BYDŁO
WETERYNARIA W TERENIE
y
1/2009
y
26
C
prof. dr hab. Stefania Kinal, dr inż. Rafał Bodarski, prof. dr hab. Jerzy Preś, prof. dr hab. Jan Twardoń*, dr n. wet. Ryszard Mordak**
Katedra Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa Wydziału Biologii i Hodowli Zwierząt Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
*Katedra i Klinika Rozrodu, Chorób Przeżuwaczy oraz Ochrony Zdrowia Zwierząt Wydziału Medycyny Weterynaryjnej
Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
**Katedra Chorób Wewnętrznych i Pasożytniczych z Kliniką Chorób Koni, Psów i Kotów Wydziału Medycyny Weterynaryjnej
Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu
Czynniki żywieniowe
wpływające
na schorzenia racic
u większości krów stwierdzono ropo-
wicę międzypalcową (zapalenie skóry
palców). W Holandii schorzenie to sta-
nowi najczęstszą przyczynę kulawizn
w ostatnich 10 latach. Wszystkie kro-
wy kulejące w Holandii traktuje się
jako zwierzęta z objawami klinicznymi
(30% krów). Podobne wyniki badań re-
ferowano na kongresie Stowarzyszenia
Weterynaryjnego Bydła Brytyjskiego –
British Cattle Veterinary Association
(BCVA) (7). Wnioski z tego spotkania
naukowego sprowadzają się do stwier-
dzenia, iż nie jest to łatwy do zdefi -
niowania i usunięcia problem. Pod-
sumowując to zagadnienie, w swoim
doniesieniu Webster i wsp. (15) uwa-
żają, że 90% przypadków kulawizn
w Wielkiej Brytanii można zakwalifi -
kować do dwóch grup:
• uszkodzenia rogu racic (choroba bia-
łej linii, wrzody podeszwy, krwiaki),
• schorzenia infekcyjne (zapalenie
międzypalcowe skóry, czerwień
skóry).
Na zmniejszanie schorzeń racic
u krów z pierwszej grupy mogą wpły-
wać czynniki żywieniowe, gdyż od-
grywają one dużą rolę w tworzeniu
się rogu, jego odbudowie i spoistości.
Natomiast etiologia schorzeń drugiej
grupy to bakteryjne infekcje wywoła-
ne przez spirochety (15). Podatność
na te infekcje jest związana z immu-
nosupresją, jaka występuje w okresie
okołoporodowym, a szczyt DD (digi-
tal dermatitis) występuje w cztery mie-
siące po ocieleniu. Podatność ta jest
również związana z rodzajem podło-
gi w oborach. Wyraźnie zwiększa się
przy podłogach cementowych (beto-
nowych) w porównaniu do słanych
słomą. Większa podatność jest rów-
nież przy stosowaniu automatycznego
zgarniacza odchodów w porównaniu
do zgarniania przy pomocy traktora
(2). Profi laktyczne stosowanie kąpieli
racic w okresie wczesnej laktacji jest
najlepszym sposobem kontroli DD (3).
Czyste stado to najlepsza metoda ob-
niżenia ilości DD, a kontakt z odcho-
dami to największy czynnik w trans-
misji infekcji (3).
Czynniki żywieniowe
wpływające na schorzenia racic
W powstawaniu kulawizn dużą rolę
odgrywa kwasica żwacza prowadząca
do uszkodzenia naczyń włosowatych
zaopatrujących w krew tworzywo ro-
gotwórcze ściany racicy. Zaburzenie
ukrwienia wywołuje ochwat (lami-
nitis, pododermatitis aseptica diffusa).
Schorzenie to w fazie przewlekłej
prowadzi do deformacji racicy (wy-
rosły przód, ekscentrycznie ułożone
pierścienie na ścianie, wypukłość,
a nawet perforacja rotującą kością ra-
cicową), podeszwy i zakażeń (4). Pre-
wencja przeciwko zakwaszeniu pły-
nu żwacza polega na wprowadzeniu
w czasie zasuszenia krów tzw. okresu
przejściowego, który winien wyno-
sić 3-4 ostatnie tygodnie zasuszenia
i 3 pierwsze tygodnie laktacji. W tym
okresie następuje adaptacja mikro-
fl ory do wzrastających dawek pasz
treściwych, bogatych w skrobię. Nie-
właściwe jest także zbyt gwałtowne
wprowadzanie do dawki pokarmowej
W krajach, w których w żywieniu
krów mlecznych dominuje pastwi-
sko, nasilenie schorzeń jest o wiele
niższe – w Nowej Zelandii tylko 14-
21%, a w Australii zaledwie 3-7% krów
wykazuje objawy kulawizn. Kulawi-
zny są następstwem szeregu scho-
rzeń (tab. 1).
Niewłaściwa masa ciała wiąże
się z nasileniem chorób racic: przy
wzroście o 100 kg powyżej optimum
1,9-krotnie wzrasta liczba kulawizn
u krów (13) i na odwrót – zła kondy-
cja zwierząt jest silnie skorelowana
z kulawizną kliniczną (16). Spośród
innych czynników zwiększających na-
silenie występowania kulawizn, duże
znaczenie przypisuje się rodzajowi
i stanowi podłoża. Somers i wsp. (10)
prowadzili obserwacje w Holandii
w około 200 oborach wolnostanowi-
skowych, z różnymi rodzajami pod-
łóg: rusztowych, rusztowych ze zgar-
niaczem, betonowych ze zgarniaczem
oraz słanych słomą. Najmniej kula-
wizn stwierdzono u krów z obór sła-
nych słomą – tylko 55-60% obsady
farmy. We wszystkich innych typach
podłóg aż 80% krów wykazywało przy-
najmniej jedną z przyczyn kulawizny.
W oborach objętych obserwacjami
Według Vermunta (13) kulawi-
zny bydła stanowią duży pro-
blem w krajach, w których nie
dominuje wypas na pastwisku.
W USA 31-46%, a w Wielkiej
Brytanii nawet 36-69% krów
cierpi na te dolegliwości.
