dr Andrzej Kucner
1.10.2009
HISTORIA FILOZOFII WSPÓŁCZESNEJ
Filozofia III r., studia stacjonarne, ćwiczenia, 30 godz., sem. V
1. Filozofia współczesna – ogólna charakterystyka, zasadnicze nurty, kierunki, problemy i reprezentanci
- spór o przedmiot i horyzont czasowy filozofii współczesnej
- główne źródła, obszary problemowe i topografia współczesnych stanowisk filozoficznych
- literatura przedmiotu i stan badań nad rozwojem i ideami filozofii współczesnej
Literatura:
A. Ayer,
Filozofia w XX wieku
, dowolne wydanie
F. Copleston,
Historia filozofii
, t. VII-IX, Warszawa 1989.
Filozofia współczesna
, pod red. L. Gawora i Z. Stachowskiego
,
Wyd. Branta, Bydgoszcz-Warszawa-Lublin 2006.
Filozofia XX wieku
, pod red. Z. Kuderowicza, Warszawa 2002.
Filozofia współczesna
, pod red. Z. Kuderowicza, Warszawa 1990.
M. Hempoliński,
Filozofia współczesna. Wprowadzenie do zagadnień i kierunków,
Warszawa 1989.
B. Jasiński,
Filozofia XX wieku. Między buntem rozumu a pokorą istnienia.
Warszawa 1990.
W. Mackiewicz,
Filozofia współczesna w zarysie
, Warszawa 1996.
A. Miś,
Filozofia współczesna. Główne nurty,
dowolne wydanie.
S. Opara,
Filozofia. Współczesne kierunki i problemy,
Warszawa 2002.
2. Główne nurty pozytywizmu w XIX w.
- źródła, inspiracje i swoistość pozytywizmu;
- pozytywizm Augusta Comte’a
- teoria faz rozwoju umysłu (aspekt poznawczy i historiozoficzny);
- pozytywistyczna klasyfikacja i zadania nauk;
- społeczne zadania pozytywizmu, altruizm, egalitaryzm i utylitaryzm;
- etyczny pozytywizm J.S. Milla,
- utylitaryzm i indywidualizm
- koncepcja wolności
- scjentyzm i ewolucjonizm
Literatura:
A.Comte,
Metoda pozytywna w szesnastu wykładach
, Warszawa 1961.
A. Comte,
Rozprawa o duchu filozofii pozytywnej. Rozprawa o całokształcie pozytywizmu
, Warszawa 1973.
A. Comte,
Rozprawa o duchu filozofii pozytywnej
, Kęty 2001.
A.W. Czarnota,
John Stuart Mill. Studium z dziejów liberalizmu politycznego
, Warszawa-Poznań 1986.
Filozofia współczesna
, pod red. L. Gawora i Z. Stachowskiego
,
Wyd. Branta, Bydgoszcz-Warszawa-Lublin 2006.
L. Kasprzyk,
Spencer
, Warszawa 1967 (wybór tekstów).
L. Kołakowski,
Filozofia pozytywistyczna (Od Hume’a do Koła Wiedeńskiego)
, Warszawa 1966, 2003.
D. Leszczyński, K. Szlachcic,
Wprowadzenie do francusskiej filozofii nauki. Od Comte’a do Foucaulta
, Wyd UWr., Wrocław 2003.
W. Mackiewicz,
Filozofia współczesna w zarysie
, Warszawa 1996.
J.S. Mill,
Utylitaryzm. O wolności
, Warszawa 1959, 2005.
J.S. Mill,
System logiki dedukcyjnej i indukcyjnej
, t. 1-2, Warszawa 1962.
A. Miś,
Filozofia współczesna. Główne nurty,
dowolne wydanie.
B. Skarga,
Comte
, Warszawa 1966, 1977 (wybór tekstów).
B. Skarga,
Renan,
Warszawa 2002 (wybór tekstów).
R. Ludwikowski, J. Woleński,
Mill
, Warszawa 1979 (wybór tekstów).
3. Empirokrytycyzm i pozytywizm logiczny Koła Wiedeńskiego
-
Ludzkie pojęcie świata Avenariusa (naturalne pojęcie świata, zasada ekonomii poznania, monizm gnoseologiczny)
- E. Macha model nauki a miejsce i zadania filozofii
- Koło Wiedeńskie
- manifest filozoficzny
Wissenschaftliche Weltauffasung. Der Wiener Kreis
- krytyka tradycyjnej filozofii (w tym metafizyki) i empiryzm logiczny
- zagadnienie zdań protokolarnych i fizykalizm
- wiedza, jej przedmiot i rodzaje oraz zagadnienia prawdy (weryfikacja i koherencja)
- istota i zadania filozofii
Literatura:
R. Avenarius,
Ludzkie pojęcie świata
, Warszawa 1969;
B. Wolniewicz,
Empirowerbalizm Richarda Avenariusa
, w: R. Avenarius,
Ludzkie pojęcie świata
, Warszawa 1969;
L. Kołakowski,
Filozofia pozytywistyczna (Od Hume’a do Koła Wiedeńskiego)
, Warszawa 1966.
W. Mackiewicz,
Filozofia współczesna w zarysie
, Warszawa 1996.
M. Schlick,
Szkoła Wiedeńska a filozofia tradycyjna,
„Edukacja Filozoficzna” 1992, vol. 14.
R. Carnap,
Wprowadzenie do filozofii nauki
, Warszawa 2000.
R. Carnap,
Filozofia jako analiza języka nauki
(wybór)
,
1970
.
R. Carnap,
Logiczna składnia języka
, 1995.
Ontologia. Antologia tekstów filozoficznych
, pod red. M. Hempolińskiego, Wrocław, Warszawa, Kraków 1994 (fragment artykułu Carnapa nt.
fizykalizmu).
H. Buczyńska-Garewicz,
Koło Wiedeńskie
, dowolne wydanie, (wybór tekstów).
L. Kołakowski,
Filozofia pozytywistyczna (Od Hume’a do Koła Wiedeńskiego)
, Warszawa 1966.
S. Amsterdamski,
Ideał nauki Koła Wiedeńskiego,
w: tegoż,
Tertium non datur? Szkice i polemiki
, Warszawa 1994.
Filozofia współczesna
, pod red. Z. Kuderowicza, t. 2, Warszawa 1990 (wybór tekstów).
A. J. Ayer,
Filozofia w XX wieku,
Warszawa 2000.
2
4. Pragmatyzm (Ch. S. Peirce, W. James, J. Dewey)
Peirce:
- Zasada pragmatyzmu
- Prawda i teoria przekonań
James:
- Teoria świadomości i filozofia życia
- Pragmatyczna teoria prawdy
Dewey:
- Instrumentalizm aksjologiczny
Literatura:
Ch. S. Peirce,
Jak uczynić nasze myśli jasnymi
; w: tegoż,
Wybór pism semiotycznych
, Warszawa 1997.
Ch. S. Peirce,
Zaniedbany Argument i inne pisma z lat 1907-1913
, Kraków 2005.
W. James
, Pragmatyzm
, Warszawa 1998 (wybór tekstów).
W. James,
Z wybranych problemów filozofii. Początek wprowadzenia do filozofii
, Kraków 2004.
W. James,
Znaczenie prawdy. Ciąg dalszy Pragmatyzmu
, Warszawa 2000.
J. Dewey,
Jak myślimy
, 1988.
H. Buczyńska-Garewicz,
James
, Warszawa 1973, 2001 (wybór tekstów).
P. Gutowski ,
Między monizmem a pluralizmem. Studium genezy i podstaw filozofii Johna Deweya
, Lublin 2003.
P. Gutowski ,
Posłowie. Williama Jamesa metafizyka kreatywności i wolności
, w: W. James,
Z wybranych problemów filozofii. Początek
wprowadzenia do filozofii
, Kraków 2004, s. 121-129.
Filozofia XX wieku
, pod red. Z. Kuderowicza, Warszawa 1990 (wybór tekstów), 2002.
5. Wybrane zagadnienia brytyjskiej filozofii analitycznej (G.E. Moore, B. Russell)
- krytyka idealizmu oraz idee etyczne G.E. Moore’a w kontekście analizy językowej
- funkcje i zadania filozofii w ujęciu analitycznym (G.E. Moore)
- ewolucja od pluralizmu i realizmu ku monizmowi neutralnemu B. Russella
- atomizm logiczny w ujęciu B. Russella
- teoria wiedzy B. Russella
- światopoglądowe aspekty filozofii B. Russella
Literatura:
B. Russell,
Mój rozwój filozoficzny
, Warszawa 1971.
B. Russell,
Dlaczego nie jestem chrześcijaninem
, Warszawa 1954.
B. Russell,
Mądrość Zachodu
, Warszawa 1995.
B. Russell,
Nasza wiedza o świcie zewnętrznym jako pole badań dla metody naukowej w filozofii
, Warszawa 2000.
B. Russell,
Problemy filozofii
, dowolne wydanie
G.E. Moore,
Etyka
, Warszawa 1980.
G.E. Moore,
Z głównych zagadnień filozofii
, Warzawa 1967.
G.E. Moore,
O metodzie filozoficznej
, 1990.
M. Hempoliński,
Brytyjska filozofia analityczna
, Warszawa 1974.
A. J. Ayer,
Filozofia w XX wieku,
Warszawa 2000.
E. Gellner,
Słowa i rzeczy, czyli nie pozbawiona analizy krytyka filozofii lingwistycznej
, Warszawa 1984.
Logika i język
, pod red. J. Pelca, Warszawa 1967.
F. Copleston,
Historia filozofii
, t. VIII, Warszawa 1989.
6. Filozofia lingwistyczna L. Wittgensteina
- Wittgenstein a neopozytywizm i filozofia analityczna
-
Tractatus logico-philosophicus (atomizm logiczny, język – myśl – rzeczywistość, istota i zadania filozofii)
-
Dociekania filozoficzne (teoria i symplifikacje gier językowych, więź języka z mnogością form życia, terapeutyczna funkcja
filozofii)
Literatura:
L. Wittgenstein,
Tractatus logico-philosophicus
, Warszawa 1997.
L. Wittgenstein,
Dociekania filozoficzne
, Warszawa 1972, 2000.
L. Wittgenstein,
O pewności
, Warszawa 2001.
L. Wittgenstein,
Uwagi różne
, Warszawa 2000.
L. Wittgenstein,
Niebieski i brązowy zeszyt
, Warszawa 1998.
L. Wittgenstein,
Uwagi o kolorach
, Warszawa 1998.
W. Sady,
Wittgenstein. Życie i dzieło,
Lublin 1993
H-J. Glock,
Słownik wittgensteinowski
, Warszawa 2001.
E. Gellner,
Słowa i rzeczy
, Warszawa 1984.
D. Pears,
Wittgentein
, Warszawa 1999.
R. Monk,
Ludwig Wittgenstein. Powinność geniusza
, Warszawa 2003.
P.M.S. Hacker,
Wittgenstein,
wyd. Amber, 1997.
D. Edmonds, J. Eidinow,
Pogrzebacz Wittgensteina. Opowieść o dziesięciominutowym sporze między dwoma wielkimi filozofami,
Warszawa 2002.
7. Filozofia życia F. Nietzschego
- pojęcie, historyczne odmiany i główne zagadnienia tzw. filozofii życia
- wczesna filozofia kultury (dionizyjskość i apollińskość jako fundamentalne źródła kultury)
- metafizyka woli mocy i koncepcja życia
- przewartościowanie wszystkich wartości i wieczny powrót rzeczy
- nadczłowiek
- reakcja na dekadentyzm i pesymizm, nihilizm a wartości, kultura i religia
- krytyka chrześcijaństwa
- recepcja i ujścia nietzscheanizmu
Literatura
F. Nietzsche,
Narodziny tragedii albo Grecy i pesymizm
, Kraków 1994.
F. Nietzsche,
Niewczesne rozważania
, Kraków 1996.
F. Nietzsche,
Radosna wiedza (La gaya scienza
), Gdańsk 2008.
F. Nietzsche,
To rzekł Zaratustra
, Warszawa 1999 (lub inne).
3
F. Nietzsche,
Poza dobrem i złem,
Kraków 2001.
F. Nietzsche,
Z genealogii moralności
, Kraków 1997.
F. Nietzsche,
Pisma pozostałe 1876-1889
, Kraków 1994.
F. Nietzsche,
Zmierzch bożyszcz czyli jak się filozofuje młotem,
Kraków 2000.
F. Nietzsche,
Antychrześcijanin. Przekleństwo chrześcijaństwa
, Kraków 2000.
Nietzsche-Handbuch. Leben – Werk – Wirkung
, hrsg. v. H. Ottmann, Stuttgart Weimar 2000.
Wokół nihilizmu,
pod red G. Sowinskiego, Kraków 2001.
Nietzsche 1900-2000
, pod red. A. Przybysławskiego, Kraków 1997.
M. Heidegger,
Nietzsche
, t. 1-2, Warszawa 1998-1999.
M. Heidegger,
Powiedzenie Nietzschego „Bóg umarł“
, w:
Drogi
lasu, Warszawa 1997, s.171-216
K. Jaspers,
Nietzsche. Wprowadzenie do rozumienia jego filozofii
, Warszawa 1997.
G. Deleuze,
Nietzsche i filozofia
, Warszawa 1997.
R. Safranski,
Nietzsche. Biografia myśli
, Warszawa 2003.
B. Baran,
Postnietzsche
, Kraków 1997 (
Postnietzsche. Reaktywacja
, Kraków 2003).
H. Benisz,
Ecce Nietzsche. Interpretacje filozoficzne
, Opole 2007.
H. Benisz,
Nietzsche i filozofia dionizyjska
, Warszawa 2001.
Z. Kuderowicz,
Nietzsche
, Warszawa 2004 (wybór tekstów).
L. Kusak,
Fryderyk Nietzsche. W poszukiwaniu utraconego ideału
, Kraków 1995.
M.P. Markowski,
Nietzsche. Filozofia interpretacji,
Kraków 1997.
A. Kucner,
Friedrich Nietzsche. Źródła i perspektywy antropologii
, Olsztyn 2001.
F. Overbeck,
Nietzsche. Zapiski przyjaciela
, Gdańsk 2008.
H. Schnädelbach,
Filozofia w Niemczech 1831-1933
, WN PWN, Warszawa 1992.
8. Intuicjonizm H. Bergsona
- inspiracje i źródła bergsonizmu
- intuicja i intelekt jako fundament świadomości i poznania
- rzeczywistość czasu i trwania jako bezpośrednich danych świadomości
- idea ewolucji twórczej
- społeczeństwo, moralność i religia
Literatura:
H. Bergson,
Ewolucja twórcza
, Warszawa 1957 lub Kraków 2004.
H. Bergson,
Myśl i ruch. Dusza i ciało
, Warszawa 1963.
H. Bergson,
Pamięć i życie,
Warszawa 1980, 1988.
H. Bergson,
Dwa źródła moralności i religii,
Kraków 2007.
G. Deleuze,
Bergsonizm,
Warszawa 1999.
L. Kołakowski,
Bergson
, Warszawa 1997.
I. Wojnar,
Bergson
, Warszawa 1985 (wybór tekstów).
K. Pomian,
Filozofia mitu kosmicznego,
Warszawa 1965.
B. Skarga,
Czas i trwanie. Studia nad Bergsonem
, Warszawa 1982.
9. Życie, dzieje i poznanie w filozofii W. Diltheya
- Historyczny i poznawczy kontekst istnienia człowieka
- Przeżywanie i rozumienie – koncepcja hermeneutyki
- Przyrodoznawstwo i humanistyka - koncepcja nauki
- Miejsce filozofii w strukturze życia duchowego
- Teoria i typy światopoglądu, zagadnienie świadomości metafizycznej
Literatura:
W. Dilthey,
Budowa świata historycznego w naukach humanistycznych
, Gdańsk 2004.
W. Dilthey,
O istocie filozofii i inne pisma,
Warszawa 1987.
W. Dilthey.
Pisma estetyczne,
Warszawa 1982.
L. Brogowski,
Świadomość i historia. Studium o filozofii Wilhelma Diltheya
, Gdańsk 2004.
Z. Kuderowicz,
Dilthey,
Warszawa 1987 (wybór tekstów).
Z. Kuderowicz,
Światopogląd a życie u Dilthey’a
, Warszawa 1966.
L. Kleszcz,
Boczne drogi. Z genealogii filozofii hermeneutycznej
, Wrocłąw 2004.
W. Lorenc,
Hermeneutyczne koncepcje człowieka
, t. 2,
Dilthey, Misch Bollnow
, Warszawa 2008.
Z dziejów doktryn antypozytywistycznych
, pod red. B. Skargi
,
Wrocław 1978.
E. Paczkowska-Łagowska,
Logos życia. Filozofia hermeneutyczna w kręgu Wilhelma Diltheya
, Gdańsk 2000.
A. Przyłębski,
Hermeneutyczny zwrot filozofii
, Poznań 2005.
A.L. Zachariasz,
Człowiek a poznanie humanistyczne w filozofii Wilhelma Diltheya,
Lublin 1983.
A.L. Zachariasz,
Wilhelma Dilthey’a koncepcja hermeneutyki życia
, „Studia Filozoficzne” 1984, nr 3.
10. Zarys fenomenologia E. Husserla
- źródła i inspiracje fenomenologii
- fenomenologia E. Husserla
- fenomenologia jako krytyka pozytywizmu i naturalizmu
- fenomenologia jako filozofia pierwsza i nauka ścisła
- metoda fenomenologiczna, jej składniki i cel
- rozwój fenomenologii (M. Heidegger, R. Ingarden, M. Scheler)
Literatura:
E. Husserl,
Idea fenomenologii. Pięć wykłądów
, Warszawa 1990.
E. Husserl,
Medytacje kartezjańskie z dodaniem uwag krytycznych Romana Ingardena
, Warszawa 1982
Filozofia współczesna
, pod red. L. Gawora i Z. Stachowskiego
,
Wyd. Branta, Bydgoszcz-Warszawa-Lublin 2006.
K. Święcicka,
Husserl
, Warszawa 1993 (wybór tekstów).
J.M. Bocheński,
Współczesne metody myślenia,
Poznań 1993.
S. Judycki,
Co to jest fenomenologia?,
„Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 1993, nr 3.
W. Stróżewski,
O metodzie fenomenologii
, w:
Jak filozofować? Studia z metodologii filozofii
, pod red. J. Perzanowskiego, Warszawa 1989.
4
11. Egzystencjalizm
- spór o przedmiot egzystencjalizmu (K. Jaspers, J.P. Sartre, G. Marcel)
- człowiek jako egzystencja (J.P. Sartre)
- tragizm istnienia i teoria sytuacji granicznych (K. Jaspers)
- absurdalność egzystencji i postawa buntu w filozofii A. Camusa
- postulat życia autentycznego (G. Marcel, K. Jaspers)
Literatura:
A. Camus,
Eseje,
Warszawa 1973
A. Camus,
Mit Syzyfa
, Warszawa 2001.
A. Camus,
Człowiek zbuntowany
, Warszawa 2002.
L. Kołakowski, K. Pomian,
Filozofia egzystencjalna
, Warszawa 1965.
K. Jaspers,
Filozofia egzystencji
, Warszawa 1990
J. P. Sartre,
Egzystencjalizm jest humanizmem
, Warszawa 1998
J.P. Sartre,
Problem bytu i nicości. Egzystencjalizm jest humanizmem
, Warszawa 2001.
R. Rudziński,
Jaspers
, Warszawa 1978
W. Szydłowska,
Camus,
Warszawa 2002.
Kierunki filozofii współczesnej
, pod red. J. Pawlaka, cz. I-II, Toruń 1995
12. Wybrane koncepcje i problemy hermeneutyki filozoficznej
- W. Dilthey – hermeneutyka jako metodologiczna formuła humanistyki
- M. Heidegger – hermeneutyka faktycznosci jako rozumienie bycia
- H.G. Gadamer – hermeneutyka jako rozumienie dziejów
- naukowa uniwersalność hermeneutyki
Literatura:
Dilthey, Wilhelm,
Powstanie hermeneutyki
, w: tegoż,
Pisma estetyczne,
przeł. K. Krzemieniowa, Warszawa 1982.
Gadamer Hans-Georg,
Język i rozumienie,
przeł. P. Dehnel i B. Sierocka, Warszawa 2003.
Gadamer Hans-Georg,
Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej,
przeł. B. Baran, Kraków 1993 lub Warszawa 2004.
J. Grondin
, Wprowadzenie do hermeneutyki filozoficznej
, Kraków 2007.
Filozofia współczesna
, pod red. L. Gawora i Z. Stachowskiego
,
Wyd. Branta, Bydgoszcz-Warszawa-Lublin 2006.
Marquard Odo,
Pytanie na pytanie, na które odpowiedzią jest hermeneutyka,
w: tegoż,
Rozstanie z filozofią pierwszych zasad. Studia filozoficzne
,
przeł. K. Krzemieniowa, Warszawa 1994.
W. Lorenc,
Hermeneutyczne koncepcje człowieka. W kręgu inspiracji heideggerowskich
, Warszawa 2003.
Oblicza hermeneutyki
, pod red. A. Przyłębskiego, Wyd. Fundacji Humaniora, b.m.wyd. 1995.
Przyłębski Andrzej,
Hermeneutyczny zwrot filozofii
, Poznań 2005.
Potępa Maciej,
Rozumienie, podmiot język w filozoficznej hermeneutyce
, „Studia z Filozofii Niemieckiej” 1994, t. 1 (
Hermeneutyczna tożsamość
filozofii
), s. 131-154.
Potępa Maciej,
Fenomenologia faktycznego życia. Martin Heidegger
, Warszawa 2004.
Potępa Maciej,
Spór o podmiot w filozofii współczesnej. Husserl – Heidegger – Gadamer – Jaspers
, Warszawa 2003.
Szulakiewicz Marek
Filozofia jako hermeneutyka
, Toruń 2004.
Warunki zaliczenia ćwiczeń:
- obecność na ćwiczeniach i aktywność
- systematyczna lektura i znajomość tekstów źródłowych
- zaliczenie dwóch sprawdzianów