plik

.psd 12/2008 » www.psdmag.org

z głową. Ponieważ zdjęcia nocne wykonujemy na ogół ze statywu,
zmusza nas to do starannego wyboru kadru czy skupienia się na
naświetlaniu (zamiast robienia serii zdjęć używając autobracke-
tingu). Przez to fotografia nocna to

sport dla cierpliwych. W dobie

aparatów cyfrowych przyniesienie z nocnego pleneru 5-10 zdjęć
może być cudowną odskocznią od przebierania setki zdjęć, które
wykonalibyśmy w tym czasie za dnia.

Ktoś, kto jeszcze nie próbował zmierzyć się z tematem, mo-

że popukać się w czoło i zapytać:

Niby dlaczego mam przynieść

tylko 10 zdjęć? Przecież noc jest długa! Już spieszę z wyjaśnie-
niami.

Jak zapewne wielu amatorów fotografii wie lub gdzieś, kie-

dyś słyszało, istnieją tzw.

złote godziny. Jest to godzina po

wschodzie  słońca  oraz  godzina  przed  jego  zachodem.  Wtedy
słońce  jest  już  (lub  jeszcze)  nisko  nad  horyzontem,  a  jego  pro-
mienie  kładą  długie  i  ciekawe  cienie  na  powierzchni  ziemi.  Nie
znaczy  to  jednak,  że  są  to  jedyne  słuszne  godziny  do  wykony-
wania zdjęć. Tak samo, jak każdy z nas ma swoje ulubione miej-
sca, ma też swoje idealne pory dnia. Ja najbardziej lubię wieczo-
ry  –  2-3  godziny  przed  zachodem.  Tarcza  słoneczna  jest  wtedy
na tyle wysoko, że nie jest w stanie przysłonić mi jej byle drzewo
widoczne na horyzoncie, a jednocześnie na tyle nisko, żeby da-
wać ciepłe światło rewelacyjnie rysujące nierówności terenu.

fotografowanie

architektury

Tak  jak  przed  każdą  wyprawą  w  plener,  również  przed  nocny-
mi  zdjęciami  warto  poświecić  parę  minut  na  przygotowanie  się.
Przede  wszystkim  musimy  odpowiedzieć  sobie  na  kilka  pytań
związanych  z  tym,  co  chcemy  fotografować.  A  możliwości  jest
naprawdę  wiele.  Może  to  być  miejski  krajobraz  chwilę  po  zacho-
dzie słońca, panorama rozświetlana neonami miejskiej dżungli wi-
dziana z 30 piętra czy wiejski pejzaż oświetlany jedynie blaskiem
księżyca w pełni.

Istota fotografowania architektury w nocy niewiele różni się

od wykonywania zdjęć w dzień. Tutaj również mamy pewne pory,
gdy możemy liczyć na najlepsze efekty, musimy pamiętać o ogra-
niczonej rozpiętości tonalnej matrycy czy wreszcie kadrowaniu

Wraz z rozwojem fotografii oraz spadającymi cenami lustrzanek cyfrowych,

coraz więcej osób może sobie pozwolić na tzw. lustro. Gdy minie już pierwszy

zachwyt nad nową zabawką, warto poświęcić chwilę, aby dowiedzieć się

jak jeszcze można wykorzystać możliwości naszego aparatu. W niniejszym

artykule chciałbym zachęcić czytelników do wieczornego wyjścia w plener.

Rysunek 1.

Olsztyn, 3 godziny po zachodzie, główny mo-

tyw podświetlany przez własne oświetlenie. ISO: 200, t: 1s, f:5,6,
@50mm

Rysunek 2.

Lidzbark, 1,5 godziny po zachodzie słońca, główny

motyw nie podświetlany swoim własnym oświetleniem. ISO: 200,
t:30s, f:,4 @17mm

fotografia cyfrowa

fotografia cyfrowa

.psd 12/2008 » www.psdmag.org

Podobnie sprawa wygląda w nocy: najefektowniej wyglądają

naświetlenia wykonywane godzinę lub dwie godziny po zachodzie.
Ranne ptaszki mogą oczywiście wstać 1,5h przed wschodem słoń-
ca – wtedy również można liczyć na piękne, pastelowe odcienie
nieba. Ten czas nazywany jest

błękitnymi godzinami. Błękitne nie-

bo będzie o wiele lepszym (chciałoby się powiedzieć

o niebo lep-

szym) tłem dla naszej budowli od czarnej plamy. Żeby nie być go-
łosłownym, pokażę dwa przykłady (Rysunek 1, Rysunek 2).

Zabytki bądź budowle reprezentacyjne w większych miastach

mają swoje własne (często bardzo efektowne) iluminacje. Czasami
jednak zdarza się tak, że oprawa świetlna ogranicza się do dwóch
reflektorów świecących mocno i punktowo, przez co pojawiają się
miejscowe przepalenia i gubione są detale budynku.

Rolą fotografa jest pojawienie się o odpowiedniej porze, aby

zrównoważyć poziom oświetlenia budynku z jasnością nieba. Gdy
fotografowałem zamek w Lidzbarku Warmińskim, miałem nieco
ułatwione zadanie, gdyż żaden reflektor nie oświetlał mi bryły bu-
dowli. Ciepłe barwy Siedziby Biskupów Warmińskich pochodzą od
oświetlanej ulicznymi lampami czerwonej cegły. Wystarczyło ska-
drować, rozstawić statyw i odczekać 25 sekund.

Jak już wcześniej pisałem, fotograf ma właściwie 1-1,5 godzi-

ny na wykonanie dobrych zdjęć, potem niebo robi się czarne i bie-
ganie ze statywem po mieście wiąże się raczej z ryzykiem (za-
wsze komuś może spodobać się nasz aparat) niż z szansą na do-
bre efekty fotograficzne. Każdorazowe rozstawienie statywu, ska-
drowanie, wykonanie zdjęć próbnych czy wreszcie ostatecznego
zdjęcia zajmuje około 5 minut. Doliczyć trzeba jeszcze czas, który
poświęcimy na znalezienie odpowiedniego punktu widzenia. Dlate-
go też właśnie nie widzę nic dziwnego w tym, że ktoś z nocnego
pleneru przynosi mniej niż 10 fotografii.

pomiar światła, blokada ostrości

i zdjęcie próbne

Dobry pomiar światła w nocy stanowi nie lada wyzwanie dla na-
szego światłomierza. Dlatego ja zawsze używam pomiaru punkto-
wego. W połączeniu z trybem manualnym pozwala mi to na pełną

kontrolę  nad  efektami  mojej  pracy.  W  przypadku  takim,  jak  zdję-
cie  lidzbarskiego  zamku  wiedziałem,  że  będzie  potrzebny  długi
czas naświetlania. Zmieniłem więc czułość na ISO:1600 oraz otwo-
rzyłem maksymalnie przysłonę obiektywu (do wartości 4). Świa-
tło mierzyłem punktowo na bryle zamku, tak dobierając czas, aby
uzyskać  ekspozycję  o  0,7EV  większą  od  wartości  zaproponowa-
nej przez światłomierz. Wykonałem próbne zdjęcie, obejrzałem hi-
stogram  oraz  użyłem  funkcji

Highlights (aparaty Nikona w trybie

podglądu  oferują  zaznaczanie  obszarów,  które  zostały  przepalo-
ne). Stwierdziłem, że taka ekspozycja mnie zadowala i rozpoczą-
łem wydłużanie czasu. Ponieważ od wartości ISO:1600 do ISO:200
(wartość  minimalna  w  moim  aparacie)  jest  różnica  3EV,  musia-
łem  wydłużyć  czas  o  3  działki  przysłony.  Wydłużyłem  więc  czas
do  30s  (czyli  tylko  o  2,3EV)  z  założeniem,  że  wywołując  RAW-a,
zwiększę  ekspozycję  o  0,7EV.  Zrobiłem  tak  dlatego,  że  czas  30s
jest  maksymalnym  czasem  otwarcia  migawki  w  moim  aparacie.
Potem  pozostało  mi  już  tylko  wybranie  trybu  BULB  i  liczenie  na
stoperze czasu otwarcia migawki.

Rysunek 3.

Lidzbark, 0,5 godziny po zachodzie słońca, delikatne światło na pomniku pochodzi od oświetlenia znajdującego się poza ka-

drem. ISO: 200, t:4s, f:,4 @12mm

Rysunek 4.

Lidzbark, 1,5 godziny po zachodzie słońca. ISO:

200, t:42s, f:,2 @30mm

fotografowanie architektury

.psd 12/2008 » www.psdmag.org

Jeżeli którykolwiek z czytelników zastanawia się, w jakim ce-

lu zwiększałem czułość do zdjęcia próbnego, odpowiadam, że cho-
dziło o czas. Dzięki zwiększeniu czułości zdjęcie próbne wykony-
wało się 3 razy krócej. Próbne

strzały i tak na ogół wędrują do ko-

sza, więc poziom szumów nie robi mi większej różnicy w przeci-
wieństwie do czasu spędzonego w plenerze – czasem w nieko-
rzystnych warunkach pogodowych.

Przyszedł czas na pomiar ostrości. O ile w zdjęciu próbnym nie

ma znaczenia co będzie ostre, a co nie, gdyż chodzi tylko o poziom
oświetlenia,  to  w  zdjęciu  finalnym  chciałbym  kontrolować  płasz-
czyznę  ostrości.  Układy  autofocusa  podstawowych  modeli  cyfro-
wych  lustrzanek  niezbyt  dobrze  sprawują  się  w  ciemnościach.
Podczas wykonywania zdjęcia przedstawionego wcześniej nie by-
ło szans na wyostrzenie na murze zamku. Miałem więc dwie alter-
natywy – ostrzyć ręcznie lub automatycznie na światłach znajdu-
jących się za zamkiem. Uznałem, że przy tej ogniskowej i tak nie
będzie widać wielkiej różnicy i okazało się, że nie myliłem się.

wyzwalanie migawki

Z  pozoru  banalny  temat,  jednak  postanowiłem  poświęcić  na  nie-
go osobny akapit. Można oczywiście podejść, nacisnąć spust i po-
czekać do zamknięcia migawki. Jednak po to rozstawiamy statyw,
żeby odizolować aparat w maksymalnym stopniu od bodźców ze-
wnętrznych.  Ja  najczęściej  używam  samowyzwalacza  z  2-se-
kundowym opóźnieniem. Gdy wykonuję zdjęcia na czasach dłuż-
szych  niż  30  sekund  korzystam  z  pilota  –  pierwszym  naciśnię-
ciem  guziczka  na  pilocie  otwieram  migawkę,  drugie  naciśnięcie
zamyka  ją  i  kończy  naświetlenie.  Oczywiście  można  obejść  się
bez pilota i trzymać przez 10 minut palec na spuście, ale jest to
bardzo niewygodne i rzadko przynosi efekt w postaci nieporuszo-
nego zdjęcia.

słowo o statywach, pilotach – na czym

można a na czym nie warto oszczędzać

Bez solidnego statywu ciężko nam będzie wykonać dobre zdjęcie
w nocy. Fotografując lustrzanką, musimy liczyć się z konieczno-
ścią zakupu statywu, który utrzyma nasz aparat nieruchomo i nie
będzie przenosił drgań, które powstaną np. podczas podnoszenia
lustra. Plastikowe trójnogi raczej nie pozwolą nam na wykonywa-
nie zdjęć w komfortowych warunkach. Ich głowice szybko się wy-

rabiają, a aparat po pewnym czasie staje się zbyt dużym ciężarem
do utrzymania przez plastikowe zaciski, co doprowadza do zmia-
ny położenia osi obiektywu podczas naświetlania (zwłaszcza przy
pionowych ujęciach). Przed zakupem statywu należy pamiętać, że
jest to inwestycja na lata i czasami warto dołożyć parę groszy do
porządnego sprzętu. Ponieważ nie jestem fanem najdroższych
rozwiązań, a jednocześnie lubię mieć względnie dobre narzędzia,
zdecydowałem się na zakup używanego, 4-letniego statywu uzna-
nego na rynku producenta. Służy mi już trzeci rok i jestem z nie-
go bardzo zadowolony. Ma otarcia lakieru, ale zapłaciłem za niego
o połowę mniej niż wydałbym w sklepie.

Powyżej pisałem o pilocie. Można kupić oryginalne, dedyko-

wane  urządzenie,  ale  można  również  nabyć  model  niezależnego
producenta,  który  zazwyczaj  działa  równie  dobrze.  W  przypadku
aparatów  Nikona  użyteczny  będzie  telewizyjny  pilot  uniwersal-
ny.  Ja  swój  kupiłem  za  8zł.  Wystarczy  go  zaprogramować.  Może
nie jest zbyt poręczny, ale kosztuje 10 razy mniej niż oryginalny.
Poza tym i tak noszę go w plecaku. Dociekliwi, informacje dotyczą-
ce modelu, jaki trzeba kupić, znajdą w internecie. Posiadacze Cano-
nów nie są wcale w gorszej sytuacji – za grosze mogą sobie sami
zlutować wężyk spustowy.

zdjęcia wychodzą poruszone mimo tego,

że aparat był na statywie

Tutaj przyczyn może być wiele, jednak istnieją dwa często popeł-
niane błędy.

Pierwszy z nich to narażanie aparatu na wstrząsy podczas

ekspozycji.  Mogę  tutaj  przytoczyć  przykład,  który  znam  z  wła-
snego  doświadczenia.  Pewnego  zimowego  wieczora  fotografo-
wałem  zamek  w  Malborku  z  kładki  dla  pieszych  rozciągającej  się
nad Nogatem. Jakie było moje zdziwienie, gdy okazało się, że mi-
mo zamocowania aparatu na statywie zdjęcie było poruszone. Jak
się potem okazało przyczyną wstrząsów byli przechodzący metr
obok  statywu  przechodnie.  Energią  swoich  kroków  wprawili  luź-
no  zamocowaną  kładkę  w  ruch,  który  następnie  był  przenoszo-
ny również na zdjęcie. Podobnie sytuacja wygląda, gdy ustawiamy
statyw na trawniku, przez który ktoś przebiega.

Drugim częstym błędem (zwłaszcza przy wątłych trójno-

gach i ciężkich aparatach) jest poruszenie wynikające ze wstrzą-
su  emitowanego  przez  podnoszone  lustro.  Tutaj  lekarstwa  są
dwa:  albo  użycie  funkcji  wstępnego  podnoszenia  lustra  (w  mo-
delach,  które  to  oferują),  albo  posłużenie  się  trikiem  z  czarną
kartką. Nie wymaga to żadnego dodatkowego osprzętu, a wyniki
przy długich czasach ekspozycji są na ogół zbliżone. Przed przy-
stąpieniem  do  wykonywania  zdjęcia  wybieramy  czas  o  ok.  3-5
sekund dłuższy od tego, który podaje nam aparat oraz aktywu-
jemy samowyzwalacz. Bierzemy do ręki stoper (np. w komórce),
a  drugą  ręką  przysłaniamy  obiektyw  (kartka  nie  powinna  doty-
kać soczewki). Gdy migawka się wyzwoli startujemy stoper i po
ok.  2  sekundach  odsłaniamy  obiektyw.  Gdy  wynik  na  stoperze
zbliży  się  do  ustalonego  w  aparacie  czasu  migawki,  przysłania-
my  ponownie  obiektyw  czekając  aż  migawka  się  zamknie.  Cała
ta operacja jest skuteczna przy czasach nie krótszych niż 5-8s.
Poniżej tych czasów istnieje ryzyko zbyt długiego lub zbyt krót-
kiego  przysłaniania  obiektywu,  co  w  konsekwencji  doprowadzi
do powstania ekspozycji innej niż zakładana. Nie ma się jednak
czym  przejmować,  wszak  mamy  aparaty  cyfrowe  i  format  RAW,
w którym możemy poprawić sporo błędów popełnionych podczas
fotografowania.

Paweł Sobczyk

Rysunek 5.

Lidzbark, 2 godziny po zachodzie słońca. ISO: 200,

t:4 min, f:,11 @12mm

Rysunek 6.

Toruń: około 3 godziny po zachodzie słońca; panorama z 4 poziomych zdjęć. ISO: 200; t:6s; f:6,3 @ 60mm

Document Outline