym obszarze. To tu krzyżowały
się szlaki ze wschodu ( z Rusi na zachód i północ) i z południa (od Krakowa do
Torunia),   inaczej   mówiąc,   krzyżowały   się   drogi   z   Mazowsza,   Małopolski,
Śląska, Rusi i Wielkopolski. Część tych szlaków przebiegała bezpośrednio przez
dobra   majkowskie.   Była   to   droga   publiczna   w   kierunku   zachodnim,   przez
Rokszyce, Grocholice i Szczerców do Wielunia i Wrocławia, a druga odnoga
przez Widawę do Sieradza. W XIV w. powstało drugie połączenie na zachód
i wiodło przez Majków, Wadlew, Łask do Sieradza i dalej do Wielkopolski.
Znaczenie tych dróg bardziej wzrosło, kiedy Piotrków rozpoczął karierę jako
miejsce wieców, zjazdów, synodów, a później sejmików, sejmu i trybunału. Ten
układ dróg istnieje do dziś i ma odbicie w postaci drogi numer 8 (Warszawa -
Piotrków - Wrocław) i drogi numer 12 (Lublin - Piotrków - Sieradz - Kalisz).
Należy zauważyć, że tak w przeszłości, jak i obecnie żadna wieś Majkowa, poza
dawnymi karczmami, a ostatnio część Majkowa Małego, nie była zlokalizowana
bezpośrednio   przy   drogach   publicznych,   a   tylko   równolegle   w   pewnych

odległościach.   Sieć   dróg   lokalnych,   łączących   wieś   i   folwark   Majków
z   okolicznymi   miejscowościami   i   Piotrkowem   w   początkach   XIX   w.
przedstawiają   dwa   dokumenty

, które ukazują, że z Majkowa odchodziło aż

osiem  dróg  lokalnych.  Na wschód   zmierzały  dwie  drogi,  jedna  prosto  przez
Twardosławice   do   Piotrkowa   i   druga   w   kierunku   do   Szydłówki   i   dalej   do
Piotrkowa. Na północ mamy drogę do Holendrów Majkowskich (dziś Olendry)
oraz do Szydłowa Osady i w kierunku do Szydłowa do dworu z połączeniem
z gościńcem Piotrków - Łask. Na zachód ciągnęły się droga do majątku Cisów
(Cisowa - Zaborów), na południe do Gomulina i do Rokszyc w połączeniu
z gościńcem Piotrków - Wieluń.  Drogi lokalne uległy pewnym zmianom po
1874   r.  kiedy   powstały   trzy   nowe   wioski   (MD,   MŚ,   MM)   i   z   niewielkimi
zmianami funkcjonują do dziś. Niezmiennie pozostała droga od Majkowa przez
Twardosławice do Piotrkowa Tryb., do Olendrów i do Rokszyc. Natomiast nowo
wytyczona droga przez Majków Duży jest przedłużona na zachód do Gomulina,
a z Majkowa Średniego na zachód do traktu Szydłów - Gomulin i na wschód do
Majkowa   Folwarku   (północnego)   i   dalej   przez   Małe   Twardosławice   do
Piotrkowa   Tryb.   Ponadto   od   Majkowa   Średniego   w   zachodniej   części   wsi
wybudowano   w   1994   r.  nową   drogę   łączącą   wieś   z   Szydłowem.   Droga   ta
z mostkiem na rzece Skawie ułatwia i przybliża mieszkańcom wsi podróżowanie
do szkoły i kościoła w Szydłowie oraz do gminy w Grabicy. Także Majków
Mały ma drogę z zachodu na wschód przez wieś i dalej w kierunku południowo-
wschodnim łączącą się z drogą numer 12. Olendry, najbardziej wysunięta wieś
na   północ,   oprócz   osiemnastowiecznej   drogi   na   południe   do   Majkowa   ma
połączenie   na   zachód   z   Szydłowem   Kolonią,   na   wschód   ze   wsią   Polesie
i Bąkowiec oraz na północ z Żychlinem i Wolą Bykowską. Wszystkie drogi
krajowe i gminne (lokalne), z wyjątkiem drogi Olendry - Szydłów i Majków
Średni – do traktu Gomulin - Szydłów, mają dziś powierzchnię bitumiczną.

Plan Ekonomii Rządowej Piotrków i okolice, rys. KF. Mintera, 1839 r. w: K. Głowacki. Urbanistyka Piotrkowa

Trybunalskiego, Kielce 1984, rys. 126 i 403, s. 254 i 88