Wyścig z czasem o Ŝycie 

Co roku trzy tysiące Polaków dowiaduje się, Ŝe ma złośliwy guz mózgu. Najczęściej są to 
dzieci do 10. roku Ŝycia i dorośli po sześćdziesiątce. U dzieci zazwyczaj występuje 
rdzeniak, a u dorosłych glejak lub oponiak. 
 
W Polsce guzy mózgu u dzieci i dorosłych często są rozpoznawane zbyt późno. To 
przyczynia się do cięŜszych powikłań choroby i obniŜa szanse pacjentów na przeŜycie. 
Specjaliści uwaŜają, Ŝe jest wiele przyczyn tego zjawiska, ale za najpowaŜniejszy błąd 
(wytykany pediatrom i internistom) uwaŜają brak tzw. czujności onkologicznej. A przecieŜ od 
wczesnej diagnostyki zaleŜą dalsze losy pacjenta. 
 
Objawy guza mózgu  
 
W przypadku guza mózgu najczęściej pojawiają się: 
 
– silne, narastające bóle głowy zwłaszcza poranne, ustępujące po wymiotach (50,5 proc.) 
 
– wymioty poranne zwykle niepoprzedzone nudnościami (47,6 proc.) 
 
– zaburzenia równowagi (23,2 proc.) 
 
– zaburzenia dotyczące nerwów czaszkowych (25 proc.) 
 
– niedowład kończyn, zaburzenia mikcji i defekacji (11,6 proc.) 
 
– zaburzenia świadomości (12,2 proc.) 
 
– pojawienie się napadów padaczkowych, drgawki (8,7 proc.) 
 
– zaburzenia endokrynologiczne; zaburzenia zachowania (7 proc.) 
 
Nierówne szanse  
 
Nowotwory złośliwe mózgu to 2 proc. wszystkich wykrywanych nowotworów złośliwych. 
Ich występowanie jest ściśle związane z wiekiem. U dzieci najwięcej zachorowań notuje się 
w pierwszej dekadzie Ŝycia, a u dorosłych w siódmej. Według Międzynarodowej Agencji 
Badań nad Rakiem, Polska zajmuje czwarte miejsce wśród krajów europejskich pod 
względem częstości występowania schorzenia. 
 
W Europie blisko 17 proc. pacjentów z rozpoznanym guzem mózgu przeŜywa 5 lat, w Polsce 
odsetek ten wynosi 12 proc. dla męŜczyzn oraz 19 proc. dla kobiet. 
 
W zaleŜności od rodzaju guza, szansę na 5-letnie przeŜycie, czyli praktycznie wyleczenie ma 
od 50 proc. do 80 proc. dzieci. W przypadku dorosłych odsetki te są znacznie niŜsze. Ale tak 
jest nie tylko w naszym kraju. 
 
 

Dolegliwości zaleŜą od wieku 
 
Objawy guzów mózgu nie są charakterystyczne i zaleŜą, m.in. od tempa wzrostu guza, jego 
lokalizacji oraz wieku pacjenta. Inne objawy obserwuje się u noworodków i niemowląt, a inne 
u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. U najmłodszych niepokój opiekunów powinno 
wzbudzać uwypuklenie ciemienia czy nienaturalne powiększenie obwodu głowy. Dziecko 
moŜe się pręŜyć, wymiotować. MoŜe dojść do zahamowania jego rozwoju psychoruchowego, 
a zwłaszcza do utraty zdobytych wcześniej umiejętności, np. chwytania zabawek. 
U dzieci starszych moŜe zmienić się charakter pisma lub pogorszyć tzw. graficzny poziom 
rysunku. Oznacza to, Ŝe dziecko, które ładnie rysowało domki i drzewa, teraz nie potrafi tego 
zrobić. Dzieci w wieku szkolnym często rezygnują z jazdy na rowerze czy rolkach, bo mają 
zaburzenia równowagi. Czytając ksiąŜkę przysuwają ją blisko twarzy, poniewaŜ rozwijający 
się guz prowadzi do zaburzeń widzenia. W większości przypadków zmienia się równieŜ 
zachowanie dziecka. MoŜna odnieść wraŜenie, Ŝe dziecko jest nieprzystosowane społecznie, 
odczuwa lęk przed szkołą i chce się izolować od rówieśników. Dość częstym objawem są 
takŜe poranne bóle i nudności, po których dziecko zaczyna wymiotować. U ponad 7 proc. 
dzieci występują zaburzenia hormonalne, które sprawiają, Ŝe dziecko nie rośnie (lub rośnie o 
wiele wolniej niŜ rówieśnicy) i nie rozwija się płciowo. 
 
U dorosłych zaś najczęściej pojawia się silny ból głowy, któremu towarzyszą nudności, 
wymioty. Z czasem występują niedowłady, zaburzenia mowy, wzroku i słuchu. Ale warto 
pamiętać, Ŝe w pierwszym okresie rozwoju guza mózgu, jedynym objawem choroby moŜe 
być jedynie zmiana nastroju lub zachowania. Osobie chorej trudniej się skoncentrować, moŜe 
odczuwać drŜenie mięśni twarzy lub mieć, niewinne z pozoru, zaburzenia pamięci. 
 
Niełatwa diagnoza 
 
Na całym świecie lekarze mają kłopoty z rozpoznawaniem nowotworów mózgu. Przyczyną 
tego zjawiska są często niejednoznaczne objawy choroby. Niestety, im późniejsze 
rozpoznanie, tym gorsze rokowania dla pacjentów. Gdy guz jest duŜy, konieczne staje się 
przeprowadzenie rozległej operacji, ale wówczas nie zawsze jest moŜliwe całkowite usunięcie 
nowotworu. Po operacji natomiast, konieczne jest intensywniejsze leczenie uzupełniające, 
czyli chemioterapia oraz radioterapia. 
 
NajwaŜniejszą rolę w rozpoznawaniu nowotworów mózgu mają do spełnienia lekarze opieki 
podstawowej oraz pediatrzy. To do nich zgłaszają się chorzy zaniepokojeni złym 
samopoczuciem. Niestety, co potwierdzają onkolodzy, z tym nie jest najlepiej. Lekarze nie są 
wyczuleni na występowanie kombinacji charakterystycznych objawów, które sugerują 
moŜliwość rozwoju nowotworu układu nerwowego. Błędem najczęściej popełnianym przez 
pediatrów jest diagnozowanie porannych bólów głowy i nudności jako fobii szkolnej lub 
robaczycy. Dość często zdarza się równieŜ błędne interpretowanie badań wykonywanych w 
ramach diagnostyki nowotworów ośrodkowego układu nerwowego. Jak twierdzą onkolodzy, 
lekarze opieki podstawowej dość często w ogóle nie biorą pod uwagę moŜliwości 
występowania nowotworów mózgu u dzieci. U osób starszych silne bóle głowy, zmianę 
zachowań i brak pamięci uznaje się za zmiany miaŜdŜycowe lub demencję starczą. 
 
Celem jest prawidłowe rozpoznanie 
 
Tymczasem nie jest trudno rozpoznać guz mózgu, ale trzeba wziąć pod uwagę, Ŝe w ogóle 
mógł się on rozwinąć. Prostym badaniem, które określa dalszą diagnostykę jest badanie dna 

oka oraz EEG, czyli badanie czynności elektrycznej mózgu. JeŜeli wyniki tych badań nie są 
jednoznacznie korzystne dla pacjenta, w celu potwierdzenia lub wykluczenia guza mózgu, 
naleŜy wykonać tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. Oba badania pozwalają 
wcześnie, szybko i dokładnie określić rodzaj guza. Niestety, większość chorych trafia na nie, 
gdy choroba jest mocno zaawansowana. Bywa jednak i tak, Ŝe wykonanie tylko jednego 
badania, np. tomografii lub rezonansu moŜe być mylnie ocenione i uśpić czujność nawet 
najlepszego specjalisty. Dzieje się tak, poniewaŜ niektóre rodzaje nowotworów mózgu, np. 
pnia mózgu są widoczne tylko w badaniu rezonansem magnetycznym, a nie w 
tomograficznym. 
 
Wygrywa neurochirurgia  
 
Niemal we wszystkich przypadkach nowotworów mózgu podstawową metodą leczenia jest 
zabieg neurochirurgiczny. Jego wynik zaleŜy od lokalizacji, typu guza oraz związanej z tym 
rozległości zabiegu operacyjnego. Jako uzupełnienie leczenia operacyjnego stosuje się radio- i 
chemioterapię. JeŜeli zaś nie moŜna usunąć guza operacyjnie, chorego poddaje się radio- i 
chemioterapii. O powodzeniu leczenia decyduje ścisła współpraca lekarzy wielu dyscyplin 
medycznych, np. neurochirurgii, neuropatologii, radioterapii, onkologii klinicznej oraz 
biologii molekularnej. 
 
Tekst: Anna Jarosz 
 
Konsultacja: dr n. med. Grzegorz Luboiński, onkolog