Ursula K. Le Guin 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2 

Rozdział 1 

 

Uroczysto  w Erhenrangu 

 

Nadam mojemu raportowi form  opowie ci, bo kiedy byłem jeszcze dzieckiem 

na mojej macierzystej planecie, nauczono mnie,  e prawda to kwestia wyobra ni. 

Najbardziej niepodwa alny fakt mo e zwróci  uwag  lub przepa  bez echa. W 

zale no ci od formy, w jakiej został podany: jak ten jedyny w swoim rodzaju 

organiczny klejnot naszych mórz, który błyszczy na jednej kobiecie, a na innej 

traci blask i rozsypuje si  w proch. Fakty nie s  wcale bardziej namacalne, 

spoiste i realne ni  perły. I s  równie delikatne.  

Nie jest to opowie  tylko o mnie i nie tylko ja j  opowiadam. Prawd  mówi c 

nie mam jasno ci, czyja to jest opowie , os dzicie to sami. Wa ne,  e jest ona 

cało ci  i je eli w pewnych miejscach fakty wydaj  si  zmienia  w zale no ci od 

narratora, wybierzcie te fakty, które wam najbardziej odpowiadaj , pami taj c 

jednak,  e wszystkie s  prawdziwe i  e składaj  si  na jedn  opowie .  

Zaczyna si  ona w dniu 44 roku 1491, który na planecie Zimie, w kraju o 

nazwie Karhid, był odharhahad tuwa, czyli dwudziestym drugim dniem trzeciego 

miesi ca wiosny roku pierwszego. Tutaj zawsze jest rok pierwszy. Za to w dniu 

Nowego Roku zmienia si  numeracja wszystkich przeszłych i przyszłych lat 

liczonych wstecz lub w przód od podstawowego Teraz. Była wi c wiosna roku 

pierwszego w stolicy Karhidu, Erhenrangu, i moje  ycie było w 

niebezpiecze stwie, o czym nie wiedziałem.  

Uczestniczyłem w uroczystym pochodzie. Szedłem bezpo rednio za 

gossiworami i tu  przed królem. Padał deszcz.  

Deszczowe chmury nad ciemnymi wie ycami, deszcz lej cy w w wozy ulic, 

wysmagane burzami kamienne miasto, przez które powoli w druje pojedyncza 

yła złota. Najpierw kupcy, potentaci i rzemie lnicy miasta Erhenrang, szereg za 

szeregiem, ol niewaj co ubrani, posuwaj  si  w ród deszczu ze swobod  ryb 

pływaj cych w oceanie. Ich twarze s  o ywione i spokojne. Nie id  w nog . To nie 

jest defilada wojskowa ani  adna jej imitacja.  

Nast pnie id  ksi

ta, burmistrzowie i reprezentanci, jeden albo pi ciu, 

czterdziestu pi ciu albo czterystu z ka dej domeny Karhidu, wielka ozdobna 

procesja, która kroczy pod głos metalowych rogów, instrumentów dr onych w 

ko ci i drewnie, pod czysty d wi k elektrycznych fletów. Ró norakie sztandary 

domen pod strugami deszczu zlewaj  si  w barwny chaos z  ółtymi proporcami 

znacz cymi tras , a muzyka poszczególnych grup zderza si  i splata w wielo  

rytmów odbijaj cych si  w gł bokich kamiennych ulicach.  

Dalej trupa  onglerów z polerowanymi złotymi kulami, które podrzucaj  

wysoko po  wiec cych torach, łapi  i znów rzucaj , tworz c złociste fontanny. 

Nagle, jakby dosłownie zapłon ły, złote kule rozbłyskuj  ogniem: to wyjrzało zza 

chmur sło ce.  

I zaraz czterdziestu ludzi w  ółtych szatach dmie w gossiwory. Gossiwor, 

odzywaj cy si  wył cznie w obecno ci króla, wydaje niesamowity, pos pny 

odgłos. Czterdzie ci graj cych razem m ci zmysły, wstrz sa wie ami 

 

3 

Erhenrangu, str ca ze skł bionych chmur ostatnie krople deszczu. Je eli taka jest 

królewska muzyka, to nic dziwnego,  e wszyscy królowie Karhidu s  szaleni.  

Dalej posuwa si  orszak królewski, stra  i oficjele, dygnitarze miejscy i 

nadworni, radni i senatorowie, kanclerz, ambasadorowie, ksi

ta dworu. Nikt 

nie trzyma kroku ani nie przestrzega rangi, ale wszyscy krocz  z wielk  

godno ci , a w ród nich król Argaven XV, w białej kurcie, koszuli i krótkich 

spodniach, w nogawicach z szafranowej skóry i szpiczastej  ółtej czapie. Jego 

jedyn  ozdob  i oznak  urz du jest złoty pier cie . Za t  grup  o miu krzepkich 

pachołków niesie wysadzan   ółtymi szafirami królewsk  lektyk , w której  aden 

król nie siedział od stuleci, ceremonialny relikt zamierzchłych czasów. Obok 

lektyki kroczy o miu gwardzistów uzbrojonych w garłacze, równie  zabytki 

bardziej barbarzy skiej przeszło ci, ale tym razem nie puste, bo nabite kulami z 

mi kkiego metalu. Za królem kroczy wi c  mier . Za  mierci  id  uczniowie 

szkół rzemiosł i kolegiów oraz dzieci Królewskiego Ogniska, długie szeregi dzieci i 

starszych chłopców w białych, czerwonych; złotych i zielonych strojach. Pochód 

zamyka kilka cichych, ciemnych, wolno jad cych samochodów.  

Orszak królewski, do którego i ja nale ałem, zgromadził si  na podwy szeniu 

ze  wie ych desek przy nie doko czonym łuku bramy Rzecznej. Parada odbywa 

si  z okazji zbudowania tego łuku, ko cz cego Nowy Trakt i Port Rzeczny 

Erhenrangu, wielk  operacj  pogł biania rzeki i budowy dróg, która zaj ła pi  

lat i miała wyró nia  panowanie Argavena XV w annałach Karhidu. Stoimy na 

trybunie do  ciasno stłoczeni w naszym przemoczonym przepychu. Deszcz ustał, 

wieci na nas sło ce, wspaniałe, ol niewaj ce, zdradzieckie sło ce Zimy.  

- Gor co. Naprawd  gor co - mówi  do s siada z lewej.  

S siad, przysadzisty ciemny Karhidyjczyk z gładkimi, mocnymi włosami; 

ubrany w grub , wyszywan  złotem kurt  z zielonej skóry, grub  biał  koszul  i 

grube spodnie, z ła cuchem z ci kich srebrnych ogniw szeroko ci dłoni na szyi, 

poc c si  obficie odpowiada: - Oj, tak.  

Wokół nas, stłoczonych na trybunie, masa zwróconych w gór  twarzy 

mieszka ców miasta, jak ławica br zowych, okr głych kamyków, połyskuj ca 

niby drobinami miki tysi cem bacznych oczu.  

Teraz król wkracza na pochylni  z surowego drewna, prowadz c  z trybuny 

na szczyt łuku, którego nie poł czone jeszcze kolumny góruj  nad tłumem, 

nadbrze ami i rzek . Wywołuje to w tłumie poruszenie i pot ny szept: Argaven! 

- Król nie odpowiada. Gossiwory odzywaj  si  grzmi cym, niezgodnym rykiem i 

milkn . Cisza. Sło ce  wieci na miasto, rzek , mrowie ludzi i na króla. 

Budowniczowie pu cili w ruch elektryczn  wind  i podczas gdy król wchodzi 

coraz wy ej, ostatni, zwornikowy blok łuku wje d a na gór  i zostaje uło ony na 

swoim miejscu prawie bezgło nie, cho  wa y koło tony, i zapełnia luk  mi dzy 

dwiema kolumnami tworz c z nich jeden łuk. Murarz z kielni  i cebrzykiem 

czeka na rusztowaniu, wszyscy pozostali robotnicy schodz  po drabinach 

sznurowych jak chmara pcheł. Król i murarz kl kaj  wysoko na rusztowaniu 

mi dzy rzek  a sło cem. Król bierze kielni  i zaczyna murowa  ko ce zwornika. 

Nie chlapie zapraw  byle jak i nie oddaje kielni murarzowi, ale na serio bierze si  

do roboty. Zaprawa, której u ywa, ma kolor ró owawy, inny ni  w całej budowli, 

wi c po pi ciu czy dziesi ciu minutach obserwacji króla pszczół przy pracy pytam 

 

4 

s siada z lewej, czy zworniki budowli zawsze osadza si  w czerwonej zaprawie, bo 

ten sam kolor widz  wokół zworników ka dego łuku Starego Mostu, który tak 

pi knie spina brzegi rzeki nie opodal.  

Ocieraj c pot z ciemnego czoła m czyzna - musz  go nazwa  m czyzn , 

skoro ju  go nazwałem s siadem - odpowiada:  

- Bardzo dawno temu zworniki zawsze osadzano w zaprawie z tłuczonych 

ko ci i krwi. Ludzkich ko ci i ludzkiej krwi. Bez spoiwa krwi łuk mógłby si  

rozpa . Teraz u ywamy krwi bydl cej.  

Cz sto tak mówi, szczerze ale ostro nie, ironicznie, jakby zawsze pami tał,  e 

patrz  i oceniam wszystko jako obcy: rzecz wyj tkowa jak na przedstawiciela tak 

izolowanej cywilizacji i tak wysokiej rangi. To jeden z najpot niejszych ludzi w 

tym kraju. Nie jestem pewien dokładnie historycznego odpowiednika jego urz du 

- wielki wezyr, premier czy kanclerz. Karhidyjski termin oznacza "ucho króla". 

Jest panem domeny i ksi ciem dworu, sprawc  wielkich dzieł. Nazywa si  

Therem Harth rem ir Estraven.  

Ju  si  ucieszyłem,  e król sko czył swoj  murarsk  robot , ale on po 

paj czynie rusztowa  przechodzi pod łukiem i bierze si  do roboty po drugiej 

stronie zwornika, który przecie  ma dwa ko ce. W Karhidzie nie wolno si  

niecierpliwi . Ludzie nie s  tu bynajmniej flegmatykami, ale s  uparci, zawzi ci i 

jak muruj , to muruj . Tłumy na nabrze u Sess s  zadowolone z widoku króla 

przy pracy, ale ja si  nudz  i jest mi gor co. Nigdy dot d nie było mi gor co na 

Zimie i nigdy ju  nie b dzie, ale wtedy nie potrafiłem tego doceni . Jestem ubrany 

na epok  lodowcow , a nie na upał, w wiele warstw odzie y, tkane włókno 

ro linne, sztuczne włókno, futro, skóra, mam na sobie nieprzeniknion  zbroj  

przeciwko mrozowi, w której teraz wi dn  jak li  pietruszki. Dla rozrywki 

przygl dam si  tłumom widzów i uczestnikom procesji skupionym wokół 

trybuny, sztandarom domen i klanów wisz cym nieruchomo i jaskrawo 

błyszcz cym w sło cu, i z nudów wypytuj  Estravena, czyj jest który sztandar. 

Zna wszystkie, o które pytam, chocia  s  ich setki, niektóre z odległych domen, 

ognisk i szczepów z Burzliwego Pogranicza Pering i z Kermu.  

- Sam pochodz  z Kermu - mówi, kiedy wyra am podziw dla jego wiedzy. - 

Zreszt  moje stanowisko wymaga znajomo ci domen. Karhid to domeny. Rz dzi  

tym krajem to znaczy rz dzi  jego ksi

tami. Co nie znaczy,  e ~o si  kiedy  

komu  udało. Czy zna pan powiedzenie: "Karbid to nie naród, to jedna wielka 

rodzinna kłótnia"? - Nie znałem tego powiedzenia i podejrzewam,  e Estraven 

sam je wymy lił. Było w jego stylu.  

W tym momencie przepycha si  przez tłum inny członek kyorremy, wy szej 

izby parlamentu, na której czele stoi Estraven, i zaczyna co  do niego mówi . To 

królewski kuzyn Pemmer Harge rem ir Tibe. Mówi szeptem, jego postawa 

sugeruje brak szacunku, cz sto si  u miecha. Estraven, poc c si  jak lód na 

sło cu, odpowiada na szept Tibe'a gło no, tonem, którego zdawkowa uprzejmo  

o miesza rozmówc . Słucham obserwuj c jednocze nie króla przy robocie, ale nic 

nie rozumiem poza tym,  e Tibe'a i Estravena dzieli wrogo . Nie ma to 

bynajmniej nic wspólnego ze mn , ciekawi mnie po prostu zachowanie tych ludzi, 

którzy rz dz  narodem w pradawnym sensie tego słowa, którzy trzymaj  w r ku 

losy dwudziestu milionów innych ludzi. W Ekumenie władza stała si  czym  tak 

 

5 

trudno uchwytnym i skomplikowanym,  e tylko subtelne umysły mog   ledzi  jej 

działania. Tutaj jest ona wci  jeszcze ograniczona i namacalna. W Estravenie, 

na przykład, wyczuwa si  władz  jako przedłu enie jego charakteru: on nie mo e 

zrobi  pustego gestu ani powiedzie  słowa, które puszcza si  mimo uszu. Wie o 

tym i ta wiedza przydaje mu szczególnej realno ci, jakiej  materialno ci, 

namacalno ci, ludzkiej wielko ci. Sukces rodzi sukces. Nie mam zaufania do 

Estravena, którego pobudki s  zawsze niejasne. Nie budzi we mnie sympatii, ale 

odczuwam jego autorytet w sposób równie nie pozostawiaj cy w tpliwo ci, jak 

odczuwam ciepło sło ca.  

Ledwo zd yłem to pomy le , kiedy sło ce znika za ponownie zbieraj cymi 

si  chmurami i wkrótce rzadki, ale mocny deszcz przesuwa si  w gór  rzeki 

skrapiaj c tłumy na nabrze u, zaciemniaj c niebo. Kiedy król schodzi z 

rusztowania, przebija si  ostatni promie  sło ca i biała posta  króla oraz 

wspaniały łuk widoczne s  przez chwil  w całym blasku i wspaniało ci na tle 

granatowo burzowego nieba. Gromadz  si  chmury. Zimny wiatr wdziera si  w 

ulic  ł cz c  port z Pałacem, rzeka przybiera szar  barw , drzewa na nabrze u 

dr . Ceremonia sko czona. W pół godziny pó niej pada  nieg.  

Kiedy królewski samochód odjechał w stron  Pałacu i tłum zacz ł si  

porusza  jak nadmorskie kamyki popychane fal  przypływu, Estraven odwrócił 

si  znów w moj  stron  i powiedział:  

- Czy zechce pan dzi  zje  ze mn  kolacj , panie Ai? Przyj łem zaproszenie, 

bardziej zdziwiony ni  ucieszony. Estraven zrobił dla mnie bardzo du o w ci gu 

ostatnich sze ciu czy o miu miesi cy, ale ani nie spodziewałem si , ani nie 

pragn łem takiej demonstracji osobistej sympatii jak zaproszenie do jego domu. 

Harge rem ir Tibe był nadal w pobli u i musiał słysze , zreszt  miałem uczucie,  e 

o to chodziło. Zdegustowany tymi babskimi intrygami zszedłem z trybuny i 

wmieszałem si  w tłum, garbi c si  nieco i id c na ugi tych nogach. Nie jestem 

du o wy szy od gethe skiej przeci tnej, ale w tłumie ta ró nica bardziej rzuca si  

w oczy. "To on, patrzcie, wysłannik". Oczywi cie było to cz ci  moich 

obowi zków słu bowych, ale w miar  upływu czasu ta ich cz  stawała si  coraz 

bardziej uci liwa zamiast coraz łatwiejsza. Coraz cz ciej t skniłem za 

anonimowo ci , chciałem by  taki jak wszyscy.  

Przeszedłem kawałek ulic  Browarn , skr ciłem do swojego domu i nagle, 

gdy tłum ju  si  przerzedził, stwierdziłem,  e idzie obok mnie Tibe.  

Pi kna uroczysto  - odezwał si  królewski kuzyn, ukazuj c przy tym w 

u miechu długie, czyste,  ółte z by w  ółtej twarzy całej pokrytej sieci  drobnych 

zmarszczek, mimo  e nie był starym człowiekiem.  

Dobra wró ba dla nowego portu powiedziałem.  

- To prawda. - Znów porcja z bów.  

- Ceremonia wmurowania zwornika była rzeczywi cie imponuj ca.  

- To prawda. Ta ceremonia pochodzi z bardzo dawnych czasów. Ale zapewne 

ksi

 Estraven wszystko to panu obja nił.  

- Ksi

 Estraven jest niezwykle uprzejmy.  

Starałem si  mówi  tonem oboj tnym, ale wszystko, co si  powiedziało do 

Tibe'a, zdawało si  nabiera  ukrytego znaczenia.  

 

6 

- Och, niew tpliwie - powiedział Tibe. - Ksi

 Estraven jest znany ze swojej 

uprzejmo ci dla cudzoziemców. - U miechn ł si  i ka dy z b wydawał si  kry  

jakie  znaczenie, podwójne, wielorakie, trzydzie ci dwa ró ne znaczenia.  

- Ze wszystkich cudzoziemców ja jestem najbardziej cudzoziemski, ksi

. 

Dlatego jestem szczególnie wdzi czny za wszelk  uprzejmo .  

- Tak, niew tpliwie, niew tpliwie. Wdzi czno  jest szlachetnym, rzadkim 

uczuciem opiewanym przez poetów. Rzadkim szczególnie tutaj, w Erhenrangu, 

zapewne z braku warunków do jego kultywowania. Przyszło nam  y  w ci kich, 

niewdzi cznych czasach.  wiat nie jest ju  taki jak za naszych dziadów, prawda?  

- Niewiele o tym wiem, ksi

, ale słyszałem podobne skargi na innych 

wiatach.  

Tibe przygl dał mi si  przez chwil , jakby oceniał stopie  mojego szale stwa, 

a potem obna ył długie  ółte z by.  

- A, rzeczywi cie, rzeczywi cie. Stale zapominam,  e pan przybył z innego 

wiata. Ale oczywi cie pan o tym nigdy nie zapomina. Cho  bez w tpienia pa skie 

ycie tutaj w Erhenrangu byłoby znacznie sensowniejsze, prostsze i 

bezpieczniejsze, gdyby potrafił pan o tym zapomnie , co? Tak, tak. Ale oto i mój 

samochód, kazałem kierowcy tu zaczeka , w bocznej uliczce. Ch tnie bym pana 

podwiózł na pa sk  wysp  , ale musz  sobie odmówi  tej przyjemno ci, bo zaraz 

mam si  stawi  u króla, a biedni krewniacy, jak mówi przysłowie, musz  by  

punktualni. Tak, tak! - powiedział kuzyn króla wsiadaj c do małego czarnego 

elektrycznego pojazdu, jeszcze przez rami  obna aj c z by w moj  stron , kryj c 

oczy w sieci zmarszczek.  

Poszedłem na swoj  wysp . Teraz, kiedy stopniały resztki zimowych  niegów, 

ukazał si  frontowy ogródek i zimowe drzwi, trzy metry nad poziomem gruntu, 

zostały zamkni te na okres kilku miesi cy a  do powrotu gł bokich  niegów 

jesieni . Przy bocznej  cianie budynku w ród błota, lodu i po piesznej, mi kkiej i 

bujnej wiosennej ro linno ci rozmawiało dwoje młodych ludzi. Stali trzymaj c si  

za r ce. Byli w pierwszej fazie kemmeru. Du e, mi kkie płatki  niegu ta czyły 

wokół nich, a oni stali boso w lodowatym błocie, ze splecionymi dło mi, 

zapatrzeni w siebie. Wiosna na Zimie.  

Zjadłem obiad na mojej wyspie i kiedy gongi na wie y Remmy wybiły 

czwart , byłem w Pałacu, gotów do kolacji. Karhidyjczycy spo ywaj  dziennie 

cztery solidne posiłki:  niadanie, drugie  niadanie, obiad i kolacj , nieustannie 

podjadaj c i przegryzaj c co  w przerwach. Na Zimie nie ma du ych zwierz t 

dostarczaj cych mi sa lub produktów mlecznych. Jedyne bogate w białko i 

w glowodany po ywienie to ró ne jaja, ryby, orzechy i hainskie zbo a. 

Niskokaloryczna dieta w surowym klimacie - wi c trzeba cz sto uzupełnia  

paliwo. Przyzwyczaiłem si  dojadania, jak mi si  wydawało, co kilka minut. 

Jeszcze przed ko cem tego roku miałem si  przekona ,  e Gethe czycy 

doprowadzili do perfekcji nie tylko technik  ci głego opychania si , lecz tak e 

długotrwałego  ycia na granicy  mierci głodowej.  

Wci  padał  nieg, łagodna wiosenna  nie yca, znacznie przyjemniejsza ni  

bezlitosne deszcze niedawnej odwil y. Dotarłem do Pałacu w cichym i białym 

mroku tylko raz gubi c drog . Pałac w Erhenrangu jest wła ciwie wewn trznym 

miastem otoczonym murami, labiryntem pałaców, baszt, ogrodów, podworców, 

 

7 

klasztorów, kru ganków, podziemnych przej  i kazamatów, wytworem 

wielowiekowej paranoi na wielk  skal . Ponad tym wszystkim wznosz  si  

ponure, czerwone, wymy lne mury Królewskiego Domu, który chocia  jest stale 

zamieszkany, ta tylko przez jedn  osob , samego króla. Wszyscy inni, słu ba, 

kanceli ci, ksi

ta, ministrowie, posłowie, stra  i kto tam jeszcze, mieszkaj  w 

innych pałacach, fortach, twierdzach, barakach czy domach w obr bie murów. 

Dom Estravena, oznaka szczególnej królewskiej łaski, to Naro ny Czerwony Dom 

zbudowany przed czterystu czterdziestu laty dla Harmesa, ukochanego 

kemmeringa Emrana III, którego uroda przeszła do legendy i który został 

porwany, okaleczony i doprowadzony do utraty zmysłów przez najemników 

Partii Ojczy nianej. Emran III zmarł w czterdzie ci lat pó niej wci  jeszcze 

mszcz c si  na swoim kraju Emran Nieszcz sny. Tragedia jest tak dawna,  e jej 

okropno ci zatarły si  pozostawiaj c pewn  atmosfer  podejrzliwo ci i 

melancholii czaj c  si  w  cianach i mrokach tego domu. Ogród był mały i 

otoczony murem, nad skaln  sadzawk  pochylały si  drzewa serem. W m tnych 

snopach  wiatła z okien widziałem płatki  niegu i nitkowate torebki z 

zarodnikami drzew opadaj ce razem z nimi do czarnej wody. Estraven czekał na 

mnie z goł  głow  i bez płaszcza na tym mrozie, obserwuj c z zainteresowaniem 

tajn  natn  inwazj   niegu i zarodników. Przywitał mnie cichym głosem i 

zaprosił do  rodka. Nie było  adnych innych go ci.  

Zdziwiło mnie to nieco, ale zaraz zasiedli my do stołu, a przy jedzeniu nie 

rozmawia si  o interesach. Zreszt  moje zdziwienie przeniosło si  na posiłek, 

który był wy mienity, nawet wszechobecne chlebowe jabłka uległy cudownej 

przemianie w r kach kucharza, którego sztuki nie mogłem si  nachwali . Po 

kolacji pili my przy ogniu grzane piwo. Na planecie, gdzie jednym z 

najpotrzebniejszych sztu ców jest przyrz d do rozbijania lodu, jaki tworzy si  na 

powierzchni napoju w czasie posiłku, człowiek uczy si  ceni  grzane piwo.  

Estraven prowadził przy stole uprzejm  rozmow , teraz, siedz c naprzeciw 

mnie przy ogniu, zamilkł. Chocia  sp dziłem na Zimie ju  prawie dwa lata, wci  

byłem daleki od mo liwo ci spojrzenia na mieszka ców planety ich własnymi 

oczami. Próbowałem, ale moje wysiłki przybierały form  wyrozumowanego 

spojrzenia na Gethe czyka najpierw jako na m czyzn , a potem jako na kobiet , 

przez co wciskałem go w te kategorie tak nieistotne dla jego natury, a tak wa ne 

dla mojej. Tak wi c poci gaj c dymne, wytrawne piwo my lałem sobie,  e przy 

stole zachowanie Estravena było kobiece, sam wdzi k, takt i lekko , zr czno  i 

zwodniczo . Mo e to wła nie ta mi kka, elastyczna kobieco  budziła we mnie 

antypati  i podejrzliwo ? Bo nie sposób było traktowa  jak kobiet  tej ciemnej i 

ironicznej, emanuj cej sił  postaci siedz cej obok w roz wietlonym ogniem 

mroku, a jednocze nie, ilekro  pomy lałem o nim jako o m czy nie, 

wyczuwałem w tym jaki  fałsz: w nim, czy mo e w moim do niego stosunku? Głos 

miał łagodny, do  mocny ale nie gł boki, nie był to głos m ski, ale i nie kobiecy... 

ale co on mówił?  

ałuj  mówił  e musiałem tak długo odkłada  przyjemno  goszczenia pana u 

siebie, ale jestem zadowolony,  e nie b dzie ju  mi dzy nami kwestii patronatu.  

 

8 

To mnie zastanowiło. Niew tpliwie a  do dzisiaj był moim patronem na 

dworze. Czy chciał da  mi do zrozumienia,  e audiencja, jak  dla mnie wyjednał 

u króla na jutro, oznacza zrównanie z nim?  

- Nie bardzo pana rozumiem - powiedziałem. Tym razem on był widocznie 

zdziwiony.  

- Chodzi o to - odezwał si  po chwili -  e odt d nie działam na rzecz pana 

wobec króla.  

Mówił, jakby si  wstydził za mnie, nie za siebie. Widocznie fakt,  e on mnie 

zaprosił, a ja zaproszenie przyj łem, miał jakie  znaczenie, z którego sobie nie 

zdawałem sprawy. Ale ja naruszałem jedynie etykiet , on - etyk . Pocz tkowo 

my lałem tylko,  e miałem racj  od pocz tku nie dowierzaj c Estravenowi. Był 

nie tylko zr czny i pot ny, był tak e zdradliwy. Przez cały czas mojego pobytu w 

Erhenrangu to on mnie słuchał, odpowiadał na moje pytania, przysyłał lekarzy i 

in ynierów,  eby potwierdzili,  e ja i mój statek pochodzimy z innego  wiata, 

przedstawiał mnie ludziom, których powinienem pozna , a  stopniowo 

doprowadził do tego,  e awansowałem z roli dziwol ga z bujn  wyobra ni  do 

mojej obecnej roli tajemniczego wysłannika, który ma by  przyj ty przez króla. 

A teraz, wywindowawszy mnie na t  niebezpieczn  wysoko , nagle z całym 

spokojem o wiadcza,  e wycofuje swoje poparcie.  

- Przyzwyczaił mnie pan do tego,  e mog  polega ...  

- To niedobrze.  

- Czy to znaczy,  e aran uj c to spotkanie nie przemówił pan do króla na 

rzecz mojej misji, tak jak pan... - zreflektowałem si  i nie powiedziałem 

"obiecał".  

- Nie mogłem.  

Byłem w ciekły, ale w nim nie dostrzegłem ani gniewu, ani ch ci 

przeproszenia.  

- Czy mog  wiedzie  dlaczego? -  

Tak - odparł po chwili i znów zamilkł. A ja pomy lałem sobie,  e 

niekompetentny i bezbronny przybysz z innego  wiata nie powinien domaga  si  

wyja nie  od kanclerza królestwa, zwłaszcza je eli nie rozumie i prawdopodobnie 

nigdy nie zrozumie korzeni władzy i zasad jej funkcjonowania w tym królestwie. 

Niew tpliwie była to kwestia szifgrethoru - presti u, twarzy, miejsca, honoru. 

nieprzetłumaczalnej naczelnej zasady autorytetu społecznego w Karbidzie i 

wszystkich kulturach na Gethen. A je eli tak, to nigdy jej nie zrozumiem.  

- Czy słyszał pan, co król powiedział do mnie podczas dzisiejszej ceremonii?  

- Nie.  

Estraven pochylił si  nad paleniskiem, wyj ł dzban z piwem z gor cego 

popiołu i napełnił mój kufel. Poniewa  si  nie odzywał, dodałem:  

- Nie słyszałem,  eby król co  do pana mówił.  

- Ja te  nie - powiedział.  

Nareszcie zrozumiałem,  e nie odebrałem innego sygnału. Machn wszy r k  

na jego babskie intryganctwo paln łem:  

- Czy ksi

 chce mi da  do zrozumienia,  e wypadł z łask u króla?  

My l ,  e wyprowadziłem go z równowagi, ale niczym tego nie okazał i 

powiedział tylko:  

 

9 

- Nie chc  panu nic dawa  do zrozumienia, panie Ai.  

- To wielka szkoda!  

Spojrzał na mnie jako  dziwnie.  

- Có , ujmijmy to wi c w ten sposób: S  na dworze osoby, które - u ywaj c 

pa skiego wyra enia - s  w łaskach u króla, i które nie patrz  łaskawym okiem 

na pa sk  obecno  i misj  tutaj.  

I teraz spieszysz do nich doł czy  i opuszczasz mnie dla ratowania własnej 

skóry; pomy lałem, ale nie powiedziałem tego na głos. Estraven był dworakiem i 

politykiem, a ja byłem głupcem,  e mu zawierzyłem. Nawet w społecze stwach 

rozdzielnopłciowych politykom zdarza si  zmienia  front. Skoro zaprosił mnie na 

kolacj , to wida  spodziewał si ,  e tak łatwo przełkn  jego zdrad , jak on j  

popełnił. Zachowanie twarzy było wyra nie wa niejsze ni  szczero , zmusiłem 

si  wi c do powiedzenia:  

- Przykro mi,  e pa ska przychylno  dla mnie  ci gn ła na pana kłopoty.  

Roz arzone w gle. Odczułem rado  z moralnej wy szo ci, ale tylko przez 

chwil . Estraven był zbyt nieobliczalny.  

Odchylił si  na oparcie i czerwony odblask ognia padł na jego kolana, na 

ładne, silne, cho  drobne dłonie i srebrny kufel, podczas gdy twarz pozostawała w 

cieniu: ciemna twarz zawsze przesłoni ta g stymi, nisko opadaj cymi włosami, 

g stymi brwiami i rz sami oraz zimn  mask  układno ci. Czy mo na odczyta  

wyraz pyska kota, foki albo wydry? Niektórzy Gethe czycy s  jak te zwierz ta, 

my lałem, z gł bokimi jasnymi oczami, które nie zmieniaj  wyrazu, kiedy kto  

mówi.  

- Sam na siebie  ci gn łem kłopoty - odpowiedział działaniem nie maj cym 

nic wspólnego z panem, panie Ai. Wie pan,  e Karhid i Orgoreyn maj  sporne 

terytorium w wysokiej cz ci Wy yny Północnej koło Sassinoth. Dziad Argavena 

zaj ł dolin  Sinoth dla Karhidu, ale autochtoni nigdy si  z tym nie pogodzili. 

Du o  niegu z małej chmury i coraz go wi cej. Pomagałem karhidyjskim 

farmerom mieszkaj cym w dolinie w przesiedleniu si  za star  granic  uwa aj c, 

e cała sprawa upadnie, je eli dolin  pozostawi si  Orgotom, którzy j  

zamieszkuj  od tysi cy lat. Przed laty działałem w Zarz dzie Wy yny Północnej i 

poznałem niektórych z tych farmerów. Nie chciałbym,  eby gin li w starciach 

granicznych lub byli zsyłani do ochotniczych gospodarstw rolnych w Orgoreynie. 

Dlaczego wi c nie zlikwidowa  przyczyny sporu? Ale to nie był pomysł 

patriotyczny. Na odwrót, był to akt tchórzostwa rzucaj cy cie  na szifgrethor 

samego króla.  

Jego ironiczne uwagi i szczegóły sporu granicznego z Orgoreynem nie 

interesowały mnie. Wróciłem do sprawy naszych stosunków. Z zaufaniem czy 

bez. wci  jeszcze mogłem co  przy nim skorzysta .  

- Przykro mi - powiedziałem - ale to wielka szkoda,  e sprawa garstki 

farmerów mo e zniszczy  szanse mojej misji w oczach króla. W gr  wchodz  

sprawy du o wa niejsze ni  kilka mil granicy.  

- Tak, du o wa niejsze, ale mo e Ekumena, która ma sto lat  wietlnych od 

granicy do granicy, oka e nam nieco cierpliwo ci.  

- Stabile Ekumeny to ludzie bardzo cierpliwi. B d  czeka  sto albo pi set lat, 

a  Karhid i reszta Gethen przedyskutuje i rozwa y spraw  przył czenia si  do 

 

10 

reszty ludzko ci. Ja wyra am wył cznie moj  osobist  nadziej . I osobiste 

rozczarowanie. S dziłem,  e przy poparciu ksi cia...  

- Ja te  tak s dziłem. Có , lodowce nie powstaj  w ci gu jednej nocy. - Miał 

jak zawsze na podor dziu stosowne powiedzonko, ale my l  był gdzie indziej. 

Wyobraziłem go sobie, jak przestawia mnie jako jeden z pionków w grze o 

władz .  

- Przybył pan do mojego kraju - odezwał si  wreszcie - w dziwnym momencie. 

Zachodz  zmiany, przyjmujemy nowy kierunek. Nie, mo e raczej posuwamy si  

za daleko w kierunku, którym szli my. S dziłem,  e pa ska obecno , pa ska 

misja powstrzymaj  nas od bł dów, dadz  nam całkowicie now  opcj . Ale we 

wła ciwym czasie i we wła ciwym miejscu. Wszystko to jest niezwykle delikatne, 

panie Ai.  

Zniecierpliwiony ogólnikami spytałem wprost:  

- Sugeruje pan,  e to nie jest wła ciwy moment. Czy radziłby mi pan odwoła  

t  audiencj ?  

Moja gafa wypadła jeszcze gorzej w j zyku karhidzkim, ale Estraven nie 

u miechn ł si  ani nie skrzywił.  

- Obawiam si ,  e wył cznie król ma ten przywilej powiedział spokojnie.  

- O Bo e, oczywi cie. Nie to miałem na my li. - Przez chwil  ukryłem twarz w 

dłoniach. Wychowany w otwartym, pozbawionym barier społecze stwie Ziemi, 

nie mogłem nauczy  si  protokołu ani pow ci gliwo ci tak cenionej przez 

Karhidyjczyków. Wiedziałem, kto to jest król, historia Ziemi jest ich pełna, ale 

nie miałem najmniejszego wyczucia przywileju ani taktu. Podniosłem kufel i 

poci gn łem du y haust gor cego płynu. - Có , powiem królowi mniej, ni  

miałem zamiar powiedzie , kiedy jeszcze liczyłem na pana.  

- To dobrze.  

- Dlaczego dobrze? - spytałem.  

- Pan, panie Ai, nie jest szalony. I ja nie jestem szalony. Ale te   aden z nas nie 

jest królem. S dz ,  e miał pan zamiar przekona  Argavena argumentami 

racjonalnymi,  e przybył pan tu,  eby doprowadzi  do sojuszu mi dzy Gethen a 

Ekumen . I z racjonalnego punktu widzenia on to ju  wie, bo mu to 

powiedziałem. Przedstawiałem mu pa sk  spraw , usiłowałem wzbudzi  w nim 

zainteresowanie pa sk  osob . Robiłem to nieudolnie,  le wybrałem moment. 

Zapomniałem, sam b d c zbyt zaanga owany,  e on jest królem i nie patrzy na 

sprawy racjonalnie, tylko jako król. Wszystko, co mu mówiłem, sprowadza si  z 

jego punktu widzenia do tego,  e jego panowanie jest zagro one,  e jego 

królestwo jest pyłkiem w przestrzeni, a jego majestat  artem w oczach kogo , kto 

rz dzi setk   wiatów.  

- Ale Ekumena nie rz dzi, tylko koordynuje. Jej pot ga jest pot g  

poszczególnych pa stw i planet. W sojuszu z Ekumen  Karhid b dzie znacznie 

bezpieczniejszy i wa niejszy ni  kiedykolwiek dot d.  

Estraven przez chwil  nie odpowiadał. Siedział zapatrzony w ogie , którego 

płomienie błyskały odbite w jego kuflu i w szerokim srebrnym ła cuchu 

znamionuj cym jego urz d. W starym domu panowała cisza. Był słu cy, który 

podawał posiłek, ale  e Karhidyjczycy nie znaj  instytucji niewolnictwa ani 

osobistego uzale nienia i nie kupuj  ludzi, tylko usługi, wi c cała słu ba poszła 

 

11 

ju  do swoich domów. Taki człowiek jak Estraven musiał mie  gdzie  w pobli u 

ochron  osobist , bo zamachy s  w Karhidzie popularn  instytucj , ale ja nikogo 

nie widziałem i nie słyszałem. Byli my sami.  

Byłem sam na sam z obcym w murach mrocznego pałacu, w obcym, 

zasypanym  niegiem mie cie, w samym sercu epoki lodowcowej na obcej planecie.  

Wszystko, co powiedziałem tego wieczoru i w ogóle, odk d przybyłem na 

Zim , wydało mi si  nagle głupie i niewiarygodne. Jak mogłem oczekiwa ,  e ten 

albo jakikolwiek inny człowiek uwierzy moim opowie ciom o innych  wiatach i 

innych rasach, o jakim  dobrodusznym superrz dzie z nie sprecyzowanymi 

prerogatywami istniej cym gdzie  tam, w kosmosie? Wszystko to było 

nonsensem. Przybyłem do Karhidu w dziwacznym poje dzie i pod pewnymi 

wzgl dami ró niłem si  fizycznie od Gethe czyków - i to wymagało wyja nie . 

Ale wyja nienia, jakich udzielałem, były niedorzeczne. W tej chwili sam im nie 

wierzyłem.  

- Ja panu wierz  - powiedział mieszkaniec obcej planety, z którym byłem sam 

na sam, i tak gł boko pogr yłem si  w swoim wyobcowaniu,  e spojrzałem na 

niego zdumiony. - Obawiam si ,  e Argaven równie  panu wierzy. Ale nie ma do 

pana zaufania. Cz ciowo dlatego,  e stracił zaufanie do mnie. Popełniłem bł dy, 

byłem nieostro ny. Nie mam równie  prawa do pa skiego zaufania, bo naraziłem 

pana na niebezpiecze stwo. Zapomniałem, kto to jest król, zapomniałem,  e w 

oczach króla Karhid i on to jedno, zapomniałem, co to jest patriotyzm i  e to on 

jest z definicji patriot  doskonałym. Niech mi pan powie, panie Ai, czy wie pan z 

własnego do wiadczenia, co to jest patriotyzm?  

- Nie - odpowiedziałem wstrz ni ty sił  tej intensywnej osobowo ci, która 

nagle cała skupiła si  na mnie. - Nie s dz , chyba  e przez patriotyzm rozumie 

pan miło  do stron ojczystych, bo to znam.  

- Nie, kiedy mówi  o patriotyzmie, nie chodzi mi o miło . My l  o strachu. O 

strachu przed tym, co obce. Który wyra a si  w polityce, nie w poezji. Nienawi , 

rywalizacja, agresja. Ten strach ro nie w nas. Rozrasta si  z roku na rok. 

Zaszli my nasz  drog  za daleko. I pan, przybysz ze  wiata, co wzniósł si  ponad 

poj cie narodowo ci setki lat temu, który nie bardzo wie, o czym mówi , który 

ukazuje nam now  drog ... - Urwał i po chwili kontynuował, ju  znowu spokojny, 

opanowany i uprzejmy. - To z powodu strachu rezygnuj  z popierania pa skiej 

sprawy przed królem. Ale nie ze strachu o siebie, panie Ai. Nie działam z 

pobudek. patriotycznych. S  przecie  na Gethen i inne narody.  

Nie wiedziałem, do czego zmierza, ale byłem pewien,  e chodzi mu o co  

innego, ni by to wynikało z jego słów. Ze wszystkich mrocznych, zagadkowych, 

skrytych dusz, jakie spotkałem w tym ponurym mie cie, jego była najciemniejsza. 

Nie miałem zamiaru da  si  wci gn  w  adne labirynty i zmilczałem. Po chwili 

kontynuował z ostro no ci :  

- Je eli dobrze zrozumiałem, pa ska Ekumena słu y interesom całej 

ludzko ci. Na przykład Orgotowie maj  do wiadczenie w podporz dkowywaniu 

interesów lokalnych ogólnemu, a Karhidyjczycy prawie wcale. Autochtoni z 

Orgoreynu to przewa nie ludzie zdrowo my l cy, cho  mało błyskotliwi, podczas 

gdy król Karhidu jest nie tylko szalony, ale przy tym i do  t py.  

Było jasne,  e Estraven nie wie, co to lojalno .  

 

12 

- W takim razie musi by  niełatwo mu słu y  powiedziałem czuj c przypływ 

wstr tu.  

- Nie mam pewno ci, czy kiedykolwiek słu yłem królowi - rzekł królewski 

pierwszy minister - albo czy miałem taki zamiar. Nie jestem niczyim sług . 

Człowiek powinien rzuca  swój własny cie ...  

Gongi na wie y Remmy wybiły szóst , północ, co wykorzystałem jako 

pretekst do po egnania. Kiedy wkładałem w holu futro, Estraven powiedział:  

- Nie b d  miał przez jaki  czasy takiej okazji, bo przypuszczam,  e wyjedzie 

pan z Ertienrangu (sk d to przypuszczenie?), ale wierz ,  e nadejdzie dzie , 

kiedy b d  jeszcze mógł zada  panu wiele pyta . Tylu rzeczy chciałbym si  

dowiedzie . Zwłaszcza o waszej "mowie my li", zd ył mi pan o niej ledwo 

napomkn .  

Jego ciekawo  wygl dała na zupełnie autentyczn . Miał w sobie bezczelno  

mo nych. Jego obietnice pomocy te  wygl dały na autentyczne. Powiedziałem,  e 

tak, naturalnie, kiedy tylko zechce, i to był koniec wieczoru. Odprowadził mnie 

przez ogród przysypany cienk  warstw   niegu w blasku wielkiego, matowego, 

rudego ksi yca. Przebiegł mnie dreszcz, kiedy wyszli my na zewn trz, było 

dobrze poni ej zera.  

- Zimno panu? - spytał z uprzejmym zdziwieniem. Dla niego była to 

oczywi cie łagodna wiosenna noc. Zm czony i przygn biony odpowiedziałem:  

- Jest mi zimno od dnia, kiedy wyl dowałem na tej planecie.  

- Jak j  nazywacie, t  planet , w waszym j zyku?  

- Gethen.  

- Nie nadali cie jej swojej nazwy?  

- Pierwsi zwiadowcy nazwali j  Zima. Zatrzymali my si  w bramie 

otoczonego murem ogrodu. Na zewn trz budynki pałacowe pi trzyły si  ciemn , 

za nie on  mas  roz wietlan  tu i ówdzie na ró nych wysoko ciach złotawymi 

strzelnicami okien. Stoj c pod w skim łukiem spojrzałem w gór  i zadałem sobie 

pytanie, czy ten zwornik te  był wmurowany ko mi i krwi . Estraven po egnał 

si  i zawrócił. Nigdy nie był przesadnie wylewny przy powitaniach i 

po egnaniach. Odszedłem przez ciche podworce i uliczki Pałacu skrzypi c 

butami po  wie ym, o wietlonym blaskiem ksi yca  niegu, a potem gł bokimi 

ulicami miasta wróciłem do domu. Było mi zimno, czułem si  niepewnie, osaczony 

przez perfidi , samotno  i l k.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

13 

Rozdział 2 

 

Kraina w  rodku zamieci

 

 

Około dwustu lat temu w ognisku Szath na Burzliwym Pograniczu Pering  yli 

dwaj bracia, którzy  lubowali sobie kemmer. W tamtych czasach, tak jak i 

dzisiaj, rodzeni bracia mogli wi za  si  w kemmerze, dopóki który  z nich nie 

urodził dziecka, ale potem musieli si  rozdzieli  i dlatego nie wolno im było 

lubowa  zwi zku na całe  ycie. Tak si  jednak stało. Kiedy jeden z nich zaszedł 

w ci

, pan Szathu nakazał im odst pi  od  lubu i nigdy ju  nie spotyka  si  w 

czasie kemmeru. Usłyszawszy to polecenie jeden z nich, ten który nosił dziecko, 

wpadł w rozpacz i nie chc c słucha  rad ani pociesze  zdobył trucizn  i popełnił 

samobójstwo. Wówczas mieszka cy ogniska skierowali swój gniew przeciwko 

drugiemu bratu i wyp dzili go z ogniska i z domeny, jego obarczaj c ha b  

samobójstwa. A poniewa  został wygnany i wsz dzie poprzedzała go jego historia, 

nikt nie chciał go przyj  i po trzydniowej go cinie wyprawiano go dalej jako 

banit . Tak w drował od miejsca do miejsca, a  zrozumiał,  e nie ma dla niego 

lito ci w jego własnym kraju i  e jego zbrodnia nigdy nie zostanie mu wybaczona 

(Naruszenie kodu ograniczaj cego kazirodztwo stało si  zbrodni , kiedy zostało 

uznane za przyczyn  samobójstwa. ) Jako człowiek młody i niezahartowany nie 

przyjmował do wiadomo ci,  e co  takiego mo e si  zdarzy . Kiedy si  przekonał, 

e tak jest, wrócił do Szath, jako wygnaniec stan ł w drzwiach zewn trznego 

ogniska i zwrócił si  do swoich byłych współmieszka ców z nast puj cymi 

słowami: Zostałem pozbawiony twarzy. Nikt mnie nie widzi. Mówi  i nikt mnie 

nie słyszy. Przychodz  i nikt mnie nie wita. Nie ma dla mnie miejsca przy ogniu 

ani jedzenia na stole, ani łó ka, w którym mógłbym si  poło y . Ale wci  jeszcze 

mam swoje imi , które brzmi Getheren. To imi  rzucam na wasze ognisko jako 

przekle stwo, a z nim moj  ha b . Zachowajcie je dla mnie, a ja, bezimienny, 

pójd  szuka   mierci. -Wówczas niektórzy poderwali si  w ród okrzyków i chcieli 

go zabi , bo zabójstwo rzuca mniejszy cie  na dom ni  samobójstwo, ale on uciekł 

i pobiegł na północ w stron  Lodu szybciej ni  ci, którzy go  cigali. Wrócili 

przygn bieni do Szath, a Getheren szedł dalej i po dwóch dniach dotarł do Lodu 

Pering .  

Przez nast pne dwa dni szedł dalej na północ po Lodzie. Nie miał przy sobie 

ywno ci ani  adnego schronienia prócz swego futra. Na Lodzie nie ma  adnych 

ro lin ani zwierz t. Był to miesi c susmy i wła nie nadeszły pierwsze wielkie 

niegi. Szedł sam przez zawiej . Drugiego dnia poczuł,  e słabnie. Drugiej nocy 

musiał poło y  si  i odpocz . Rano odkrył,  e ma odmro one r ce i stopy te , 

cho  nie mógł zdj  butów,  eby je obejrze , bo nie władał r kami. Zacz ł czołga  

si  na łokciach i kolanach. Nie miał  adnego powodu,  eby to robi , bo było mu 

wszystko jedno, czy umrze tu, czy troch  dalej, ale co  pchało go na północ.  

Po jakim  czasie  nieg wokół niego przestał pada  i ucichł wiatr. Za wieciło 

sło ce. Czołgaj c si  nie widział drogi przed sob , bo futrzany kaptur zsun ł mu 

si  na oczy. Nie czuj c ju  bólu w ko czynach ani na twarzy my lał,  e stracił 

czucie. Ale mógł si  jeszcze porusza .  nieg pokrywaj cy lodowiec wydał mu si  

dziwny, wygl dał jak biała trawa rosn ca na lodzie, która kładła si  pod jego 

 

14 

dotkni ciem, a potem wstawała. Zatrzymał si  i usiadł, zsuwaj c kaptur,  eby 

móc si  rozejrze . Jak okiem si gn  ci gn ły si  połacie  nie nej trawy, białe i 

błyszcz ce. Widział te  k py białych drzew, na których rosły białe li cie.  wieciło 

sło ce, nie było wiatru i wszystko było białe.  

Getheren zdj ł r kawice i spojrzał na swoje r ce. Były białe jak  nieg, ale 

odmro enie znikło, odzyskał władz  w palcach i mógł sta  na nogach. Nie czuł 

bólu, zimna ani głodu.  

Wtedy zobaczył daleko na lodzie w kierunku północnym biał , jakby 

zamkow  wie  i posta , która szła z tego dalekiego miejsca w jego stron . Po 

chwili Getheren zobaczył,  e ten kto  jest nagi,  e ma biał  skór  i białe włosy. 

Jeszcze chwila i zbli ył si  na odległo  głosu. Getheren spytał:  

- Kim jeste ?  

Biały człowiek odpowiedział: - Jestem twoim bratem i kemmeringiem Hode.  

Jego brat, który si  zabił, miał na imi  Hode. I Getheren zobaczył,  e biały 

człowiek ma rysy twarzy i ciało jego brata, ale w jego brzuchu nie ma  ycia, a 

jego głos brzmi jak trzask lodu.  

Getheren spytał:  

- Co to za miejsce'?  

- To kraina w  rodku zamieci - odpowiedział Hode. - Tu mieszkaj  ci, którzy 

si  sami zabili. Tutaj ty i ja dotrzymamy naszego  lubu.  

Getheren przestraszył si  i powiedział:  

- Nie chc  tu zosta . Gdyby  uciekł ze mn  na południe, mogliby my by  

razem i dotrzyma   lubu do ko ca  ycia. I nikt nie wiedziałby,  e naruszyli my 

prawo. Ale ty złamałe  nasz  lub, zniszczyłe  go razem ze swoim  yciem. A teraz 

nie mo esz wymówi  mojego imienia.  

   To była prawda. Hode poruszał białymi wargami, ale nie potrafił wymówi  

imienia swego brata.  

Podbiegł do Getherena wyci gaj c ramiona,  eby go zatrzyma , i chwycił go 

za lew  r k . Getheren wyrwał si  i uciekł. Biegł na południe i w pewnej chwili 

zobaczył przed sob  biał   cian  padaj cego  niegu. Kiedy j  przekroczył, upadł 

znów na kolana i nie mógł biec, tylko musiał si  czołga .  

Dziewi tego dnia od czasu wej cia na Lód został znaleziony przez ludzi z 

ogniska Orhoch, które le y na północny wschód od Szath. Nie wiedzieli, kim jest 

ani sk d przychodzi, bo znale li go, jak pełzł po  niegu umieraj cy z głodu, 

o lepiony, z twarz  czarn  od sło ca i odmro e , niezdolny do powiedzenia cho  

słowa. Jednak nie doznał  adnych trwałych obra e  poza utrat  lewej r ki, która 

była tak odmro ona,  e trzeba j  było odci . Niektórzy mówili,  e to Getheren z 

Szath, o którym słyszeli opowie ci, inni mówili,  e to niemo liwe, bo Getheren 

poszedł na Lód w czasie pierwszej jesiennej zamieci i na pewno nie  yje. On sam 

zaprzeczył,  e  azywa si  Getheren. Kiedy wydobrzał, opu cił Orhoch i Burzliwe 

Pogranicze i poszedł na południe mówi c tam,  e nazywa si  Ennoch.  

Kiedy  Ennoch, ju  jako starzec mieszkaj cy na równinie Rer, spotkał 

człowieka ze swoich stron i spytał go, co słycha  w Szath. Tamten odpowiedział 

mu,  e  le słycha . Nic nie udawało si  w domu ani na polu, wszystko było 

pora one chorob , wiosenny zasiew zamarzał w ziemi, a dojrzałe zbiory gniły, i 

tak trwało ju  od wielu lat. Wówczas Ennoch powiedział mu,  e jest Getherenem 

 

15 

z Szath, i opisał mu, jak poszedł na Lód i co go tam spotkało. Swoj  histori  

zako czył słowami: - Powiedz ludziom w Szath,  e bior  z powrotem swoje imi  i 

swój cie .  

Wkrótce potem Getheren zachorował i umarł. Podró ny zawiózł jego słowa 

do Szath i powiadaj ,  e od tego czasu ziemia Szath od yła na nowo i wszystko 

szło jak nale y w domu i na polu.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

16 

Rozdział 3

 

 

Szalony król

 

 

Wstałem pó no i sp dziłem reszt  przedpołudnia przegl daj c własne notatki 

na temat etykiety dworskiej oraz uwagi moich poprzedników, zwiadowców, o 

gethe skiej psychologii i zwyczajach. Nie docierało do mnie to, co czytałem, 

zreszt  nie miało to znaczenia, bo znałem wszystko na pami  i czytałem tylko, 

eby zagłuszy  wewn trzny głos, który powtarzał nieustannie: "Wszystko 

stracone". A kiedy nie chciał zamilkn , kłóciłem si  z nim twierdz c,  e mog  

sobie poradzi  bez Estravena, mo e jeszcze lepiej ni  z nim. Ostatecznie to, co 

miałem do załatwienia, było prac  dla jednego człowieka. Jest tylko jeden 

pierwszy mobil. Na ka dym  wiecie pierwsz  wie  o Ekumenie wypowiadaj  

usta jednego człowieka, osobi cie obecnego i samotnego. Mo e zosta  zabity, jak 

Pellelge na Czwartej Taurusa, albo zamkni ty w domu wariatów, jak pierwsi 

trzej mobile na Gao, jeden po drugim, ale taka praktyka jest zachowywana, 

poniewa  si  sprawdza. Pojedynczy głos mówi cy prawd  ma wi ksz  moc ni  

floty i armie, pod warunkiem  e da mu si  do  czasu, a czas to co , czego 

Ekumena ma pod dostatkiem... "Ale ty nie" - powiedział wewn trzny głos. 

Zmusiłem go do milczenia i poszedłem do Pałacu na audiencj  u króla o drugiej 

godzinie, pełen spokoju i zdecydowania. Straciłem jedno i drugie w poczekalni, 

zanim jeszcze ujrzałem króla.  

Stra nicy i oficjele prowadzili mnie do poczekalni przez długie korytarze 

Królewskiego Domu. Sekretarz poprosił mnie,  ebym zaczekał, i zostawił mnie 

samego w wysokiej, pozbawionej okien sali. Sterczałem tam wystrojony od stóp 

do głów na wizyt  u króla. Sprzedałem swój czwarty rubin (zwiadowcy donie li, 

e Gethe czycy ceni  drogie kamienie podobnie jak ziemianie, przybyłem wi c na 

Zim  z gar ci  rubinów,  eby opłaci  swój pobyt) i wydałem trzeci  cz  

uzyskanej sumy na stroje na wczorajsz  parad  i dzisiejsz  audiencj : wszystko 

nowe, bardzo ci kie i dobrze uszyte, jak to odzie  w Karhidzie: biała wełniana 

koszula, szare krótkie spodnie, długa lu na bluza hieb z niebieskozielonej skóry, 

nowa czapka, nowe r kawice zatkni te pod wła ciwym k tem za lu ny pas hiebu, 

nowe wysokie buty... Przekonanie,  e jestem odpowiednio ubrany, wzmacniało 

mój spokój i zdecydowanie. Rozgl dałem si  spokojnie i pewnie.  

Jak wszystkie sale Królewskiego Domu ta te  była wysoka, czerwona, stara, 

naga, z jakim  sple niałym chłodem w powietrzu, jakby przeci gi wiały nie z 

innych sal, lecz z innych stuleci. Na kominku trzeszczał ogie , ale niewiele było z 

niego po ytku. Ogniska w Karhidzie maj  rozgrzewa  ducha, nie ciało. Era 

mechaniczno-przemysłowej wynalazczo ci trwa tu c najmniej od trzech tysi cy 

lat i w czasie tych trzydziestu stuleci Karhidyjczycy stworzyli znakomite i 

ekonomiczne systemy centralnego ogrzewania wykorzystuj c par , elektryczno  

i inne  ródła, ale nigdy nie zakładaj  ich w swoich domach. Mo e gdyby to 

zrobili, straciliby swoj  fizjologiczn  odporno  na zimno, jak arktyczne ptaki 

trzymane w ogrzewanych namiotach, które po wypuszczeniu odmra aj  sobie 

nogi. Ja byłem ptakiem tropikalnym i marzłem. Inaczej marzłem na ulicy i 

inaczej marzłem w domu, ale byłem stale mniej lub bardziej zmarzni ty. 

 

17 

Chodziłem,  eby si  rozgrza . Oprócz mnie i ognia w długim przedpokoju nie 

było wiele: zydel i stół, na którym stało naczynie z "kamiennymi palcami" i 

zabytkowe radio pi knej roboty z rze bionego drzewa, wykładane ko ci  i 

srebrem. Grało bardzo cicho, podkr ciłem je wi c nieco gło niej, akurat kiedy 

jak  monotonn  recytacj  przerwał Biuletyn Pałacowy. Karhidyjczycy z zasady 

nie lubi  czyta , wol  wiadomo ci i literatur  odbiera  słuchem ni  wzrokiem. 

Ksi ki i odbiorniki telewizyjne s  mniej popularne ni  radio, a gazety s  

nieznane. Przegapiłem poranny biuletyn w domu i teraz słuchałem jednym 

uchem my l c o czym  innym, dopóki kilkakrotne powtórzenie nazwiska 

Estravena nie wyrwało mnie z zadumy. Co to było? Proklamacj  odczytano 

powtórnie.  

"Therem Harth rem ir Estraven, pan na Estre w Ziemi Kermskiej, niniejszym 

zostaje pozbawiony tytułów i miejsca w Zgromadzeniu i rozkazuje mu si  opu ci  

królestwo i wszystkie ziemie Karhidu w ci gu trzech dni. Je eli nie opu ci 

Karhidu w tym terminie lub kiedykolwiek w  yciu spróbuje tu wróci , ma by  

zabity bez s du przez ka dego, kto go spotka.  aden mieszkaniec Karbidu nie 

b dzie z nim rozmawiał i nie udzieli mu schronienia pod swoim dachem ani na 

swojej ziemi pod kar  wi zienia,  aden mieszkaniec Karbidu nie da mu pieni dzy 

lub innych dóbr ani nie spłaci mu długów pod kar  wi zienia i grzywny. Niech 

wszyscy mieszka cy Karbidu wiedz  i głosz ,  e zbrodnia, za któr  Harth rem ir 

Estraven zostaje wygnany, to zbrodnia zdrady, jako  e prywatnie i publicznie, w 

Zgromadzeniu i Pałacu, pod pozorem lojalnej słu by Królowi głosił,  e lud 

Karbidu powinien zrezygnowa  z suwerenno ci i pot gi po to, by jako 

drugorz dny i podporz dkowany naród wej  w skład tak zwanej Unii Narodów, 

w której to sprawie niech wszyscy wiedz  i głosz ,  e taka unia nie istnieje, ale 

jest czystym wymysłem okre lonych zdrajców i spiskowców d

cych do 

osłabienia autorytetu Króla i pa stwa Karbidu w interesie rzeczywistych wrogów 

naszego kraju. Odguyrny tuwa, godzina ósma, Pałac w Erhenrangu, Argaven 

Harge".  

Rozkaz został wydrukowany i rozlepiony na bramach i słupach 

ogłoszeniowych, st d tekst powy szy jest dosłownym tłumaczeniem.  

Pierwszy odruch był bardzo prosty. Wył czyłem radio, jak gdybym chciał 

przerwa  tok obci aj cych mnie zezna  i po pieszyłem do drzwi. Tam si , 

oczywi cie, zatrzymałem. Wróciłem do stołu przy kominku. Nie byłem ju  ani 

spokojny, ani zdecydowany. Korciło mnie,  eby otworzy  moj  walizeczk , 

uruchomi  astrograf i nada  do Hain rozpaczliwe wezwanie o rad . Zdusiłem w 

sobie i ten impuls, jeszcze głupszy od pierwszego. Na szcz cie nie dano mi czasu 

na dalsze pomysły. Otworzyły si  podwójne drzwi na ko cu poczekalni i stan ł w 

nich sekretarz, bokiem,  eby mnie przepu ci . Zaanonsował mnie: - Genry Ai 

(moje imi  brzmi Genly, ale Karhidyjczycy nie wymawiaj  "L") - i zostawił mnie 

w Czerwonej Sali sam na sam z królem Argavenem XV.  

Có  to za ogromne, wysokie i długie pomieszczenie, ta Czerwona Sala w 

Królewskim Domu! Pół kilometra do kominków. Pół kilometra w gór  do 

belkowanego sufitu zawieszonego czerwonymi, zakurzonymi draperiami, a mo e 

zetlałymi ze staro ci sztandarami. Okna s  tylko szczelinami w grubych  cianach, 

 

18 

lampy nieliczne, słabe i wysoko umieszczone. Moje nowe buty stukaj , kiedy 

odbywam półroczn  chyba w drówk   rodkiem sali do króla.  

Argaven stał na niewielkim podwy szeniu przed  rodkowym i najwi kszym z 

trzech kominków. W czerwonawym półmroku przysadzista posta  z 

zarysowuj cym si  brzuchem, bardzo prosta, ciemna i pozbawiona szczegółów 

poza rozbłyskiem pier cienia z piecz ci  królestwa na kciuku.  

Zatrzymałem si  przed podwy szeniem i, jak mnie instruowano, nie 

odzywałem si  i nic nie robiłem.  

- Niech pan podejdzie, panie Ai. Prosz  siada .  

Posłusznie usiadłem w fotelu po prawej stronie głównego kominka. Wszystko 

to miałem prze wiczone. Argaven nie siadał. Stał o kilka kroków ode mnie maj c 

za plecami hucz ce jaskrawe płomienie i wreszcie powiedział:  

- Niech mi pan powie, co ma mi pan do powiedzenia, panie Ai. Podobno jest 

pan posłem.  

Twarz, która zwróciła si  ku mnie, czerwona w blasku ognia i z gł bokimi 

cieniami, była płaska i okrutna jak tutejszy ksi yc, matowordzawy satelita Zimy. 

Argaven był mniej królewski, mniej imponuj cy, ni  wydawał si  z odległo ci 

w ród swojego orszaku. Głos miał wysoki i swoj  zawzi t  głow  szale ca trzymał 

w sposób znamionuj cy jak  groteskow  arogancj .  

- Wasza Królewska Wysoko , to, co miałem do powiedzenia, uleciało mi z 

głowy, gdy przed chwil  dowiedziałem si ,  e pan Estraven popadł w niełask .  

Argaven u miechn ł si  przeci gni tym u miechem wpatruj c mi si  w oczy. 

Potem za miał si  piskliwie jak w ciekła kobieta udaj ca rozbawienie.  

- Do diabła z nim - powiedział. - Pyszałkowaty kr tacz i zdrajca! Był pan u 

niego na kolacji wczoraj wieczorem, prawda? I pewnie opowiadał panu, co to on 

mo e, jak kr ci królem i jak wszystko panu łatwo pójdzie, skoro on ze mn  o 

panu porozmawia. Czy nie tak było, panie Ai?  

Zawahałem si .  

- Powiem panu, co on mówił o panu, je eli to pana interesuje. Radził mi, 

ebym panu odmówił audiencji, trzymał pana w niepewno ci, mo e odesłał pana 

do Orgoreynu albo na Wyspy. Powtarzał mi to od pół miesi ca z wła ciw  sobie 

bezczelno ci . Tymczasem to jego wysłałem do Orgoreynu, cha cha cha! - Znów 

piskliwy, fałszywy  miech, przy którym klasn ł w dłonie. Mi dzy kotarami na 

ko cu podwy szenia natychmiast pojawił si  milcz cy stra nik. Argaven warkn ł 

co  do niego i stra nik znikn ł. Wróciwszy do  miechu Argaven podszedł do mnie 

widruj c mnie wzrokiem. W ciemnych  renicach jego oczu migotały 

pomara czowe ogniki. Budził we mnie znacznie wi kszy l k, ni  przypuszczałem.  

Wobec tych niekonsekwencji nie widziałem przed sob  innej drogi jak 

szczero .  

- Mog  tylko zapyta  Wasz  Wysoko  - powiedziałem - czy mam uwa a ,  e 

wi e si  moj  osob  ze zbrodni  Estravena?  

- Pana? Nie. - Przyjrzał mi si  jeszcze baczniej. - Nie wiem, kim pan do diabła 

jest, panie Ai, dziwol giem seksualnym, sztucznym potworem czy przybyszem z 

Królestwa Pustki, ale wiem,  e nie jest pan zdrajc , był pan tylko narz dziem w 

r ku zdrajcy. Nie karz  narz dzi. Szkodz  tylko w r ku złego rzemie lnika. Dam 

panu jedn  rad . - Argaven powiedział to z dziwnym naciskiem i satysfakcj , i od 

 

19 

razu wtedy pomy lałem sobie,  e od dwóch lat nikt inny nie udzielił mi rady. 

Odpowiadano na moje pytania, ale nikt nigdy nie udzielił mi rady, nawet 

Estraven w okresie, gdy demonstrował najwi ksz  przyja . Musiało si  to 

wi za  z poj ciem szifgrethoru. - Niech pan si  nie pozwoli wykorzystywa , panie 

Ai - mówił król. - Niech pan si  trzyma z dala od wszelkich frakcji. Niech pan 

głosi swoje własne kłamstwa, popełnia swoje własne czyny. I nigdy nikomu nie 

wierzy. Rozumie pan? Nikomu. Niech diabli porw  tego załganego, zimnego 

zdrajc . Wierzyłem mu. Zawiesiłem srebrny ła cuch na jego przekl tej szyi. 

Powinienem go na nim powiesi . Nigdy mu nie dowierzałem. Nigdy. Niech pan nie 

wierzy nikomu. Niech zdechnie z głodu szukaj c resztek w kloakach Misznory, 

niech zgnije za  ycia, nigdy... - Król Argaven zatrz sł si , zakasłał, złapał 

powietrze z rz

cym odgłosem i odwrócił si  do mnie plecami. Kopn ł kłody w 

wielkim ognisku, a  iskry strzeliły mu w twarz, posypały si  na jego włosy i 

czarn  kurt , i musiał je tłumi  otwart  dłoni .  

Nie odwracaj c si  przemówił wysokim, przepojonym bólem głosem:  

- Niech pan mówi, co pan ma do powiedzenia, panie Ai.  

- Czy mog  zada  jedno pytanie, Wasza Wysoko ?  

- Tak. - Kołysał si  na nogach stoj c twarz  do ognia. Musiałem mówi  do 

jego pleców.  

- Czy Wasza Wysoko  wierzy,  e jestem tym, kim mówi ,  e jestem?  

- Estraven kazał mi przysyła  całe góry ta m od lekarzy, którzy pana badali, a 

tak e od mechaników z warsztatów, którzy maj  pa ski pojazd. Wszyscy oni 

mówi ,  e nie jest pan istot  ludzk , a wszyscy nie mog  kłama . I có  z tego?  

- To, Wasza Wysoko ,  e s  inni tacy jak ja. I  e jestem reprezentantem...  

- Tej tam unii, tej władzy, bardzo dobrze. Po co pana tutaj przysłali, chce pan 

pewnie,  ebym o to zapytał? Mo liwe,  e Argaven nie był zdrowy na umy le ani 

szczególnie inteligentny, ale miał długoletnie do wiadczenie w unikach, 

wyzwaniach, retorycznych subtelno ciach stosowanych w rozmowach przez tych 

wszystkich, dla których głównym celem w  yciu jest osi gni cie lub utrzymanie 

szifgrethoru na najwy szym poziomie. Całe strefy tego  wiata były dla mnie 

nadal białymi plamami, ale mogłem zrozumie  atmosfer  współzawodnictwa i 

szukania presti u oraz rodz ce si  z niej nieustanne pojedynki słowne. To,  e nie 

toczyłem z Argavenem pojedynku, a usiłowałem si  z nim porozumie , było samo 

przez si  niezrozumiałe.  

- Nigdy nie robiłem z tego tajemnicy, Wasza Wysoko . Ekumena pragnie 

sojuszu z narodami Gethen.  

- Po co?  

- Korzy ci materialne. Rozszerzenie wiedzy. Wzrost intensywno ci i 

zło ono ci pola rozumnego  ycia. Wzbogacenie harmonii i przysporzenie chwały 

Bogu. Ciekawo . Przygoda. Przyjemno .  

Nie mówiłem j zykiem tych, którzy rz dz  lud mi, królów, zdobywców, 

dyktatorów, generałów. W tym j zyku na jego pytanie nie było odpowiedzi. 

Ponury i nie przekonany, Argaven wpatrywał si  w ogie  kołysz c si  z nogi na 

nog .  

- Jak wielkie jest to królestwo w pustce, ta Ekumena?  

 

20 

- W zasi gu Ekumeny znajduj  si  osiemdziesi t trzy zamieszkane planety, a 

na nich około trzech tysi cy narodów, czyli grup antropotypicznych...  

- Trzy tysi ce? Rozumiem. I niech mi pan teraz powie, dlaczego my, jeden 

naród przeciwko trzem tysi com, mieliby my zadawa  si  ze wszystkimi tymi 

narodami potworów mieszkaj cymi w pustce? - Odwrócił si ,  eby na mnie 

spojrze , bo nadal prowadził pojedynek i zadał retoryczne pytanie, wła ciwie 

zakpił. Ale ten  artobliwy ton był powierzchowny. Król, jak mnie ostrzegł 

Estraven, był zaniepokojony, przestraszony.  

- Trzy tysi ce narodów na osiemdziesi ciu trzech planetach, Wasza Wysoko , 

ale najbli sza oddalona jest od Gethen o siedemna cie lat podró y statkiem, który 

leci prawie z pr dko ci   wiatła. Je eli Wasza Wysoko  obawia si ,  e Gethen 

mog  zagra a  najazdy i inne kłopoty ze strony s siadów, to prosz  pomy le  o 

odległo ciach wchodz cych w gr . W kosmosie najazdy nie s  warte zachodu. Nie 

wspomniałem o wojnie i nie bez kozery, bo w j zyku karhidzkim nie ma takiego 

słowa. - Wymiana natomiast jest opłacalna. Wymiana my li i technik 

dokonywana za pomoc  astrografu. Wymiana towarów i produktów za pomoc  

załogowych i bezzałogowych statków. Wymiana ambasadorów, uczonych i 

kupców, niektórzy z nich mogliby przyby  tutaj, niektórzy wasi mogliby uda  si  

na inne  wiaty. Ekumena nie jest królestwem, lecz tylko, koordynatorem, giełd  

wymiany towarów i wiedzy. Gdyby nie ona, komunikacja mi dzy  wiatami 

człowieka byłaby przypadkowa, a handel wielce ryzykowny.  ycie człowieka jest 

za krótkie w stosunku do podró y mi dzy  wiatami, gdyby nie było 

scentralizowanej sieci, kontroli, ci gło ci. Dlatego  wiaty przyst puj  do 

Ekumeny... Wszyscy jeste my lud mi, Wasza Wysoko . Wszyscy. Wszystkie 

zamieszkane  wiaty zostały zasiedlone niezliczone wieki temu przybyszami z 

jednej planety, Hain. Ró nimy si  od siebie, ale wszyscy jeste my dzie mi tego 

samego ogniska.  

Nic z tego, co mówiłem, nie wzbudziło ciekawo ci króla ani go nie przekonało. 

Mówiłem jeszcze, usiłuj c zasugerowa ,  e jego i Karhidu szifgrethor uległby 

wzmocnieniu, a nie osłabieniu przez zwi zek z Ekumen , ale bez rezultatu. 

Argaven stał ponury jak stara wydra w klatce, przest puj c z nogi na nog  i 

obna aj c z by w bolesnym u miechu. Przestałem mówi .  

- Czy wszyscy s  czarni tak jak pan?  

Gethe czycy s  z reguły  ółtobr zowi albo czerwonobr zowi, ale widziałem 

wielu równie ciemnoskórych jak ja.  

- S  i ciemniejsi - powiedziałem. - Mamy ró ne kolory skóry - i otworzyłem 

walizeczk  (czterokrotnie zrewidowan  przez stra  pałacow , zanim dotarłem do 

Czerwonej Sali); mie ciła mój astrograf i nieco materiału ilustracyjnego. Filmy, 

fotografie, reprodukcje i troch  kostek holograficznych składało si  na mał  

galeri  człowieka: mieszka cy Hain, Chiffewaru, Cete czycy, ludzie z S, Terry i 

Alterry, z Kapteyn, Ollul, Czwartej Taurusa, Rokanan, Ensbo, Cime, Gde i 

Sziszel... Niektóre zwróciły uwag  króla.  

- Co to jest?  

- Osoba z planety Cime, kobieta. - Musiałem u y  słowa, którym Gethe czycy 

okre laj  tylko osob  w kulminacyjnej fazie kemmeru, bo do wyboru miałem 

jeszcze słowo oznaczaj ce samic  zwierz cia.  

 

21 

- Na stałe?  

- Tak.  

Wypu cił z r ki kostk  i stał przest puj c z nogi na nog , patrz c na mnie 

albo tu  nad moj  głow , odblask ognia igrał na jego twarzy.  

- Czy oni wszyscy s  tacy... tacy jak pan?  

To była bariera, której wie mogłem dla nich obni y . Musz  w ko cu nauczy  

si  j  przekracza .  

- Tak. Z tego, co wiemy, fizjologia seksualna Gethe czyków jest unikalna 

w ród istot ludzkich.  

- Zatem wszyscy oni na tych wszystkich planetach s  w nieustannym 

kemmerze? Społecze stwo zbocze ców? Pan Tibe tak twierdził, ale my lałem,  e 

to  arty. Có , mo e to i prawda, ale to odra aj ce, panie Ai, i nie rozumiem, 

dlaczego ludzie tej ziemi mieliby sobie  yczy  albo dopuszcza  jakiekolwiek 

kontakty z takimi odmie cami. Ale pan zapewne chce mi powiedzie ,  e nie mam 

w tej sprawie  adnego wyboru.  

- Wybór w imieniu Karbidu nale y do Waszej Wysoko ci.  

- A je eli panu te  ka  si  st d zabiera ?  

- Có , to wyjad . Mo e spróbuj  jeszcze raz w nast pnym pokoleniu.  

To go ruszyło.  

- Czy jest pan nie miertelny? - rzucił.  

- Nie, Wasza Wysoko . Ale przeskoki czasowe maj  swoje działania uboczne. 

Gdybym wyruszył teraz z Gethen na najbli szy  wiat, Ollul, sp dziłbym 

siedemna cie lat czasu planetarnego w drodze. Przeskoki czasowe s  funkcj  

podró owania z pr dko ci  pod wietln . Gdybym natychmiast wsiadł na statek i 

wrócił, kilka godzin sp dzonych na pokładzie oznaczałoby tutaj trzydzie ci cztery 

lata i mógłbym próbowa  od nowa. - Ale idea przeskoku czasowego sugeruj cego 

pseudonie miertelno , która fascynowała ka dego, kto o niej usłyszał, od rybaka 

z wyspy Horden do kanclerza, na nim nie zrobiła wra enia.  

- Co to jest? - spytał ostrym, przenikliwym głosem.  

- Astrograf, Wasza Wysoko .  

Radio?  

- Astrograf nie wykorzystuje fal radiowych ani  adnej innej formy energii. 

Zasada, na jakiej działa, stała równoczesno ci, jest pod wieloma wzgl dami 

analogiczna do grawitacji... - Znów zapomniałem,  e nie rozmawiam z 

Estravenem, który przeczytał wszystkie raporty na mój temat i słuchał wnikliwie 

i inteligentnie wszystkich moich wyja nie , ale ze znudzonym królem. - Astrograf 

przekazuje wiadomo  w tym samym momencie, w którym została nadana. 

Niezale nie od odległo ci. Jeden punkt musi by  umiejscowiony na planecie o 

okre lonej masie, ale drugi jest ruchomy. To jest wła nie ko cówka. Nastawiłem 

koordynaty na macierzysty  wiat, Hain. Statek kosmiczny leci z Gethen do Hain 

sze dziesi t siedem lat, ale je eli wystukam na tej klawiaturze wiadomo  do 

Hain, zostanie odebrana w tym samym momencie, w którym j  nadaj . Czy jest 

co , co Wasza Wysoko  chciałby przekaza  stabilom na Hain?  

- Nie znam j zyka pustki - odparł król z t pym, zło liwym u miechem.  

- Uprzedziłem ich i maj  w pogotowiu człowieka znaj cego karhidyjski.  

- Jak? W jaki sposób?  

 

22 

- Jak Wasza Wysoko  wie, nie jestem pierwszym obcym przybyszem na 

Gethen. Poprzedził mnie zespół zwiadowców, którzy nie ogłaszali swojej 

obecno ci, ale udaj c Gethe czyków w drowali przez rok po Karhidzie, 

Orgoreynie i Archipelagu. Potem odlecieli i zło yli sprawozdanie Radzie 

Ekumeny przeszło czterdzie ci lat temu, za panowania dziada Waszej Wysoko ci. 

Ich sprawozdanie było wyj tkowo przychylne. Potem przestudiowałem zebrane 

przez nich informacje i zapisane przez nich j zyki i przyleciałem. Czy Wasza 

Wysoko  chciałby zobaczy , jak to urz dzenie działa?  

- Nie lubi  sztuczek, panie Ai.  

- To nie jest sztuczka, Wasza Wysoko . Uczeni Waszej Wysoko ci 

przebadali...  

- Nie jestem uczonym.  

- Wasza Wysoko  jest monarch . Ludzie równi rang  Waszej Wysoko ci na 

macierzystym  wiecie Ekumeny czekaj  na wiadomo  od Waszej Wysoko ci.  

Spojrzał na mnie z w ciekło ci . Usiłuj c pochlebi  mu i wzbudzi  jego 

zainteresowanie wp dziłem go w pułapk  presti ow . Wszystko wychodziło nie 

tak.  

- Bardzo dobrze. Prosz  spyta  swojej maszyny, co czyni człowieka zdrajc .  

Powoli stukałem po klawiszach przerobionych na karhidyjskie znaki. "Król 

Karhidu Argaven zapytuje stabilów na Hain, co czyni człowieka zdrajc ". Litery 

zapłon ły na małym ekranie i zgasły. Argaven zapatrzył si  i przez chwil  

przestał kołysa  si  na nogach.  

Nast piła przerwa, długa przerwa. W odległo ci siedemdziesi ciu dwóch lat 

wietlnych kto  bez w tpienia gor czkowo zasypywał komputer pytaniami w 

kwestii j zyka karhidyjskiego, a mo e i filozofii. Wreszcie ekran zapłon ł jasnymi 

literami, które trwały na nim przez chwil  i powoli zgasły. "Dla króla Karhidu na 

Gethen Argavena pozdrowienia. Nie wiem, co czyni człowieka zdrajc . Trudno to 

stwierdzi , bo nikt nie uwa a si  za zdrajc . Z szacunkiem G.F. Spimolle za 

stabilów w mie cie Sair na Hain, 93/1491/45".  

Wr czyłem królowi ta m  z wydrukowanym tekstem. Rzucił j  na stół, 

podszedł znów do  rodkowego kominka, prawie wszedł do niego i kopn ł płon ce 

kłody, a potem gasił dłoni  iskry na ubraniu.  

- Równie u yteczn  odpowied  mógłbym otrzyma  od pierwszego lepszego 

wieszcza. Odpowiedzi to za mało, panie Ai. Pa skie pudełko, ta machina, te . 

Pa ski statek te . Kilka sztuczek i jeden magik. Chce pan,  ebym panu uwierzył, 

ebym uwierzył pa skim opowie ciom i posłaniom. Tylko dlaczego miałbym 

wierzy  i słucha ? Je eli tam, w ród gwiazd, jest osiemdziesi t tysi cy  wiatów 

zaludnionych zwyrodnialcami, to co z tego? Nie chcemy mie  z nimi nic 

wspólnego. Wybrali my własn  drog  i szli my ni  przez długie wieki. Karhid 

stoi w przededniu nowej epoki, nowego okresu  wietno ci. Pójdziemy dalej nasz  

drog . - Zawahał si , jakby stracił w tek swojego wykładu, zapewne zreszt  nie 

swojego. Je eli Estraven nie był ju  Królewskim Uchem, był nim kto  inny. - I 

je eli ci Ekume czycy chcieliby czego  od nas naprawd , to nie wysłaliby pana w 

pojedynk . To jaki   art, oszustwo. Obcy nadci gn liby tu tysi cami.  

- Nie potrzeba tysi ca ludzi,  eby otworzy  drzwi, Wasza Wysoko .  

- Mog  by  potrzebni,  eby nie pozwoli  ich zamkn .  

 

23 

- Ekumena b dzie czeka , a  Wasza Wysoko  otworzy je sam. Nie b dzie 

niczego wymusza . Wysłano mnie samego i pozostan  tutaj sam,  eby 

uniemo liwi  powstanie jakichkolwiek obaw.  

- Obaw? - powiedział król odwracaj c u miechni t , pokryt  szramami cienia 

twarz. Mówił głosem podniesionym i zaskakuj co wysokim. - Ale  ja si  pana i 

tak boj , panie wysłanniku. Boj  si  tych, którzy pana przysłali. Boj  si  

kłamców, boj  si  magików, a nade wszystko boj  si  gorzkiej prawdy. 1 dzi ki 

temu rz dz  moim krajem dobrze. Bo tylko strach rz du lud mi. Nic innego si  

nie sprawdza. Nic innego nie działa wystarczaj co długo. Pan jest tym, za kogo 

si  pan podaje, a jednak jest pan  artem, oszustwem. W ród gwiazd nie ma nic, 

tylko pustka, strach i ciemno , a pan przybył stamt d w pojedynk ,  eby mnie 

nastraszy . Ale ja jestem ju  przestraszony i jestem królem. Strach jest królem! A 

teraz niech pan zabiera swoje sztuczki i pułapki i idzie sobie. To wszystko. 

Wydałem rozkazy zezwalaj ce panu na pobyt w Karbidzie.  

Tak rozstałem si  z królewskim majestatem. Szedłem stukaj c obcasami po 

niesko czonej czerwonej posadzce w czerwonym półmroku sali audiencyjnej, a  

oddzieliły mnie od niego ostatnie podwójne drzwi.  

Zawiodłem. Zawiodłem całkowicie. Jednak tym, co mnie niepokoiło, kiedy 

opuszczałem Dom Królewski i szedłem przez dziedziniec Pałacu, była nie tyle 

moja kl ska, ile udział w niej Estravena. Dlaczego król wyp dził go za działanie 

na rzecz Ekumeny (to jakby wynikało z tekstu proklamacji), je eli według słów 

samego króla robił co  wr cz przeciwnego? Kiedy zacz ł doradza  królowi,  eby 

nie dawał mi posłuchu, i dlaczego`? Dlaczego on został wygnany, a mnie 

zostawiono w spokoju? Który z nich kłamał bardziej i po co, u diabła, kłamali?  

Estraven,  eby ratowa  własn  skór , uznałem, a król,  eby ratowa  twarz. 

Wyja nienie było gładkie, ale czy Estraven kiedy  rzeczywi cie mnie okłamał? 

Stwierdziłem,  e nie wiem.  

Mijałem Naro ny Czerwony Dom. Brama do ogrodu stała otworem. 

Spojrzałem na białe drzewa serem pochylone nad ciemn  sadzawk , na  cie ki z 

ró owej cegły, puste w łagodnym, szarym  wietle popołudnia. Resztki  niegu 

le ały jeszcze w cieniu głazów przy sadzawce. Pomy lałem o Estravenie, który 

czekał tu na mnie zeszłego wieczoru w padaj cym  niegu, i poczułem przypływ 

zwykłej lito ci dla człowieka, którego jeszcze wczoraj ogl dałem w całej 

wspaniało ci, spoconego pod ci arem paradnego stroju i władzy, człowieka u 

szczytu kariery, pot nego i wspaniałego, a teraz str conego, zdegradowanego, 

przegranego.  piesz cego ku granicy, ze  mierci   cigaj c  go w odst pie trzech 

dni, bez mo liwo ci odezwania si  do kogokolwiek. Kara  mierci jest bardzo 

rzadka w Karhidzie.  ycie na Zimie jest ci kie i ludzie tutaj na ogół 

pozostawiaj   mier  naturze i gniewowi, nie prawu. Zastanawiałem si , jak 

Estraven, z tym wyrokiem za plecami, podró uje. Nie w samochodzie, bo 

wszystkie s  tu własno ci  Pałacu. Czy statek albo łód  l dowa wzi łyby go na 

pokład? Karhidyjczycy podró uj  zazwyczaj pieszo, nie maj  zwierz t 

poci gowych ani pojazdów lataj cych, pogoda utrudnia poruszanie si  pojazdów 

z nap dem mechanicznym przez wi kszo  roku, a oni nie s  lud mi, którym si  

pieszy. Wyobraziłem sobie tego dumnego człowieka id cego na wygnanie krok 

za krokiem, mał  posta  na długiej drodze prowadz cej na zachód, ku zatoce. 

 

24 

Wszystko to kł biło mi si  w głowie, kiedy mijałem bram  Naro nego 

Czerwonego Domu, a jednocze nie snułem gor czkowe spekulacje na temat 

czynów i motywów Estravena i króla. Moje sprawy z nimi były sko czone. 

Poniosłem kl sk . Co dalej?  

Powinienem uda  si  do Orgoreynu, s siada i rywala Karhidu. Tylko skoro 

raz tam pojad , mog  mie  trudno ci z powrotem do Karhidu, a nie sko czyłem 

tu swoich spraw. Musiałem pami ta ,  e całe moje  ycie mo e by  i 

najprawdopodobniej b dzie po wi cone dopełnieniu mojej misji dla Ekumeny. 

Nie ma po piechu. Nie ma powodu,  eby  pieszy  sil do Orgoreynu, póki nie 

dowiem si  czego  wi cej na temat Karhidu, zwłaszcza na temat stanic. Przez dwa 

lata odpowiadałem na pytania, teraz b d  je zadawał. Ale nie w Erhenrangu. 

Zrozumiałem wreszcie,  e Estraven mnie ostrzegał i chocia  mogłem jego 

ostrze eniom nie dowierza , to nie mogłem ich lekcewa y . Wprawdzie nie 

wprost, ale dawał mi do zrozumienia,  e powinienem trzyma  si  z dala od miasta 

i od dworu. Ni z tego, ni z owego przypomniały mi si  z by pana Tibe... Król 

pozwolił mi porusza  si  po kraju, skorzystam wi c z tego. Jak ucz  w szkole 

Ekumeny: "kiedy działanie nie daje korzy ci, zbieraj informacje; kiedy 

informacje nie daj  korzy ci, kład  si  spa ". Nie chciało mi si  jeszcze spa . 

Odwiedz  chyba stanice na wschodzie i zbior  troch  informacji od wieszczów. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

25 

Rozdział 4

 

 

Dzie  dziewi tnasty

 

 

Pan Berosty rem in Ipe przybył do stanicy Thangering,  eby zaofiarowa  

czterdzie ci beryli i połow  rocznego zbioru ze swoich sadów jako cen  za 

przepowiedni , i cena została zaakceptowana. Zadał wówczas Tkaczowi 

Odrenowi pytanie o dzie  swojej  mierci.  

Wieszczowie zebrali si  i wszyscy razem pogr yli si  w ciemno . Kiedy 

wyszli z ciemno ci, Odren ogłosił odpowied : "Umrzesz w dniu odstreth" (tj. w 

dziewi tnastym dniu miesi ca).  

- W jakim miesi cu? Za ile lat? - krzykn ł Berosty, ale kontakt został ju  

zerwany i nie uzyskał odpowiedzi. Wbiegł wówczas do  rodka kr gu, chwycił 

Tkacza Odrena za gardło i krzykn ł,  e je eli nie dostanie odpowiedzi, skr ci mu 

kark. Odci gni to go i przytrzymano, cho  był bardzo silny. Wyrywał si  i 

krzyczał: - Dajcie mi odpowied !  

Odren rzekł:  

- Otrzymałe  odpowied , zapłaciłe  cen , id !  

W ciekły Berosty rem ir Ipe wrócił do Czaruthe, trzeciej domeny swojego 

rodu, ubogiej posiadło ci w północnym Osnorinerze, któr  jeszcze zubo ył,  eby 

opłaci  wyroczni . Tam zamkn ł si  w zamku, na najwy szym pi trze wie y, 

której nie opuszczał ani na siewy, ani na  niwa, ani na kemmer, ani na bitw , i 

tak min ł miesi c, sze , dziesi  miesi cy, a on czekał w swojej wie y jak 

skazaniec i czekał. W dniach onnetherhad i odstreth (osiemnasty i dziewi tnasty 

dzie  ka dego miesi ca) nie jadł, nie pił i nie spał.  

Jego kemmeringiem z miło ci i przez  luby był Herbor z klanu Gegannerów. 

Ten e Herbor przybył w miesi cu grende do stanicy Thangering i powiedział 

Tkaczowi:  

- Chc  zada  wyroczni pytanie.  

- Czym chcesz zapłaci ? - spytał Odren, bo zobaczył,  e pytaj cy jest ubogo 

odziany, jego sanie s  stare i wszystko, co ma, wymaga naprawy.  

- Daj  swoje  ycie - odparł Herbor.  

- Czy nie masz nic innego, panie? - spytał go Odren zwracaj c si  do niego 

tym razem jak do wielkiego pana. Nic, co mógłby  zaofiarowa ?  

- Nie mam nic innego - odpowiedział Herbor - i nie wiem, czy moje  ycie ma 

tu dla was jak  warto .  

- Nie - powiedział Odreon - nie ma  adnej warto ci.  

Wówczas Herbor targany wstydem i miło ci  padł na kolana i zawołał do 

Odrena:  

- Błagam o t  odpowied . Nie chc  jej dla siebie!  

- Dla kogo wi c! - spytał Tkacz.  

- Dla mojego pana i kemmeringa Ashe Berosty odpowiedział Herbor i zalał si  

łzami. - Odk d przybył tutaj i dostał odpowied , która nie była odpowiedzi , nie 

wie, co to miło  ani rado , nie cieszy si  panowaniem. On od tego umrze.  

- To umrze. Na co ma człowiek umrze , jak nie na swoj   mier ? - powiedział 

Tkacz Odren. Ale cierpienie Herbora wzruszyło go i po chwili dodał: - Poszukam 

 

26 

odpowiedzi, o któr  ci chodzi, panie, nie  daj c zapłaty. Ale pami taj,  e 

wszystko ma swoj  cen . Pytaj cy zawsze płaci tyle, ile ma zapłaci .  

Wówczas Herbor przyło ył dłonie Odrena do swoich oczu na znak 

wdzi czno ci i przyst piono do wró by. Wieszczowie zebrali si  i zeszli w 

ciemno . Herbor wszedł mi dzy nich i zadał pytanie: - Jak długo b dzie  ył Asze 

Berosty nem ir Ipe? - Herbor my lał,  e uzyska ilo  dni lub lat i w ten sposób 

uspokoi serce swojego ukochanego. Wieszczowie szukali w ciemno ci i wreszcie 

Odren krzykn ł w wielkim bólu, jakby go przypiekano ogniem: - Dłu ej ni  

Herbor z Gegannerów!  

Nie była to odpowied , na jak  Herbor liczył, ale była to odpowied , jak  

dostał, i maj c cierpliwe serce wrócił z ni  przez  niegi grende do domu w 

Czaruthe. Przybył do domeny, potem do zamku i wbiegł na wie , gdzie nastał 

swojego kemmeringa Berosty siedz cego bez ruchu i bez wyrazu przy 

dogasaj cym ogniu, z r kami opartymi na stole z czerwonego kamienia i z nisko 

zwieszon  głow .  

- Asze - powiedział Herbor - byłem w stanicy Thangering i otrzymałem od 

wieszczów odpowied . Spytałem, jak długo b dziesz  ył, i odpowiedzieli: "Berosty 

b dzie  ył dłu ej ni  Herbor".  

Berosty podniósł wolno głow , jakby mu zardzewiały zawiasy w karku i 

odezwał si :  

- Czy spytałe  ich, kiedy umr ?  

- Spytałem, jak długo b dziesz  ył.  

- Jak długo? Głupcze! Miałe  prawo zada  wyroczni pytanie i nie spytałe , 

kiedy umr , którego dnia, miesi ca, roku, ile mi zostało dni, tylko spytałe , jak 

długo? Ty głupcze, ty sko czony głupcze, dłu ej ni  ty, tak, dłu ej ni  ty!  

Berosty porwał du y stół z czerwonego kamienia, jakby to był kawałek 

blachy, i spu cił go na głow  Herbom. Herbor upadł przywalony ci arem. 

Berosty stał przez chwil  oniemiały. Potem uniósł stół i zobaczył,  e roztrzaskał 

Herborowi czaszk . Wtedy odstawił kamienny stół na miejsce, a sam poło ył si  

obok zabitego i otoczył go ramieniem, jakby byli w kemmerze i nic si  nie stało. 

Tak znale li ich ludzie z Czaruthe, kiedy wreszcie wywa yli drzwi do pokoju w 

wie y. Berosty oszalał i trzeba go było trzyma  w zamkni ciu, bo stale szukał 

Herbora uwa aj c,  e ten jest gdzie  w domenie. Tak  ył przez miesi c, a  

powiesił si  w dniu odstreth, dziewi tnastym dniu miesi ca thern. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

27 

Rozdział 5

 

 

Oswajanie przeczucia

 

 

Moja gospodyni, osoba usłu na, zorganizowała mi podró  na wschód.  

- Je eli kto  chce odwiedzi  stanice, musi przeby  góry Kargav i uda  si  do 

Starego Karhidu, do Rer, dawnej stolicy. Tak si  składa,  e mój brat z ogniska, 

który prowadzi karawany łodzi l dowych przez przeł cz Eskar, nie dalej jak 

wczoraj mówił mi przy kubku orszu,  e tego lata wyrusz  na pierwsz  wypraw  

w dniu getheny osme, bo wiosna jest wyj tkowo ciepła, droga jest ju  przyjezdna 

do Engohar i za kilka dni pługi utoruj  drog  przez przeł cz. Ja tam za nic nie 

wybrałbym si  przez Kargav, wol  Erhenrang i dach nad głow . Ale ja jestem 

jomeszt , niech b dzie pochwalonych dziewi ciuset stra ników tronu i niech 

b dzie błogosławione mleko Mesze, a jomeszt  mo na by  wsz dzie. My jeste my 

ludzie nowi, nasz Pan Mesze narodził si  dwa tysi ce dwie cie dwa lata temu, a 

Stara Droga, handdara, jest o dziesi  tysi cy lat starsza. Kto szuka Starej Drogi, 

musi i  do Starego Kraju. Niech pan posłucha, panie Ai, b d  zawsze mie  dla 

pana pokój na tej wyspie, ale my l ,  e m drze pan robi wyje d aj c na jaki  

czas z Erhenrangu, bo wszyscy wiedz ,  e ten zdrajca bardzo si  obnosił z pa sk  

przyja ni . Teraz, kiedy Królewskim Uchem jest stary Tibe, wszystko znów 

pójdzie dobrze. Tego mojego brata znajdzie pan w Nowym Porcie i jak mu pan 

powie,  e ja pana przysyłam...  

I tak dalej. Był, jak wspomniałem, usłu ny i od kiedy odkrył,  e nie mam 

szifgrethoru, przy ka dej okazji zasypywał mnie radami, cho  maskował je 

ró nymi "je eli" i "gdyby". Był administratorem mojej wyspy. My lałem o nim 

zawsze jako o gospodyni z powodu poka nego zadka, którym kr cił chodz c, a 

tak e z powodu mi kkiej nalanej twarzy i w cibskiego, niezno nego, ale dobrego 

charakteru. Był dla mnie dobry i jednocze nie podczas mojej nieobecno ci 

pokazywał mój pokój za niewielk  opłat  poszukiwaczom sensacji: Zobaczcie 

pokój tajemniczego wysłannika! Był tak kobiecy w wygl dzie i zachowaniu,  e 

kiedy  spytałem go, ile ma dzieci, tak jakbym pytał matk . Spochmurniał. 

Okazało si ,  e nie urodził ani jednego, za to spłodził sporo. Był to jeden z tych 

małych wstrz sów, jakich doznawałem na ka dym kroku. Szok kulturowy był 

niczym w porównaniu z szokiem biologicznym, którego doznawałem jako osobnik 

płci m skiej w ród istot ludzkich, b d cych przez pi  szóstych czasu 

hermafrodytycznymi eunuchami.  

Biuletyny radiowe pełne były wiadomo ci na temat nowego premiera, 

Pemmera Harge rem ir Tibe'a. Wiele tych wiadomo ci dotyczyło spraw doliny 

Sinoth na północy kraju. Tibe widocznie zamierzał nasili  roszczenia Karhidu w 

tym regionie: typowa akcja, która na ka dej innej planecie w tym stadium 

rozwoju prowadziłaby do wojny. Ale na Gethen nic nie prowadziło do wojny. 

Spory, morderstwa, walki feudalne, zajazdy, wendety, zamachy, tortury i 

nienawi  - wszystko to mie ciło si  w repertuarze ich ludzkich dokona , ale 

wojen nie :prowadzili. Brakowało im jakby zdolno ci do mobilizowania si . 

Zachowywali si  pod tym wzgl dem jak zwierz ta. Albo jak kobiety. Nie tak jak 

m czy ni albo mrówki. W ka dym razie nigdy dot d tego nie zrobili. To, co 

 

28 

wiedziałem na temat Orgoreynu, sugerowało kształtowanie si  od pi ciu lub 

sze ciu stuleci społecze stwa coraz bardziej zdolnego do mobilizacji, 

prawdziwego pa stwa narodowego. Współzawodnictwo presti owe, jak na razie 

głównie ekonomiczne, mogło zmusi  Karhid do pój cia w  lady wi kszego 

s siada, do stania si  narodem, a nie kłótni  rodzinn , jak powiedział Estraven, 

do odkrycia, jak to równie  uj ł Estraven, patriotyzmu. Gdyby tak si  stało, 

Gethe czycy mieliby wielk  szans  na osi gni cie stanu niezb dnego do wojny.  

Miałem zamiar uda  si  do Orgoreynu,  eby si  przekona , czy moje 

podejrzenia co do tego kraju s  słuszne, ale przedtem chciałem sko czy  z 

Karhidem, sprzedałem wi c na ulicy Eng nast pny rubin jubilerowi ze szram  na 

twarzy - i bez baga u, ale z pieni dzmi, astrografem, kilkoma przyrz dami i 

ubraniem na zmian  wyruszyłem w pierwszym dniu pierwszego letniego miesi ca 

jako pasa er z karawan  handlow .  

Łodzie l dowe wyruszyły o  wicie ze smaganych wichrem doków 

załadunkowych Nowego Portu. Przejechawszy pod Łukiem skr ciły na wschód, 

dwadzie cia wielkich, cichych pojazdów przypominaj cych barki na g sienicach 

posuwało si  jeden za drugim gł bokimi ulicami Erhenrangu w porannym 

półmroku. Wiozły skrzynie soczewek, szpule ta m d wi kowych, drutu 

miedzianego i platynowego, bele materiałów tkanych z włókna ro linnego 

zbieranego na Wy ynie Zachodniej, worki suszonych płatków rybnych znad 

zatoki, skrzynki ło ysk tocznych i innych cz ci zamiennych do maszyn, a dziesi  

łodzi było załadowanych ziarnem kadik z Orgoreynu. Wszystko przeznaczone do 

Burzliwego Pogranicza Pering, północno - wschodniego kra ca kraju. Cały 

transport na Wielkim Kontynencie odbywa si  za pomoc  tych elektrycznych 

pojazdów, które tam, gdzie to jest tylko mo liwe, przewo one s  rzecznymi 

barkami. W miesi cach gł bokich  niegów jedynym  rodkiem transportu poza 

nartami i ci gnionymi przez ludzi sankami s  powolne pługi  nie ne, sanie 

elektryczne i niepewne łodzie lodowe na zamarzni tych rzekach. Podczas odwil y 

nie mo na polega  na  adnych  rodkach transportu i dlatego wi kszo  towarów 

przewozi si  pospiesznie w miesi cach letnich. Na drogach wówczas roi si  od 

karawan. Ruch podlega kontroli, ka dy pojazd lub karawana ma obowi zek 

utrzymywa  stały kontakt radiowy z posterunkach drogach. Wszystko to, cho  w 

tłoku, posuwa si  ze  redni  pr dko ci  trzydziestu pi ciu kilometrów na godzin . 

Gethe czycy mogliby budowa  szybsze pojazdy, ale tego nie robi . Zapytani 

dlaczego, odpowiadaj : "Po co?" Tak jak ziemianie zapytani, dlaczego ich 

pojazdy musz  je dzi  tak szybko, odpowiedzieliby: "A dlaczego nie?" Co kto 

lubi. Ziemianie uwa aj ,  e nale y stale posuwa  si  do przodu, działa  na rzecz 

post pu. Dla ludzi Zimy, którzy zawsze  yj  w roku pierwszym, post p jest mniej 

wa ny ni  tera niejszo . Ja byłem ziemianinem i przy wyje dzie z Erhenrangu 

denerwowało mnie leniwe tempo karawany. Miałem ochot  wysi

 i biec przed 

siebie. Cieszyło mnie to,  e wydostałem si  z tych długich kamiennych ulic 

przytłoczonych czarnymi, stromymi dachami i niezliczonymi wie ami, z tego 

ponurego miasta, w którym strach i zdrada przekre liły moje nadzieje.  

Wspinaj c si  na podgórze Kargavu karawana robiła krótkie, ale cz ste 

postoje na posiłki w przydro nych zajazdach. Po południu po raz pierwszy 

ujrzeli my ze szczytu wzgórza pełn  panoram  gór. Zobaczyli my Kostor, który 

 

29 

ma siedem i pół kilometra od stóp do szczytu. Olbrzymi masyw jego zachodniego 

zbocza krył poło one na północ od niego szczyty, a niektóre z nich si gały 

dziesi ciu tysi cy metrów. Na południe od Kostoru na tle bezbarwnego nieba 

wznosił si  szczyt za szczytem. Naliczyłem trzyna cie, ostatni był nieokre lonym 

błyskiem we mgle daleko na południu. Kierowca wymienił mi ich nazwy i 

opowiedział mi o lawinach, o łodziach l dowych zmiatanych z dróg przez górskie 

wichry, o załogach pługów  nie nych uwi zionych tygodniami na niedost pnych 

wysoko ciach, i tak dalej, wszystko z czystej przyja ni,  eby mnie przestraszy . 

Opisał mi, jak jad cy przed nim pojazd wpadł w po lizg i stoczył si  w przepa  

gł boko ci przeszło trzystu metrów. Najdziwniejsze było to, mówił, jak powoli 

spadał. Zdawało si ,  e płyn ł w powietrzu przez całe popołudnie i kierowca, jak 

twierdził, odczuł ulg , kiedy wreszcie znikn ł bez d wi ku w 

kilkunastometrowym  niegu na dnie.  

O trzeciej godzinie zatrzymali my si  na obiad w du ym, bogatym zaje dzie z 

wielkimi, hucz cymi ogniem kominkami i z rozległym belkowanym sufitem, ze 

stołami zastawionymi dobrym jedzeniem, ale nie zatrzymali my si  tam na noc. 

Nasza karawana  pieszyła (w karhidyjskim tego słowa znaczeniu) dzie  i noc, 

eby przed innymi przyby  do Pering i zgarn   mietank  z tamtejszego rynku. 

Wymieniono akumulatory łodzi, nast piła zmiana kierowców i ruszyli my dalej. 

Jeden z pojazdów w karawanie słu ył za wagon sypialny, ale tylko dla kierowców. 

Dla pasa erów nie było łó ek. Sp dziłem t  noc w zimnej kabinie na twardym 

siedzeniu z jedn  tylko przerw , koło północy, na kolacj  w małym zaje dzie 

wysoko w górach. Karhid nie jest krajem dla ludzi rozmiłowanych w wygodach. 

O  wicie przekonałem si ,  e zostawili my za sob  wszystko prócz skał, lodu, 

wiatła i w skiej drogi pod naszymi g sienicami, prowadz cej cały czas pod gór . 

Trz s c si  z zimna pomy lałem,  e s  rzeczy wa niejsze ni  wygody, chyba  e si  

jest star  kobiet  albo kotem.  

W ród tych budz cych groz   nie no - granitowych zboczy nie było ju  

zajazdów. W porach posiłków łodzie l dowe zatrzymywały si  cicho jedna za 

drug  na trzydziestostopniowej  nie nej pochyło ci, wszyscy wysiadali z kabin i 

zbierali si  wokół wozu sypialnego, z którego wydawano talerze gor cej zupy, 

kostki suszonych chlebowych jabłek i gorzkie piwo w kubkach. Stali my 

przytupuj c na  niegu, jedz c i pij c łapczywie, zwróceni plecami do 

przenikliwego wiatru nios cego połyskliwy  nie ny pył. Potem z powrotem' do 

łodzi i dalej w gór . W południe na przeł czy Wehoth na wysoko ci około 

czterech i pół kilometra było przeszło czterdzie ci stopni ciepła w sło cu i grubo 

poni ej zera w cieniu. Silniki elektryczne pracowały tak cicho,  e słyszało si  

lawiny schodz ce z pot nych granitowych zboczy odległych o trzydzie ci 

kilometrów.  

Pó nym popołudniem pokonali my najwy szy szczyt podró y. Spojrzawszy w 

gór  na południowe zbocze Kostoru, po którym pełzli my jak mrówki przez cały 

dzie , ujrzałem kilkaset metrów powy ej drogi dziwn  grup  skał, co  na kształt 

zamku.  

- Widzi pan stanic ? - spytał kierowca.  

- Czy to budynek?  

- To stanica Ariskostor.  

 

30 

- Przecie  tutaj nie mo na  y .  

- O, Starzy Ludzie mog . Je dziłem kiedy  w karawanie, która im dowoziła 

ywno  z Erhenrangu pó nym latem. Oczywi cie nie wychodz  na zewn trz 

przez dziesi  czy jedena cie miesi cy w roku, ale im to nie przeszkadza. Jest ich 

tam siedmiu albo o miu.  

Spojrzałem na skarpy litej skały, tak samotne w bezmiernej samotno ci gór, i 

nie mogłem uwierzy  kierowcy, ale zawiesiłem swoje niedowierzanie. Je eli jakie  

istoty ludzkie mogły w ogóle prze y  w takim lodowym gnie dzie, to tylko 

Karhidyjczycy.  

Droga w dół wiła si  szerokimi zakosami z północy na południe nad skrajami 

przepa ci, bo wschodni stok Kargavu jest bardziej stromy ni  zachodni i schodzi 

ku równinie wielkimi uskokami. O zachodzie zobaczyli my sznur małych kropek 

pełzn cych przez ogromny biały cie  przeszło dwa kilometry pod nami. Była to 

karawana, która opu ciła Erhenrang dzie  wcze niej. Pod koniec nast pnego 

dnia osi gn li my to samo miejsce i pełzli my po  nie nym zboczu ostro nie, 

boj c si  kichn ,  eby nie spowodowa  lawiny. Stamt d ujrzeli my na chwil , 

daleko w dole i na wschód od nas, niewyra ne zarysy rozległej krainy 

przesłoni tej chmurami i cieniami chmur, poprzecinanej srebrem rzek - Równiny 

Rer.  

O zmierzchu czwartego dnia, licz c od wyjazdu z Erhenrangu, dotarli my do 

Rer. Te dwa miasta dzieli prawie tysi c pi set kilometrów,  ciana wysoko ci 

kilku kilometrów i dwa do trzech tysi cy lat. Karawana zatrzymała si  przed 

bram  Zachodni , gdzie musiała przenie  si  na barki i popłyn  kanałem. 

adna łód  l dowa kani samochód nie mog  wjecha  do Rer, gdy  zostało ono 

zbudowane, kiedy Karhidyjczycy nie u ywali jeszcze pojazdów mechanicznych, a 

przecie  u ywaj  ich od przeszło dwudziestu stuleci. W Rer nie ma ulic. S  kryte 

przej cia - tunele, którymi w lecie mo na chodzi  gór  lub dołem, zale nie od 

upodobania. Domy, wyspy i ogniska wznosz  si  bez ładu i składu tworz c 

chaotyczny, oszałamiaj cy labirynt, który nagle wie czy (jak cz sto zdarza si  z 

anarchi  w Karhidzie) co  wspaniałego: krwawoczerwone, pozbawione okien 

wielkie wie e pałacu Un. Wie e te, wzniesione przed siedemnastoma stuleciami, 

stanowiły siedzib  królów Karbidu przez tysi clecie, póki Argaven Harge, 

pierwszy ze swojej dynastii, nie przekroczył Kargavu i nie zasiedlił wielkiej 

doliny na Zachodniej Wy ynie. Wszystkie budynki w Rer s  fantastycznie 

masywne, gł boko osadzone w gruncie, zabezpieczone przed mrozem i wod . 

Zim  wiatry z równin mog  nie dopuszcza  do gromadzenia si   niegu, ale kiedy 

przychodz  zamiecie, ulic si  nie oczyszcza, bo ulic nie ma. Korzysta si  z 

kamiennych przej  albo przekopuje si  tymczasowe tunele w zaspach. Wówczas 

tylko dachy wznosz  si  ze  niegu, a drzwi zimowe umieszczone s  pod okapami 

albo w samych dachach, jak facjaty. Odwil  jest najci sz  por  na tej równinie 

wielu rzek. Tunele zmieniaj  si  wówczas w kanały burzowe, a przestrzenie 

mi dzy domami - w kanały i jeziora, po których mieszka cy miasta pływaj  

łodziami odpychaj c drobne kry wiosłami. ł zawsze ponad kurzem lata, 

labiryntem za nie onych dachów w zimie i wiosennym potopem wznosz  si  

czerwone wie e, puste, niezniszczalne serce miasta.  

 

31 

Zamieszkałem w ponurym i drogim zaje dzie, który przycupn ł w cieniu 

wie . Wstałem o  wicie po  le przespanej nocy, zapłaciłem zdziercy za łó ko, 

niadanie oraz m tne wskazówki co do drogi i wyruszyłem pieszo w poszukiwaniu 

Otherhordu, pradawnej stanicy w pobli u Rer. Zabł dziłem po przej ciu 

pi dziesi ciu metrów. Uwa aj c,  eby mie  wie e za plecami i ogromny biały 

masyw Kargavu po prawej, wydostałem si  z miasta w kierunku południowym, a 

spotkane na drodze chłopskie dziecko powiedziało mi, gdzie mam skr ci  do 

Otherhordu.  

Dotarłem tam w południe. To znaczy dotarłem dok d  w południe, ale nie 

byłem pewien, gdzie jestem. Był to w zasadzie las, ale jeszcze staranniej 

utrzymany ni  wi kszo  lasów w tym kraju troskliwych le ników.  cie ka 

prowadziła stokiem wzgórza prosto mi dzy drzewa. Po chwili dostrzegłem na 

prawo od  cie ki drewnian  chat , a zaraz potem spory drewniany budynek, 

nieco dalej w lewo od  cie ki, i doleciał mnie smakowity zapach sma onej  wie ej 

ryby.  

Zwolniłem kroku nie wiedz c, jak wyznawcy handdary odnosz  si  do 

turystów. Wiedziałem o nich, prawd  mówi c, bardzo mało. Handlara jest religi  

bez instytucji, bez kapłanów, bez hierarchii, bez  lubów, bez dogmatów. Dot d 

nie umiem powiedzie , czy jest w niej Bóg. Jest nieuchwytna, jest zawsze czym  

innym. Jej jedynym materialnym przejawem s  stanice, w których mo na si  

schroni  na jedn  noc albo na całe  ycie. Nie goniłbym za tym dziwnie ulotnym 

kultem po jego trudno dost pnych sanktuariach, gdyby nie intrygowało mnie 

pytanie, na które nie znale li odpowiedzi zwiadowcy. Kim s  wieszczowie i co oni 

wła ciwie robi '? Przebywałem ju  w Karhidzie dłu ej ni  zwiadowcy i w tpiłem, 

eby w opowie ciach o wieszczach i o ich przepowiedniach rzeczywi cie kryła si  

jaka  prawda. Legendy o przepowiedniach s  wspólne wszystkim  wiatom 

zamieszkanym przez człowieka. Mówi  bogowie, mówi  duchy, mówi  

komputery. Wieloznaczno  wyroczni i statystyczne prawdopodobie stwo 

umo liwiaj  wiar , a wiara pozwala przymkn  oko na nie cisło ci. Mimo to 

legendy zasługiwały na zbadanie. Nie zdołałem jak dot d przekona  ani jednego 

Karhidyjczyka o istnieniu telepatii. Nie chcieli wierzy , dopóki tego nie 

"zobacz ": zupełnie tak jak ja w sprawie wieszczów.  

Posuwaj c si   cie k  u wiadomiłem sobie,  e w lesie na stoku rozrzucone jest 

całe miasteczko, równie chaotyczne jak Rer, ale ciche, ukryte, spokojne. Nad 

wszystkimi dachami i  cie kami zwieszały si  gał zie hemmenów, 

najpopularniejszych na planecie rozło ystych drzew iglastych o grubych 

jasnofioletowych igłach. Igły te pokrywały rozwidlaj ce si   cie ki, wiatr niósł 

zapach pyłku hemmenów i wszystkie domy zbudowane były z ich ciemnego 

drewna. Długo zastanawiałem si , do których drzwi zapuka , kiedy jaki  człowiek 

wyszedł mi naprzeciw z cienia drzew i powitał mnie uprzejmie.  

- Czy szukasz mo e schronienia?  

- Przychodz  z pytaniem do wieszczów. - Postanowiłem, na pocz tku 

przynajmniej, uchodzi  za Karhidyjczyka. Podobnie jak zwiadowcy, nigdy nie 

miałem z tym kłopotów, je eli tylko chciałem. W ród licznych karhidyjskich 

dialektów mój akcent przechodził nie zauwa ony, a moje anomalie seksualne były 

ukryte pod grub  odzie . Nie miałem bujnej strzechy włosów ani opuszczonych 

 

32 

k cików oczu typowego Gethe czyka, byłem te  ciemniejszy i wy szy ni  

wi kszo  z nich, ale nie wykraczałem poza granice spotykanych odmian. Mój 

zarost został na stałe zlikwidowany przed wyjazdem z Ollul (wówczas nie 

wiedzieli my jeszcze o "pokrytych sier ci " plemionach z Perunteru, owłosionych 

nie tylko na twarzy, ale na całym ciele, jak biali ziemianie). Czasami pytano mnie, 

kiedy sobie złamałem nos. Mój nos jest płaski, podczas gdy Gethe czycy maj  

nosy wydatne i w skie, z długimi kanałami dostosowanymi do oddychania 

mro nym powietrzem. Człowiek, który powitał mnie na  cie ce w Otherhordzie, 

spojrzał na mój nos z umiarkowanym zainteresowaniem i powiedział:  

- Wobec tego pewnie zechcesz porozmawia  z Tkaczem? Jest na tamtej 

polanie, je eli nie poszedł ju  z saniami. A mo e wolisz najpierw pomówi  z 

którym  z celibantów?  

- Sam nie wiem. Jestem wyj tkowym ignorantem... Młody człowiek roze miał 

si  i skłonił.  

- To dla mnie zaszczyt! - powiedział. - Mieszkam tu od trzech lat, ale nie 

zgromadziłem jeszcze tyle ignorancji,  eby było o czym wspomina . - Był wielce 

rozbawiony, ale zachowywał si  uprzejmie, przywoławszy wi c na pami  ró ne 

przypadkowe fragmenty nauki handdary u wiadomiłem sobie,  e 

zaprezentowałem si  jako samochwał, zupełnie tak, jakbym. przyszedł do niego i 

powiedział,  e jestem wyj tkowo pi kny...  

- Chciałem powiedzie ,  e nie wiem nic na temat wieszczów...  

- Godne zazdro ci - powiedział młody mnich.  eby dok d  doj , musimy 

zbruka  czysty  nieg  ladami stóp. Czy mog  wskaza  ci drog  do polany? 

Nazywam si  Goss.  

Było to imi .  

- Genry - powiedziałem rezygnuj c ze swojego "1". Wszedłem za Gossem w 

chłodny cie  lasu. W ska  cie ka cz sto zmieniała kierunek, wspinaj c si  na 

zbocze i znów schodz c w dół. Co jaki  czas przy  cie ce albo gł biej w ród 

pot nych pni hemmenów stały małe chatki w kolorze lasu. Wszystko było 

czerwone i br zowe, wilgotne, nieruchome,  ywiczne, mroczne. Z jednej chatki 

dobiegał nas cichy, słodki  wiergot karhidyjskiego fletu. Goss szedł kilka metrów 

przede mn  lekkim, szybkim krokiem, z jakim  dziewcz cym wdzi kiem. Nagle 

jego biała koszula zal niła i wyszedłem w  lad za nim z cienia w pełne sło ce na 

rozległej zielonej polanie.  

Dwadzie cia metrów od nas stała jaka  posta , prosta, nieruchoma, wyra nie 

odcinaj ca si  od tła, jej czerwony hieb i biała koszula były jak intarsja w 

jaskrawej emalii na tle zieleni wysokiej trawy. Jakie  sto metrów za ni  druga 

figura, granatowo - biała. Ta druga ani razu nie drgn ła ani nie spojrzała w nasz  

stron  podczas całej naszej rozmowy z pierwsz . Były pogr one w handdarskiej 

praktyce obecno ci, która jest rodzajem transu (handdarata, wyznawcy 

handdary, lubuj cy si  w przeczeniach, nazywaj  to nietransem) prowadz cym 

do zatraty poczucia własnego ja (do odnalezienia prawdziwego ja?) przez skrajne 

wyostrzenie zmysłów i  wiadomo ci. Chocia  technika ta stanowi dokładne 

przeciwie stwo wi kszo ci technik mistycznych, jest zapewne dyscyplin  

mistyczn , zmierzaj c  do do wiadczenia immanencji - ale klasyfikacja 

jakichkolwiek praktyk handdary przekracza moje mo liwo ci. Goss przemówił 

 

33 

do osobnika w czerwieni. Kiedy ten wyzwolił si  ze swojego intensywnego 

bezruchu, spojrzał na nas i zbli ył si  wolnym krokiem, odczułem jaki  nabo ny 

l k. W tym południowym sło cu  wiecił swoim własnym blaskiem.  

Był mojego wzrostu, szczupły, miał jasn , otwart  i pi kn  twarz. Kiedy nasze 

oczy zetkn ły si , odczułem nagły impuls do nawi zania kontaktu telepatycznego, 

zastosowania my lomowy, której nie u ywałem od dnia l dowania na Zimie i 

której na razie u ywa  nie powinienem. Ale impuls był silniejszy ni  hamulce. 

Przemówiłem. Odpowiedzi nie było. Kontakt nie nast pił. Przygl dał mi si . Po 

chwili u miechn ł si  i powiedział łagodnym, do  wysokim głosem:  

- Jeste  wysłannikiem, prawda?  

Zaj kn wszy si  przyznałem,  e tak.  

- Nazywam si  Faxe. Go ci  ci  to dla nas zaszczyt. Czy zatrzymasz si  w 

Otherhordzie na jaki  czas?  

- Bardzo ch tnie. Pragn  dowiedzie  si  czego  o waszej sztuce wieszczenia. I 

je eli jest co , co wam mog  w zamian powiedzie  o tym, kim jestem i sk d 

przybywam...  

- Cokolwiek zechcesz - powiedział Faxe z pogodnym u miechem. - To bardzo 

miło,  e pokonałe  Ocean Kosmosu, a potem jeszcze odbyłe  drog  przez Kargav, 

eby nas tu odwiedzi .  

- Chciałem odwiedzi  Otherhord dla sławy waszych przepowiedni.  

- Pewnie zatem chcesz zobaczy , jak to robimy. A mo e masz własne pytanie?  

Jego czyste spojrzenie zmusiło mnie do powiedzenia prawdy.  

- Sam nie wiem - przyznałem.  

- Nusuth - powiedział. - Niewa ne. Mo e kiedy pob dziesz tu troch , dowiesz 

si , czy masz pytanie, czy nie... Musisz wiedzie ,  e wieszczowie mog  si  spotyka  

tylko w okre lone dni, tak wi c musisz u nas troch  pomieszka .  

Zrobiłem tak i były to bardzo przyjemne dni. Panowała tu pełna swoboda 

poza pracami gospodarskimi, jak roboty w polu i ogrodzie, r banie drzewa i 

naprawy, do których go cie tacy jak ja byli przyzywani przez grup  najbardziej 

potrzebuj c  r k do pracy. Gdyby nie to, cały dzie  mo na by sp dzi  bez 

jednego słowa. Rozmawiałem prawie wył cznie z młodym Gossem i Tkaczem 

Faxe, którego niezwykły charakter, kryształowy i niezgł biony niczym studnia 

pełna czystej wody, był kwintesencj  tego miejsca. Czasem wieczorami odbywały 

si  spotkania wokół ognia w jednej z niskich, ukrytych w ród drzew chat. Była 

rozmowa, piwo, nieraz i muzyka, pełna wigoru karhidyjska muzyka, prosta 

melodycznie, ale skomplikowana rytmicznie, zawsze grana ex tempore. Którego  

wieczoru ta czyli dwaj mieszka cy stanicy, tak starzy,  e włosy ich pobielały, 

ciała wychudły, a sko ne fałdy skóry do połowy zasłaniały ich ciemne oczy. Ich 

taniec był powolny, precyzyjny, kontrolowany, fascynuj cy dla oka i umysłu. 

Zacz li ta czy  w trzeciej godzinie po kolacji. Muzykanci wł czali si  do gry i 

wychodzili według uznania, wszyscy z wyj tkiem b bnisty, który ani na chwil  

nie przestawał wybija  subtelnego, zmiennego rytmu. Dwaj starcy ta czyli nadal 

o szóstej godzinie, czyli o północy, po pi ciu ziemskich godzinach. Po raz pierwszy 

byłem  wiadkiem fenomenu dothe -  wiadomego wykorzystania tego, co my 

nazywamy "histeryczn  sił " - i odt d byłem bardziej skłonny wierzy  w 

opowie ci o Starych Ludziach handdary.  

 

34 

Było to  ycie zwrócone do wewn trz, samowystarczalne, nieruchome, 

pogr one w tej szczególnej "ignorancji" tak cenionej przez wyznawców 

handdary i podporz dkowane zasadzie niedziałania i nieinterwencji. Zasada ta 

(wyra ona w słowie nusuth, które musz  przetłumaczy  jako "niewa ne") 

stanowi serce kultu i nie mam zamiaru udawa ,  e j  rozumiem. Ale sp dziwszy 

pół miesi ca w Otherhordzie, zacz łem rozumie  Karhid lepiej. Za fasad  

polityki, parad i pasji tego kraju kryje si  pradawny mrok, bierny, 

anarchistyczny, cichy i płodny mrok handdary.  

A z tej ciszy i ciemno ci w nie wyja niony sposób rozlega si  głos wyroczni.  

Młody Goss, którego bawiła rola mojego przewodnika, powiedział mi,  e moje 

pytanie do wieszczów mo e dotyczy  wszystkiego i by  dowolnie sformułowane.  

- Im  ci lej sformułowane pytanie, tym dokładniejsza odpowied  - mówił. 

Niejasno  rodzi niejasno . A na niektóre pytania nie ma, oczywi cie, 

odpowiedzi.  

- Co by si  stało, gdybym zadał wła nie takie? spytałem. Podobne 

zastrze enia, cho  brzmiały m drze, nie były przecie  niczym nowym. Jednak 

otrzymałem odpowied , jakiej nie przewidziałem.  

- Tkacz nie przyjmie pytania. Pytanie bez odpowiedzi mo e zniszczy  kr g 

wieszczów.  

- Zniszczy ?  

- Czy znasz histori  pana z Szorth, który zmusił wieszczów ze stanicy Asen do 

odpowiedzi na pytanie: "Jaki jest sens  ycia?" Zdarzyło si  to dwa tysi ce lat 

temu. Wieszczowie pozostawali w ciemno ci przez sze  dni i nocy. W ko cu 

wszyscy celibanci zapadli w katatoni , nawiedzeni umarli, zboczeniec zabił pana z 

Szorth kamieniem, a Tkacz... Tkacz nazywał si  Mesze.  

- Twórca nowej religii?  

- Tak - powiedział Goss i roze miał si , jakby to było bardzo  mieszne, ale nie 

wiedziałem, czy  mieje si  z wyznawców jomeszu, czy ze mnie.  

Postanowiłem zada  pytanie typu tak - nie, które pozwoliłoby przynajmniej 

stwierdzi  stopie  m tno ci i dwuznaczno ci odpowiedzi. Faxe potwierdził to, co 

powiedział Goss,  e pytanie mo e dotyczy  spraw, o których wieszczowie nie maj  

poj cia. Mogłem spyta , jakie .b d  zbiory hoolmu na północnej półkuli S, i 

daliby mi odpowied  nie wiedz c wcze niej nawet o istnieniu planety S. To 

zdawało si  przesuwa  spraw  na płaszczyzn  czysto losow , jak wró enie z łodyg 

krwawnika albo z rzucanych monet, ale Faxe powiedział,  e nie,  e przypadek nie 

wchodzi tu w gr . Cały proces jest w istocie przeciwie stwem losowo ci.  

- W takim razie odczytujecie umysł pytaj cego?  

- Nie - odparł Faxe z pogodnym i szczerym u miechem.  

- Mo e wi c czytacie z jego umysłu nie zdaj c sobie z tego sprawy?  

- Có  by to dało? Gdyby pytaj cy znał odpowied , nie płaciłby za ni .  

Wybrałem pytanie, na które z cał  pewno ci  nie znałem odpowiedzi. Tylko 

czas mógł dowie , czy przepowiednia była słuszna, chyba  e, jak podejrzewałem, 

b dzie to jedna z tych godnych podziwu profesjonalnych przepowiedni 

pasuj cych do ka dego biegu zdarze . Pytanie nie było błahe. Porzuciłem pomysł, 

eby spyta , kiedy przestanie pada  albo co  podobnego, kiedy dowiedziałem si , 

e przedsi wzi cie jest trudne i niebezpieczne dla dziewi ciu wieszczów z 

 

35 

Otherhordu. Pytaj cy płacił wysok  cen  - dwa moje rubiny pow drowały do 

skarbca stanicy - ale ci, którzy odpowiadali, płacili jeszcze dro ej. Poza tyra, 

odk d poznałem Faxe'a, trudno mi było uwierzy ,  e jest zawodowym oszustem, 

a jeszcze trudniej,  e jest człowiekiem naiwnym, oszukuj cym samego siebie. Jego 

umysł był tak twardy, niezm cony i wypolerowany jak moje rubiny. Nie 

o mieliłbym si  zastawia  na niego pułapki. Spytałem o to, co najbardziej 

chciałem wiedzie .  

W dniu onnetherhad, czyli w osiemnastym dniu miesi ca, dziewi tka 

wieszczów zebrała si  w du ym budynku, który zwykle stał zamkni ty. Było tam 

jedno wysokie pomieszczenie z kamienn  podłog , zimne, słabo o wietlone 

dwoma w skimi oknami i ogniem w gł bokim kominku w ko cu sali. Usiedli 

kołem na gołym kamieniu, wszyscy w habitach z kapturami, z gruba ciosane 

nieruchome bryły jak kr g dolmenów w słabym blasku odległego ognia. Goss z 

dwoma jeszcze młodymi adeptami oraz lekarz z najbli szego dworzyszcza 

przygl dali si  w milczeniu z miejsc przy ogniu, jak wkroczyłem do sali i 

stan łem wewn trz kr gu. Nie było w tym nic ceremonialnego, ale czuło si  

wielkie napi cie. Jedna z zakapturzonych postaci podniosła na mnie wzrok i 

ujrzałem dziwn  twarz, o grubych rysach, ci k , z zuchwałymi oczami.  

Faxe siedział ze skrzy owanymi nogami, nieruchomy, ale jakby naładowany, 

pełen wzbieraj cej siły, która sprawiała,  e jego cichy głos potrzaskiwał 

elektryczno ci .  

- Pytaj - powiedział.  

Stałem po rodku kr gu i zadałem pytanie:  

- Czy ta planeta, Gethen, zostanie członkiem Ekumeny Znanych  wiatów w 

ci gu najbli szych pi ciu lat?  

Cisza. Stałem zawieszony w  rodku paj czyny utkanej z ciszy.  

- Odpowied  jest mo liwa - powiedział cicho Tkacz. Atmosfera zel ała. 

Zakapturzone pos gi rozpłyn ły si  w ruchu. Ten, który spojrzał na mnie tak 

dziwnie, mówił co  szeptem do s siada. Wyszedłem z kr gu i przył czyłem si  do 

obserwatorów przy ogniu.  

Dwóch wieszczów nie odzywało si , trwali w bezruchu. Jeden z nich co jaki  

czas unosił lew  r k  i uderzał ni  o podłog  lekko i szybko od dziesi ciu do 

dwudziestu razy i znów zamierał w bezruchu.  adnego z nich nie widziałem 

wcze niej, byli nawiedzeni, jak powiedział mi Goss. Byli szaleni. Goss nazywał ich 

tymi, którzy dziel  czas, co mogło oznacza  schizofreników. Karhidyjscy 

psychologowie, cho  pozbawieni zdolno ci telepatycznych i działaj cy jak  lepi 

chirurdzy, znakomicie operowali  rodkami chemicznymi, hipnoz , wstrz sami 

miejscowymi, lokalnym stosowaniem superniskich temperatur i ró nymi 

terapiami mentalnymi. Spytałem, czy tych dwóch psychopatów nie mo na 

wyleczy .  

- Wyleczy ? - zdziwił si  Goss. - Czy leczyłby   piewaka z jego  piewu? Pi ciu 

pozostałych uczestników kr gu było mieszka cami Otherhordu, adeptami 

handdarskiej sztuki obecno ci, którzy - jak wyja nił Goss - póki byli wieszczami, 

zachowywali celibat w okresie aktywno ci płciowej. Jeden z nich musiał 

przechodzi  kemmer wła nie teraz. Mogłem go rozpozna , gdy  nauczyłem si  

 

36 

zauwa a  subtelne fizyczne wyostrzenie czy roz wietlenie znamionuj ce pierwsz  

faz  kemmeru.  

Obok kemmerera siedział zboczeniec.  

- Przybył ze Spreve z lekarzem - powiedział Goss. - Niektóre grupy wieszczów 

sztucznie wywołuj  zboczenia u ludzi normalnych, wstrzykuj c im m skie albo 

e skie hormony w dniach poprzedzaj cych spotkanie, ale lepiej mie  

autentycznego zbocze ca. Godzi si  ch tnie, bo pochlebia mu zwi zana z tym 

sława.  

Goss u ył zaimka oznaczaj cego samca zwierz cia, nie zaimka na oznaczenie 

człowieka ujawniaj cego cechy m skie w kemmerze i troch  si  jakby zawstydził. 

Karhidyjczycy mówi  o sprawach seksu bez zahamowa  i rozprawiaj  o 

kemmerze z szacunkiem i lubo ci , ale bardzo niech tnie mówili o zboczeniach, w 

ka dym razie w mojej obecno ci. Nadmierne przedłu enie okresu kemmeru z 

trwałym naruszeniem równowagi hormonalnej w stron  m sk  lub  e sk  

Karhidyjczycy nazywaj  zboczeniem. Nie jest to czym  rzadkim - trzy do 

czterech procent dorosłych osobników jest zbocze cami, czyli z naszego punktu 

widzenia lud mi normalnymi. Nie s  usuwani poza nawias społecze stwa, ale 

toleruje si  ich z pewn  pogard , jak homoseksualistów w wielu społecze stwach 

heteroseksualnych. Popularne ich okre lenie to "półtrupy", jako  e s  bezpłodni.  

Zboczeniec w kr gu wieszczów, po tamtym pierwszym długim i dziwnym 

spojrzeniu na mnie, nie zwracał ju  uwagi na nikogo poza swoim s siadem w 

kemmerze, którego narastaj ca seksualno  zostanie jeszcze bardziej pobudzona, 

a  pod wpływem agresywnej, przesadnej m sko ci zbocze ca osi gnie pełni  

kobieco ci. Zboczeniec mówił co  cichym głosem pochylaj c si  w stron  

kemmerera, który odpowiadał z rzadka i jakby niech tnie. Nikt inny nie odzywał 

si  ju  od dłu szej chwili i jedynym d wi kiem był szept zbocze ca. Faxe 

uporczywie wpatrywał si  w jednego z nawiedzonych. Zboczeniec szybkim 

ruchem dotkn ł dłoni kemmerera, który  achn ł si  z przestrachu lub odrazy i 

spojrzał na Faxe'a jakby w poszukiwaniu pomocy. Faxe nie zareagował. 

Kemmerer pozostał na swoim miejscu i ju  si  nie poruszył, kiedy zboczeniec 

dotkn ł go powtórnie. Jeden z nawiedzonych uniósł twarz i zaniósł si  długim, 

nienaturalnym, zawodz cym  miechem.  

Faxe podniósł r k . Natychmiast wszystkie twarze w kr gu zwróciły si  w jego 

stron , jakby splótł ich spojrzenia w jedn  lin .  

Kiedy wchodzili my tutaj, było popołudnie i padał deszcz. Wkrótce szare 

wiatło zgasło w szczelinach okien wysoko pod pował . Teraz białawe pasma 

wiatła rozci gn ły si  jak sko ne widmowe  agle, długie, w skie trójk ty, od 

ciany do podłogi, przez twarze dziewi ciu ludzi: matowe strz py blasku ksi yca 

wschodz cego ponad lasem. Ogie  na kominku wypalił si  ju  dawno i jedynym 

wiatłem były te pasy i trójk ty półmroku przesuwaj ce si  z wolna po kr gu, 

wydobywaj ce twarz, dło , nieruchome plecy. Przez chwil  widziałem w 

rozproszonym  wietlnym pyle profil Faxe'a jak wykuty w bladym kamieniu. 

Smuga ksi ycowego blasku pełzła dalej i doszła do czarnego wzgórka. Był to 

kemmerer z głow  opuszczon  na kolana, z dło mi przywartymi do podłogi, a 

jego ciałem wstrz sały dreszcze w tym samym rytmie, który wybijały dłonie 

szale ca w ciemnej cz ci kr gu. Wszyscy byli poł czeni, jakby stanowili punkty 

 

37 

zawieszenia niewidzialnej paj czyny. Ja te , chc c nie chc c, czułem t  wi , nici 

porozumienia bez słów biegn ce do Faxe'a, który starał si  opanowa  je i 

uporz dkowa , bo to on był  rodkiem, Tkaczem. Smuga  wiatła rozpadła si  i 

odeszła na wschodni   cian . Splot siły, napi cia i milczenia narastał.  

Usiłowałem nie nawi zywa  kontaktu z umysłami wieszczów. Czułem si  

nieswojo w ród tego milcz cego elektrycznego napi cia, czuj c,  e co  mnie 

wci ga,  e staj  si  punktem lub figur , elementem jakiego  obrazu. Ale kiedy 

zastosowałem osłon , było jeszcze gorzej; czułem si  odci ty, skulony w swoim 

własnym umy le pod ci arem wzrokowych i dotykowych halucynacji, 

mieszaniny szalonych obrazów i my li, nagłych wizji i odczu  groteskowo 

gwałtownych i zawsze zwi zanych z seksem, czerwono - czarnej kipieli erotycznej 

pasji. Otaczały mnie wielkie ziej ce jamy w ród falistych warg, pochwy, rany, 

jakie  wrota piekieł, zakr ciło mi si  w głowie, padałem... Czułem,  e je eli nie 

potrafi  odizolowa  si  od tego chaosu, to naprawd  upadn  i oszalej , a 

odizolowa  si  nie mogłem. Empatyczne i niewyra alne słowami siły, 

nieprawdopodobnie pot ne i nieokiełznane, zrodzone ze skrzywionego lub 

zahamowanego pop du płciowego, z szale stwa, które odkształca czas, i z 

budz cej l k sztuki całkowitej koncentracji i bezpo redniego kontaktu z 

rzeczywisto ci , były dla mnie nie do opanowania. A jednak kto  nad nimi 

panował - -  rodkiem tego wszystkiego był wci  Tkacz Faxe, kobieta, kobieta 

odziana w  wiatło.  wiatło było srebrem, srebro było zbroj , kobieta w zbroi z 

mieczem.  wiatło rozbłysło niezno nym blaskiem, przebiegło ogniem po jej 

członkach, a  krzykn ła gło no z bólu i przera enia:  

- Tak, tak, tak!  

Rozległ si  zawodz cy  miech jednego z nawiedzonych, wznosił si  coraz 

wy ej przechodz c w pulsuj cy skowyt, który trwał znacznie dłu ej, ni  to było 

fizycznie mo liwe, poza czasem. W ciemno ciach zrodził si  ruch, jakie  szuranie, 

szamotanina, jakie  przemieszczanie odległych stuleci, ucieczka widziadeł. - 

wiatło,  wiatło - zawołał pot ny głos, raz, a mo e niezliczon  ilo  razy.  

-  wiatło. Drewno do ognia. Troch   wiatła.  

Był to lekarz ze Spreve, który wkroczył do ju  rozbitego kr gu. Kl czał przy 

jednym z szale ców, tym w tlejszym, który stanowił najsłabsze ogniwo. Obaj 

zreszt  le eli skuleni na podłodze. Kemmerer le ał z głow  na kolanach Faxe'a 

ci ko dysz c i dr c na całym ciele. Dło  Faxe'a z automatyczn  czuło ci  

gładziła jego włosy. Zboczeniec siedział osobno, ponury i odrzucony. Sesja była 

sko czona, czas biegł jak zwykle, sie  mocy rozpadła si  pozostawiaj c 

upokorzenie i zm czenie. Gdzie jest moja odpowied , zagadka wyroczni, 

wieloznaczna fraza albo proroctwo?  

Ukl kłem obok Faxe'a. Spojrzał na mnie jasnym wzrokiem. Przez chwil  

ujrzałem go takim, jakim widziałem go w ciemno ci, jako kobiet  w  wietlistej 

zbroi, płon c  w ogniu i wołaj c : "Tak..."  

Cichy głos Faxe'a przerwał wizj . - Czy otrzymałe  odpowied ? - Tak, 

otrzymałem, Tkaczu.  

Rzeczywi cie, uzyskałem odpowied . Za pi  lat Gethen b dzie członkiem 

Ekumeny, tak.  adnych zagadek i wykr tów. Ju  wtedy zdawałem sobie spraw  z 

jako ci tej odpowiedzi, nie tyle proroctwa, ile stwierdzenia faktu. Nie mogłem 

 

38 

pozby  si  gł bokiego przekonania,  e odpowied  jest prawdziwa. Miała autorytet 

bezbł dnego przeczucia.  

Mieli my statki szybsze od  wiatła, natychmiastow  transmisj  i telepati , ale 

nie oswoili my przeczucia tak,  eby biegło w zaprz gu. Tej sztuki musimy si  

nauczy  od Gethe czyków.  

- Jestem jak włókno w  arówce - powiedział mi Faxe w kilka dni po sesji. - 

Energia narasta w nas i kr y mi dzy nami wracaj c za ka dym razem 

podwojona, a  si  wyzwala i  wiatło jest wtedy we mnie, wokół mnie, ja sam 

jestem  wiatłem... Najstarszy ze stanicy Arbin powiedział kiedy ,  e gdyby 

Tkacza w chwili odpowiedzi umie ci  w pró ni,  wieciłby przez lata. Jomeszta 

wierz ,  e tak wła nie stało si  z Mesze,  e ujrzał jasno przeszło  i przyszło  nie 

tylko przez chwil , ale  e od pytania Szortha widział ju  stale. Trudno w to 

uwierzy . W tpi ,  eby człowiek mógł to wytrzyma . Ale to niewa ne...  

Nusuth, wszechobecne i wieloznaczne słówko wyznawców handdary.  

Szli my obok siebie i w pewnej chwili Faxe spojrzał na mnie. Jego twarz, 

najpi kniejsza ludzka twarz, jak  kiedykolwiek widziałem, wydawała si  twarda i 

delikatna zarazem, jak rze ba w kamieniu.  

- W ciemno ci - powiedział - było nas dziesi ciu, nie dziewi ciu. Był kto  z 

zewn trz.  

- Tak, to prawda. Moja osłona nie działa przeciwko tobie. Jeste  

"słuchaczem", Faxe, masz wrodzony dar empatii i zapewne jeste  równie  

pot nym naturalnym telepat . Dlatego jeste  Tkaczem, tym który porz dkuje 

napi cia i impulsy grupy w samowzmacniaj cym si  układzie, a  energia rozrywa 

ten układ i wtedy si gasz po odpowied . Słuchał mnie w skupieniu.  

- Dziwnie jest spojrze  na tajniki swojej sztuki z zewn trz, twoimi oczami. 

Dot d zawsze patrzyłem na nie od wewn trz, jako adept.  

- Je eli pozwolisz, je eli zechcesz, chciałbym porozumie  si  z tob  w mowie 

my li.  

Byłem teraz ju  pewien,  e Faxe jest naturalnym telepat . Jego zgoda i kilka 

wicze  powinny zlikwidowa  jego pod wiadom  barier .  

- Czy b d  potem słyszał my li innych ludzi?  

- Nie. Nie bardziej ni  dotychczas. Mowa my li jest sposobem 

porozumiewania si , wymaga dobrowolnego nadawania i odbioru.  

- Czym si  to ró ni od rozmowy?  

- W rozmowie mo na skłama . - A w mowie my li nie?  

-  wiadomie nie.  

Faxe zastanowił si  przez chwil .  

- Ta sztuka musi budzi  zainteresowanie królów, polityków i ludzi interesu.  

- Ludzie interesu walczyli przeciwko stosowaniu mowy my li, kiedy po raz 

pierwszy stwierdzono,  e jest to umiej tno , której mo na si  nauczy . 

Doprowadzili do jej zdelegalizowania na całe dziesi ciolecia.  

Faxe u miechn ł si .  

- A królowie?  

- U nas nie ma ju  królów.  

- Tak. Widz  to... Dzi kuj  ci, Genry, ale ja nie mam si  uczy , tylko oducza  

si . I wolałbym na razie nie uczy  si  sztuki, która całkowicie zmienia  wiat.  

 

39 

- Według twojej własnej przepowiedni ten  wiat zmieni si  w ci gu pi ciu lat.  

- I ja zmieni  si  razem z nim, ale nie czuj  potrzeby zmieniania go.  

Padał deszcz, długotrwały drobny deszcz gethe skiego lata. Przechadzali my 

si  pod drzewami hemmen na zboczu nad stanic , gdzie nie było  cie ek. Szare 

wiatło przeciskało si  mi dzy ciemnymi gał ziami, przezroczyste krople kapały z 

fioletowych igieł. Powietrze było chłodne, ale przyjemne, pełne odgłosów deszczu.  

- Faxe, powiedz mi jedn  rzecz. Wy, handdarata, posiadacie dar, o którym 

marzyli ludzie na wszystkich  wiatach. Wyto macie. Potraficie przepowiada  

przyszło . A mimo to  yjecie tak jak my wszyscy. Jakby to było niewa ne...  

- A w jaki sposób miałoby to by  wa ne?  

- Hm. We my cho by t  rywalizacj  mi dzy Karhidem a Orgoreynem, ten 

spór o dolin  Sinoth. Karhid, jak rozumiem, stracił wiele na presti u w ostatnich 

tygodniach. Dlaczego wi c król Argaven nie poradził si  wieszczów i nie spytał 

ich, jak post pi  alba kogo z członków kyorremy wybra  na premiera lub co  w 

tym rodzaju.  

- Niełatwo jest zada  pytanie.  

- Nie rozumiem dlaczego. Mógłby zwyczajnie spyta : "Kto b dzie mi najlepiej 

słu ył jako premier?"  

- Mógłby. Ale nie wie, co znaczy: "słu y  mu najlepiej". Mogłoby to znaczy , 

e wybrany kandydat oddałby dolin  Orgoreynowi albo udał si  na wygnanie, 

albo dokonał zamachu na króla. Mogłoby to znaczy  wiele rzeczy, których si  nie 

spodziewał i na które nigdy by si  nie zgodził.  

- Mógłby sformułowa  swoje pytanie bardzo precyzyjnie.  

- Tak, tylko wtedy byłoby tych pyta  wi cej. A nawet król musi płaci .  

- Czy za daliby cie od niego wysokiej ceny?  

- Bardzo wysokiej - stwierdził Faxe spokojnie. Wiesz,  e pytaj cy płaci tyle, na 

ile go sta . Rzeczywi cie, królowie korzystali. z wyroczni, ale bardzo rzadko.  

- A je eli jeden z wieszczów sam jest kim , kto ma du  władz ?  

- Mieszka cy stanicy nie maj  stanowisk ani pozycji. Gdybym na przykład 

został wybrany do kyorremy w Erhenrangu i gdybym tam pojechał, odebrałbym 

swoj  rang  i swój cie , ale nie byłbym ju  wieszczem. Gdybym podczas swojej 

słu by w kyorremie szukał odpowiedzi na pytanie, udałbym si  do stanicy Orgny 

i zapłacił wyznaczon  cen . Ale my, ludzie handdary, nie chcemy zna  

odpowiedzi i staramy si  ich unika , cho  to czasem trudne.  

- Chyba nie rozumiem.  

- My przybywamy do stanic głównie po to,  eby nauczy  si , jakich pyta  nie 

zadawa .  

- Ale przecie  jeste cie tymi, którzy odpowiadaj !  

- Czy nie rozumiesz jeszcze, Genry, w jakim celu rozwin li my sztuk  

przepowiedni?  

- Nie...  

-  eby wykaza  całkowit  bezu yteczno  odpowiedzi na niewła ciwe pytania.  

    Zastanawiałem si  nad tym przez dłu sz  chwil , kiedy szli my w deszczu 

obok siebie pod gał ziami ciemnego lasu. Pod białym kapturem twarz Faxe'a była 

zm czona i spokojna, jakby przygaszona. Nadal jednak budził we mnie podziw 

zmieszany z l kiem. Kiedy spojrzał na mnie swoimi czystymi, dobrymi, szczerymi 

 

40 

oczami, była w tym spojrzeniu tradycja trzynastu tysi cy lat - sposób my lenia i 

styl  ycia tak stare, tak ugruntowane, tak logiczne i spójne,  e dawały 

człowiekowi swobod , autorytet, perfekcj  dzikiego zwierz cia, wielkiego i 

dziwnego stworzenia, które przygl da si  człowiekowi ze swojej wiecznej 

tera niejszo ci...  

- To co nieznane - powiedział Faxe łagodnym tonem tam w lesie - 

nieprzewidziane, nie udowodnione jest istot   ycia. Niewiedza rodzi my l. Brak 

dowodu rodzi działanie. Gdyby udowodniono,  e Boga nie ma, nie byłoby religii. 

Ani handdary, ani jomeszu, ani bogów ogniska, nic. Ale gdyby udowodniono,  e 

Bóg jest, religii nie byłoby równie ... Powiedz mi, Genry, co my wiemy? Co jest 

pewne, łatwe do przewidzenia, nieuniknione, co jest jedyn  rzecz , co do której 

masz pewno ,  e nas czeka?  

-  mier .  

- Tak. Naprawd  jest tylko jedno pytanie, Genry, na które mo emy otrzyma  

odpowied  i t  odpowied  ju  znamy... Jedyn  rzecz , która umo liwia  ycie, jest 

ci gła i niezno na niepewno , niewiedza, co zdarzy si  dalej.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

41 

Rozdział 6

 

 

Jedna droga do Orgoreynu

 

 

Obudził mnie kucharz, który zawsze przychodził bardzo wcze nie, a  e 

sypiam twardo, musiał mn  potrz sn  i powiedzie  mi prosto w ucho:  

- Niech si  pan obudzi, niech si  pan obudzi, ksi

, przybył goniec z Domu 

Króla!  

Wreszcie go zrozumiałem i jeszcze nieprzytomny ze snu i z po piechu wstałem 

i wyszedłem na próg sypialni, gdzie czekał goniec. I w ten sposób, nagi i głupi jak 

nowo narodzone dziecko, wkroczyłem w swoje wygnanie.  

Czytaj c dokument, który wr czył mi goniec, powiedziałem sobie w my li,  e 

spodziewałem si  tego, ale jeszcze nie teraz. Jednak kiedy musiałem przygl da  

si , jak goniec przybija ten przekl ty papier na drzwiach domu, poczułem si  tak, 

jakby wbijał mi te gwo dzie w oczy. Odwróciłem si  od niego i stałem osłupiały i 

pogr ony w smutku, przytłoczony bólem, którego nie oczekiwałem.  

Po tym pierwszym szoku zaj łem si  tym, co niezb dne, i z wybiciem godziny 

dziewi tej opu ciłem Pałac. Nie miałem  adnych powodów do zwłoki. Zabrałem 

to, co mogłem. Nie mogłem nic sprzeda  ani podj  pieni dzy z banku nie 

nara aj c ludzi, z którymi bym to załatwiał. a im bli szymi byliby przyjaciółmi, 

tym bardziej bym ich naraził. Napisałem do mojego dawnego kemmeringa Asze, 

jak mo e korzystnie spieni y  pewne warto ciowe rzeczy dla zabezpieczenia 

naszych synów. Zapowiedziałem mu te ,  eby nie próbował przesyła  mi  adnych 

pieni dzy, bo Tibe b dzie pilnował granicy. Nie mogłem podpisa  tego listu. 

Zatelefonowanie do kogo  oznaczałoby posłanie go do wi zienia,  pieszyłem si  

te ,  eby odej , zanim kto  z przyjaciół zajrzy do mnie w nie wiadomo ci i w 

nagrod  za swoj  przyja  straci maj tek i wolno .  

Wyruszyłem przez miasto na zachód. Na skrzy owaniu ulic zatrzymałem si  i 

pomy lałem, dlaczego nie pój  na wschód, przez góry i równiny do Kermu, 

pieszo jak biedak, i tak doj  do Estre, gdzie si  urodziłem, do tego kamiennego 

domostwa na smaganym wichrami zboczu góry. Dlaczego nie i  do domu? Trzy 

albo cztery razy przystawałem i ogl dałem si  za siebie. Za ka dym razem w ród 

oboj tnych twarzy przechodniów dostrzegałem jedn , która mogła nale e  do 

szpiega maj cego  ledzi  moje wyj cie z Erhenrangu, i za ka dym 

u wiadamiałem sobie szale stwo my li o powrocie do domu. Równie dobrze 

mógłbym popełni  samobójstwo. Widocznie urodziłem si ,  eby  y  na wygnaniu, 

i jedynym dla mnie sposobem na powrót do domu była  mier . Poszedłem wi c na 

zachód i wi cej si  nie ogl dałem.  

Trzydniowe odroczenie pozwoli mi doj  w najlepszym wypadku do Kuseben 

nad zatok , sto trzydzie ci kilometrów. Wi kszo  wygna ców dostaje ostrze enie 

o wyroku wieczorem, dzi ki czemu maj  szans  wykupienia miejsca na statku 

płyn cym w dół rzeki Sess, zanim kapitanowie zaczn  podlega  karze za 

udzielanie pomocy. Taka uprzejmo  nie była jednak w stylu Tibe'a.  aden 

kapitan nie odwa yłby si  wzi  mnie na pokład teraz; wszyscy znali mnie w 

porcie, bo to ja zbudowałem go dla Argavena. Nie we mie mnie te   adna łód  

 

42 

l dowa, a do granicy jest z Erhenrangu sze set kilometrów. Nie miałem innego 

wyj cia, jak i  pieszo do Kuseben.  

Kucharz to rozumiał. Odesłałem go natychmiast, ale na odchodne zapakował 

mi całe gotowe jedzenie, jakie było w domu,  ebym miał paliwo na trzydniowy 

wy cig. Jego dobro  uratowała mi  ycie, a tak e dodawała mi odwagi, bo ilekro  

w drodze jadłem te owoce i chleb, my lałem sobie: Jest kto , kto nie uwa a mnie 

za zdrajc , bo dał mi to wszystko.  

Przekonałem si ,  e ci ko jest nosi  miano zdrajcy. Dziwne, jak ci ko, kiedy 

tak łatwo jest obdarzy  innego tym mianem, które si  przykleja, przylega, 

przekonuje. Sam byłem na pół przekonany.  

Przyszedłem do Kuseben o  wicie trzeciego dnia, zdenerwowany i z obolałymi 

nogami, bo przez ostatnie lata w Erhenrangu obrosłem w tłuszcz i luksusy, a 

straciłem kondycj  marszow ; i tam w bramie miasteczka czekał na mnie Asze.  

Byli my kemmeringami przez siedem lat i mieli my dwoje dzieci. Jako dzieci 

jego łona nosiły jego imi  Foreth rem ir Osboth i chowały si  w ognisku jego 

klanu. Przed trzema laty poszedł do stanicy Orgny i teraz nosił złoty ła cuch 

celibanta. Nie widzieli my si  przez te trzy lata, a jednak, kiedy zobaczyłem jego 

twarz w cieniu pod kamiennym łukiem, poczułem przypływ naszej dawnej 

miło ci, jakby my rozstali si  zaledwie wczoraj, i doceniłem jego wierno , która 

sprawiła,  e gotów był podzieli  mój upadek. Czuj c znów na sobie te daremne 

wi zy rozgniewałem si , bo miło  Asze zawsze zmuszała mnie do działania 

wbrew moim ch ciom.  

Min łem go. Je eli musz  by  okrutny, nie ma potrzeby ukrywania tego, 

udawania dobroci. - Therem - zawołał i ruszył za mn . Poszedłem szybko 

stromymi uliczkami Kuseben w stron  przystani. Od morza wiał południowy 

wiatr szeleszcz c listowiem czarnych drzew w ogrodach i przez ten ciepły, 

przedburzowy letni  wit uciekałem przed nim jak przed morderc . Dogonił mnie, 

bo miałem zbyt obolałe nogi,  eby utrzyma  tempo.  

- Therem, pójd  z tob  - powiedział.  

Nie odpowiedziałem.  

- Dziesi  lat temu, w tym samym miesi cu suwa zło yli my przysi g ...  

- A trzy lata temu ty j  złamałe  porzucaj c mnie, co było m dr  decyzj .  

- Nigdy nie złamałem  lubu, Therem.  

- To prawda. Bo nie było czego łama . To był fałszywy  lub, drugi  lub. Wiesz 

o tym i wiedziałe  wtedy. Jedyna prawdziwa przysi ga na wierno , jak  

kiedykolwiek zło yłem, nie została nigdy wypowiedziana, bo nie mogła by , a 

człowiek, któremu przysi gałem, nie  yje; przysi ga została złamana dawno temu. 

Ani ty nie jeste  mi nic winien, ani ja tobie. Pozwól mi odej .  

Kiedy mówiłem, mój gniew i roz alenie zwróciły si  od Asze ku mnie i 

mojemu własnemu  yciu, które le ało za moimi plecami jak nie dotrzymana 

obietnica. Ale Asze tego nie wiedział i łzy napłyn ły mu do oczu.  

- Czy we miesz to, Therem? - spytał. - Nie jestem ci nic winien, ale bardzo ci  

kocham. - I podał mi mał  paczuszk .  

- Nie. Mam pieni dze, Asze. Zostaw mnie. Musz  i  sam. Poszedłem, a on 

został. Ale poszedł za mn  cie  mojego brata.  le zrobiłem,  e o nim 

wspomniałem. Wszystko zrobiłem  le. /Okazało si ,  e na przystani nie czeka na 

 

43 

mnie dobry los. Nie stał tam  aden statek z Orgoreynu, na który mógłbym wsi

 

i w ten sposób opu ci  ziemi  Karhidu przed północ , jak musiałem. Na 

nadbrze ach było niewielu ludzi i wszyscy oni  pieszyli do domu; jedyny, do 

którego udało mi si  zagada , rybak naprawiaj cy motor swojej łodzi, spojrzał na 

mnie raz i odwrócił si  bez słowa plecami. To mnie przestraszyło. Ten człowiek 

wiedział, kim jestem. Nie wiedziałby, gdyby go nie ostrze ono. Tibe wysłał 

widocznie swoich pachołków,  eby mi utrudni  opuszczenie Karhidu przed 

upływem mojego terminu. Czułem ból i w ciekło , ale a  do tej chwili nie czułem 

strachu; nie przypuszczałem,  e akt banicji mo e by  tylko pretekstem dla 

egzekucji. Z chwil  wybicia szóstej godziny stawałem si  legalnie zwierzyn  

łown  dla ludzi Tibe'a i nikt nie mógł nazwa  tego morderstwem, tylko aktem 

sprawiedliwo ci.  

Usiadłem na worku z balastem w wietrznym i ciemnym porcie. Morze 

uderzało i cmokało o słupy pomostu, łodzie rybackie kołysały si  na cumach, na 

ko cu długiego pomostu płon ła latarnia. Siedziałem zapatrzony w  wiatło i 

jeszcze dalej, w kryj c  morze ciemno . Niektórzy ludzie natychmiast stawiaj  

czoło nowemu niebezpiecze stwu, ja nie. Moim darem jest przewidywanie. 

Wobec bezpo redniego zagro enia głupiej  i siadam na worku z piaskiem 

zastanawiaj c si , czy człowiek mógłby dopłyn  wpław do Orgoreynu. Lód 

ust pił z zatoki Czarisune miesi c albo i dwa miesi ce temu, mo na przez pewien 

czas utrzyma  si  przy  yciu w takiej wodzie. Do orgockiego brzegu jest przeszło 

dwie cie kilometrów. Nie umiem pływa . Kiedy odwróciłem wzrok od morza ku 

ulicom Kuseben, stwierdziłem,  e rozgl dam si  za Asze. W nadziei,  e mo e 

jeszcze za mn  idzie. Wstyd wyrwał mnie z ot pienia i znów mogłem my le .  

Miałem do wyboru przekupstwo albo przemoc, je eli chciałem co  załatwi  z 

rybakiem nadal majstruj cym przy łodzi w wewn trznym doku. Zepsuty silnik 

nie był chyba wart ani jednego, ani drugiego. Zatem kradzie . Ale silniki łodzi 

rybackich s  zabezpieczone. Obej  wył czony obwód, uruchomi  silnik, 

wyprowadzi  łód  z doku w  wietle latarni z pomostu i płyn  do Orgoreynu, 

je eli si  nigdy nie prowadziło łodzi motorowej, wydawało si  głupio 

rozpaczliwym przedsi wzi ciem. Nigdy nie prowadziłem łodzi motorowej, 

wiosłowałem tylko po jeziorze Lodowa Noga w Kermie. A łód  wiosłowa stała 

przywi zana w zewn trznym doku mi dzy dwoma kutrami. Ledwo j  

zobaczyłem, ju  była moja. Pobiegłem o wietlonym pomostem, wskoczyłem do 

łodzi, odwi załem cumk , osadziłem wiosła i wypłyn łem na rozfalowane wody 

zatoki, gdzie  wiatła  lizgały si  i połyskiwały na czarnej wodzie. Kiedy byłem ju  

do  daleko, przestałem wiosłowa ,  eby poprawi  jedn  dulk , która nie chodziła 

gładko, a czekało mnie du o wiosłowania (cho  miałem nadziej ,  e nast pnego 

dnia we mie mnie na pokład orgocka łód  patrolowa albo rybacka). Schylaj c si  

nad dulk  poczułem słabo  w całym ciele. My lałem,  e zemdlej , i osun łem si  

bezwładnie na ławk . Owładn ł mn  przypływ tchórzostwa. Nie wiedziałem 

tylko,  e tchórzostwo kładzie si  takim ci arem na brzuchu. Podniosłem wzrok i 

zobaczyłem dwie postacie na ko cu pomostu jak dwa podskakuj ce czarne 

patyczki w dalekim elektrycznym  wietle za wod  i wtedy zacz łem podejrzewa , 

e mój parali  nie był wynikiem strachu, lecz u ycia broni d wi kowej na du  

odległo .  

 

44 

Widziałem;  e jeden z ludzi trzyma garłacz i gdyby było po północy, na pewno 

by go u ył i zabił mnie, ale garłacz robi wielki huk, a to wymagałoby wyja nie . 

U yli wi c strzelby podd wi kowej. Nastawiona na strzał parali uj cy mo e 

umiejscowi  swoje pole rezonansowe nie dalej ni  w odległo ci około trzydziestu 

metrów. Nie wiem, jaki jest jej zasi g w nastawieniu na strzał  miertelny, ale 

wida  jeszcze si  w nim mie ciłem, bo le ałem skulony jak niemowl  z kolk . 

Trudno mi było oddycha , osłabione pole musiało mnie trafi  w pier . Poniewa  

w ka dej chwili mogli wypłyn  w motorówce,  eby mnie wyko czy , nie miałem 

ani chwili czasu wi cej do kulenia si  nad wiosłami i łapania powietrza. Za moimi 

plecami, przed dziobem łodzi, rozci gała si  ciemno  i w t  ciemno  musiałem 

płyn . Wiosłowałem słabymi ramionami patrz c na dłonie,  eby si  upewni ,  e 

trzymam wiosła, bo nie czułem swojego uchwytu Tak wypłyn łem na niespokojn  

wod  i w ciemno , na otwart  zatok . Tu musiałem przesta  wiosłowa . Z 

ka dym poci gni ciem traciłem czucie w r kach. Serce gubiło rytm, a płuca 

zapomniały, jak wci ga  powietrze. Próbowałem wiosłowa , ale nie miałem 

pewno ci, czy moje r ce si  .ruszaj . Próbowałem wci gn  wiosła do łodzi, ale 

nie potrafiłem. Kiedy reflektor patrolowej łodzi wyłowił mnie z nocy jak płatek 

niegu na sadzy, nie mogłem nawet odwróci  spojrzenia od jego blasku.  

Rozwarli moje dłonie zaci ni te na wiosłach, wyci gn li mnie z łodzi i zło yli 

jak wypatroszon  czarn  ryb  na pokładzie łodzi patrolowej. Czułem,  e na mnie 

patrz , ale nie bardzo rozumiałem, co mówi , poza jednym, s dz c z tonu 

kapitanem statku:  

- Nie ma jeszcze szóstej godziny - powiedział. I odpowiadaj c widocznie 

komu : - A co mnie to obchodzi? Król go wygnał i b d  wykonywał rozkazy 

króla, a nie czyje  tam.  

I tak wbrew radiowym poleceniom od ludzi Tibe'a na brzegu i wbrew zdaniu 

swojego mata, który obawiał si  konsekwencji, dowódca łodzi patrolowej z 

Kuseben przewiózł mnie przez zatok  Czarisune i wysadził bezpiecznie na brzeg 

w orgockim porcie Szelt. Czy zrobił tak ze wzgl du na szifgrethor, na przekór 

ludziom Tibe'a, którzy chcieli zabi  kogo  bezbronnego, czy z dobroci, nie wiem. 

Nusuth. To, co godne podziwu, nie daje si  wyja ni .  

Wstałem na nogi, kiedy z porannej mgły wyłonił si  szary brzeg Orgoreynu, 

zmusiłem si  do stawiania kroków i zszedłem z pokładu do portowej dzielnicy 

Szeltu, gdzie znów upadłem. Ockn łem si  w czym , co si  nazywało Szpital 

Wspólnoty, 4 Dystrykt Nadmorski Czarisune, 24 Okr g Sennethy. Nie miałem co 

do tego w tpliwo ci, bo było to wygrawerowane i wyhaftowane orgockim pismem 

na wezgłowiu łó ka, na lampce przy łó ku, na stoliku nocnym, na metalowym 

kubku stoj cym na stoliku nocnym, na hiebach piel gniarzy, po cieli i mojej 

koszuli nocnej. Przyszedł lekarz i powiedział do mnie:  

- Dlaczego stawiał pan opór dothe?  

- To nie było dothe - odpowiedziałem. - To było pole ultrad wi kowe.  

- Miał pan objawy kogo , kto przeciwstawiał si  fazie wypoczynkowej dothe. - 

Był to nie znosz cy sprzeciwu stary lekarz i musiałem w ko cu zgodzi  si  z nim, 

e mogłem u y  siły dothe na łódce dla przezwyci enia parali u nie bardzo 

wiedz c, co robi . Pó niej, rano, w fazie thangen, kiedy nale y zachowa  bezruch, 

wstałem i chodziłem, co mnie omal nie zabiło. Kiedy wszystko to zostało ustalone 

 

45 

ku jego zadowoleniu, powiedział mi,  e za dzie , dwa b d  mógł wyj  i przeszedł 

do nast pnego łó ka. Za nim szedł inspektor.  

W Orgoreynie na ka dego człowieka przypada jeden inspektor.  

- Nazwisko?  

Nie spytałem go o jego nazwisko. Musz  nauczy  si   y  bez cienia, jak oni 

tutaj w Orgoreynie. Nie obra a  si , nie obra a  innych bez potrzeby. Ale nie 

podałem mu nazwiska klanowego, bo to nie jest interes  adnego Orgoty.  

- Therem Harth? To nie jest orgockie nazwisko. Który okr g?  

- Karhid.  

- Nie ma takiego okr gu we Wspólnocie Orgoreynu. Gdzie jest pa ski dowód 

osobisty i przepustka?  

Gdzie s  moje dokumenty?  

Poniewierałem si  widocznie jaki  czas po ulicach Szelt, zanim kto  odwiózł 

mnie do szpitala, gdzie przybyłem bez dokumentów, rzeczy, płaszcza, butów i 

pieni dzy. Kiedy to usłyszałem, opu cił mnie gniew i roze miałem si ; na dnie nie 

ma miejsca na gniew. Inspektor poczuł si  ura ony moim  miechem.  

- Czy nie rozumie pan,  e jest pan nielegalnym i pozbawionym  rodków 

cudzoziemcem? Jak pan sobie wyobra a swój powrót do Karhidu?  

- W trumnie.  

- Nie wolno udziela  niewła ciwych odpowiedzi na urz dowe pytania. Je eli 

nie chce pan wraca  do swojego kraju, zostanie pan odesłany do gospodarstwa 

ochotniczego, gdzie jest miejsce dla elementu kryminalnego, obcokrajowców i 

osób .bez dokumentów. W Orgoreynie nie ma innego miejsca dla wywrotowców i 

włócz gów. Niech pan lepiej zgłosi swoj  ch  powrotu do Karhidu w ci gu 

trzech dni, bo b d ...  

- Zostałem wygnany z Karhidu.  

Lekarz, który odwrócił si  od nast pnego łó ka na d wi k mojego nazwiska, 

teraz odwołał inspektora na bok i co  mu przez chwil  szeptał. Inspektor zrobił 

min  kwa n  jak stare piwo i kiedy wrócił do mnie, powiedział cedz c słowa i nie 

ukrywaj c niech ci:  

- W takim razie zadeklaruje pan zapewne wobec mnie ch  zło enia pro by o 

pozwolenie na stały pobyt w Wielkiej Wspólnocie Orgoreynu, pod warunkiem 

uzyskania i wykonywania u ytecznej pracy jako członek wspólnoty miejskiej lub 

wiejskiej.  

- Tak - powiedziałem. Przestało to by   mieszne, kiedy padło słowo "stały", 

słowo, od którego powiało groz . Po pi ciu dniach otrzymałem zgod  na pobyt 

stały, wymagaj cy rejestracji na członka Wspólnoty Miejskiej Misznory (któr  

sobie wybrałem), i wydano mi tymczasowy dokument osobisty na drog  do tego 

miasta. Przymierałbym głodem przez te pi  dni, gdyby stary lekarz nie 

przetrzymał mnie w szpitalu. Podobało mu si ,  e ma na swoim oddziale premiera 

Karbidu, a i premier był bardzo z tego zadowolony.  

Dojechałem do Misznory pracuj c jako tragarz na łodzi l dowej w karawanie 

wioz cej ryby z Szelt. Szybka i cuchn ca podró  zako czona na wielkim targu 

Południowego Misznory, gdzie wkrótce znalazłem prac  w chłodni. Latem zawsze 

jest praca w takich miejscach przy wyładunku, pakowaniu, magazynowaniu i 

wysyłce łatwo psuj cych si  towarów. Miałem do czynienia głównie z rybami i 

 

46 

mieszkałem na wyspie przy targu razem z innymi pracownikami chłodni. 

Nazywano ten dom Rybi  Wysp , bo tak od nas  mierdziało. Ale podobała mi si  

praca, przy której wi kszo  dnia sp dzałem w chłodzonym magazynie. Misznory 

w lecie to istna ła nia parowa. Drzwi pozamykane, woda w rzece wrze, ludzie 

ociekaj  potem. W miesi cu ockre było dziesi  dni i nocy, kiedy temperatura nie 

spadła poni ej pi tnastu stopni, a był dzie , kiedy upał doszedł do dwudziestu 

sze ciu stopni. Wyp dzony po pracy z mojego chłodnego rybiego azylu do tego 

pieca ognistego, szedłem kilka kilometrów na bulwar nad Kunderer, gdzie rosn  

drzewa i sk d mo na popatrze  na wielk  rzek , cho  nie ma do niej dost pu. 

Tam kr ciłem si  do pó na i wreszcie wracałem po nocy na Rybi  Wysp . W 

mojej dzielnicy Misznory tłucze si  latarnie,  eby ukry  swoje sprawki w mroku. 

Ale samochody inspektorów nieustannie kr ciły si  i  wieciły reflektorami po tych 

ciemnych ulicach, odbieraj c biedakom jedyn  szans  na troch  prywatno ci, 

noc.  

Nowe prawo o rejestracji obcokrajowców wprowadzone w miesi cu kus jako 

krok w wojnie podjazdowej z Karhidem uniewa niło moj  rejestracj , pozbawiło 

mnie pracy i zmusiło do sp dzenia pół miesi ca w poczekalniach niezliczonych 

inspektorów. Koledzy z pracy po yczali mi pieni dze i kradli dla mnie ryby, 

ebym mógł si  na nowo zarejestrowa , zanim umr  z głodu, ale była to dla mnie 

dobra lekcja. Polubiłem tych twardych i lojalnych ludzi, ale byli oni w pułapce 

bez wyj cia, a ja miałem do wykonania prac  w ród ludzi mniej sympatycznych. 

Załatwiłem telefony, z którymi zwlekałem przez trzy miesi ce.  

Nast pnego dnia prałem sobie koszul  w pralni Rybiej Wyspy wraz z kilkoma 

innymi, wszyscy nadzy albo półnadzy, kiedy przez kł by pary, szum wody, 

zaduch brudu i ryb usłyszałem, jak kto  woła mnie moim nazwiskiem klanowym. 

I oto w pralni znalazł si  reprezentant Yegey, wygl daj cy zupełnie tak samo jak 

na przyj ciu u ambasadora Archipelagu w Sali Paradnej pałacu w Erhenrangu 

przed siedmioma miesi cami.  

- Estraven, niech pan stamt d wyjdzie - powiedział wysokim, przenikliwym, 

nosowym głosem górnych warstw Misznory. - I niech pan zostawi t  przekl t  

koszul .  

- Nie mam innej.  

- To niech pan j  wyłowi z tej zupy i idzie ze mn . Strasznie tu gor co.  

Ludzie przygl dali mu si  z ponur  ciekawo ci , wiedz c,  e to kto  bogaty, 

ale nie podejrzewaj c,  e to reprezentant. Nie podobało mi si ,  e tu przyszedł, 

powinien był kogo  przysła  po mnie. Bardzo nieliczni Orgotowie maj  jakie 

takie poczucie taktu. Chciałem jak najszybciej wyprowadzi  go st d. Mokra 

koszula była mi na nic, powiedziałem wi c bezdomnemu chłopakowi, który kr cił 

si  po podwórku,  eby ponosił j  do mojego powrotu. Długów nie miałem, 

komorne zapłaciłem, papiery miałem w kieszeni hiebu; bez koszuli opu ciłem 

wysp  przy targu i poszedłem za Yegeyem z powrotem mi dzy mo nych tego 

wiata.  

Jako jego "sekretarz" zostałem ponownie wpisany w rejestry Orgoreynu, tym 

razem nie jako członek wspólnoty, ale jako "człowiek zale ny". Nazwiska tu nie 

wystarczaj , oni musz  mie  etykietki,  eby wiedzie , z kim maj  do czynienia, 

zanim go zobacz . Tym razem jednak etykietka pasowała. Byłem "człowiekiem 

 

47 

zale nym" i wkrótce miałem przeklina  cel, który sprowadził mnie tutaj i zmusił 

do jedzenia cudzego chleba, bo przez miesi c nie miałem  adnego znaku,  e 

jestem bli ej celu, ni  byłem na Rybiej Wyspie.  

W deszczowy wieczór ostatniego dnia lata Yegey przez słu cego zaprosił 

mnie do swojego gabinetu, gdzie zastałem go przy rozmowie z Obsle'em, 

reprezentantem okr gu Sekeve, którego poznałem, kiedy stał na czele Orgockiej 

Komisji Handlu Morskiego w Erhenrangu. Niski i przygarbiony, z małymi, 

trójk tnymi oczkami w tłustej, płaskiej twarzy kontrastował z Yegeyem, suchym i 

delikatnym. Wygl dali jak para ze starej komedii, ale byli czym  wi cej. Byli 

dwoma z Trzydziestu Trzech, którzy rz dz  Orgoreynem, nie, byli kim  wi cej 

jeszcze.  

Po wymianie uprzejmo ci i wypiciu miarki sithijskiej wody  ycia Obsle 

westchn ł i powiedział do mnie:  

- A teraz, Estraven, niech mi pan powie, dlaczego pan zrobił to, co pan zrobił 

w Sassinoth, bo uwa ałem,  e je eli istnieje kto  niezdolny do popełnienia bł du w 

wyborze chwili działania albo wagi szifgrethoru, to tylko pan.  

- Strach wzi ł u mnie gór  nad ostro no ci .  

- Strach przed czym, u licha? Czego si  pan boi, Estraven?  

- Tego, co si  dzieje teraz. Przedłu ania si  sporów presti owych o dolin  

Sinoth, upokorzenia Karhidu, gniewu, który zrodzi si  z upokorzenia, 

wykorzystania tego gniewu przez rz d Karbidu.  

- Wykorzystania? Do jakich celów?  

Obsle nie miał za grosz manier. Yegey, delikatny i ironiczny, musiał 

interweniowa .  

- Panie reprezentancie, ksi

 Estraven nie jest na przesłuchaniu, tylko u 

mnie w go ciach...  

- Ksi

 Estraven odpowie na te pytania, na które zechce, i wtedy, kiedy uzna 

za stosowne, tak jak robił zawsze - powiedział Obsle obna ywszy z by w 

u miechu, igła ukryta w kulce tłuszczu. - Wie,  e jest tu w ród przyjaciół.  

- Bior  takich przyjaciół, jakich znajduj , panie reprezentancie, ale nie licz  

ju  na to,  e zachowam ich na długo.  

- Rozumiem. Ale przecie  mo emy wspólnie ci gn  sanki nie b d c 

kemmeringami, jak mówimy w Eskeve, co? Do diabła, wiem, za co został pan 

wygnany, mój drogi: za to,  e bardziej kocha pan Karhid ni  jego króla.  

- Mo e raczej za to,  e bardziej kocham króla ni  jego kuzyna.  

- Albo za to,  e kocha pan Karhid bardziej ni  Orgoreyn - wtr cił Yegey. - 

Czy nie mam racji, ksi

?  

- Nie, panie reprezentancie.  

- Uwa a pan zatem - powiedział Obsle -  e Tibe chce rz dzi  Karhidem tak 

jak my Orgoreynem, to znaczy sprawnie?  

- Tak my l . S dz ,  e Tibe, u ywaj c sporu o dolin  Sinoth i zaostrzaj c go w 

razie potrzeby, mo e w ci gu roku wprowadzi  w Karhidzie wi ksze zmiany ni  

te, które dokonały si  tam w ci gu ostatniego tysi clecia. Rozporz dza modelem, 

na którym mo e si  wzorowa , Sarfem. I umie wygrywa  l ki Argavena. Jest to 

łatwiejsze ni  próby wzbudzenia w Argavenie odwagi, co ja usiłowałem robi . 

Je eli Tibe dopnie swego, znajdziecie w nim, panowie, godnego przeciwnika.  

 

48 

Obsle kiwn ł głow .  

- Odrzucam szifgrethor - powiedział Yegey. - Do czego pan zmierza, ksi

?  

- Do tego: czy na Wielkim Kontynencie jest miejsce dla dwóch Orgoreynów?  

- To, to, to, ta sama my l - powiedział Obsle - ta sama my l. Zasiał j  pan w 

moim umy le dawno temu i od tego czasu nie mog  si  jej pozby . Nasz cie  za 

bardzo si  rozszerzył i padnie te  na Karbid. Walka mi dzy dwoma klanami, tak; 

awantury mi dzy dwoma miastami, tak; spór graniczny z paroma morderstwami 

i spalonymi stodołami, tak; ale walka mi dzy dwoma narodami? Bijatyka z 

udziałem pi dziesi ciu milionów ludzi? Na słodkie mleko Mesze, to jest obraz, 

który sprawia,  e moje sny buchaj  ogniem i budz  si  zlany potem... Nie 

jeste my bezpieczni, nie jeste my bezpieczni. Ty to wiesz, Yegey, sam to nieraz 

mówiłe  na swój sposób.  

- Trzyna cie razy głosowałem przeciwko wdawaniu si  w spór o dolin  Sinoth. 

I co z tego? Frakcja hegemonistów ma do dyspozycji dwadzie cia głosów i ka de 

posuni cie Tibe'a umacnia kontrol  Sarfu nad tymi dwudziestoma. Buduje płot 

przez dolin  i ustawia wzdłu  niego stra ników z garłaczami. Z garłaczami! 

My lałem,  e od dawna s  w muzeum. Daje hegemonistom pretekst, ilekro  oni 

go potrzebuj .  

- I w ten sposób wzmacnia Orgoreyn. Ale Karbid te . Ka da wasza odpowied  

na jego prowokacje, ka de upokorzenie Karbidu przez was, ka de umocnienie 

waszego presti u b dzie słu y  zwi kszeniu siły Karbidu, a  wam dorówna, cały 

kierowany z jednego centrum jak Orgoreyn. I w Karbidzie nie trzyma si  

garłaczy w muzeum. Nosi je Stra  Królewska.  

Yegey nalał po nast pnej miarce wody  ycia. Orgoccy notable pij  ten 

drogocenny ogie  sprowadzony przez prawie osiem tysi cy kilometrów zasnutych 

mgłami mórz z Sithu, jakby to było piwo. Obsle otarł usta i zamrugał.  

- Có  - powiedział - wszystko to zgadza si  z tym, co my lałem i co my l . I 

s dz ,  e mamy sanie, które musimy wspólnie ci gn . Zanim jednak zało ymy 

uprz , mam do pana jedno pytanie, ksi

. W tej sprawie mam kaptur na 

oczach. Prosz  mi powiedzie , co to za kombinacje, wykr tasy i figle - migle z tym 

wysłannikiem z odwrotnej strony ksi yca?  

A wi c Genly Ai wyst pił o zezwolenie na wej cie do Orgoreynu.  

- Wysłannik? Jest tym, kim mówi.  

- To znaczy?  

- Wysłannikiem z innego  wiata.  

- Tylko prosz  bez tych waszych przekl tych, m tnych karhidyjskich metafor, 

ksi

. Odrzu my całkowicie szifgrethor. Czy pan mi odpowie?  

- Ju  to zrobiłem.  

- Jest wi c istot  z innego  wiata? - spytał Obsle, a Yegey dodał:  

- I był na audiencji u króla Argavena?  

Odpowiedziałem twierdz co na oba pytania. Zamilkli na chwil , a potem obaj 

zacz li mówi  naraz, nie staraj c si  ukry  ciekawo ci. Yegey mówił ogródkami, 

ale Obsle walił prosto z mostu.  

- Jakie było zatem jego miejsce w pa skich planach? Zdaje si ,  e postawił 

pan na niego i przegrał. Dlaczego?  

 

49 

- Bo Tibe podstawił mi nog . Zapatrzyłem si  w gwiazdy i nie widziałem błota, 

po którym szedłem.  

- Ksi

 zaj ł si  astronomi ?  

- Wszyscy b dziemy musieli zaj  si  astronomi , panie Obsle.  

- Czy on stanowi dla nas gro b , ten wysłannik?  

- My l ,  e nie. Przynosi od swoich propozycje komunikacji, handlu, umów i 

sojuszu, nic ponadto. Przybył sam, bez broni, maj c tylko swój  rodek ł czno ci i 

statek, który oddał nam do zbadania. My l ,  e nie nale y si  go obawia . A 

jednak w swoich pustych r kach przynosi koniec i Królestwa, i Wspólnoty.  

- Dlaczego?  

- A jak b dziemy rozmawia  z obcymi, je eli nie jako bracia? Jak Gethen 

b dzie pertraktowa  z uni  osiemdziesi ciu  wiatów, je eli nie jako jeden  wiat?  

- Osiemdziesi t  wiatów? - powtórzył Yegey i za miał si  nerwowo. Obsle 

spojrzał na mnie z ukosa i powiedział:  

- Ja wol  my le ,  e sp dził pan zbyt wiele czasu z szale cem w jego pałacu i 

sam oszalał... Na imi  Mesze! Co ma znaczy  ta gadanina o sojuszach ze sło cami 

i o traktatach z ksi ycami? Jak on si  tu dostał? Na komecie? Jad c okrakiem 

na meteorze? Statek, jaki statek lata w powietrzu? Albo w kosmicznej pustce? A 

jednak nie jest pan bardziej szalony ni  zwykle, ksi

, to znaczy chytrze szalony, 

m drze szalony. Wszyscy Karhidyjczycy s  pomyleni. Ksi

, prowad ! Id  za 

tob . Naprzód!  

- Ja nigdzie nie id , panie Obsle. Dok d mam i ? Ale pan mo e do czego  

doj . Je eli zrobi pan mały krok w stron  wysłannika, on mo e wskaza  panu 

drog  wyj cia z doliny Sinoth, z fałszywego kursu, na jakim si  znale li my.  

- Bardzo dobrze, zajm  si  na staro  astronomi . Dok d mnie on 

zaprowadzi?  

- Do wielko ci, je eli b dzie pan szedł m drzej ni  ja. Panowie, rozmawiałem z 

wysłannikiem, widziałem jego statek, który przebył pustk , i wiem,  e jest on 

rzeczywi cie, ponad wszelk  w tpliwo , posła cem sk d  spoza naszej planety. 

Co do szczero ci jego słów i prawdziwo ci jego opisów tego innego  wiata, to nie 

ma  adnej pewno ci. Mo na go tylko ocenia  tak, jak by si  oceniało ka dego 

innego człowieka. Gdyby był jednym z nas, nazwałbym go człowiekiem 

uczciwym. Zapewne zreszt  b dziecie to mogli oceni  sami. Ale jedno jest pewne: 

w jego obecno ci linie narysowane na ziemi przestaj  by  granicami, nie stanowi  

adnej obrony. Orgoreyn stoi wobec wi kszego wyzwania ni  Karhid. Ludzie, 

którzy pierwsi stawi  czoło temu wyzwaniu, którzy pierwsi otworz  drzwi 

naszego  wiata, zostan  przywódcami nas wszystkich. Wszystkich trzech 

kontynentów, całej planety. Nasza granica teraz to nie linia mi dzy dwoma 

wzgórzami, ale linia, jak  zakre la nasza planeta okr aj c sło ce. Wi za  swój 

szifgrethor z czym  mniejszym byłoby teraz głupot .  

Miałem Yegeya, ale Obsle zapadł si  w swój tłuszcz i przygl dał mi si  małymi 

oczkami.  

- Miesi ca nie starczy,  eby w to uwierzy  - powiedział. - Z gdybym to usłyszał 

z jakichkolwiek innych ust, ksi

, uznałbym to za czyste oszustwo, sie  na nasz  

pych  utkan  z gwiezdnych promieni. Ale znam pa ski sztywny kark. Zbyt 

sztywny,  eby dla zmylenia nas ugi  si  w udanej ha bie. Nie mog  uwierzy ,  e 

 

50 

mówi pan prawd , a jednocze nie wiem,  e kłamstwo stan łoby panu w gardle... 

No, có . Czy on b dzie chciał z nami rozmawia  tak, jak, zdaje si , rozmawiał z 

panem?  

- To jest jego cel: mówi  i by  słyszanym. Tam lub tutaj. Gdyby chciał znów 

by  słyszanym w Karbidzie, Tibe go uciszy. Boj  si  o niego, bo chyba nie 

rozumie niebezpiecze stwa.  

- Czy powie nam pan wszystko, co pan wie?  

- Ch tnie, ale czy jest powód, dla którego on nie mógłby tu przyj  i 

opowiedzie  wam wszystkiego osobi cie?  

- My l ,  e nie - powiedział Yegey delikatnie gryz c paznokie . - Zło ył 

podanie o wej cie do Wspólnoty. Karbid nie stawia przeszkód. Jego podanie jest 

rozpatrywane...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

51 

Rozdział 7

 

 

Kwestia płci

 

 

1448, dzie  81. Wydaje si  prawdopodobne,  e oni s  rezultatem 

eksperymentu. My l niezbyt przyjemna. Ale teraz, kiedy s  dowody,  e Ziemska 

Kolonia była eksperymentem, osadzeniem grupy ludno ci hainskiej normalnej na 

wiecie maj cym własnych protohominidalnych autochtonów, takiej mo liwo ci 

nie mo na wykluczy . Manipulacje genetyczne na ludziach były niew tpliwie 

uprawiane przez kolonizatorów; nic innego nie wyja nia istnienia hilfów z S ani 

zdegenerowanych hominidów z Rokanon. Czy co  innego wyja nia gethe sk  

fizjologi  płci? Przypadek, mo e; dobór naturalny, prawie na pewno nie. Ich 

obupłciowo  ma niewielk  albo  adn  warto  adaptacyjn .  

Dlaczego wybrano na eksperyment tak surowy  wiat? Nie ma na to 

odpowiedzi. Tinibossol uwa a,  e koloni  zało ono w wielkim okresie 

mi dzylodowcowym. Warunki mogły by  wówczas do  sprzyjaj ce przez 

pierwsze 40 czy 50 tysi cy lat. Do czasu, kiedy lód zacz ł znów nast powa , 

Hainowie wycofali si  całkowicie i koloni ci byli zdani wył cznie na własne siły, 

eksperyment został zarzucony.  

Teoretyzuj  tutaj na temat pochodzenia gethe skiej fizjologii seksu, a co 

wła ciwie wiemy na ten temat? Doniesienia Otie Nima z regionu Orgoreynu 

pomogły mi uwolni  si  od niektórych wcze niejszych bł dnych koncepcji. 

Najpierw ustal  wszystko, co wiem, a potem wyło  swoje teorie. Po kolei.  

Cykl płciowy obejmuje od 26 do 28 dni (mówi  tu zwykle o 26 dniach, 

dostosowuj c si  do cyklu ksi ycowego). Przez 21 lub 22 dni osobnik jest 

"somer", seksualnie nieczynny, u piony. Około 18 dnia przysadka inicjuje 

zmiany hormonalne i 22 albo 23 dnia osobnik wkracza w kemmer, czyli ruj . W 

pierwszej fazie kemmeru (karh. seczer) pozostaje w pełni hermafrodyt . Płe  i 

potencja nie ujawniaj  si  w izolacji. Gethe czyk w pierwszej fazie kemmeru 

przebywaj cy w samotno ci albo w ród osobników nie przechodz cych kemmeru 

pozostaje niezdolny do stosunku. Jednak pop d płciowy jest w tej fazie ogromnie 

silny i dominuje nad cał  osobowo ci  podporz dkowuj c sobie wszystkie inne 

instynkty. Kiedy osobnik znajduje sobie partnera w kemmerze, wydzielanie 

hormonów zostaje dalej przy pieszone (przez dotyk, zapach?), a  u jednego z 

partnerów ustali si  m ska albo  e ska dominacja hormonalna. Stosownie do 

tego genitalia nabrzmiewaj  albo kurcz  si , zaloty nasilaj  si  i partner, pod 

wpływem tej zmiany, przyjmuje odmienn  rol  seksualn  (bez wyj tku? Je eli s  

wyj tki w postaci kemmer-partnerów tej samej płci, to tak rzadkie,  e mo na je 

pomin ). Ta druga faza kemmeru (karh. thorharmen) to proces wzajemnego 

okre lania si  płci i potencji, co, jak si  wydaje, nast puje w ci gu od dwóch do 

dwudziestu godzin. Je eli jeden z partnerów jest ju  w pełnym kemmerze, to u 

nowego partnera faza ta trwa bardzo krótko; je eli partnerzy wkraczaj  w 

kemmer jednocze nie, zazwyczaj jest dłu sza. Normalny osobnik nie wykazuje 

predyspozycji do okre lonej roli seksualnej w kemmerze; nie wie, czy b dzie 

m czyzn , czy kobiet , i nie ma w tej sprawie wyboru. (Otie Nim pisał,  e w 

Orgoreynie do  powszechne jest stosowanie  rodków hormonalnych dla 

 

52 

ustalenia preferowanej płci; nie spotkałem si  z tym na wsi karhidyjskiej). Z 

chwil  kiedy płe  jest ustalona, nie ulega ju  ona zmianie w całym okresie 

kemmeru. Kulminacyjna faza kemmeru (karh. thokemmer) trwa od dwóch do 

pi ciu dni, w czasie których pop d i potencja płciowa osi gaj  maksimum. Faza 

ta ko czy si  do  gwałtownie i je eli nie doszło do zapłodnienia, osobnik wraca 

do fazy somer w ci gu kilku godzin (uwaga: Otie Nim uwa a,  e ta "czwarta 

faza" jest odpowiednikiem menstruacji) i cykl zaczyna si  od nowa. Je eli 

osobnik wyst pował w roli kobiecej i został zapłodniony, działalno  hormonalna 

trwa oczywi cie nadal i przez okres ci y (8,4 miesi ca) i laktacji (6-8miesi cy) 

osobnik taki pozostaje kobiet . M skie organy płciowe pozostaj  wci gni te (jak 

w somerze), piersi ulegaj  powi kszeniu, miednica si  rozszerza. Po zako czeniu 

laktacji kobieta wraca do fazy somer i staje si  na powrót idealnym 

hermafrodyt . Nie nast puje fizjologiczny nawyk i matka kilkorga dzieci mo e 

zosta  ojcem jeszcze kilkorga.  

Obserwacja socjologiczna - bardzo prowizoryczna jak na razie, bo zbyt cz sto 

przenosiłam si  z miejsca na miejsce,  eby poczyni  znacz ce obserwacje tego 

typu.  

Kemmer nie zawsze rozgrywany jest w parach. Dobieranie si  w pary wydaje 

si  najcz stszym zwyczajem, ale w "domach kemmeru" w wi kszych i mniejszych 

miastach mog  powstawa  grupy praktykuj ce rozwi zło  płciow  mi dzy 

m skimi i  e skimi członkami grupy. Najdalszym przeciwie stwem tej praktyki 

jest zwyczaj  lubowania kemmeringowi (karh. oskyommer), co jest wła ciwie 

równoznaczne z mał e stwem monogamicznym. Nie ma ono statusu prawnego, 

ale społecznie i etycznie stanowi pradawn  i  yw  instytucj . Niew tpliwie cała 

struktura karhidyjskich klanów-ognisk i domen opiera si  na tej instytucji 

monogamicznego mał e stwa. Nie jestem pewna, czy s  jakie  ogólne zasady co 

do rozwodów: tutaj w Osnorinerze rozwody s , ale nie ma powtórnego 

mał e stwa po rozwodzie lub  mierci partnera.  lubowa  kemmeringowi mo na 

tylko raz.  

Pochodzenie jest ustalone na całej Gethen oczywi cie po matce, czyli "rodzicu 

cielesnym" (karh. amha).  

Kazirodztwo jest dopuszczalne z ró nymi ograniczeniami nawet mi dzy 

pełnym rodze stwem z pary, która  lubowała. Rodze stwo jednak nie mo e 

lubowa  ani utrzymywa  zwi zku po urodzeniu dziecka przez jedno z pary. 

Kazirodztwo mi dzypokoleniowe jest surowo zabronione w Karbidzie i 

Orgoreynie, ale podobno dozwolone w ród plemion Perunteru, czyli kontynentu 

antarktycznego. Mo e to tylko zło liwe oszczerstwo.  

Czego jeszcze dowiedziałam si  na pewno? Wydaje si ,  e to wszystko.  

Jest jedna cecha tej anomalnej sytuacji, która mo e mie  warto  

adaptacyjn . Poniewa  kopulacja mo liwa jest tylko w okresie płodno ci, szansa 

pocz cia jest du a, jak u wszystkich ssaków przechodz cych okres rui. W 

surowych warunkach, przy du ej  miertelno ci niemowl t, mo e to mie  

pozytywn  warto  dla przetrwania rasy. Obecnie w cywilizowanych okolicach 

Gethen ani  miertelno  niemowl t, ani przyrost naturalny nie s  wysokie. 

Tinibossol ocenia,  e ludno  na wszystkich trzech kontynentach nie przekracza 

100 milionów, i uwa a,  e utrzymuje si  na tym poziomie przynajmniej od 

 

53 

tysi clecia. Du  rol  w utrzymaniu tej stabilno ci wydaje si  odgrywa  rytualna 

i etyczna abstynencja oraz stosowanie hormonalnych  rodków 

antykoncepcyjnych.  

S  aspekty dwuseksualno ci, których zaledwie si  domy lamy i których mo e 

nigdy w pełni nie b dziemy w stanie poj . Fenomen kemmeru fascynuje 

oczywi cie wszystkich nas, zwiadowców. Nas fascynuje, ale Gethe czykami 

rz dzi, panuje nad nimi. Struktura ich społecze stw, organizacja przemysłu, 

rolnictwa, handlu, rozmiary ich osiedli, tematy ich ustnej literatury, wszystko jest 

dopasowane do cyklu somer-kemmer. Ka dy ma wolne raz w miesi cu. Nikt, 

niezale nie od stanowiska, nie ma obowi zku pracy, kiedy przechodzi kemmer. 

Nikt, ani biedny, ani obcy, nie jest odp dzany od drzwi "domu kemmeru". 

Wszystko ust puje z drogi cyklicznej rado ci i miłosnemu cierpieniu. Jest to rzecz 

łatwa dla nas do zrozumienia. Bardzo trudne do zrozumienia jest to,  e przez 

cztery pi te czasu ci ludzie s  pozbawieni motywacji seksualnej. Jest tu miejsce 

na seks, du o miejsca, ale jest to jakby miejsce osobne. Społeczno  gethe ska w 

swoim codziennym funkcjonowaniu, w swojej ci gło ci, jest aseksualna.  

Uwaga: ka dy mo e obj  ka d  rol . Brzmi to bardzo prosto, ale efekty 

psychologiczne tego s  nie do przewidzenia. Fakt,  e ka dy w wieku mi dzy 

siedemnastym a trzydziestym pi tym mniej wi cej rokiem  ycia mo e by  (jak to 

uj ł Nim) "skazany na macierzy stwo", decyduje o tym,  e nikt tu nie jest 

całkowicie "przywi zany" pod wzgl dem psychologicznym i fizycznym, jak jest 

to z kobietami gdzie indziej. Ci ary i przywileje s  dzielone po równo; ka dy 

podejmuje to samo ryzyko i dokonuje podobnego wyboru. Dlatego te  nikt nie 

jest tu tak wolny, jak wolny m czyzna gdzie indziej.  

Uwaga: Dziecko nie ma psychoseksualnego stosunku do rodziców. Na Zimie 

nie funkcjonuje mit o Edypie. Uwaga: Nie ma tu stosunku bez zgody partnera, 

nie ma gwałtu. Jak u wi kszo ci ssaków poza człowiekiem coitus mo e si  odby  

tylko przy obopólnej ch ci, inaczej nie jest mo liwy. Uwiedzenie jest niew tpliwie 

mo liwe, ale musi by  ogromnie precyzyjnie wyliczone w czasie.  

Uwaga: Nie istnieje podział ludzko ci na siln  i słab  połow , obro ców i 

wymagaj cych obrony, dominuj cych i podporz dkowanych, wła cicieli i sługi, 

czynnych i biernych. Wła ciwie cała skłonno  do dualizmu, któr  przepojone 

jest ludzkie my lenie, mo e si  okaza  na Zimie osłabiona lub zmieniona.  

Nast puj ce rzeczy powinny si  znale  w ko cowych zaleceniach: Przy 

spotkaniu z Gethe czykiem nie nale y i nie wolno robi  tego, co 

rozdzielnopłciowiec ma we krwi, to znaczy osadza  go w roli m czyzny lub 

kobiety i ustawia  si  w stosunku do niego pod wpływem własnych oczekiwa  co 

do przyj tych lub mo liwych zachowa  mi dzy osobnikami tej samej lub 

przeciwnej płci. Wszystkie nasze wzorce społeczno-seksualnych zachowa  s  tu 

nieprzydatne. Oni nie znaj  tej gry. Oni nie patrz  na siebie jak na m czyzn  

lub kobiet , co prawie przekracza mo liwo ci naszej wyobra ni. Jakie jest 

pierwsze pytanie, które zadajemy na temat noworodka?  

Jednocze nie nie wolno my le  o Gethe czyku "ono". Oni nie s  eunuchami. 

S  potencjalni, cało ciowi. Nie maj  karhidyjskiego "ludzkiego" zaimka na 

oznaczenie osoby w somerze, u ywam zaimka "on" z tych samych powodów, z 

których u ywamy m skiego zaimka, kiedy mówimy o transcendentalnym bogu - 

 

54 

jest mniej okre lony, mniej specyficzny ni   e ski lub nijaki. Ale przez samo 

u ywanie tego zaimka w my lach stale zapominam,  e Karhidyjczyk, z którym 

rozmawiam, nie jest m czyzn , lecz m czyzno-kobiet .  

Pierwszy mobil, je eli zostanie tu przysłany, musi by  ostrze ony,  e je eli nie 

jest bardzo pewny siebie albo bardzo stary, jego duma b dzie nara ona na 

szwank. M czyzna pragnie szacunku dla swojej m sko ci, kobieta pragnie, by 

jej kobieco  była doceniona, niezale nie od tego, jak po rednie lub subtelne 

byłyby te oznaki szacunku i doceniania. Na Zimie tego nie b dzie. Tu jest si  

ocenianym i szanowanym wył cznie jako istota ludzka. Jest to zaskakuj ce 

prze ycie.  

Wracaj c do mojej teorii. Rozwa aj c motywy podobnego eksperymentu, 

je eli to był eksperyment, i mo e usiłuj c uwolni  hainskich przodków od zarzutu 

barbarzy stwa, poczyniłam pewne przypuszczenia co do jego mo liwego celu.  

Cykl someru-kemmeru jest w naszych oczach czym  poni aj cym, powrotem 

do zwierz co ci, podporz dkowaniem istot ludzkich mechanicznemu 

imperatywowi rui. Mo liwe,  e eksperymentatorzy chcieli sprawdzi , czy istoty 

ludzkie pozbawione ci głej potencji płciowej pozostan  rozumne i zdolne do 

tworzenia kultury.  

Z drugiej strony ograniczenie poci gu płciowego do nieci głych odcinków 

czasu i jego hermafrodytyczne "zrównowa enie" musi ogranicza  w znacznym 

stopniu jego wykorzystanie i eliminowa  zwi zane z nim frustracje. Frustracje 

seksualne musz  istnie  (chocia  społecze stwo stara si  im zapobiega  najlepiej 

jak mo e; póki grupa społeczna jest wystarczaj co du a,  eby wi cej ni  jeden 

osobnik przechodził w danym czasie kemmer, zaspokojenie seksualne jest prawie 

pewne), ale przynajmniej nie narastaj , bo ko cz  si  wraz z kemmerem. W 

porz dku, w ten sposób zaoszcz dzono im wielu niepotrzebnych zachodów i 

szale stwa, tylko co pozostaje w somerze? Co ma podlega  sublimacji? Co 

osi gnie społecze stwo eunuchów? Ale oni nie s , oczywi cie, eunuchami w 

somerze, mo na ich raczej porówna  do ludzi przed okresem dojrzewania, nie do 

kastratów, ale do ludzi oczekuj cych na przebudzenie.  

Inny domysł co do celu hipotetycznego eksperymentu eliminacja wojen. 

Czy by staro ytni Hainowie zakładali,  e ci gła potencja seksualna i 

zorganizowana agresja społeczna, które nie wyst puj  u  adnych ssaków prócz 

człowieka, s  przyczyn  i skutkiem? Albo czy by, jak Tumass Song Angot, 

uwa ali wojn  za czysto m sk  działalno  zast pcz , jeden wielki gwałt, i dlatego 

w swoim eksperymencie wyeliminowali m sko , która gwałci, i kobieco , która 

jest gwałcona? Bóg jeden wie. Faktem jest,  e Gethe czycy, chocia  bardzo 

skłonni do współzawodnictwa (czego dowodem skomplikowane kanały społeczne 

umo liwiaj ce współzawodniczenie o presti  itp.), nie s  zbyt agresywni; 

przynajmniej nie mieli jeszcze dot d, jak si  wydaje, czego , co mo na by nazwa  

wojn . Zabijaj  si  bez oporów pojedynczo i dwójkami, rzadko dziesi tkami i 

dwudziestkami, nigdy setkami i tysi cami. Dlaczego?  

Mo e si  okaza ,  e nie ma to nic wspólnego z ich hermafrodytyczn  

psychologi . Ostatecznie nie jest ich zbyt wielu. Jest te  klimat. Pogoda na Zimie 

jest tak bezlitosna, tak bliska granic ludzkiej wytrzymało ci, nawet przy całym 

ich przystosowaniu do chłodu,  e, co mo liwe, zu ywaj  całego ducha bojowego w 

 

55 

walce z zimnem. Ludy marginalne, rasy egzystuj ce na granicy przetrwania, 

rzadko bywaj  wojownikami. 1 wreszcie, dominuj cym czynnikiem w  yciu 

Gethe czyków nie jest seks ani  adna inna rzecz zwi zana z człowiekiem. Jest 

nim ich otoczenie, ich mro ny  wiat. Człowiek ma tutaj okrutniejszego wroga ni  

on sam.  

Jako kobieta z pokojowego  wiata Cziffewar nie jestem specjalist  od uroków 

agresywno ci i od spraw wojny. B dzie to musiał przemy le  kto inny. Ale 

naprawd  nie wierz ,  eby kto , kto prze ył zim  na Zimie i stan ł oko w oko z 

Lodem, mógł przywi zywa  wi ksz  wag  do zwyci stwa i wojennej chwały. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

56 

Rozdział 8

 

 

Inna droga do Orgoreynu

 

 

Sp dziłem to lato bardziej jak zwiadowca ni  jak mobil, w druj c po 

Karhidzie od wioski do wioski, z domeny do domeny, przygl daj c si  i 

słuchaj c: co , na co mobil nie mo e sobie pozwoli  w pierwszym okresie, kiedy 

jeszcze jest dla ludzi nowo ci  i dziwol giem, kiedy musi by  stale na pokaz i 

gotów do wyst pów. Mówiłem swoim gospodarzom w ogniskach i wioskach, kim 

jestem. Wi kszo  z nich słyszała co  na mój temat przez radio i miała o mnie 

jakie takie poj cie. Zdradzali zainteresowanie, jedni wi ksze, inni mniejsze. 

Niektórzy obawiali si  mnie lub okazywali ksenofobiczn  odraz . Wróg w 

Karhidzie to nie jest obcy, naje d ca. Nieznajomy przybywaj cy do ogniska jest 

go ciem. Wrogiem jest s siad.  

W miesi cu kus mieszkałem na wschodnim wybrze u jako go  klanu 

Gorinhering, w rozbudowanym domu - twierdzy na wzgórzu wznosz cym si  nad 

wiecznymi mgłami oceanu Hodomin. Mieszkało tam około pi ciuset osób. Cztery 

tysi ce lat temu zastałbym ich przodków mieszkaj cych w tym samym miejscu, w 

podobnym domu. W ci gu tych czterech tysi cleci wynaleziono elektryczno , 

zacz to u ywa  radia, mechanicznych warsztatów tkackich, pojazdów i maszyn 

rolniczych. Wiek techniki nadszedł stopniowo, bez rewolucji technicznej ani 

adnej innej. Zima nie osi gn ła w ci gu trzydziestu stuleci tego, co Ziemia 

osi gn ła kiedy  w ci gu trzydziestu dziesi cioleci, ale te  nie zapłaciła za to ceny, 

jak  zapłaciła Ziemia.  

Zima jest okrutnym  wiatem. Kara za przest pstwo jest nieunikniona i 

szybka:  mier  z zimna albo  mier  z głodu.  adnej kaucji,  adnego zawieszenia. 

Człowiek mo e zawierzy  swojemu szcz ciu, społecze stwo nie, bo przemiany 

kulturowe, jak przypadkowe mutacje, mog  nasili  element ryzyka. W dowolnie 

wybranym punkcie ich historii powierzchowny obserwator mógłby powiedzie ,  e 

wszelki post p technologiczny i dyfuzja kulturowa uległy tu zahamowaniu. Ale 

nigdy tak nie było. Porównajmy tropikaln  ulew  i lodowiec. Po swojemu ka de 

dochodzi tam, dok d zmierza.  

Du o rozmawiałem ze starymi lud mi z Gorinhering, tak e z dzie mi. Po raz 

pierwszy miałem okazj  zetkn  si  bli ej z gethe skimi dzie mi, bo w 

Erhenrangu wszystkie przebywały w prywatnych lub publicznych ogniskach i 

szkołach. Jedna czwarta do jednej trzeciej całej dorosłej populacji miast jest 

zatrudniona przy karmieniu i kształceniu dzieci. Tutaj klan sam zajmował si  

swoj  młodzie . Odpowiedzialno  spadała na wszystkich i na nikogo. Była to 

rozhukana gromada biegaj ca po zasnutych mgł  wzgórzach i pla ach. Kiedy 

udawało mi si  zatrzyma  które  wystarczaj co długo,  eby porozmawia , 

okazywało si ,  e s  nie miałe, dumne i jednocze nie ogromnie ufne.  

Instynkt rodzicielski wyra a si  na Gethen bardzo ró nie, tak jak wsz dzie. 

Nie matu  adnych reguł. Nigdy nie widziałem,  eby jaki  Karhidyjczyk uderzył 

dziecko. Raz widziałem, jak kto  mówił do dziecka ze zło ci . Ich czuło  w 

stosunku do dzieci wydała mi si  gł boka, racjonalna i niemal całkowicie 

pozbawiona instynktu władczego. Tylko pod tym ostatnim wzgl dem ró niła si  

 

57 

od tego, co u nas nazywa si  instynktem "macierzy skim". Podejrzewam,  e 

rozró nienie mi dzy instynktem macierzy skim a ojcowskim nie ma 

uzasadnienia,  e instynkt rodzicielski, gotowo  do obrony i pomocy, nie jest 

cech  przywi zan  do płci...  

Na pocz tku miesi ca hakunna wyłowili my w Gorinhering spo ród trzasków 

radia Biuletyn Pałacowy ogłaszaj cy,  e król Argaven spodziewa si  potomka. 

Nie jeszcze jednego syna z kemmeringa, których ju  miał siedmiu, ale syna z 

własnego łona. Król był w ci y.  

Uznałem,  e to zabawne, i mieszka cy Gorinhering równie , ale z innego 

powodu. Mówili,  e król jest za stary,  eby rodzi  dzieci, i za miewali si  robi c 

nieprzyzwoite aluzje. Starzy ludzie mieli powód do  miechu na wiele dni.  miali 

si  z króla, ale poza tym nie bardzo si  nim interesowali. "Karhid to domeny", 

powiedział kiedy  Estraven i jak wiele z tego, co powiedział, słowa te stawały 

przede mn , w miar  jak si  uczyłem coraz to czego  nowego. Ten pozorny naród, 

zjednoczony od stuleci, stanowił konglomerat domen, miast, wiosek, 

"pseudofeudalnych plemiennych jednostek gospodarczych", pstrokacizn  

energicznych, kompetentnych, kłótliwych indywidualno ci, poddanych tylko 

bardzo powierzchownie rygorom władzy. Pomy lałem sobie,  e nic nie potrafi 

zjednoczy  Karhidu jako narodu. Pełne rozpowszechnienie  rodków masowego 

przekazu, które, jak si  uwa a, w sposób niemal nieunikniony prowadzi do 

nacjonalizmu, nie dokonało tego. Ekumena nie mo e zwraca  si  do tych ludzi 

jako do społeczno ci, jako do pewnej posiadaj cej zdolno  mobilizacji cało ci. 

Musi raczej zwraca  si  do ich silnego, cho  nie w pełni rozwini tego poczucia 

humanizmu, poczucia ludzkiej jedno ci. My l o tym bardzo mnie poruszyła. 

Myliłem si , oczywi cie, a jednak dowiedziałem si  o Gethe czykach czego , co na 

dłu sz  met  okazało si  po yteczne.  

O ile nie chciałem sp dzi  całego roku w Starym Karbidzie, musiałem wraca  

na Zachodni  Równin , póki przeł cze Kargavu były jeszcze przejezdne. Nawet 

tutaj, na wybrze u, dwukrotnie spadł mały  nieg w ostatnim miesi cu lata. Do  

niech tnie wyruszyłem z powrotem na zachód i przybyłem do Erhenrangu na 

pocz tku gor, pierwszego miesi ca jesieni. Argaven  ył teraz w odosobnieniu w 

letnim pałacu w Warrever i mianował Pemmera Harge rem ir Tibe'a regentem 

na czas swojej nieobecno ci. Tibe w pełni wykorzystywał okres swojej władzy. 

Ju  po paru godzinach od przyjazdu zacz łem dostrzega  bł dy w swojej analizie 

Karbidu i poczułem wokół siebie atmosfer  obco ci, mo e nawet zagro enia.  

Argaven nie był człowiekiem normalnym. Złowieszcza niezborno  jego 

umysłu ci yła na nastroju jego stolicy, król  ywił si  strachem. Wszystko, co 

dobre za jego panowania, było dziełem jego ministrów i kyorremy, ale nie 

wyrz dził te  wiele zła. Jego szarpanina z trapi cymi go zmorami nie szkodziła 

królestwu. Co innego jego kuzyn Tibe, którego szale stwo miało logik . Tibe 

wiedział, kiedy i jak działa . Nie wiedział tylko, gdzie si  zatrzyma .  

Cz sto przemawiał przez radio. Estraven, kiedy był u władzy, nigdy tego nie 

robił i nie nale ało to do karhidyjskiego stylu. Sprawowanie władzy nie było tutaj 

publicznym przedstawieniem, było tajne i po rednie. Tibe tymczasem tokował. 

Słysz c jego głos przez radio widziałem długoz by u miech i twarz pod mask  

sieci. drobnych zmarszczek. Jego przemówienia były długie i gło ne: pochwały 

 

58 

Karbidu, obelgi pod adresem Orgoreynu, oskar enia "nielojalnych frakcji", 

rozwa ania na temat "nienaruszalno ci granic królestwa", wykłady z historii, 

etyki i ekonomii, a wszystko w pełnym frazesów, napuszonym stylu, w którym 

histerycznie pobrzmiewały obelgi i pochlebstwa. Mówił du o o honorze kraju i 

miło ci ojczyzny, ale niewiele o szifgrethorze, osobistej dumie lub presti u. 

Czy by Karbid utracił tak wiele presti u w sprawie doliny Sinoth,  e lepiej było o 

tym nie wspomina ? Nie, bo cz sto poruszał spraw  doliny Sinoth. Uznałem,  e 

rozmy lnie unika tematu szifgrethoru, bo pragnie wznieci   ywiołowe emocje 

ni szego rz du. Chciał poruszy  co , z czego wyrosła idea szifgrethoru, czego była 

udoskonaleniem i sublimacj . Chciał wzbudzi  w swoich słuchaczach strach i 

gniew. Nie mówił wcale o dumie i miło ci, cho  bez przerwy u ywał tych słów. W 

jego ustach znaczyły one tyle co zarozumialstwo i nienawi . Rozwodził si  te  na 

temat prawdy, bo, jak powiedział, "si gał do niej pod mask  cywilizacji".  

Jest to ponadczasowa, wszechobecna, pozornie słuszna metafora - o masce, 

lakierze, farbie czy czym  tam jeszcze kryj cym szlachetniejsz  rzeczywisto . 

Potrafi ukry  za jednym zamachem dziesi tek fałszerstw. Jednym z najbardziej 

niebezpiecznych jest sugestia,  e cywilizacja jest tworem sztucznym, a wi c 

nienaturalnym,  e jej przeciwie stwem jest prymitywizm... Oczywi cie nie ma 

adnej maski ani lakieru, jest proces wzrostu, a prymitywizm i cywilizacja s  

ró nymi stadiami tej samej rzeczy. Je eli cywilizacja ma przeciwie stwo, to jest 

nim wojna. Z tych dwóch rzeczy mo na mie  albo jedn , albo drug . Nigdy obie 

naraz. Słuchaj c nudnych, napastliwych tyrad Tibe'a miałem uczucie,  e 

strachem i perswazj  chciał wymusi  na swoim narodzie zmian  wyboru, którego 

ten dokonał, zanim zacz ła si  historia, wyboru mi dzy wojn  a cywilizacj .  

Mo liwe,  e czas do tego dojrzał. Cho  ich post p materialny i technologiczny 

był powolny, cho  niewiele sobie cenili sam  ide  "post pu", w ostatnich pi ciu, 

dziesi ciu czy pi tnastu stuleciach wreszcie wyprzedzili nieco Natur . Nie byli ju  

bezwzgl dnie zdani na łask  i niełask  swojego okrutnego klimatu, nieurodzaj nie 

prowadził do  mierci głodowej całej prowincji, a szczególnie ostra zima nie 

oznaczała izolacji miast. Na podstawie tej materialnej stabilizacji Orgoreyn 

stopniowo zbudował zjednoczone i coraz sprawniejsze scentralizowane pa stwo. 

Teraz Karhid miał zmobilizowa  si  i zrobi  to samo. A sposobem na to nie było 

rozwijanie dumy narodowej, rozwijanie handlu, ulepszanie dróg, gospodarstw, 

uczelni, nic z tego, to wszystko cywilizacja, maska, któr  Tibe z pogard  

odrzucał. Jemu chodziło o co  pewniejszego, o niezawodny, szybki i długo 

działaj cy sposób na utworzenie z ludzi narodu, o wojn . Jego pomysły w tej 

kwestii nie mogły by  zbyt precyzyjne, ale były całkiem sensowne. Jedynym 

innym sposobem na szybk  i pełn  mobilizacj  ludzi jest nowa religia, a  e religii 

nie było na podor dziu, pozostawała wojna.  

Przesłałem regentowi not , w której cytowałem pytanie, jakie zadałem 

wieszczom z Otherhordu, i otrzyman  odpowied . Tibe nie odpowiedział. 

Wówczas poszedłem do ambasady orgockiej i poprosiłem o zezwolenie na wyjazd 

do Orgoreynu.  

Personel biur Ekumeny na Hain jest mniej liczny ni  tutaj personel ambasady 

jednego małego kraju w drugim małym kraju, a wszyscy oni s  uzbrojeni w 

dziesi tki metrów ta my i formularze. Byli powolni i dokładni,  adnej niedbałej 

 

59 

arogancji i nagłej  lisko ci, tak charakterystycznych dla urz dników 

karhidyjskich. Czekałem, podczas gdy oni wypełniali swoje formularze.  

To czekanie stawało si  do  denerwuj ce. Ilo  gwardzistów i policjantów 

miejskich na ulicach Erhenrangu zdawała si  wzrasta  z dnia na dzie . Byli 

uzbrojeni, a ich ubiór jakby si  ujednolicał. Nastrój w mie cie był ponury, 

chocia  interesy szły dobrze, dobrobyt był powszechny, a pogoda dobra. Wszyscy 

trzymali si  ode mnie z daleka. Moja "gospodyni" nie pokazywała ju  

ciekawskim mojego pokoju, natomiast skar yła si ,  e nachodz  j  "ci z Pałacu", 

i traktowała mnie ju  nie jako szacowne dziwowisko, lecz jako osobnika 

podejrzanego politycznie. Tibe miał przemówienie o starciu granicznym w dolinie 

Sinoth: "dzielni karhidyjscy rolnicy, prawdziwi patrioci" zaatakowali na 

południu od Sassinoth orgock  wie , spalili j , zabili dziewi ciu mieszka ców, a 

nast pnie wlekli ich ciała a  do rzeki Ey, gdzie je wrzucili. "Taki koniec - 

powiedział regent - czeka wszystkich wrogów naszego narodu!" Słuchałem tej 

audycji w sali jadalnej swojej wyspy. Niektórzy słuchacze mieli miny ponure, inni 

znudzone. jeszcze inni zadowolone, ale we wszystkich tych ró nych twarzach był 

jeden element wspólny, drobny tik albo skurcz, którego nie było wcze niej, wyraz 

niepokoju.  

Tego wieczoru miałem go cia, pierwszego od mojego powrotu do Erhenrangu. 

Był szczupły, nie miały, miał gładk  skór  i nosił złoty ła cuch wieszcza, jednego 

z czystych.  

- Jestem przyjacielem kogo , kto był twoim przyjacielem - powiedział z 

bezpo rednio ci  wła ciw  ludziom nie miałym. - Przyszedłem prosi  ci  o 

przysług  w jego imieniu.  

- Faxe?  

- Nie, Estraven.  

Mój  yczliwy wyraz twarzy musiał ulec zmianie, bo po krótkiej przerwie 

nieznajomy dodał:  

- Estraven Zdrajca. Pami tasz takiego?  

Miejsce nie miało ci zaj ł gniew i teraz przybysz rozpocz ł gr  w szifgrethor. 

Gdybym chciał j  podj , mój ruch wymagał,  ebym powiedział co  w rodzaju: 

"nie jestem pewien, powiedz mi co  o nim". Ale ja nie miałem ochoty na gr  i 

zd yłem ju  pozna  wybuchowy temperament Karhidyjczyków. Zlekcewa yłem 

jego gniew i powiedziałem:  

- Pami tam go, oczywi cie.  

- Ale nie z przyja ni . - Jego ciemne oczy o opuszczonych k cikach 

wpatrywały si  we mnie intensywnie.  

- Raczej z wdzi czno ci  i rozczarowaniem. Czy przysłał ci  do mnie?  

- Nie.  

Czekałem, a  powie co  wi cej.  

- Wybacz - powiedział. - Wysuwałem nieuzasadnione przypuszczenia. 

Akceptuj  fakty.  

Powstrzymałem małego obra onego człowieka ju  w drzwiach.  

- Prosz  ci , nie wiem, kim jeste  ani czego chcesz. Nie zgodziłem si  jeszcze, 

ale to nie znaczy,  e ci odmówiłem. Musisz przyzna  mi prawo do ostro no ci. 

Estraven został wygnany za to,  e popierał moj  misj ...  

 

60 

- Czy nie uwa asz,  e jeste  w zwi zku z tym jego dłu nikiem?  

- W pewnym sensie. Jednak moja misja tutaj jest wa niejsza ni  wszystkie 

osobiste zobowi zania i lojalno ci. - Skoro tak - powiedział mój go  bez cienia 

w tpliwo ci - to twoja misja jest niemoralna.  

To mnie zastanowiło. Powiedział to jak adwokat Ekumeny i nie znalazłem 

odpowiedzi.  

- Nie s dz  - odezwałem si  wreszcie. - Ułomny jest misjonarz, nie sama misja. 

Ale powiedz, prosz , co chciałe ,  ebym zrobił.  

- Mam nieco pieni dzy z opłat i długów, które udało mi si  uratowa  z resztek 

maj tku mojego przyjaciela. Słysz c,  e wybierasz si  do Orgoreynu, 

postanowiłem prosi  ci ,  eby  przekazał mu te pieni dze, je eli go odnajdziesz. 

Jak wiesz, byłoby to przest pstwem. Mo e si  te  okaza  niepotrzebne. On mo e 

by  w Misznory albo w którym  z ich przekl tych gospodarstw, albo mo e ju  nie 

yje. Nie mam sposobu,  eby si  tego dowiedzie . Nie znam nikogo w Orgoreynie, 

a tu nie odwa yłbym si  pyta . Pomy lałem o tobie, jako o kim  stoj cym ponad 

polityk , kto nie ma zwi zanych r k. Nie przyszło mi do głowy,  e masz, 

oczywi cie, swoj  własn  polityk . Prosz  o wybaczenie mi mojej głupoty.  

- Dobrze, wezm  dla niego pieni dze. Ale je eli nie  yje albo nie b d  mógł go 

odnale , to komu mam je odda ? Patrzył na mnie, jego twarz przebiegł jaki  

skurcz, w gardle odezwał si  stłumiony szloch. Wi kszo  Karhidyjczyków płacze 

łatwo, nie wstydz c si  łez bardziej ni   miechu. Powiedział:  

- Dzi kuj  ci. Nazywam si  Foreth. Jestem ze stanicy Orgny.  

- Czy nale ysz do klanu Estravena?  

- Nie. Jestem Foreth rem ir Osboth. Byłem jego kemmeringiem.  

Estraven nie miał kemmeringa, kiedy go znałem, ale nie potrafiłem wzbudzi  

w sobie podejrzenia do tego człowieka. Mógł by  czyim  nie wiadomym 

narz dziem, ale on sam był na pewno szczery. I czego  si  od niego nauczyłem:  e 

gr  o szifgrethor mo na toczy  te  na poziomie etyki i  e lepszy gracz wygrywa. 

Dostałem mata w dwóch ruchach.  

Przekazał mi pieni dze, które miał przy sobie: poka n  sum  w królewskich 

karhidyjskich, które nie stanowiły  adnego  ladu i które, co za tym idzie, 

mógłbym sobie po prostu przywłaszczy .  

- Je eli go znajdziesz... - zaj kn ł si . - Co  przekaza ?  

- Nie. Chciałbym tylko wiedzie ...  

- Je eli go znajd , postaram si  przesła  ci wiadomo . - Dzi kuj  - powiedział 

i wyci gn ł obie r ce w ge cie przyja ni, który Karhidyjczykom nie przychodzi 

lekko.  ycz  ci powodzenia w twojej misji. On, Estraven, wierzył,  e przybyłe  tu 

w dobrej sprawie. Wiem,  e wierzył w to bardzo mocno.  

Ten człowiek nie widział  wiata poza Estravenem. Był jednym z tych 

skazanych na to,  eby kocha  tylko raz.  

- Czy chciałby  mu co  przekaza ? - spytałem ponownie. - Powiedz mu,  e 

dzieci s  zdrowe - powiedział, potem zawahał si , mrukn ł cicho: - Nusuth - i 

odszedł. W dwa dni pó niej wyruszyłem z Erhenrangu pieszo, tym razem drog  

północno - zachodni . Moje zezwolenie na przekroczenie granic Orgoreynu 

nadeszło szybciej, ni  zapowiadali urz dnicy z ambasady, i szybciej, ni  sami si  

spodziewali. Kiedy przyszedłem odebra  papiery, traktowali mnie ze zjadliwym 

 

61 

szacunkiem, niezadowoleni,  e protokół i przepisy zostały na mój u ytek 

zlekcewa one. Poniewa  w Karbidzie nie obowi zywały  adne przepisy co do 

opuszczania kraju, wyruszyłem natychmiast. W ci gu lata nauczyłem si , jak 

przyjemnie jest podró owa  po Karbidzie pieszo. Drogi i zajazdy s  dostosowane 

do ruchu pieszego równie jak do pojazdów mechanicznych, a tam, gdzie 

zabraknie zajazdu, mo na niezawodnie polega  na kodeksie go cinno ci. 

Mieszka cy miast, wiosek, pojedynczych zagród lub panowie domen zgodnie z 

kodeksem zapewniaj  podró nemu schronienie i po ywienie przez trzy dni, a w 

praktyce znacznie dłu ej, najwa niejsze za ,  e jest si  zawsze przyjmowanym 

bez kwasów, serdecznie, jakby si  było oczekiwanym go ciem.  

W drowałem przez wspaniał , schodz c  w dół krain  mi dzy Sess i Ey nie 

piesz c si , zarabiaj c czasem na utrzymanie prac  na polach wielkich 

latyfundiów, gdy  wła nie była pora  niw i ka da para r k, ka de narz dzie i 

maszyna trudziły si ,  eby zebra  plon przed zmian  pogody. Wszystko było złote 

i pogodne podczas tej tygodniowej w drówki, i co noc przed za ni ciem 

wychodziłem z ciemnego domu rolnika albo z roz wietlonej sali kominkowej, w 

zale no ci od tego, gdzie mieszkałem, stawałem na  ciernisku i patrzyłem na 

gwiazdy, rozjarzone jak odległe miasta, w ród wietrznych jesiennych ciemno ci.  

Prawd  mówi c niech tnie rozstawałem si  z tym krajem tak oboj tnie 

przyjmuj cym posła z gwiazd, ale tak  yczliwym nieznajomemu. Czułem niech  

do zaczynania wszystkiego od pocz tku, do powtarzania swojego posłania w 

nowym j zyku nowym słuchaczom i mo e znów na pró no. W drowałem bardziej 

na północ ni  na zachód, powodowany ciekawo ci  ujrzenia regionu doliny 

Sinoth, ko ci niezgody mi dzy Karbidem a Orgoreynem. Nadal było pogodnie, ale 

zacz ło si  ochładza , i wreszcie skr ciłem na zachód nie dochodz c do Sassinoth, 

bo przypomniałem sobie,  e zbudowano tam płot wzdłu  granicy i mog  mie  

trudno ci z opuszczeniem Karbidu. Tutaj granic  stanowiła Ey, w ska, ale rw ca 

rzeka zasilana lodowcem jak wszystkie rzeki Wielkiego Kontynentu. Zawróciłem 

kilka kilometrów na południe szukaj c przej cia i trafiłem na most ł cz cy dwie 

wioski, Passerer po stronie karhidyjskiej i Siuwensin w Orgoreynie, 

przygl daj ce si  sobie leniwie z przeciwnych brzegów rw cej Ey.  

Karhidyjski stra nik spytał mnie tylko, czy zamierzam wraca  jeszcze tego 

wieczoru, i machn ł mi r k . Po stronie orgockiej przywołano inspektora,  eby 

dokonał kontroli mojego paszportu i papierów, co robił przez godzin , w dodatku 

karhidyjsk . Zatrzymał paszport mówi c mi,  e mam si  po niego zgłosi  

nast pnego dnia rano, i dał mi zamiast niego zlecenie na posiłki i nocleg w 

Granicznym Domu Podró nych Wspólnoty w Siuwensin. Sp dziłem nast pn  

godzin  w biurze kierownika domu, który wertował moje papiery i sprawdzał 

autentyczno  mojego zlecenia telefonuj c do inspektora Punktu Granicznego 

Wspólnoty, z którego dopiero co przyszedłem.  

Nie potrafi  odpowiednio zdefiniowa  orgockiego słowa, które tłumacz  tu 

jako "wspólnota". Jego rdze  stanowi słowo oznaczaj ce wspólne spo ywanie 

posiłku. Jego u ycie obejmuje wszystkie narodowe i pa stwowe instytucje 

Orgoreynu, od pa stwa jako cało ci, przez trzydzie ci trzy okr gi do mniejszych 

jednostek, miast, komunalnych gospodarstw, kopal , fabryk itp. Jako 

przymiotnik stosuje si  do wszystkich powy szych przypadków. W formie 

 

62 

"wspólnota" chodzi zwykle o rz dz ce ciało Wielkiej Wspólnoty Orgoreynu z 

władz  wykonawcz  i ustawodawcz , zło one z trzydziestu trzech naczelników 

okr gów, ale mo e to tak e oznacza  ogół obywateli. sam naród. W tym dziwnym 

braku rozró nienia mi dzy ogólnym a specyficznym u yciem słowa, w stosowaniu 

go na oznaczenie zarówno cz ci jak cało ci, w tym braku precyzji kryje si  jego 

najbardziej precyzyjny sens.  

Moje papiery, a wraz z nimi i moja obecno  zostały wreszcie zaaprobowane i 

o czwartej godzinie otrzymałem mój pierwszy tego dnia od wczesnego  niadania 

posiłek, kolacj  zło on  z gotowanego kadiku i plastrów zimnego jabłka 

chlebowego. Przy całym nagromadzeniu urz dników Siuwensin było mał , 

zapadł  dziur , gł boko pogr on  w prowincjonalnej apatii. Dom Podró nych 

Wspólnoty Orgoreynu okazał si  mniejszy ni  jego nazwa. Sala jadalna, bez 

kominka, składała si  ze stołu i pi ciu krzeseł, jedzenie przynoszono ze wsi. W 

drugim pomieszczeniu była sypialnia - sze  łó ek, du o kurzu, troch  wilgoci. 

Miałem j  cał  dla siebie. Poniewa  wygl dało na to,  e w Siuwensin wszyscy id  

do łó ek prosto po kolacji, zrobiłem to samo. Zasn łem w tej przejmuj cej 

wiejskiej ciszy, która d wi czy w uszach. Spałem przez godzin  i obudziłem si  

duszony koszmarem o wybuchach, inwazji, mordach i po arach.  

Był to szczególnie m cz cy sen, z tych, w których biegnie si  w ciemno ciach 

nieznan  ulic  w ród tłumu ludzi bez twarzy, a za plecami domy staj  w 

płomieniach i słycha  krzyk dzieci.  

Zatrzymałem si  na  ciernistym polu przy czarnym  ywopłocie. Przez chmury 

prze wiecał matowoczerwony półksi yc i kilka gwiazd. Wiał przenikliwy zimny 

wiatr. W pobli u majaczyła w ciemno ci wielka stodoła albo spichlerz, a w tle za 

ni  tryskały w niebo miotane wiatrem snopy iskier.  

Byłem boso, bez spodni, Niebu i płaszcza, tylko w koszuli, ale miałem swój 

plecak, którego u ywałem jako poduszki w swoich podró ach, a w nim nie tylko 

zapasowe ubranie, lecz tak e moje rubiny, pieni dze, dokumenty, papiery i 

astrograf. Widocznie pilnowałem go nawet w złych snach. Wyj łem buty, 

spodnie, podbity futrem zimowy hieb i ubrałem si  w tej mro nej, ciemnej ciszy, 

maj c za plecami płon ce Siuwensin. Zacz łem szuka  drogi, któr  wkrótce 

znalazłem, a na niej innych ludzi. Byli uciekinierami, podobnie jak ja, ale 

wiedzieli, dok d id . Poszedłem za nimi nie maj c  adnego własnego planu, poza 

tym,  eby znale  si  jak najdalej od Siuwensin, które - jak si  domy lałem 

zostało napadni te z Passerer po drugiej stronie mostu.  

Tamci napadli, podło yli ogie  i wycofali si  - walki nie było. Nagle w 

ciemno ciach przed nami zapłon ły reflektory i zbici w gromadk  na poboczu 

ujrzeli my sznur ci kich pojazdów, które na pełnej szybko ci nadjechały z 

zachodu w stron  Siuwensin, min ły nas z błyskiem  wiateł i odgłosem kół 

powtórzonym dwadzie cia razy, a potem znów cisza i ciemno .  

Wkrótce dotarli my do komunalnego gospodarstwa rolnego, gdzie nas 

zatrzymano i przesłuchano. Usiłowałem trzyma  si  grupy, z któr  przybyłem, 

ale nie udało mi si . Im te , je eli nie mieli przy sobie dokumentów osobistych. 

Zarówno oni jak i ja, cudzoziemiec bez paszportu, zostali my odł czeni od reszty 

i umieszczeni na noc w magazynie, rozległej kamiennej półpiwnicy bez okien i z 

jedynym wej ciem zamkni tym od zewn trz. Co jaki  czas drzwi si  otwierały i 

 

63 

miejscowy policjant uzbrojony w gethe sk  akustyczn  "strzelb " wpychał 

nast pnego uciekiniera. Po zamkni ciu drzwi ciemno  była absolutna,  adnego 

wiatła. Przed oczami pozbawionymi jakiegokolwiek widoku wirowały gwiazdy i 

ogniste plamy na czarnym tle. Zimne powietrze przesycone było kurzem i 

zapachem ziarna. Nikt nie miał latarki, ci ludzie, podobnie jak ja, zostali wyrwani 

ze snu, dwoje z nich było dosłownie jak ich Pan Bóg stworzył i po drodze dostali 

od innych koce. Nie mieli nic. Gdyby zdołali wzi  cokolwiek, byłyby to ich 

papiery. W Orgoreynii lepiej by  gołym ni  nie mie  papierów.  

Siedzieli rozproszeni w tej pustce, wielkiej, zakurzonej ciemno ci. Czasem 

kto  odzywał si  do kogo  szeptem. Ani  ladu solidarno ci współwi niów,  adnej 

skargi.  

Z lewej strony usłyszałem szept:  

- Widziałem go na ulicy, tu  koło moich drzwi. Urwało mu głow .  

- U ywaj  strzelb z metalowymi kulami. To bro  szturmowa.  

- Tiena mówił,  e oni nie byli z Passerer, tylko z Ovordu i przyjechali 

ci arówk .  

- Ale przecie  mi dzy Ovordem a Siuwensin nie ma  adnych sporów...  

Nie rozumieli i nie skar yli si . Nie protestowali przeciwko temu,  e zostali 

zamkni ci w piwnicy przez swoich rodaków po tym, jak do nich strzelano i 

spalono im domy. Nie szukali wyja nienia tego, co im si  przydarzyło. Rzadkie i 

ciche głosy w ciemno ci, w melodyjnym j zyku orgockim, przy którym 

karhidyjski brzmiał, jakby kto  potrz sał kamykami w puszce, stopniowo ucichły 

całkowicie. Ludnie zasn li. Przez chwil  gdzie  w odległych ciemno ciach kwiliło 

dziecko, płacz ce na d wi k echa własnego płaczu.  

Potem skrzypn ły drzwi i był jasny dzie , blask sło ca jak no em po oczach, 

ostry i przera aj cy. Potykaj c si  wyszedłem za wszystkimi i szedłem z nimi 

automatycznie, kiedy usłyszałem swoje nazwisko. Nie poznałem go pocz tkowo, 

bo Orgotowie wymawiaj  "I". Kto  wywoływał mnie od chwili otwarcia drzwi.  

- Prosz  za mn , panie Ai - powiedziała zaaferowana osoba w czerwonym 

stroju i ju  nie byłem uciekinierem. Zostałem oddzielony od tych bezimiennych, z 

którymi uciekałem w ciemno ciach i z którymi byłem zł czony bezimienno ci  

przez cał  noc sp dzon  w ciemnicy. Teraz miałem imi , byłem znany, urz dowo 

potwierdzony istniałem. Co za ulga! Ch tnie udałem si  za moim przewodnikiem.  

W biurze Lokalnego Zarz du Gospodarstw Rolnych Wspólnoty panował ruch 

i zamieszanie, ale znaleziona czas,  eby mnie odnale  i przeprosi  za przykro ci 

ubiegłej nocy.  

- Jaka szkoda,  e postanowił pan przyby  do Wspólnoty akurat przez 

Siuwensin! - biadolił gruby inspektor.  e te  nie skorzystał pan z normalnej 

trasy!  

Nie wiedzieli, kim jestem ani dlaczego jestem tak przyjmowany, ich niewiedza 

była oczywista, ale nie robiło to najmniejszej ró nicy. Genly Ai, wysłannik, miał 

by  traktowany jak kto  wa ny. I był. Wczesnym popołudniem byłem ju  w 

drodze do Misznory, w samochodzie przydzielonym do mojej dyspozycji przez 

Zarz d Gospodarstw Rolnych Wspólnoty Wschodniego Homsvaszom, Okr g 

Ósmy. Miałem nowy paszport i kart  wst pu do wszystkich domów podró nych 

 

64 

po drodze oraz telegraficzne zaproszenie do rezydencji pierwszego komisarza 

Wspólnoty do spraw punktów granicznych i portów, pana Utha Szusgisa.  

Radio w małym samochodzie wł czało si  razem z silnikiem i grało przez cały 

czas jego pracy; w ten sposób całe popołudnie jad c przez rozległe płaskie tereny 

uprawne wschodniego Orgoreynu, bez płotów (bo nie ma tu bydła), poci te tylko 

strumieniami, słuchałem radia. Powiedziało mi o pogodzie, zbiorach, warunkach 

na drogach, ostrzegło mnie,  ebym jechał ostro nie, przekazało mi ró ne 

wiadomo ci ze wszystkich trzydziestu trzech okr gów, wyniki produkcyjne 

ró nych fabryk, sprawozdanie z przeładunków w ró nych rzecznych i morskich 

portach, od piewało kilka pie ni kultu jomesz i znów opowiedziało o pogodzie. 

Wszystko to było bardzo spokojne w porównaniu z tyradami, jakie słyszałem w 

radio w Erhenrangu. O napadzie na Siuwensin ani słowa. Widocznie rz d orgocki 

chciał uspokaja , a nie podburza . Krótkie oficjalne wiadomo ci powtarzane do  

cz sto stwierdzały tylko.  e porz dek wzdłu  wschodniej granicy jest i b dzie 

utrzymany. Podobało mi si  to. Budziło zaufanie nie prowokuj c przeciwnika i 

miało w sobie t  spokojn  twardo . któr  tak podziwiałem u Gethe czyków: 

porz dek b dzie utrzymany... Byłem teraz zadowolony.  e wydostałem si  z 

Karhidu, rozwichrzonego kraju popychanego w stron  wojny przez szalonego 

króla w ci y i op tanego mani  wielko ci regenta. Byłem zadowolony,  e jad  

spokojnie z pr dko ci  trzydziestu paru kilometrów na godzin  przez rozległ . 

równo zaoran  równin  pod jednostajnym szarym niebem ku stolicy, której 

władze wierzyły w porz dek.  

Droga była g sto oznakowana (nie tak jak w Karhidzie, gdzie trzeba pyta  lub 

zda  si  na los szcz cia), z napisami uprzedzaj cymi,  e nale y zatrzyma  si  w 

punktach kontrolnych takiego to a takiego okr gu lub regionu Wspólnoty. Na 

tych wewn trznych punktach celnych sprawdzane s  dokumenty i przejazd 

zostaje odnotowany. Moje dokumenty były wsz dzie respektowane i po krótkiej 

kontroli uprzejmie przepuszczano mnie i równie uprzejmie informowano o 

odległo ci do najbli szego domu podró nych, gdybym chciał co  zje  albo 

odpocz . Przy tej szybko ci podró  z Północnej Wy yny do Misznory była cał  

wypraw  i sp dziłem w drodze dwie noce. Posiłki w domach podró nych były 

jednostajne, ale obfite, a noclegi przyzwoite, cho  zawsze w salach zbiorowych. 

Rekompensowała to w pewnej mierze pow ci gliwo  współtowarzyszy podró y. 

Nie nawi załem  adnej znajomo ci ani nie odbyłem prawdziwej rozmowy na 

adnym z postojów, mimo  e kilkakrotnie próbowałem.  

Mieszka cy Orgoreynu nie okazywali wrogo ci, raczej brak zainteresowania. 

Byli oboj tni, bezbarwni, przygaszeni. Podobali mi si . Miałem za sob  dwa lata 

koloru, temperamentu i pasji w Karhidzie. Zmiana była mile widziana.  

Jad c wzdłu  wschodniego brzegu wielkiej rzeki Kunderer, na trzeci dzie  

rano od przekroczenia granic Orgoreynu dotarłem do Misznory, najwi kszego 

miasta na tej planecie.  

W słabym sło cu mi dzy dwiema jesiennymi ulewami miasto wygl dało 

dziwnie - same kamienne mury z nielicznymi w skimi oknami umieszczonymi za 

wysoko, szerokie ulice przytłaczaj ce przechodniów, latarnie o  miesznie 

wysokich słupach, dachy strome jak r ce zło one do modlitwy, daszki ganków 

wystaj ce ze  cian domów na wysoko ci wielu metrów niczym jakie  bezsensowne 

 

65 

wielkie półki na ksi ki - nieproporcjonalne, groteskowe miasto w blasku sło ca. 

Ale te  nie było ono zbudowane dla sło ca. Było zbudowane na zim . W zimie, 

kiedy ulice pokrywała kilkumetrowa warstwa ubitego  niegu, strome dachy były 

obwieszone fr dzlami sopli, pod daszkami ganków stały sanie, a w skie szczeliny 

okien płon ły  ółtym blaskiem w zacinaj cym mokrym  niegu, ujawniała si  

logika i pi kno tego miasta. Misznory było czystsze, wi ksze, ja niejsze ni  

Erhenrang, przestronniejsze i bardziej imponuj ce. Dominowały w nim wielkie 

budynki z  ółtawobiałego kamienia, proste, proporcjonalne bryły zbudowane 

według wspólnego wzorca, w których mie ciły si  biura i urz dy władz Wspólnoty 

oraz wi ksze  wi tynie kultu jomesz, popieranego przez władze. Nie było tu 

hałasu i tłoku, uczucia,  e jest si  zawsze w cieniu czego  wysokiego i ponurego 

jak w Erhenrangu. Wszystko tu było proste,  wietnie zaplanowane i 

uporz dkowane. Czułem si , jakbym wyrwał si  z mroków  redniowiecza, i 

ałowałem dwóch lat zmarnotrawionych w Karbidzie. To tutaj wygl dało na kraj 

dojrzały do wkroczenia w Wiek Ekumenalny.  

Poje dziłem troch  po mie cie, potem zwróciłem samochód do wła ciwego 

biura regionalnego i udałem si  pieszo do rezydencji pierwszego komisarza 

Wspólnoty do spraw punktów granicznych i portów. Wła ciwie nigdy nie byłem 

pewien, czy to jest zaproszenie, czy uprzejme polecenie. Nusuth. Przybyłem do 

Orgoreynu,  eby mówi  o Ekumenie, i mog  zacz  równie dobrze tu jak gdzie 

indziej.  

Moje wyobra enia o flegmie i opanowaniu Orgotów zostały podwa one przez 

komisarza Szusgisa, który podbiegł do mnie z okrzykiem rado ci, chwycił obie 

moje r ce gestem w Karbidzie zarezerwowanym na okazje demonstracji gł boko 

osobistych emocji, potrz sn ł moimi r kami z tak  energi , jakby zapuszczał 

silnik, i wykrzyczał powitanie ambasadora Ekumeny Znanych  wiatów na 

Gethen.  

Byłem zaskoczony, bo ani jeden z dwunastu, a mo e czternastu inspektorów, 

którzy studiowali moje papiery, nie okazał,  e mówi mu co  moje nazwisko albo 

terminy Ekumena czy wysłannik, co z grubsza wiedzieli wszyscy napotkani 

przeze mnie mieszka cy Karbidu.  

- Nie jestem ambasadorem, panie Szusgis - poprawiłem. - Tylko 

wysłannikiem.  

- A wi c przyszłym ambasadorem. Tak, na Mesze! - Szusgis, krzepki, jowialny 

człowiek, obejrzał mnie od stóp do głów i znów si  roze miał. - Jest pan inny, ni  

si  spodziewałem, panie Ai. Zupełnie inny. Wysoki jak latarnia, mówili, cienki 

jak płoza sa , czarny jak sadza i sko nooki. Spodziewałem si  jakiego   nie nego 

trolla, potwora! A tu ni  z tych rzeczy. Jest pan tylko ciemniejszy ni  wi kszo  z 

nas. - Ziemista cera - powiedziałem.  

- I był pan w Siuwensin w noc napadu? Na piersi Mesze, w jakim my  wiecie 

yjemy! Po takich odległo ciach, jakie pan przebył,  eby tu dotrze , mógł pan 

zosta  zabity przechodz c przez most na Ey. No, ale jest pan tutaj i wiele osób 

chce pana zobaczy , usłysze  i powita  wreszcie w Orgoreynie.  

Bez  adnych dyskusji zainstalował mnie natychmiast w swoim domu. Jaki 

wysoki urz dnik i człowiek bogaty mieszkał w stylu nie spotykanym w Karhidzie, 

nawet w ród wielkich panów. Dom Slusgisa był cał  wysp  z przeszło setk  

 

66 

pracowników, słu b  domow , urz dnikami, doradcami technicznymi i tak dalej, 

ale bez  adnych krewniaków. System rozbudowanych klanów rodzinnych, ognisk 

i domen, którego resztki mo na było dostrzec jeszcze w strukturze Wspólnoty, 

został tutaj ,.znacjonalizowany" przed kilkuset laty.  adne dziecko powy ej 

jednego roku  ycia nie mieszka z rodzicem lub rodzicami, wszystkie s  

wychowywane w ogniskach Wspólnoty. Nie ma stanowisk dziedzicznych. 

Prywatne testamenty s  nielegalne: umieraj c człowiek pozostawia swój maj tek 

pa stwu. Wszyscy maj  równy start, ale widocznie nie pozostaj  równi. Szusgis 

był bogaty i hojny. W moich pokojach znajdowały si  luksusy, których istnienia 

na Zimie nie podejrzewałem - na przykład prysznic. Był tu równie  elektryczny 

grzejnik i kominek z du ym zapasem drewna.  

- Powiedziano mi - roze miał si  Szusgis -  ebym trzymał wysłannika w cieple, 

bo pochodzi on z gor cego jak piec  wiata i nie wytrzymuje naszych chłodów. 

Traktuj go, powiedziano mi, jakby był w ci y, daj mu futrzane przykrycie do 

łó ka, grzejniki do pokoju, podgrzewaj mu wod  do mycia i szczelnie zamknij 

okna! Czy jest pan zadowolony? Czy b dzie panu wygodnie'' Prosz  powiedzie , 

co jeszcze chciałby pan tu mie ?  

Wygodnie! W Karhidzie nikt nigdy w  adnej sytuacji nie spytał mnie, czy jest 

mi wygodnie.  

- Panie Szusgis powiedziałem szczerze - czuj  si  tu jak w domu.  

Nie uspokoił si , póki nie dał mi jeszcze jednego okrycia z futra pesthry na 

łó ko i jeszcze wi cej polan do kominka. - Wiem, jak to jest powiedział. - Kiedy 

byłem w ci y, stale mi było zimno, nogi miałem jak lód i cał  zim  

przesiedziałem przy ogniu. Dawno temu, oczywi cie, ale dobrze pami tam!  

Gethe czycy zazwyczaj maj  dzieci w młodym wieku. Wi kszo  z nich po 

przekroczeniu dwudziestu czterech lat u ywa  rodków antykoncepcyjnych, a w 

swojej fazie kobiecej traci płodno  po przekroczeniu czterdziestki. Szusgis 

przekroczył pi dziesi tk , st d to: "dawno temu, oczywi cie". Faktycznie, 

trudno go sobie było wyobrazi  jako młod  matk . Był twardym, przebiegłym, 

jowialnym politykiem, który uprzejmo ci  posługiwał si  dla swoich celów, a jego 

celem był on sam. Typ wspólny dla całej ludzko ci. Spotykałem go na Ziemi, na 

Hain i na Ollul. Spodziewam si  spotka  go w piekle.  

- Jest pan doskonale poinformowany co do mojego wygl du i moich 

upodoba , panie Szusgis. To mi pochlebia, nie przypuszczałem,  e moja sława 

mnie wyprzedza.  

- Nie - powiedział, rozumiej c mnie doskonale. Na pewno woleliby trzyma  

pana pod  niegiem tam w Erhenrangu, co? Ale pu cili pana, pu cili i wtedy 

zrozumieli my tutaj,  e nie jest pan jednym wi cej karhidyjskim szale cem, ale 

jest pan autentyczny.  

- Obawiam si ,  e nie rozumiem.  

- Argaven i jego zausznicy bali si  pana, panie Ai, bali si  i byli zadowoleni 

widz c pana plecy. Bali si ,  e je eli panu co  zrobi  albo ucisz  pana, spotka ich 

kara. Najazd z kosmosu! I dlatego bali si  pana tkn . I próbowali utrzyma  

pa sk  misj  w tajemnicy. Bo bali si  pana i tego, co pan przynosi naszemu 

wiatu.  

 

67 

Była to przesada. Nie mo na powiedzie ,  e przemilczano mnie w 

karhidyjskich wiadomo ciach, w ka dym razie dopóki Estraven był u władzy. Ale 

miałem wra enie,  e z jakiego  powodu w Orgoreynie wiadomo ci na mój temat 

były bardzo sk pe i Szusgis potwierdził moje podejrzenia.  

Wi c wy nie boicie si  tego, co ja przynosz  waszemu  wiatu'?  

Nie, prosz  pana, ani troch . - Czasami ja sam si  boj .  

Postanowił roze mia  si  jowialnie w odpowiedzi. Nie złagodziłem swoich 

słów. Nie jestem komiwoja erem, który sprzedaje post p dzikusom.  eby moja 

misja mogła si  w ogóle rozpocz , musimy spotka  si  jak równy z równym, z 

pewn  doz  wzajemnego zrozumienia i szczero ci.  

- Panie Ai, wiele osób chce si  z panem spotka . S  w ród nich grube ryby i 

płotki, tak e osoby, z którymi powinien pan rozmawia , bo wiele od nich zale y. 

Poprosiłem o zaszczyt goszczenia pana, poniewa  mam du y dom i jestem znany 

jako człowiek neutralny. ani hegemonista, ani wolnohandlowiec, po prostu 

zwykły komisarz, który wykonuje swoj  prac  i nie narazi pana na plotki 

wynikaj ce z tego,  e zatrzymał si  pan w tym, a nie innym domu. Roze miał si . - 

Ale to oznacza,  e b dzie pan musiał du o je . Mam nadziej ,  e nie ma pan nic 

przeciwko temu.  

- Jestem do pa skiej dyspozycji, panie Szusgis.  

- Zatem dzisiaj b dzie kolacyjka z Vanakiem Slose.  

- Reprezentantem z Kuwery, Trzeciego Okr gu, prawda? Oczywi cie zanim 

tu przybyłem, odrobiłem prac  domow . Komisarz rozwodził si  nad tym,  e 

łaskawie zechciałem dowiedzie  si  czego  o jego kraju. Tutejsze maniery 

niew tpliwie ró niły si  od karhidyjskich. Tam jego zdziwienie pomniejszyłoby 

jego własny szifgrethor albo obraziło mój, nie jestem pewien, jak by to było, ale 

prawie wszystko obra ało tam czyj  szifgrethor.  

Potrzebowałem jakiego  ubrania odpowiedniego na wieczór, bo swój 

wyj ciowy strój z Erhenrangu straciłem w napadzie na Siuwensin, pojechałem 

wi c pa stwow  taksówk  do  ródmie cia i sprawiłem sobie szaty orgockiego 

eleganta. Hieb i koszula były bardzo podobne do karhidyjskich, ale zamiast 

letnich krótkich spodni noszono tu przez cały rok wypchane na kolanach i 

niezgrabne nogawice. Dominuj cymi kolorami były jaskrawy niebieski i 

czerwony, a materiał i krój pozostawiały nieco do  yczenia. Typowa produkcja 

masowa. Ta odzie  unaoczniła mi, czego brak temu imponuj cemu, wielkiemu 

miastu - elegancji. Elegancja jest niewielk  cen  za o wiecenie i ch tnie godziłem 

si  j  zapłaci . Wróciłem do domu Szusgisa i rozkoszowałem si  gor cym 

prysznicem, tryskaj cym naraz ze wszystkich stron kłuj c  mgł . My lałem o 

zimnych blaszanych wannach, w których szcz kałem z bami i trz słem si  

zeszłego lata we wschodnim Karhidzie, o oblodzonych miednicach w moim 

pokoju w Erhenrangu. Czy to była elegancja`? Niech  yje wygoda! Wystroiłem 

si  w moje nowe jaskrawe czerwienie i wraz z Szusgisem zostałem odwieziony 

jego prywatnym samochodem na wieczorne przyj cie. W Orgoreynie jest wi cej 

słu cych i wi cej obsługi ni  w Karbidzie. Wynika to st d,  e wszyscy Orgotowie 

s  zatrudnieni przez pa stwo. Pa stwo ma obowi zek zapewnienia pracy 

wszystkim obywatelom i robi to. Takie jest przynajmniej ogólnie akceptowane 

 

68 

wyja nienie, chocia  jak wi kszo  wyja nie  w sprawach ekonomicznych przy 

bli szym badaniu wydaje si  gubi  to, co najwa niejsze.  

Jaskrawo o wietlony, wysoki, biały salon reprezentanta Slose'a mie cił 

dwudziestu, mo e trzydziestu go ci. Trzech z nich było reprezentantami, a reszta 

te  notablami ró nego rodzaju. Stanowili co  wi cej ni  grup  Orgotów chc cych 

obejrze  "obcego". Nie byłem tu ciekawostk , jak przez cały rok w Karbidzie, nie 

byłem odmie cem ani zagadk . Byłem, jak si  zdawało, kluczem.  

Jakie drzwi miałem otworzy ? Niektórzy z tych witaj cych mnie m ów stanu 

i urz dników wiedzieli, ja nie. Nie było mi s dzone dowiedzie  si  tego podczas 

kolacji. Na całej Zimie, nawet w skutym lodem barbarzy skim Perunterze, 

mówienie o interesach przy jedzeniu uwa a si  za co  nieopisanie wulgarnego. A 

e kolacj  podano prawie natychmiast, odło yłem pytania i zaj łem si  g st  zup  

rybn  oraz moim gospodarzem i współbiesiadnikiem. Slose był delikatn  młod  

osob  z niezwykle jasnymi,  ywymi oczami i stłumionym, wyrazistym głosem. 

Sprawiał wra enie człowieka oddanego jakiej  idei. Podobało mi si  to, ale 

zastanawiałem si , czemu jest oddany. Po mojej prawej siedział inny 

reprezentant, osobnik z płask  twarz  imieniem Obsle. Był gruby, jowialny i 

dociekliwy. Przy trzeciej ły ce zupy spytał mnie, czy to u licha prawda,  e 

pochodz  z jakiego  innego  wiata i jak tam jest - wszyscy mówi ,  e cieplej ni  na 

Gethen - jak ciepło?  

- Có , na tej samej szeroko ci geograficznej na Ziemi nigdy nie pada  nieg.  

- Nigdy nie pada  nieg. Nigdy nie pada  nieg? roze miał si  z autentyczn  

rado ci , jak dziecko  mieje si  z dobrego kłamstwa zach caj c do dalszych.  

- Wasza strefa zamieszkana przypomina nasz  stref  subarktyczn . 

Oddalili my si  bardziej ni  wy od ostatniej epoki lodowcowej, ale nie odeszli my 

od niej jeszcze całkiem. Zasadniczo Ziemia i Gethen s  bardzo podobne. Jak 

wszystkie zamieszkane  wiaty. Człowiek mo e  y  tylko w do  w skim 

przedziale warunków i Gethen wyznacza jedn  ich granic ...  

- S  wi c  wiaty gor tsze ni  pa ski?  

- Wi kszo  jest cieplejsza, niektóre s  gor ce. Gde, na przykład, to głównie 

piaszczysta i skalna pustynia. Planeta była ciepła od pocz tku, a potem 

bezmy lna eksploatacja zniszczyła pi dziesi t czy sze dziesi t tysi cy lat temu 

naturaln  równowag , lasy wyci to na opał. Nadal mieszkaj  tam ludzie, ale 

przypomina to - je eli dobrze rozumiem tekst kultu jomesz - miejsce, gdzie id  po 

mier  złodzieje.  

Ta uwaga wywołała u miech na twarzy Obsle'a, spokojny, aprobuj cy 

u miech, który nagle skłonił mnie do zmiany spojrzenia na tego człowieka.  

- Pewni sekciarze twierdz ,  e te przej ciowe  wiaty po miertne znajduj  si  

faktycznie i fizycznie na innych planetach rzeczywistego wszech wiata. Czy 

zetkn ł si  pan z tym pogl dem, panie Ai''  

- Nie. Ró nie mnie ju  opisywano, ale nikt jeszcze nie uznał mnie za ducha. W 

tym momencie spojrzałem w prawo i mówi c o duchu zobaczyłem ducha. 

Ciemny, w ciemnym stroju, nieruchomy i nie rzucaj cy si  w oczy, siedział przy 

mnie jak upiór na uczcie.  

Uwag  Obsle'a zaj ł jego s siad z drugiej strony, 'a wi kszo  go ci słuchała 

Slose'a siedz cego u szczytu stołu. Odezwałem si  cicho:  

 

69 

Nie spodziewałem si  zobaczy  pana tutaj, ksi

. Niespodzianki sprawiaj ,  e 

ycie jest mo liwe odpowiedział.  

- Powierzono mi posłanie do pana. Spojrzał pytaj co.  

- Ma ono form  pieni dzy, cz ciowo pa skich własnych. Przesyła je Foreth 

rem ir Osboth. Mam je w domu pana Szusgisa. Zajm  si  tym,  eby do pana 

dotarły.  

- Jest pan bardzo dobry, panie Ai.  

Był cichy, przygaszony, pomniejszony, wygnaniec szukaj cy dla siebie miejsca 

w obcym kraju. Nie okazywał zbytniej ch ci do rozmowy ze mn  i byłem z tego 

zadowolony. Jednak podczas tej długiej, m cz cej, wypełnionej rozmowami 

kolacji, mimo i  cała moja uwaga była skupiona na mo nych i przemy lnych 

Orgotach, którzy chcieli zaprzyja ni  si  ze mn  albo mnie wykorzysta , 

odczuwałem co pewien czas dotkliwie jego obecno , jego milczenie, jego ciemn , 

odwrócon  twarz. I cho  odrzuciłem t  my l jako bezpodstawn , przyszło mi do 

głowy,  e nie z własnej woli przybyłem do Misznory,  eby je  sma on  czarny 

ryb  w towarzystwie reprezentantów, i  e to nie oni mnie tu  ci gn li.  e on to 

zrobił. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

70 

Rozdział 9

 

 

Estraven Zdrajca

 

 

Dawno temu, przed czasami króla Argavena I, który zjednoczył Karhid w 

jedno królestwo, trwała wa  rodowa mi dzy domenami Stok i Estre w ziemi 

kermskiej. Najazdy i pułapki urz dzano od trzech pokole , a wa ni nie było 

ko ca, bo spór szedł o ziemi . Dobrej ziemi w Kermie jest mało, ka da domena 

szczyci si  długo ci  swoich granic, a panowie w Kermie s  lud mi dumnymi i 

krewkimi, którzy rzucaj  czarne cienie.  

Zdarzyło si ,  e potomek z łona pana na Estre, młodzieniec,  cigaj c na 

nartach pesthry na jeziorze Lodowa Noga w miesi cu irrem wjechał na cienki lód 

i wpadł do jeziora. Chocia  wydostał si  z wody u ywaj c jednej narty do oparcia 

si  o twardszy lód, nie na wiele poprawił swoj  sytuacj , bo był przemoczony do 

nitki, powietrze było kurem i zbli ała si  noc. Nie widział szans na pokonanie 

kilkunastu kilometrów pod gór  do Estre, wyruszył wi c ku wsi Ebos na 

północnym brzegu jeziora. Z nastaniem nocy z lodowca przyszła mgła i zasnuła 

całe jezioro, tak  e nie widział drogi przed sob . Szedł powoli z obawy przed 

słabym lodem, ale i w po piechu, bo mróz przenikał go do ko ci, i wiedział,  e 

niedługo zamarznie. Wreszcie przez noc i mgł  dojrzał  wiatło. Odrzucił narty. bo 

brzeg jeziora był skalisty i w wielu miejscach nie pokryty  niegiem, i ledwo 

trzymaj c si  na nogach ostatkiem sił wlókł si  do  wiatła. Zabł dził daleko od 

Ebos. Była to mała samotna chata w lesie drzew thore, jedynych, jakie rosn  w 

Kermie, i drzewa otaczały j  ze wszystkich stron nie si gaj c wy ej ni  jej dach. 

Młodzieniec uderzył w drzwi pi ci  i gło no zawołał; kto  otworzył mu drzwi i 

zaprowadził go do kominka.  

W chacie nie było nikogo wi cej, tylko ten jeden człowiek. Zdj ł z Estravena 

odzie , która zamarzła i była jak blaszana, nagiego przykrył futrami i ciepłem 

własnego ciała wyp dzał mróz z r k, nóg i twarzy Estravena, a potem napoił go 

grzanym piwem. W ko cu młodzieniec doszedł do siebie i przyjrzał si  temu, 

który go piel gnował.  

Był to nieznajomy równie młody jak on sam. Popatrzyli na siebie. Obaj byli 

przystojni, mieli silne ciała i szlachetne rysy, byli pro ci i smagli. Estraven ujrzał, 

e w twarzy drugiego płonie ogie  kemmeru.  

- Jestem Arek z Estre - powiedział.  

- Jestem Therem ze Stok - odpowiedział drugi. Wtedy Estraven roze miał si , 

bo był wci  jeszcze słaby, i rzekł:  

- Czy przywróciłe  mnie do  ycia po to,  eby mnie zabi , Stokven?  

- Nie - odparł drugi. Wyci gn ł r k  i dotkn ł dłoni Estravena, jakby chciał 

si  upewni , czy ju  odtajał. Pod tym dotkni ciem Estraven poczuł,  e budzi si  w 

nim ogie , mimo  e jeszcze dzie  lub dwa dzieliły go od jego kemmeru. Przez 

chwil  siedzieli bez ruchu dotykaj c si  dło mi.  

- S  takie same - powiedział Stokven i na potwierdzenie poło ył swoj  dło  na 

dłoni Estravena. Miały t  sam  długo  i kształt, pasowały palec w palec jak 

zło one dłonie jednego człowieka.  

- Nigdy dot d ci  nie widziałem przemówił Stokven.  

 

71 

- Jeste my wrogami na  mier  i  ycie. - Wstał, doło ył do ognia i z powrotem 

usiadł obok Estravena.  

- Jeste my wrogami na  mier  i  ycie - powiedział Estraven. - Ch tnie 

lubowałbym ci kemmer.  

- I ja tobie - odpowiedział tamten. Wtedy zło yli sobie przysi g  

kemmeringow , która w Kermie, tak wtedy jak i teraz, nie mo e by  złamana ani 

odwołana. T  noc, nast pny dzie  i jeszcze jedn  noc sp dzili w le nej chacie nad 

zamarzni tym jeziorem. Nast pnego ranka przybyła do chaty grupa ludzi ze 

Stok. Jeden z nich znał z widzenia młodego Estravena. Bez słowa ostrze enia 

wydobył nó  i na oczach Stokvena pchn ł Estravena w pier  i w gardło, i młody 

człowiek padł zalany krwi  na wystygłe ognisko, martwy.  

- Był dziedzicem Estre - - powiedział morderca.  

- Połó cie go na swoje sanki i odwie cie do Estre rozkazał Stokven. Sam 

wrócił do Stok. Jego ludzie odjechali z ciałem Estravena, ale zostawili je daleko w 

lesie thore dzikim zwierz tom na po arcie i wrócili w nocy do Stok.  

Therem stan ł przed swoim rodzicem, panem Hariszem rem ir Stokvenem, i 

spytał swoich ludzi:  

- Czy zrobili cie tak, jak wam kazałem?  

Odpowiedzieli: - Tak.  

- Kłamiecie - powiedział Therem - bo nigdy by cie nie wrócili  ywi z Estre. Ci 

ludzie złamali mój rozkaz i skłamali,  eby ukry  swoje nieposłusze stwo.  dam 

ich wygnania.  

Pan Harisz zgodził si  na  danie syna i ludzie ci zostali wygnani z ogniska i 

wyj ci spod prawa.  

Wkrótce potem Therem opu cił swoj  domen  mówi c,  e pragnie sp dzi  

pewien czas w stanicy Rotherer, i nie wrócił przed upływem roku.  

Tymczasem w domenie Estre poszukiwano Areka w górach i na równinach. a 

potem go opłakano. Opłakiwano go przez całe lato i jesie , bo był jedynym 

dzieckiem z łona ksi cia. A pod koniec miesi ca thern, kiedy sroga zima obj ła 

kraj w swoje władanie, przybył do Estre w drowiec na nartach i wr czył 

stra nikowi przy bramie co  zawini tego w futro mówi c: - To jest Therem, syn 

syna Estre. - Po tych słowach pomkn ł na nartach w dół stoku jak kamyk 

odbijaj cy si  od powierzchni wody i znikł, zanim komu  przyszło do głowy,  eby 

go zatrzyma .  

W zawini tku z futra le ało płacz c nowo narodzone dziecko. Przyniesiono 

dziecko przed oblicze pana Sorve'a i przekazano mu słowa nieznajomego, a stary 

pan, pogr ony w smutku, ujrzał w dziecku swojego zaginionego syna Areka. 

Rozkazał,  eby dziecko wychowywano jako syna wewn trznego ogniska i  eby 

nazywano go Therem, chocia  klan Estre nie u ywał tego imienia.  

Dziecko wyrosło na dorodnego, silnego młodzie ca, powa nego ~ natury i 

milkliwego, w którym wszyscy dostrzegali podobie stwo do zaginionego Areka. 

Kiedy dorósł, pan Sorve w ge cie starczej samowoli wyznaczył go dziedzicem 

Estre. Wywołało to zawi  w ród synów kemmeringów Sorve'a, silnych i w 

kwiecie wieku, którzy długo czekali na t  godno . Urz dzili oni zasadzk  na 

młodego Therema, kiedy wyruszył samotnie polowa  na pesthry w miesi cu 

irrem, ale on był uzbrojony i nie dał si  zaskoczy . Dwóch braci z ogniska 

 

72 

zastrzelił w g stej mgle, która za cielała jezioro podczas odwil y, a z trzecim 

walczył na no e i zabił go wreszcie, cho  sam został zraniony gł boko w szyj  i w 

pier . Stan ł nad ciałem brata we mgle nad lodem i zobaczył,  e zapada noc. Był 

osłabiony z upływu krwi i pomy lał,  eby uda  si  do wsi Ebos po pomoc. Jednak 

w g stniej cych ciemno ciach zabł dził i doszedł do lasu thore na wschodnim 

brzegu jeziora. Tam zobaczył opuszczon  chat , wszedł do  rodka i zbyt 

osłabiony,  eby rozpali; ogie , upadł na zimne kamienie ogniska i le ał tak 

brocz c krwi .  

Kto  wyłonił si  z ciemno ci, samotny człowiek. Stan ł w drzwiach i zamarł na 

chwil  patrz c na człowieka le cego we krwi na kamieniach ogniska. Potem 

wszedł w po piechu, przygotował ło e z futer, które wyj ł ze starej skrzyni, 

rozpalił ogie , obmył i przewi zał rany Therema. Kiedy zobaczył,  e młody 

człowiek patrzy na niego, powiedział: Jestem Therem ze Stok.  

- Ja jestem Therem z Estre.  

Zapadła mi dzy nimi cisza. Po chwili młody człowiek u miechn ł si  i 

powiedział:  

Czy opatrzyłe  moje rany,  eby mnie zabi , Stokven? Nie odpowiedział 

starszy.  

Wtedy Estraven spytał:  

- Jak to si  dzieje,  e ty, pan ze Stok, jeste  sam tutaj, na spornej ziemi?  

Przychodz  tu cz sto - odparł Stokven.  

Potem zbadał puls młodzie ca i na moment przyło ył dło  płasko do dłoni 

Estravena. Pasowały palec w palec, jak dwie dłonie jednego człowieka.  

- Jeste my wrogami na  mier  i  ycie - powiedział Stokven.  

Estraven odpowiedział:  

- Jeste my wrogami na  mier  i  ycie, ale nigdy dot d ci  nie widziałem.  

Stokven odwrócił twarz.  

- Ja ci  raz widziałem, dawno temu - powiedział. Chciałbym,  eby mi dzy 

naszymi domami zapanował pokój.  

- Ja ci przysi gn  pokój - rzekł Estraven.  

Zło yli sobie przysi g  i wi cej nie rozmawiali, i ranny zasn ł. Rano Stokvena 

ju  nie było, ale przyszli ludzie ze wsi Ebos i odnie li Estravena do domu, do 

Estre. Tam nikt ju  nie o mielał si  przeciwstawia  woli starego ksi cia, odk d jej 

słuszno  została zapisana krwi  trzech ludzi na lodzie jeziora, i po  mierci 

Sorve'a Therem został ksi ciem Estre. W ci gu roku zako czył star  wa  

oddaj c połow  spornej ziemi domenie Stok. Za to i za zabicie trzech braci z 

ogniska nazywano go Estravenem Zdrajc . Ale jego imi , Therem, jest nadal 

nadawane dzieciom w tej domenie.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

73 

Rozdział 10

 

 

Rozmowy w Misznory

 

 

Nast pnego ranka, kiedy w swoich apartamentach w domu Szusgisa 

ko czyłem pó ne  niadanie, rozległ si  dyskretny brz czyk telefonu. Wł czyłem 

go i usłyszałem po karhidyjsku:  

- Tu Therem Harth. Czy mógłbym przyj ?  

- Bardzo prosz .  

Byłem zadowolony,  e załatwi  t  spraw  od r ki. Nie ulegało w tpliwo ci,  e 

mi dzy mn  a Estravenem nie mo e by  mowy o  adnych bli szych stosunkach. 

Mimo  e przynajmniej nominalnie popadł w niełask  i został wygnany z mojego 

powodu, nie mogłem przyj  za to na siebie odpowiedzialno ci i poczu  si  w 

uzasadniony sposób winnym. W Erhenrangu nie ujawnił przede mn  ani swojego 

post powania, ani swoich motywów i nie miałem powodów,  eby mu ufa . 

Wolałbym,  eby nie był zwi zany z tymi Orgotami, którzy mnie jakby 

adoptowali. Jego obecno  wprowadzała komplikacje i niezr czno .  

Został wprowadzony do pokoju przez jednego z wielu słu cych. Zaprosiłem 

go,  eby usiadł w jednym z wielkich wy ciełanych foteli, i zaproponowałem mu 

poranny napój. Odmówił. Nie było po nim wida  skr powania - dawno odrzucił 

wstydliwo , je eli j  kiedykolwiek posiadał - ale był pełen rezerwy, trzymał si  

na dystans.  

- Pierwszy prawdziwy  nieg - powiedział i widz c moje spojrzenie na 

zasłoni te ci k  kotar  okno dodał: - Nie wygl dał pan jeszcze?  

Wyjrzałem i zobaczyłem  nieg wiruj cy na lekkim wietrze, pokrywaj cy biel  

ulice i dachy. Przez noc spadło ju  kilka centymetrów. Był odarhad gor, 

siedemnasty dzie  pierwszego miesi ca jesieni.  

- Wcze nie - powiedziałem zafascynowany przez chwil .  

- Przepowiadaj  ostr  zim  tego roku.  

Zostawiłem kotary odsłoni te. Szare, rozproszone  wiatło zza okna padło na 

jego ciemn  twarz. Postarzał si . Prze ył ci kie chwile od czasu, kiedy go po raz 

ostatni widziałem w Erhenrangu, przy jego własnym kominku w Czerwonym 

Naro nym Domu.  

- Tu jest to, co miałem panu przekaza  - powiedziałem podaj c mu owini t  w 

foli  paczk  pieni dzy, któr  poło yłem na stole po jego telefonie. Wzi ł j  i 

podzi kował mi z powag . Poniewa  nie usiadłem, po chwili, wci  jeszcze 

trzymaj c pakiet w r ku, on równie  si  podniósł.  

Czułem lekkie ukłucia sumienia, ale nic nie zrobiłem,  eby je uspokoi . 

Chciałem go zniech ci  do dalszych wizyt i niestety wymagało to poni enia go.  

Spojrzał mi prosto w twarz. Był, oczywi cie, ni szy ode mnie, krótkonogi i 

kr py, ni szy nawet ni  wi kszo  kobiet mojej rasy. A jednak, kiedy na mnie 

patrzył, nie miałem uczucia,  e patrzy na mnie z dołu. Nie odwzajemniłem mu si  

spojrzeniem przygl daj c si  z abstrakcyjnym zainteresowaniem stoj cemu na 

stole radioodbiornikowi.  

 

74 

- Nie nale y wierzy  wszystkiemu, co si  tutaj słyszy przez radio - powiedział 

miłym głosem. - Tymczasem wydaje mi si ,  e tu, w Misznory, b dzie panu 

potrzebna informacja i rada.  

- Odnosz  wra enie,  e jest tu du o osób gotowych z nimi po pieszy .  

- A du o to dobrze, co? Dziesi ciu budzi wi ksze zaufanie ni  jeden. 

Przepraszam, zapomniałem,  e nie powinienem u ywa  j zyka karhidyjskiego. - I 

dalej mówił ju  po orgocku. - Banici nie powinni nigdy u ywa  swojego 

ojczystego j zyka, brzmi on w ich ustach gorzko. Poza tym my l ,  e ten j zyk 

bardziej przystoi zdrajcy, bo spływa z warg jak syrop. Panie Ai, mam prawo 

wyrazi  panu wdzi czno . Oddał pan przysług  zarówno mnie, jak i mojemu 

staremu przyjacielowi i kemmeringowi Asze Forethowi, dlatego we własnym i 

jego imieniu skorzystam z tego prawa. Moje podzi kowanie b dzie miało form  

rady. - Zamilkł i ja te  si  nie odezwałem. Nigdy nie słyszałem z jego ust tego 

rodzaju cierpkiej, wyszukanej uprzejmo ci i nie miałem poj cia, co to oznacza. - 

Jest pan w Misznory kim  ci gn ł dalej - kim nie był pan w Erhenrangu. Tam 

mówiono,  e pan jest, tutaj b d  mówi ,  e pana nie ma. Jest pan narz dziem w 

r kach okre lonej frakcji. Powinien pan uwa a  na to, w jaki sposób pozwoli si  

pan wykorzystywa . Radz  panu dowiedzie  si , kto jest w przeciwnej frakcji, i 

nigdy nie da  si  wykorzysta  przez nich, bo nie zrobi  tego w dobrym celu.  

Umilkł. Chciałem za da ,  eby sprecyzował swoje słowa, ale on powiedział 

tylko: - Do widzenia, panie Ai odwrócił si  i wyszedł. Stałem osłupiały. Ten 

człowiek był jak pora enie pr dem elektrycznym: nie wiadomo było, co si  stało i 

co robi .  

Niew tpliwie zepsuł mi nastrój pogodnego samozadowolenia, w jakim jadłem 

niadanie. Podszedłem do w skiego okna i wyjrzałem.  nieg padał teraz jakby 

mniej g sto. Przepływał białymi obłokami i wirował jak płatki kwiatów wi ni z 

sadów mojej ojczyzny, kiedy wiosenny wiatr wieje wzdłu  zielonych zboczy 

Borlandu, gdzie si  urodziłem. Na Ziemi, ciepłej Ziemi, gdzie drzewa okrywaj  

si  na wiosn  kwiatami. W jednej chwili opadło mnie przygn bienie i t sknota za 

domem. Dwa lata sp dziłem na tej przekl tej planecie, i teraz zacz ła si  trzecia 

zima, zanim jeszcze odeszła jesie . Długie miesi ce nieustannego zimna, lodu, 

wiatru, deszczu,  niegu,  niegu z deszczem, zimna w  rodku, zimna na zewn trz, 

zimna przenikaj cego do ko ci i do szpiku ko ci. I cały czas zdany tylko na siebie, 

obcy i izolowany, bez jednego cho by człowieka, któremu mógłbym ufa . Biedny 

Genly, mo e si  rozpłaka ? Zobaczyłem, jak tam, w dole, Estraven wychodzi z 

domu na ulic , ciemna, skrócona perspektyw  posta  w jednostajnej, zacieraj cej 

kontury szarobiało ci  niegu. Rozejrzał si , poprawił pas swojego hiebu (był bez 

płaszcza) i ruszył ulic  krokiem zdecydowanym, pełnym zr czno ci i wdzi ku, z 

energi , która sprawiała,  e w tej chwili zdawał si  jedyn   yw  istot  w całym 

Misznory.  

Odwróciłem si  od okna do ciepłego pokoju. Jego luksusy wydały mi si  

zat chłe i gnu ne, grzejnik, mi kkie fotele, łó ko zarzucone futrami, dywany, 

draperie, narzuty.  

Wło yłem zimowy płaszcz i wyszedłem na spacer, w ponurym nastroju, w 

ponury  wiat.  

 

75 

Miałem tego dnia je  obiad z reprezentantami Obsle'em, Yegeyem i innymi 

poznanymi poprzedniego wieczoru, a tak e miałem pozna  kilku nowych. 

Wczesny obiad jest zwykle spo ywany przy bufecie na stoj co, mo e  eby 

człowiek nie miał uczucia,  e sp dził cały dzie  siedz c za stołem. Tym razem 

jednak uroczy cie nakryto stół, bufet za  był oszałamiaj cy, osiemna cie lub 

dwadzie cia da  zimnych i gor cych, głównie z jaj sube i chlebowych jabłek. Przy 

bufecie, zanim zacz ło obowi zywa  tabu co do rozmów, Obsle nakładaj c sobie 

na talerz gór  jajecznicy powiedział:  

- Ten go  nazwiskiem Mersen jest szpiegiem z Erhenrangu, a ten tam, Gaum, 

jest jawnym agentem Sarfu. Powiedział to tonem swobodnym, roze miał si , 

jakbym zrobił dowcipn  uwag , i przesun ł si  do półmiska z marynowan  ryb .  

Nie miałem poj cia, co to jest Sarf.  

Kiedy zacz to siada  do stołu, wszedł jaki  młody człowiek i szepn ł co  

gospodarzowi przyj cia Yegeyowi, który zaraz odwrócił si  do nas.  

- Nowo ci z Karhidu - powiedział. - Król Argaven urodził dzi  rano dziecko, 

które zmarło po godzinie. Zapanowała cisza, potem podniósł si  gwar i przystojny 

młody człowiek nazwiskiem Gaum podniósł w gór  kufel. - Oby wszyscy królowie 

Karhidu  yli tak długo! zawołał.  

Niektórzy wypili z nim, wi kszo  nie.  

- Na imi  Mesze,  mia  si  ze  mierci dziecka powiedział tłusty starzec w 

purpurze siadaj c ci ko obok mnie z wyrazem pot pienia na twarzy.  

Rozgorzała dyskusja, którego ze swoich synów od kemmeringów Argaven 

mo e mianowa  nast pc  tronu, bo b d c ju  dobrze po czterdziestce nie mógł 

liczy  na potomka z własnego łona, i jak długo pozostawi Tibe'a na stanowisku 

regenta. Jedni uwa ali,  e regencja sko czy si  natychmiast, inni wyra ali co do 

tego w tpliwo ci.  

- A co pan s dzi, panie Ai - spytał człowiek nazwiskiem Mersen, którego 

Obsle zidentyfikował jako agenta karhidyjskiego, a wi c zapewne jednego z ludzi 

Tibe'a. Przybywa pan  wie o z Erhenrangu, co si  tam mówi w zwi zku z 

plotkami,  e Argaven wła ciwie abdykował bez ogłaszania tego faktu i przekazał 

sanie kuzynowi?  

- Tak, dotarły do mnie te plotki.  

- Czy s dzi pan,  e maj  one jakie  podstawy?  

- Nie mam poj cia - odpowiedziałem i w tym momencie wkroczył gospodarz z 

uwag  o pogodzie, bo zacz to ju  je .  

Kiedy wreszcie słu ba sprz tn ła talerze oraz gór  resztek pieczeni i marynat 

z bufetu, zasiedli my wszyscy za długim stołem i podano w małych naczy kach 

pal cy płyn zwany, podobnie jak w wielu innych miejscach, wod   ycia, po czym 

zacz to zadawa  mi pytania.  

Od czasu bada  przez lekarzy i uczonych w Erhenrangu nie znajdowałem si  

przed grup  ludzi, którzy chcieli,  ebym odpowiadał na ich pytania. Niewielu 

Karhidyjczyków, nawet spo ród rybaków i rolników, w ród których sp dziłem 

pierwsze miesi ce,  pieszyło zaspokoi  swoj , cz sto pal c , ciekawo  przez 

proste zadawanie pyta . Byli zamkni ci w sobie, pełni rezerwy, nie lubili pyta  i 

odpowiedzi. Pomy lałem o stanicy Otherhord, o tym, co Tkacz Faxe powiedział 

mi na temat odpowiedzi... Nawet eksperci ograniczali swoje pytania do 

 

76 

problemów  ci le fizjologicznych, takich jak funkcjonowanie gruczołów i układu 

kr enia ró ni ce mnie najbardziej od gethe skiej normy. Nigdy nie przyszło im 

do głowy spyta  na przykład, jak nieprzerwana seksualno  mojej rasy wpływa 

na nasze instytucje społeczne, jak sobie radzimy z naszym "permanentnym 

kemmerem". Słuchali, je eli im mówiłem, psychologowie słuchali, kiedy 

opowiadałem o my lomowie, ale nikt nie zdecydował si  na postawienie ogólnych 

pyta  pozwalaj cych na wytworzenie sobie pełniejszego obrazu społecze stwa 

Ziemi lub Ekumeny - mo e z wyj tkiem Estravena.  

Tutaj ludzie nie byli tak skr powani wzgl dami presti u i honoru, a pytania 

nie obra ały ani pytaj cych, ani pytanego. Wkrótce jednak zorientowałem si ,  e 

niektóre pytania miały za cel przyłapanie mnie na kłamstwie i wykazanie,  e 

jestem oszustem. To mnie na chwil  zbiło z tropu. W Karhidzie spotykałem si  

oczywi cie r niedowiarstwem, ale rzadko ze zł  wol . Tibe urz dził wprawdzie 

wymy lny pokaz pod tytułem "udaj ,  e wierz  w t  komedi " w dniu parady w 

Erhenrangu, ale, jak teraz wiedziałem, była to cz  jego gry maj cej na celu 

dyskredytacj  Estravena i, jak s dz , Tibe w gł bi duszy wierzył mi. Widział 

przecie  mój statek, mały l downik, który sprowadził mnie na powierzchni  

planety, miał te  podobnie jak wszyscy dost p do raportów in ynierów z badania 

statku i astrografu. W Orgoreynie nikt nie widział statku. Mógłbym pokaza  im 

astrograf, ale nie stanowił on zbyt przekonywaj cego "dzieła obcych", gdy  był 

tak niezrozumiały,  e mógł równie dobrze potwierdza  teori  oszustwa. Stare 

prawo kulturalnego embarga zabraniało przywozu na tym etapie urz dze  

zrozumiałych i nadaj cych si  do kopiowania, nie miałem wi c przy sobie nic 

poza statkiem i astrografem, pudełkiem ze zdj ciami, niew tpliw  osobliwo ci  

mojego ciała i niemo liw  do udowodnienia osobliwo ci  mojego umysłu. Zdj cia, 

które pu ciłem w obieg, były ogl dane z oboj tnym wyrazem twarzy, z jakim 

ogl da si  cudze fotografie rodzinne. Pytaniom nie było ko ca. Obsle spytał, co to 

jest Ekumena -  wiat, liga  wiatów, jakie  miejsce czy rz d?  

- Hm, ka da z tych rzeczy i  adna. Ekumena to ziemskie słowo, w j zyku 

powszechnym nazywa si  j  Wspólnym Gospodarstwem. karhidyjskim 

odpowiednikiem byłoby ognisko. Co do orgockiego, to nie jestem pewien, za słabo 

jeszcze znam wasz j zyk. Wspólnota chyba nie, cho  niew tpliwie istniej  

podobie stwa mi dzy rz dem Wspólnoty a Ekumen . Ale Ekumena w zasadzie 

nie jest wcale rz dem. Była to próba poł czenia mistyki z polityk  i jako taka 

musiała by  skazana na niepowodzenia. Ale ta kl ska przyniosła ludzko ci wi cej 

dobra ni  powodzenie jej poprzednich prób. Jest to społecze stwo i ma, 

przynajmniej potencjalnie, własn  kultur . Jest to forma kształcenia, z pewnego 

punktu widzenia jest to jedna wielka szkoła, rzeczywi cie bardzo wielka. Jej 

podstaw  s  d enia do wymiany informacji i współpracy, i dlatego z innego 

punktu widzenia jest to liga czy te  unia  wiatów, posiadaj ca pewne cechy 

konwencjonalnej, scentralizowanej organizacji. I ten wła nie ostatni aspekt 

Ekumeny reprezentuj . Ekumena jako organizm polityczny działa poprzez 

koordynacj , a nie przez nakazy, nie wymusza praw, do decyzji dochodzi drog  

kompromisów i porozumie . Jako organizm ekonomiczny Ekumena jest 

niezwykle aktywna, nadzoruj c wymian  mi dzy wiatow , utrzymuj c 

 

77 

równowag  handlow  mi dzy osiemdziesi cioma  wiatami. Osiemdziesi cioma 

czterema  ci le mówi c, je eli Gethen doł czy do Ekumeny...  

- Co to znaczy,  e Ekumena nie wymusza praw? spytał Slose.  

- Bo nie ma  adnych praw. Pa stwa członkowskie maj  swoje własne prawa, a 

kiedy zachodzi mi dzy nimi konflikt, Ekumena po redniczy, stara si  

przeprowadzi  prawn  lub etyczn  zmian  przez uzgodnienie stanowisk lub 

wybór jednego. Oczywi cie, je eli Ekumena jako eksperymentalny nadorganizm 

zawiedzie całkowicie, to b dzie musiała narzuca  pokój sił , stworzy  jak  

policj  i tak dalej. Na razie jednak nie ma takiej potrzeby.  wiaty centralne nadal 

dochodz  do siebie po niszczycielskiej epoce sprzed kilku stuleci, odtwarzaj  

utracone umiej tno ci i wiedz , ucz  si  na nowo rozmawia ... - Jak miałem 

wytłumaczy  Wiek Wrogo ci i jego skutki ludziom, którzy nie maj  słowa na 

oznaczenie wojny?  

- To niezwykle fascynuj ce, panie Ai - powiedział gospodarz, reprezentant 

Yegey, drobny, zgrabny, cedz cy słowa osobnik o bystrych oczach. - Ale nie 

widz , czego oni mog  chcie  od nas. Chodzi o to,  e có  takiego dobrego mo e im 

da  osiemdziesi ty czwarty  wiat? 1 to, powiedzmy sobie, niezbyt rozwini ty, bo 

przecie  nie mamy gwiezdnych statków jak wszyscy inni.  

- Nikt ich nie miał do czasu przybycia ludzi z Hain i Cetia czyków. A 

niektórym  wiatom zabraniano ich budowy przez całe stulecia, póki Ekumena nie 

ustaliła zasad tego, co u was, jak s dz , nazywa si  wolnym handlem. - Tu 

wszyscy si  roze miali, bo była to nazwa partii czy te  frakcji Yegeya. - Wolny 

handel to jest wła nie to, co próbuj  tu zapocz tkowa . Handel nie tylko 

towarami, lecz tak e wiedz , technologi , my l , filozofi , sztuk , medycyn , 

nauk , teori ... W tpi , czy Gethen kiedykolwiek b dzie utrzymywa  jakie  

ywsze kontakty fizyczne z innymi  wiatami. Dzieli nas tu siedemna cie lat 

wietlnych od najbli szego  wiata Ekumeny, Ollul, na planecie gwiazdy, któr  wy 

nazywacie Asyomse. Do najdalszego jest dwie cie pi dziesi t lat  wietlnych i 

nawet nie wida  st d jego gwiazdy. Za pomoc  astrografu mogliby cie rozmawia  

z tym  wiatem jak przez radio z s siednim miastem, ale nie s dz ,  eby cie kiedy  

spotkali si  z jego mieszka cami... Ten rodzaj handlu, o którym mówi , mo e by  

bardzo zyskowny, ale polega on głównie na porozumiewaniu si , nie za  na 

transporcie dóbr. Moje zadanie tutaj polega w gruncie rzeczy na tym,  eby 

dowiedzie  si , czy pragniecie porozumiewa  si  z reszt  ludzko ci.  

- "Pragniecie" - powtórzył Slose pochylaj c si  z napi ciem. - Czy to znaczy 

Orgoreyn, czy te  Gethen jako cało ?  

Zawahałem si  przez chwil , bo nie było to pytanie, któregó oczekiwałem.  

- Tutaj i teraz znaczy to Orgoreyn. Ale umowa nie mo e nikogo wyklucza . 

Je eli Sith albo Narody Wyspowe, albo Karhid zechc  przyst pi  do Ekumeny, to 

maj  drog  otwart . Jest to za ka dym razem sprawa indywidualnego wyboru. 

Pó niej z reguły na planetach równie wysoko rozwini tych jak Gethen ró ne 

rasy, regiony albo narody dochodz  do wyłonienia wspólnego przedstawicielstwa, 

które koordynuje sprawy planetarne i stosunki z innymi  wiatami, co nazywa si  

w naszej terminologii "lokaln  stabilno ci ". W ten sposób oszcz dza si  mas  

czasu i pieni dzy, bo dzieli si  wydatki. Gdyby cie postanowili na przykład 

zbudowa  własny gwiazdolot...  

 

78 

- Na mleko Mesze! - wykrzykn ł gruby Humery obok mnie. - Chce pan, 

eby my wystrzelili si  w pustk ? Fuj! - Na dowód rozbawienia i obrzydzenia 

wydał z siebie d wi k jak wysoka nuta akordeonu.  

- A gdzie jest pa ski statek, panie Ai? - spytał Gaum. Powiedział to cicho, z 

półu miechem, jakby było to co  niezwykle podchwytliwego i chciał,  eby to 

zostało zauwa one. Był niezwykle pi knym okazem istoty ludzkiej według 

ka dych kryteriów dla obu płci, tak  e nie mogłem nie gapi  si  na niego, kiedy 

odpowiadałem, zastanawiaj c si  jednocze nie, co to jest ten Sarf.  

- Có , to  adna tajemnica. Mówiono o tym sporo w karhidyjskim radio. 

Rakieta, w której wyl dowałem na wyspie Horden, znajduje si  obecnie w 

Królewskich Warsztatach Metalurgicznych w Szkole Rzemiosł. W ka dym razie 

wi ksza jej cz , bo zdaje si ,  e ró ni eksperci zabrali sobie po kawałku.  

- Rakieta? - zdziwił si  Humery, bo u yłem orgockiego okre lenia na 

fajerwerk.  

- To zwi le oddaje rodzaj nap du łodzi l duj cej. Humery znów wydał 

dziwny odgłos. Gaum u miechn ł si  tylko i zauwa ył:  

- Zatem nie ma pan drogi powrotu na... no, tam sk d pan przybył?  

- Mam. Mógłbym porozumie  si  przez astrograf z Ollul i poprosi ,  eby 

przysłali po mnie statek. Przybyłby tutaj za siedemna cie lat. Mog  te  poł czy  

si  ze statkiem, którym przyleciałem do waszego układu. Jest teraz na orbicie 

okołosłonecznej. Byłby tutaj za par  dni.  

Sensacja była widoczna i słyszalna, i nawet Gaum nie potrafił ukry  

zdumienia. Co  si  tutaj nie zgadzało. Był to jeden istotny fakt, z którym si  nie 

zdradziłem w Karhidzie, nawet przed Estravenem. Je eli, tak jak mi to 

przedstawiono, Orgotowie wiedzieli o mnie tylko to, co postanowili im przekaza  

Karhidyjczycy, wówczas powinna to by  tylko jedna z wielu niespodzianek. 

Okazało si ,  e to była jedyna niespodzianka, za to wielka.  

- Gdzie jest teraz ten statek? - spytał Yegey.  

- Kr y wokół sło ca, gdzie  mi dzy Gethen a Kuhurnem.  

- Jak si  pan z niego tu dostał?  

- Na fajerwerku - wtr cił stary Humery.  

- Dokładnie tak. Nie l dujemy gwiazdolotem na zaludnionej planecie, dopóki 

nie ma ustalonych kontaktów lub nie został zawarty sojusz. Dlatego przybyłem na 

małej łodzi i wyl dowałem na wyspie Horden.  

- Czy mo e si  pan porozumie  z tym... z tym wielkim statkiem przez zwykłe 

radio, panie Ai? To był Obsle.  

- Tak. - Nie wspomniałem na razie o małym satelicie przeka nikowym, 

którego umie ciłem na orbicie. Nie chciałem,  eby odnie li wra enie,  e ich niebo 

jest pełne mojego  elastwa. - Potrzebny byłby do  mocny nadajnik; ale przecie  

macie ich pod dostatkiem.  

- Zatem mogliby my skontaktowa  si  drog  radiow  z pa skim statkiem.  

- Tak, gdyby cie znali wła ciwy sygnał. Ludzie na pokładzie znajduj  si  w 

stanie stasis lub, inaczej mówi c, hibernacji,  eby nie marnowali  ycia w 

oczekiwaniu, a  załatwi  tutaj swoje sprawy. Wła ciwy sygnał na wła ciwej 

długo ci fali uruchomi aparatur , która wyprowadzi ich ze stasis. Wówczas 

 

79 

skontaktuj  si  ze mn  za pomoc  radia albo astrografu, wykorzystuj c Ollul 

jako stacj  przeka nikow .  

- Ilu ich jest? - spytał kto  z niepokojem.  

- Jedenastu.  

To wywołało westchnienie ulgi, lekki  miech. Napi cie nieco zel ało.  

- A co si  stanie, je eli pan nigdy nie wy le sygnału? spytał Obsle.  

- Zostan  obudzeni automatycznie za około cztery lata.  

- Czy wówczas przybyliby tu po pana?  

- Tylko na moje wezwanie. Porozumieliby si  za pomoc  astrografu ze 

stabilami na Ollul i na Hain. Najprawdopodobniej postanowiliby spróbowa  

jeszcze raz i skierowaliby tu nowego wysłannika. Drugiemu wysłannikowi cz sto 

jest łatwiej ni  pierwszemu. Mniej musi wyja nia  i ludzie ch tniej mu wierz ...  

Obsle u miechn ł si  szeroko. Wi kszo  go ci nadal była zamy lona i pełna 

rezerwy. Gaum kiwn ł nieznacznie głow  w roj  stron , jakby gratulował mi 

szybko ci odpowiedzi: gest konspiratora. Slose pełen napi cia zapatrzył si  

jasnym wzrokiem w jak  wewn trzn  wizj , od której wrócił do mnie.  

- Dlaczego, panie Ai, nigdy nie wspomniał pan o tym drugim statku podczas 

swego dwuletniego pobytu w Karbidzie?  

- Sk d mo emy wiedzie ,  e nie wspomniał? - wtr cił Gaum z u miechem.  

- Doskonale wiemy,  e nie, panie Gaum - odparł Yegey równie  z u miechem.  

- Nie mówiłem o tym - powiedziałem. - A dlaczego? My l o statku czekaj cym 

tam w górze mo e budzi  niepokój. S dz ,  e niejeden z was mo e to potwierdzi . 

W Karbidzie nigdy nie doszedłem do takiego stopnia wzajemnego zaufania z 

moimi rozmówcami,  ebym mógł zaryzykowa  poruszenie sprawy statku. Wy 

mieli cie wi cej czasu do namysłu, jeste cie gotowi słucha  mnie otwarcie, w 

wi kszym gronie, nie jeste cie tak sp tani strachem. Zdecydowałem si  

powiedzie  o statku, bo my l ,  e nadeszła po temu chwila,  e Orgoreyn jest 

odpowiednim do tego miejscem.  

- Racja, panie Ai, racja! - powiedział Slose gwałtownie. - W ci gu tego 

miesi ca po le pan po ten statek i powitamy go w Orgoreynie jako widomy znak i 

piecz  nowej epoki. Otworz  si  oczy tych, którzy nie chc  widzie  teraz!  

Tak si  to ci gn ło do chwili, kiedy podano nam kolacj . Zjedli my, wypili my 

i rozeszli my si  po domach. Nie wiem jak inni, ale ja, cho  zm czony, wyszedłem 

ogólnie rzecz bior c zadowolony. Były, oczywi cie, pewne znaki ostrzegawcze i 

niejasno ci. Slose chciał zrobi  ze mnie religi . Gaum chciał zrobi  ze mnie 

oszusta. Mersen chciał chyba udowodni ,  e nie jest agentem Karhidu, sugeruj c, 

e to ja nim jestem. Ale Obsle, Yegey i kilku innych działało na wy szym 

poziomie. Chcieli porozumie  si  ze stabilami i doprowadzi  do l dowania 

gwiazdolotu w Orgoreynie,  eby przekona  albo zmusi  Wspólnot  Orgoreynu do 

zwi zania si  z Ekumen . Wierzyli,  e w ten sposób Orgoreyn osi gnie wielkie, 

długotrwałe w skutkach zwyci stwo presti owe nad Karbidem i  e ci 

reprezentanci, którzy b d  ojcami tego zwyci stwa, zdob d  odpowiedni presti  i 

wpływy w swoim rz dzie. Ich frakcja Wolnego Handlu, mniejszo  w łonie 

Wspólnoty Trzydziestu Trzech, przeciwstawiała si  kontynuacji sporu o dolin  

Sinoth, reprezentuj c polityk  konserwatywn , nieagresywn  i 

nienacjonalistyczn . Od długiego ju  czasu byli odsuni ci od władzy i liczyli na to, 

 

80 

e przy pewnym ryzyku mog  j  odzyska  na drodze wskazanej przeze mnie. 

Dalej ich wzrok nie si gał, ale w fakcie,  e moja misja dla nich stanowiła  rodek, 

a nie cel, nie było nic złego. Gdy raz znajd  si  na tej drodze, zaczn  si  mo e 

orientowa , dok d mo na ni  doj . Na razie pomimo krótkowzroczno ci byli 

przynajmniej realistami.  

Obsle chc c przekona  pozostałych powiedział:  

- Karbid albo b dzie si  bał siły, jak  nam da ten zwi zek, a pami tajmy,  e 

Karbid zawsze boi si  wszystkiego co nowe, i pozostanie na uboczu, albo rz d w 

Erhenrangu zbierze si  na odwag  i przył czy si  jako drugi, po nas. W ka dym 

przypadku szifgrethor Karhidu ucierpi i w ka dym przypadku my b dziemy 

prowadzi  sanie. Je eli starczy nam m dro ci,  eby wykorzysta  t  przewag  

teraz, b dzie to przewaga stała i pewna! - W tym momencie zwrócił si  do mnie.  

- Ale Ekumena musi chcie  nam pomóc, panie Ai. Musimy mie  do pokazania 

naszemu narodowi co  wi cej ni  tylko pana, jednego człowieka znanego ju  w 

Erhenrangu.  

- Rozumiem, panie reprezentancie. Chciałby pan mie  dobry, widowiskowy 

dowód, a ja chciałbym go przedstawi . Ale nie mog  sprowadzi  tu statku, póki 

nie b d  miał uzasadnionej pewno ci co do jego bezpiecze stwa i dobrej woli z 

waszej strony. Potrzebne mi jest do tego publiczne ogłoszenie zgody i gwarancji 

waszego rz du, co, jak s dz , oznacza zgod  całej rady reprezentantów.  

- To zrozumiałe - powiedział Obsle z ponur  min . Jad c do domu z 

Szusgisem, którego udział w rozmowach tego popołudnia ograniczał si  do 

dobrodusznego u miechu, spytałem:  

- Panie Szusgis, co to jest ten Sarf?  

- Jeden z wydziałów administracji wewn trznej. Zajmuje si  fałszywymi 

dokumentami, nielegalnymi podró ami i zmian  pracy, fałszerstwami i 

podobnym  mieciem. To jest wła nie znaczenie słowa "sarf" w ulicznym  argonie, 

jest to nazwa nieoficjalna.  

Zatem inspektorzy s  agentami Sarfu?  

- Niektórzy z nich.  

- I policja te  im podlega do pewnego stopnia? - Sformułowałem pytanie 

ostro nie i otrzymałem tak  sam  odpowied .  

- S dz ,  e tak. Zajmuj  si  sprawami zagranicznymi i nie mam pełnego 

rozeznania w strukturze administracji wewn trznej.  

- Jest niew tpliwie skomplikowana. Czym, na przykład, zajmuje si  Wydział 

Wodny? - Wycofałem si , najlepiej jak umiałem, z tematu Sarfu. To, czego 

Szusgis nie powiedział w tej sprawie, mogło nic nie znaczy  dla kogo  z Hain albo 

dla szcz liwego Cziffewarczyka, ale ja urodziłem si  na Ziemi. Posiadanie 

przodków z przeszło ci  kryminaln  ma swoje dobre strony. Po dziadku 

podpalaczu mo na odziedziczy  nos czuły na dym.  

Znalezienie na Gethen rz dów tak przypominaj cych dawn  histori  Ziemi 

było zabawne i fascynuj ce. Monarchia i autentyczna, rozro ni ta biurokracja. 

To drugie było równie fascynuj ce, ale mniej zabawne. Dziwne,  e w bardziej 

rozwini tym społecze stwie pobrzmiewały bardziej ponure tony.  

Zatem Gaum, który chciał,  ebym wyszedł na kłamc , był agentem tajnej 

policji Orgoreynu. Czy wiedział,  e Obsle wie, kim on jest? Zapewne tak. Czy był 

 

81 

wi c prowokatorem? Czy działał oficjalnie po stronie frakcji Obsle'a, czy 

przeciwko niej? Która z frakcji w obr bie Rady Trzydziestu Trzech kontrolowała 

lub była kontrolowana przez Sarf? Powinienem zorientowa  si  w tych sprawach, 

ale mo e to nie by  łatwe. Moja linia post powania, która przez jaki  czas 

wydawała si  tak oczywista i pełna nadziei, teraz stawała si  równie kr ta i 

naje ona zagadkami jak w Erhenrangu. Wszystko szło dobrze, pomy lałem, póki 

zeszłego wieczoru nie pojawił si  przy mnie jak cie  Estraven.  

- Jakie stanowisko zajmuje tutaj, w Misznory, ksi

 Estraven?- spytałem 

Szusgisa, który jakby w pół nie opadł na oparcie bezszelestnie jad cego 

samochodu.  

- Estraven? Tutaj nazywa si  Harth. My tutaj nie u ywamy tytułów, 

odrzucili my je wraz z nastaniem Nowej Epoki. Zdaje si ,  e jest podwładnym 

reprezentanta Yegeya.  

- Mieszka u niego?  

- Chyba tak.  

Chciałem powiedzie ,  e to dziwne, i  był zeszłego wieczoru u Slose'a, a nie 

był dzi  na przyj ciu u Yegeya, ale u wiadomiłem sobie,  e w  wietle naszej 

krótkiej porannej rozmowy nie wydawało si  to takie dziwne. Ale sama my l,  e 

celowo trzyma si  ode mnie z daleka, budziła niepokój.  

- Znaleziono go - mówił Szusgis przemieszczaj c swoje szerokie biodra na 

wy ciełanym siedzeniu - na Południu w fabryce kleju, konserw rybnych czy w 

jakim  takim miejscu i wyci gni to go z rynsztoka. Zrobili to ludzie z frakcji 

Wolnego Handlu. Oczywi cie pomógł im swego czasu jako premier i członek 

kyorremy, i teraz mu si  odwdzi czaj . Głównie robi  to, jak my l ,  eby 

dokuczy  Mersenowi. Cha, cha! Mersen jest szpiegiem Tibe'a i my li,  e nikt o 

tym nie wie, ale naturalnie wszyscy wiedz , a on nie mo e znie  widoku Hartha, 

bo nie wie, czy on jest zdrajc , czy podwójnym agentem, i nie mo e narazi  na 

szwank swojego szifgrethoru,  eby si  dowiedzie . Cha, cha!  

- A co pan s dzi, panie Szusgis?  

- Zdrajca, panie Ai. Czystej wody zdrajca. Sprzedał prawa swojego kraju do 

doliny Sinoth,  eby nie dopu ci  Tibe'a do władzy, ale noga mu si  powin ła. Na 

cycki Mesze! Tutaj spotkałoby go co  gorszego ni  wygnanie. Kto gra przeciwko 

swojej własnej stronie, musi przegra  wszystko. Ale ci jegomo cie dbaj cy tylko o 

siebie i wyprani z patriotyzmu nie potrafi  tego zrozumie . Zreszt  my l ,  e 

Harth nie dba, gdzie jest, byle tylko mógł jako  przepycha  si  ku władzy. Zrobił 

w ci gu pi ciu miesi cy nie tak mało, jak pan widzi.  

- Owszem, niemało.  

- Pan te  mu nie dowierza, co?  

- Nie.  

- Ciesz  si ,  e to słysz , panie Ai. Nie rozumiem, dlaczego Yegey i Obsle 

trzymaj  z tym osobnikiem. Jest jawnym zdrajc  działaj cym dla własnej 

korzy ci, który usiłuje czepia  si  pa skich sani, panie Ai, jak długo b dzie to dla 

niego korzystne. Tak ja to widz . I nie wiem, czy pozwoliłbym mu czepia  si  

moich sani, gdyby mnie o to przyszedł prosi ! - Szusgis sapn ł, skin ł energicznie 

głow  na znak zgody z własn  opini  i u miechn ł si  do mnie 

porozumiewawczym u miechem ludzi nieskazitelnej prawo ci. Samochód jechał 

 

82 

bezszelestnie szerokimi, dobrze o wietlonymi ulicami. Poranny  nieg stopniał 

zostawiaj c tylko brudne pryzmy wzdłu  rynsztoków, teraz padał zimny, drobny 

deszcz.  

Wielkie gmachy  ródmie cia Misznory, budynki rz dowe, szkoły,  wi tynie 

kultu jomesz, przesłoni te deszczem w płynnym blasku wysokich latar  zdawały 

si  topnie . Ich naro niki były nieostre, frontony rozlane, zamazane. Co  

płynnego, niematerialnego kryło si 'za masywno ci  tego miasta zbudowanego z 

monolitów, tego monolitycznego pa stwa, które tym samym słowem nazywało 

cz  i cało . A Szusgis, mój jowialny gospodarz, człowiek ci ki i masywny, te  

miał rozmazane kontury, był jakby.., nieco nierealny.  

Od chwili kiedy cztery dni temu wyruszyłem samochodem przez rozległe złote 

pola Orgoreynu rozpoczynaj c swoj  podró  do samego serca Misznory, czego  

mi brakowało. Tylko czego? Czułem si  izolowany. Od pewnego czasu nie 

odczuwałem chłodu. Pokoje tutaj były przyzwoicie ogrzewane. Od pewnego czasu 

jedzenie nie sprawiało mi przyjemno ci. Kuchnia orgocka była nijaka i nic w tym 

strasznego. Tylko dlaczego wszyscy ludzie, jakich tu spotkałem, wszystko jedno, 

yczliwie czy wrogo do mnie usposobieni, te  wydawali mi si  nijacy? Były w ród 

nich barwne osobowo ci - Obsle, Slose, pi kny i odra aj cy Gaum - a jednak 

wszystkim im czego  brakowało, jakiego  wymiaru istnienia, byli jacy  

nieprzekonywaj cy. Nie byli całkiem materialni.  

Jest tak, pomy lałem, jakby nie rzucali cienia.  

Tego rodzaju do  abstrakcyjne rozwa ania s  istotn  cz ci  mojej pracy. 

Bez pewnych szczególnych uzdolnie  nie miałbym szans na zostanie mobilem, 

potem przeszedłem formalne przeszkolenie w tym kierunku na Hain, gdzie 

nadaj  temu dumnie brzmi cy tytuł "my lenia dalekosi nego". Chodzi w nim o 

co , co mo na by okre li  jako intuicyjny ogl d pewnej moralnej cało ci, i jego 

wynikiem nie jest zestaw racjonalnych symboli, lecz metafora. Nigdy nie 

wyró niałem si  w tym "my leniu dalekosi nym", a tego dnia szczególnie nie 

ufałem swoim przeczuciom, bo byłem bardzo zm czony. Gdy tylko znalazłem si  

z powrotem w swoich apartamentach, natychmiast poszukałem ulgi pod gor cym 

natryskiem. Ale nawet tam towarzyszył mi niejasny niepokój, jakby gor ca woda 

te  nie była całkiem realna i jakby nie mo na było na niej polega . 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

83 

Rozdział 11

 

 

Monologi w Misznory

 

 

Misznory. Streth susmy. Nie jestem optymist , chocia  wszystkie wydarzenia 

daj  podstawy do nadziei. Obsle targuje si  i handryczy z reprezentantami, 

Yegey stosuje pochlebstwa, Slose nawraca i siła ich zwolenników ro nie. S  

zr cznymi politykami i pewnie kieruj  swoj  frakcj . Tylko siedmiu z 

Trzydziestu Trzech to pewni zwolennicy Wolnego Handlu. Co do reszty, to Obsle 

liczy na poparcie dziesi ciu, a to dałoby mu minimaln  przewag .  

Jeden z nich wydaje si  przejawia  autentyczne zainteresowanie 

wysłannikiem. Reprezentant Ithepen z okr gu Eynyen, który interesował si  

przedstawicielstwem obcych, gdy  z ramienia Sarfu cenzurował audycje 

nadawane z Erhenrangu. Wydaje si ,  e ta działalno  ci y mu na sumieniu. 

Zaproponował Obsle'owi,  eby Trzydziestu Trzech ogłosiło zaproszenie statku 

gwiezdnego nie tylko w imieniu swoich rodaków, lecz tak e w imieniu Karbidu, 

sugeruj c Argavenowi,  eby przył czył głos Karbidu do zaproszenia. Szlachetny 

projekt, który nie zostanie przyj ty. Nie zaprosz  Karbidu do współpracy w 

adnej sprawie.  

Ludzie Sarfu w gronie Trzydziestu Trzech oczywi cie przeciwstawiaj  si  

obecno ci wysłannika i jego misji. Co do tych niezdecydowanych, to 

podejrzewam,  e boj  si  wysłannika podobnie jak Argaven i wi kszo  dworu, z 

t  ró nic ,  e Argaven uwa ał go za szale ca, jak on sam, ci za  uwa aj  go za 

kłamc , jak oni sami. Boj  si ,  e dadz  si  publicznie złapa  na wielkie oszustwo, 

oszustwo odrzucone ju  przez Karhid, a mo e nawet spreparowane przez Karbid. 

Je eli wysun  zaproszenie i ogłosz  je publicznie, to gdzie b dzie ich szifgrethor, 

gdy gwiezdny statek nie wyl duje?  

Doprawdy, Genly Ai wymaga od nas niezwykłej łatwowierno ci.  

Widocznie dla niego nie jest ona niezwykła.  

Obsle i Yegey uwa aj ,  e wi kszo  Trzydziestu Trzech da si  przekona  i 

uwierzy mu. Nie wiem, dlaczego jestem mniejszym optymist  ni  oni; mo e w 

gł bi serca nie chc ,  eby Orgoreyn okazał si  bardziej o wiecony ni  Karbid, 

eby podj ł ryzyko, zyskał sław  i zostawił Karbid w cieniu. Je eli jest to 

zazdro  patriotyczna, to przychodzi zbyt pó no, bo skoro tylko zrozumiałem,  e 

Tibe wkrótce doprowadzi do mojej dymisji, zrobiłem wszystko,  eby wysłannik 

przybył do Orgoreynu i ju  jako wygnaniec zrobiłem wszystko,  eby ich do niego 

przekona .  

Dzi ki pieni dzom, które przywiózł mi od Asze, mieszkam znów sam, jako 

"jednostka", a nie jako "osoba zale na". Nie chodz  ju  na bankiety, nie 

pokazuj  si  publicznie z Obsle'em ani z innymi zwolennikami wysłannika i nie 

widziałem si  z samym wysłannikiem od pół miesi ca, od drugiego dnia jego 

pobytu w Misznory.  

Dał mi pieni dze od Asze tak, jak si  daje zapłat  najemnemu mordercy. 

Niecz sto udaje si  komu  tak mnie rozgniewa  i w odpowiedzi celowo go 

zniewa yłem. Wiedział,  e jestem zły, ale nie mam pewno ci, czy zrozumiał 

 

84 

zniewag ; wygl dało,  e akceptuje moj  rad  mimo sposobu, w jaki mu jej 

udzieliłem. Zrozumiałem to, kiedy ochłon łem z gniewu, i zacz łem si  

zastanawia . Czy to mo liwe,  e przez cały czas w Erhenrangu szukał u mnie 

rady i nie wiedział, jak mi to da  do zrozumienia? Je eli tak, to musiał fałszywie 

zrozumie  połow  i nie zrozumie  w ogóle reszty z tego, co mu powiedziałem przy 

moim ognisku w Pałacu, tego wieczoru po ceremonii wmurowania zwornika. Jego 

szifgrethor jest widocznie oparty na czym  zupełnie innym ni  nasz i musi by  

zupełnie inaczej podtrzymywany. Kiedy uwa ałem,  e jestem najbardziej szczery 

i brutalny, on mógł uwa a ,  e mówi  szczególnie m tnie i zawile.  

Jego t pota wynika z ignorancji. Jego arogancja wynika z ignorancji. Nie wie 

nic o nas, a my o nim. Jest niesko czenie obcy, a ja głupi,  e pozwoliłem,  eby mój 

cie  padł na  wiatło nadziei, które on nam przynosi. Musz  pow ci gn  swoj  

wieck  pró no . B d  si  trzyma  z dala od niego, bo tego sobie niew tpliwie 

yczy. Ma racj . Wyp dzony karhidyjski zdrajca nie dodaje blasku jego sprawie.  

Zgodnie z orgockim prawem,  e ka da "jednostka" musi by  zatrudniona, 

pracuj  od ósmej do południa w fabryce wyrobów plastykowych. Łatwa praca: 

dogl dam maszyny, która dopasowuje i zgrzewa kawałki plastyku w małe 

przezroczyste pudełka. Nie wiem, do czego słu  te pudełka. Po południu, 

stwierdziwszy,  e t piej , podj łem  wiczenia, których nauczyłem si  w Rotherer. 

Z zadowoleniem przekonałem si ,  e nie zatraciłem umiej tno ci przywoływania 

siły doth albo wchodzenia w nietrans, ale z samego nietransu mam niewiele 

po ytku, za  co do umiej tno ci zachowywania bezruchu i postu, to tak jakbym 

si  ich nigdy nie uczył, musz  wszystko zaczyna  od pocz tku, jak dziecko. 

Po ciłem przez jeden dzie , a mój  oł dek krzyczy: "Tydzie ! Miesi c!"  

W nocy jest teraz mróz. Dzisiaj silny wiatr przyniósł  nieg z deszczem. Przez 

cały wieczór my lałem o Estre i odgłos wiatru przypominał mi tamtejsze wiatry. 

Napisałem dzi  długi list do syna. Pisz c go miałem powracaj ce poczucie 

obecno ci Areka, tak jakby wystarczyło odwróci  si ,  eby go zobaczy . Po co 

prowadz  te zapiski? Czy dla syna? Co mu one dadz ? Mo e po prostu pisz , 

eby pisa  w swoim j zyku.  

Harhahad susmy. W radio nadal  adnej wzmianki o wysłanniku, ani słowa. 

Zastanawiam si , czy Genly Ai dostrzega,  e w Orgoreynie, mimo rozległego 

widocznego aparatu władzy, niczego nie robi si  w sposób jawny, niczego nie 

mówi si  na głos. Ta machina maskuje machinacje.  

Tibe chce nauczy  Karhid kłamstwa. Uczy si  od Orgoreynu, to dobra szkoła. 

Ale my l ;  e trudno nam b dzie si  tego nauczy , bo mamy zbyt dług  praktyk  

w obchodzeniu prawdy: bez popadania w kłamstwo, ale i bez dochodzenia do 

prawdy.  

Wczoraj wielki wypad Orgotów za Ey. Spalili spichlerze w Tekember. 

Dokładnie to, czego potrzebuje Sarf i czego potrzebuje Tibe. Ale do czego to 

prowadzi?  

Slose, któremu słowa wysłannika nało yły si  na jego jomesza ski mistycyzm, 

interpretuje przybycie Ekumeny na nasz  wiat jako nadej cie Królestwa Mesze i 

traci z oczu nasz cel. "Musimy zako czy  t  rywalizacj  z Karbidem - mówi - 

zanim nadejdzie Nowy Człowiek. Musimy oczy ci  nasze serca na jego przyj cie. 

 

85 

Musimy zapomnie  o szifgrethorze, zabroni  wszelkich aktów zemsty i 

zjednoczy  si  bez nienawi ci, jak bracia z jednego ogniska".  

Ale jak to zrobi , zanim oni przyb d ? Jak przerwa  ten kr g?  

Guyrny susmy. Slose stoi na czele komitetu, który zabiega o zakaz 

wystawiania w tutejszych publicznych domach kemmeru obscenicznych sztuk; 

musz  przypomina  karhidyjskie huhuth. Slose zwalcza je jako trywialne, 

wulgarne i blu niercze.  

Zwalcza  co  to znaczy to co  podtrzymywa .  

Mówi  tutaj,  e "wszystkie drogi prowadz  do Misznory". Rzeczywi cie, 

je eli człowiek stanie plecami do Misznory i zacznie si  od niego oddala , nadal 

b dzie na drodze do Misznory. Walcz c z wulgarno ci  nieuchronnie pogr amy 

si  w wulgarno ci. Trzeba pój  w inn  stron , trzeba znale  inny cel, wówczas 

mo na i  inn  drog .  

Yegey dzisiaj w Izbie Trzydziestu Trzech: "Jestem niezmiennie przeciwny 

blokadzie eksportu zbo a do Karbidu i duchowi rywalizacji, który jest jej 

przyczyn ". Słusznie, ale id c w t  stron  nigdy nie zejdzie z drogi do Misznory. 

Musi zaproponowa  jak  alternatyw . Orgoreyn i Karbid musz  zej  z drogi, 

któr  si  posuwaj , wszystko jedno w jakim kierunku; musz  pój  gdzie indziej i 

przerwa  kr g. Yegey, moim zdaniem, powinien mówi  o wysłanniku i o niczym 

wi cej.  

By  ateist  to znaczy podtrzymywa  wiar  w Boga. Jego istnienie albo 

nieistnienie, na płaszczy nie dowodu rzecz sprowadza si  do tego samego. Dlatego 

"dowód" jest słowem niecz sto u ywanym przez wyznawców handdary, którzy 

postanowili nie traktowa  Boga jako faktu podlegaj cego dowodowi (lub wierze), 

i w ten sposób złamali kr g, wyrwali si  z niego.  

Zrozumie , na jakie pytania nie ma odpowiedzi, i nie odpowiada  na nie - oto 

umiej tno  najpotrzebniejsza w czasach napi  i ciemno ci.  

Tormenbod susmy. Mój niepokój narasta. Centralny Urz d Radiowy dot d 

nie nadał ani słowa o wysłanniku. Ani jedna wiadomo  na jego temat nadana 

przez nas w Erhenrangu nie została przekazana tutaj, a plotki wynikaj ce z 

nielegalnego odbioru audycji zagranicznych oraz opowie ci kupców i 

podró ników nie rozeszły si  zbyt daleko. Sarf ma pełniejsz  kontrol  nad 

rodkami przekazu, ni  s dziłem, i wi ksz , ni  uwa ałem za mo liw . Wnioski s  

do  przera aj ce. W Karbidzie król i kyorrema maj  spor  kontrol  nad tym, co 

ludzie robi , ale niewielk  nad tym, czego słuchaj , i  adnej nad tym, co mówi . 

Tutaj rz d mo e kontrolowa  nie tylko czyny, ale i my li. To pewne,  e  aden 

człowiek nie powinien mie  takiej władzy nad drugim człowiekiem.  

Szusgis i inni otwarcie pokazuj  si  wsz dzie z Genlym Ai.  

Zastanawiam si , czy on widzi,  e ta ostentacja kryje fakt, i  jest on 

ukrywany. Nikt nie wie,  e on tu jest. Pytam kolegów robotników z fabryki, ale 

nie wiedz  nic, my l ,  e mówi  o jakim  szalonym sekciarzu jomeszcie.  adnej 

informacji,  adnego zainteresowania, niczego, co mogłoby posun  jego spraw  

lub zapewni  mu bezpiecze stwo.  

Szkoda,  e jest tak do nas podobny. W Erhenrangu ludzie cz sto pokazywali 

go sobie na ulicy, bo znali cz  prawdy, słyszeli o nim i wiedzieli,  e jest w 

mie cie. Tutaj, gdzie jego obecno  jest trzymana w tajemnicy, nikt na niego nie