Akademia Techniczno-Humanistyczna
w Bielsku - Białej
Wydział Nauk o Materiałach i Środowisku
Kierunek: Budownictwo
I rok, II semestr
Ćwiczenie nr 61
„Wyznaczanie natężenia pola
elektrycznego metodą sondy
płomykowej.”
Robert Sikorski
G5/2011/BD58
Budownictwo
(niestacjonarne)
I.
CZĘŚĆ TEORETYCZNA
1) Pole elektryczne
Ładunki działają na siebie wzajemnie. Wynika stąd, że wokół każdego ładunku
występuje obszar, w którym działają siły elektrostatyczne. Obszar ten nazywamy polem
elektrycznym.
Pole elektryczne stałe w czasie nazywamy polem elektrostatycznym. Podobnie, jak w polu
grawitacyjnym, tak i tu pole obrazują linie pola, czyli linie, do których wektor natężenia pola
w każdym punkcie jest styczny.
wielkości charakteryzujące pole elektryczne to: natężenie i potencjał tego pola.
Natężeniem pola elektrycznego E nazywamy stosunek siły F, jaką pole działa na ładunek
próbny q
0
umieszczony w danym jego punkcie do wartości tego ładunku:
0
3
q
F
s
A
kg
m
C
N
E
q
0
– to ładunek próbny, czyli jest to ładunek dodatni o bardzo małym punktowym (w
przypadku pola elektrostatycznego nieruchomym) umieszczonym w danym punkcie pola
elektrycznego.
F – to siła działająca w polu na ten ładunek
Pole elektrostatyczne w danym punkcie przestrzeni można scharakteryzować podając jego
potencjał elektryczny. Potencjał elektryczny V w danym punkcie pola jest to stosunek
energii potencjalnej E
p
ładunku próbnego dodatniego q
0
umieszczonego w tym punkcie do
wartości tego ładunku:
V
s
A
m
kg
C
J
V
q
E
V
p
3
2
0
Różnice potencjałów
V miedzy dwoma punktami pola elektrycznego okreslamy jako
napiecie elektryczne U:
[V]
V2)
-
(V1
=
V
=
U
Związek pomiędzy wartością natężenia pola E i potencjałem, V
m
V
l
V
E
Powyższa zależność określa wartość natężenia pola elektrostatycznego jako stosunek spadku
potencjału -
V na niewielkim odcinku prostopadłym do powierzchni ekwipotencjalnej
(powierzchnia równego potencjału) do długości
l tego odcinka. Znak „ – ” wynika stąd, że
zwrot wektora E jest przeciwny do spadku potencjału.
Gęstość powierzchniową ładunku określamy jako:
2
m
C
S
q
gdzie:
q
- to ładunek elektryczny znajdujący się w elementarnej powierzchni
S
Związek między gęstością powierzchniową ładunku i natężeniem pola elektrycznego.
Ważny jest związek między gęstością powierzchniową ładunku i natężeniem pola
elektrycznego, który można zastosować np. do obliczenia wartości na podstawie
znajomości natężenia pola elektrycznego E.
Rozważmy dwie przewodzące płytki, o jednakowych rozmiarach (powierzchnia każdej
z płytek wynosi S) ustawione w odległości d od siebie. Przypuśćmy, że na jednej
płytce znajduje się ładunek Q a na drugiej – Q, a odpowiednie wartości potencjałów
oznaczymy przesz V
1
i V
2
. Zakładając pole jednorodne w całym obszarze między płytkami,
odpowiednia gęstość ładunku na wewnętrznej powierzchni jednej z płytek wynosi:
E
d
V
V
0
2
1
0
)
(
2
m
C
gdzie:
12
0
10
85
,
8
[F/m] – przenikalność elektryczna próżni.
Sonda płomykowa - to bardzo cienką rurką przez którą przepływa gaz świetlny. Jest ona
umieszczona między okładkami kondensatora płaskiego, jej koniec znajduje się na osi
symetrii płytek. Sonda umieszczona jest na izolowanym statywie który można przesuwać
wzdłuż osi kondensatora. Odległość płytek kondensatora można zmieniać. Potencjał
mierzymy woltomierzem elektrostatycznym. Całość podłączona jest do elektrycznego
zasilacza wysokonapięciowego.
Kondensator powietrzny - składa się z dwóch równoległych płytek, na których
zgromadzone są ładunki elektryczne. Pomiędzy płytkami kondensatora powietrznego
wytworzone jest jednorodne pole elektryczne w którym linie sił pola są równoległe.
II. PRZEBIEG ĆWICZENIA
Po przygotowaniu układu przystąpiliśmy do wykonania ćwiczenia zgodnie z instrukcją tzn.
1. Sprawdzamy czy zasilacz jest wyłączony
2. Zapalamy sondę płomykową i ustawiamy jak najmniejszy płomień
3. Włączmy zasilacz i woltomierz
4. Ustawiamy sondę w takim położeniu aby woltomierz wskazywał 600V
5. Wykonujemy pomiar potencjału przez przesuwanie sondy co 2 mm dla d=40 mm i co
3 mm dla d=80mm oraz d=120mm
dla różnych odległości d między okładkami kondensatora wielokrotnie dokonaliśmy pomiaru
potencjału, wyniki są zamieszczone w tabeli nr 1:
Tabela 1.
Gdzie:
U – potencjał
l – wartość określająca położenie sondy względem okładek kondensatora
d - odległość między płytkami kondensatora
d=40[mm]
d=80[mm]
d=120[mm]
l
l
[mm]
10
21
36
V
l
[V]
V
l
[V]
V
l
[V]
1.
740
650
660
2.
880
700
700
3.
1070
800
770
4.
1230
920
840
5.
1420
1020
890
6.
1580
1150
960
7.
1780
1260
1030
8.
1960
1380
1100
9.
2120
1520
1180
10.
2330
1640
1260
11.
2490
1780
1330
12.
2660
1920
1420
13.
2840
2040
1500
14.
2960
2200
1600
15.
2340
1700
16.
2490
1780
17.
2630
1910
18.
2780
1960
19.
2920
2060
20.
2170
21.
2300
22.
2400
23.
2530
24.
2620
25.
2760
26.
2870
27.
2980
III. OPRACOWANIE WYNIKÓW.
1) W programie komputerowym obliczamy wartości współczynników a, b, funkcji liniowej oraz
błędów
a,
b. Wyniki w poniższej tabeli:
2) Obliczamy teoretyczne wartości natężenia pola elektrycznego E
t
dla poszczególnych
wartości d i zadanego napięcia miedzy okładkami (wartość napięcia odczytana z
zasilacza WN wynosi U = 3kV = 3000V)
.
E
t
=U / d [V/mm]
d - odległość między płytkami kondensatora
dla d = 40 mm
5
7
40
3000
E
t
V/mm
dla d = 80 mm
5
,
37
80
3000
E
t
V/mm
dla d = 120
25
120
3000
E
t
V/mm
3) Ze współczynnika a prostej regresji wyznaczamy natężenie pola elektrycznego E
d
, gdyż
wartości a są równe wartościom E
d
:
dla d = 40 mm
E
d
= 88,0 V/mm
dla d = 80
E
d
= 49,0 V/mm
dla d = 120 mm
E
d
= 38,4 mm
4) Obliczamy względne odchylenia
(wyrażone w procentach) wartości doświadczalnych
natężenia pola elektrycznego E
d
od wartości teoretycznych E
t
ze wzoru:
%
100
E
E
-
E
=
t
t
d
dla d
1
= 40 mm
%
3
,
17
%
100
75
75
88
=
dla d
2
= 80 mm
%
31
%
100
37,5
5
,
37
49
=
dla d
3
= 120 mm
%
54
%
100
25
25
4
,
38
Wyniki obliczeń zestawiamy w poniższej tabelce:
d=40[mm]
d=80[mm]
d=120[mm]
a = 88 V/mm
a = 0,65 V/mm a= 49
a=0,33
a=38,4
a=0,4
b = -334 V/mm
b = 17,0
b= -837
b=23
b= -1516
b=41
d
l
=40 mm
d
2
=80 mm
d
3
=120 mm
E
d
[V/mm]
E
t
[V/mm]
[%]
E
d
[V/mm]
E
t
[V/mm]
[%]
E
d
[V/mm]
E
t
[V/mm]
[%]
88
75
17,3
49
37,5
31
38,4
25
54
5) Obliczamy gęstości powierzchniowe ładunku
d
na wewnętrznej powierzchni jednej z
płytek, na podstawie trzech doświadczalnych zależności U=f(l) wyznaczonych w pkt.1.
m
F
mm
V
E
d
0
d = 40 mm
E
d
= 87,8 [V/mm]
2
7
2
13
2
15
3
12
12
0
10
8
,
7
10
8
,
7
10
8
,
778
10
10
85
,
8
8
,
87
10
85
,
8
88,0
mm
C
mm
C
mm
C
mm
F
mm
V
m
F
mm
V
E
d
d = 80 mm
E
d
=48,7 [V/mm]
2
7
2
13
12
0
10
34
,
4
10
34
,
4
10
85
,
8
49
mm
C
mm
C
m
F
mm
V
E
dl
d = 120 mm
E
dl
=38,4 [V/mm]
2
7
2
13
12
0
10
4
,
3
10
40
,
3
10
85
,
8
4
,
38
mm
C
mm
C
m
F
mm
V
E
dl
Wyniki obliczeń zestawiamy w poniższej tabelce:
6) Dla wszystkich 3 przypadków liczymy liczbę elektronów przypadającą na 1 mm
2
powierzchni płytki. Otrzymuje się ją przez podzielenie obliczonych wartości
przez
ładunek elementarny e = 1,602·10
-19
C = 1,602·10
-13
C
Dla d=40mm
liczba elektronów
2
6
2
13
7
1
10
0
,
5
10
602
,
1
10
8
,
7
mm
C
mm
C
e
Dla d=80mm
liczba elektronów
2
6
2
13
7
1
10
7
,
2
10
602
,
1
10
34
,
4
mm
C
mm
C
e
Dla d=120mm
liczba elektronów
2
6
2
13
7
1
10
1
,
2
10
602
,
1
10
4
,
3
mm
C
mm
C
e
d
1
=40mm
d
2
=80mm
d
3
=120mm
E
d
[V/mm]
σ
x 10
-7
[μC/mm
2
]
E
d
[V/mm]
σ
x 10
-7
[μC/mm
2
]
E
d
[V/mm]
σ
x 10
-7
[μC/mm
2
]
88
7,8
49
4,34
38,4
3,4
d=40mm
d=80mm
d=120mm
liczba elektronów
[1/mm
2
]
liczba elektronów
[1/mm
2
]
liczba elektronów
[1/mm
2
]
5,0*10
6
2,7*10
6
2,1*10
6
IV. WNIOSKI.
Wyniki różnią się od wielkości tablicowych z powodu niedokładności podziałki
określającej odległość sondy od lewej okładki kondensatora, w ćwiczeniu używaliśmy linijki
do zmierzenia odległości między okładkami. Błędy pojawiły się przy odczytywaniu wyników
z woltomierza (drgania wskazówki spowodowane wstrząsami stołu).