TELEWIZJA - SZANSA CZY ZAGROŻENIE  

DLA ROZWOJU OSOBOWOŚCI DZIECKA? 

Współczesne dzieci żyją w świecie zupełnie innym niż poprzednie pokolenia, w świecie mas i 
multimediów, tworzących wielką globalną wioskę. Dzieci mają coraz szerszy dostęp do 
wieloczynnościowych aparatów telewizji krajowej, satelitarnej, kablowej, kaset video, 
komputerów, itp. Szybko rozwijająca się w naszym kraju telewizja krajowa i satelitarna 
sprawiła, że Polska jest jednym z większych w świecie rynków telewizji satelitarnej. Tak więc 
codzienna przestrzeń dziecka poszerza się gwałtownie o nowe media, którym młodzi 
widzowie poświęcają coraz więcej swojego czasu. 

Telewizja i inne mas i multimedia zmieniają zasadniczo proces socjalizacji i wychowania 
dziecka już od najmłodszych jego lat, stwarzając tym samym nowe możliwości 
przygotowania go do życia, poznawania norm i wartości oraz wzorów postępowania drogą 
pośredniego oddziaływania z ekranu telewizyjnego. 

Problem wpływu telewizji na kształtowanie się osobowości dziecka nabiera aktualnie coraz 
większej rangi. Dotychczas ujmowany był zazwyczaj od strony postulatów wychowania 
moralnego, społecznego, estetycznego, od strony dydaktycznych walorów programów 
telewizyjnych, itp., natomiast proces oddziaływania na osobowość dziecka nie był w pełni 
uświadamiany przez rodziców i wychowawców. 

Telewizja fascynuje dzieci, bo przynosi im przy małym wysiłku sporo różnorodnej rozrywki. 
Kiedy telewizor jest włączony, płyną nieprzerwane obrazy, a na ekranie pojawiają się nowe 
twarze, stale się coś zmienia i dzieje. Ponadto telewizja jest dla dziecka, podobnie, jak dla 
dorosłych, wygodnym, nie wymagającym większego wysiłku intelektualnego środkiem 
przekazu. Wpływa to na poszerzanie zainteresowań tym elektronicznym medium - dzieci 
oglądają praktycznie wszystko to, co wzbudzi w nich ciekawość. Dotyczy to zarówno 
programów adresowanych do nich, jak i dla dorosłych. Przykładem mogą tu być wyniki 
badań amerykańskich naukowców, z których wynika, że 40 % z ogółu czasu poświęcanego 
telewizji dzieci przeznaczają na oglądanie programów dla dorosłych. Myślę, że w Polsce 
sytuacja ta wygląda podobnie, co nie pozostaje bez wpływu na osobowość dziecka. 

Niepokój o wpływ telewizji na kształtowanie się osobowości dziecka spowodował podjęcie 
badań naukowych mających na celu wykrycie, jak wielki jest ten wpływ na dziecko i jego 
postępowanie oraz czy jest on doraźny, czy długotrwały, itp. Z niektórych badań wynika, że 
oglądanie telewizji wywiera korzystny wpływ, z innych - że wpływ ten jest szkodliwy: że 
“dziecko dobrze przystosowane i zdrowe, jest prawdopodobnie mniej narażone na 
niekorzystny wpływ telewizji, czy to doraźny, czy trwały, niż dziecko słabo przystosowane i 
niezbyt zdrowe” (E. Hurlock, Rozwój dziecka). 

Charakterystyczne dla wielu badań jest założenie, że wpływ telewizji na dziecko jest z gruntu 
negatywny, niszczący. Krytyka tego medium jest bardzo ostra, o czym świadczyć może 
stanowisko M. Vinne, która opierając się na badaniach klinicznych dowodzi, że telewizja 
podkopuje życie rodzinne i niszczy zdolności dziecka do samodzielnego myślenia, upośledza 

rozwój mózgowia, zachęca do myślowego lenistwa, osłabia zdolności językowe i wyobraźnię 
dziecka. 

Niekorzystny wpływ ma telewizja szczególnie na te dzieci, które spędzają przed szklanym 
ekranem zbyt dużo czasu. Naukowcy dowodzą, że obserwując toczącą się w telewizji akcję 
najmłodsi nie odróżniają świata fikcji od rzeczywistości, a także przyjmują wydarzenia z akcji 
jako prawdziwe. “Nadużywanie” ekranu może wywołać u nich bierność, utratę upodobań 
przywódczych i unikanie wysiłku. Ich dziecięca twórcza mowa stopniowo staje się 
nieprawidłową, chaotyczną, co może w efekcie doprowadzić do kłopotów czytania, gdyż 
telewizja swą bogatą ofertą programową dostarcza im aż nadto wrażeń i to bez wysiłku z ich 
strony. 

Szczególny niepokój powinny budzić często oglądane przez dzieci sceny grozy, przemocy i 
okrucieństwa, które mogą pozostawić u nich trwały uraz, lęk, a także wywołać agresywne 
zachowania. Może to doprowadzić do tego, że dzieci powoli będą obojętnieć na 
okrucieństwo, zatracać moralną wrażliwość i mogą dojść do wniosku, że skoro pokazywana 
w telewizji przemoc jest powszechna, że jest nieunikniona i usprawiedliwiona - to na agresję 
należy odpowiadać agresją. 

Przedstawione dotychczas przeważnie negatywne skutki wpływu telewizji na osobowość 
dziecka mogłyby wskazywać na to, ze najmłodsi nie powinni mieć z nią w ogóle do 
czynienia. Taki pogląd jest jednak błędny, gdyż przy zachowaniu pewnych warunków 
dziecko może skorzystać z oglądanych programów. Te warunki to: dostosowanie programu 
do możliwości intelektualnych i emocjonalnych dziecka, kontrolowanie czasu oglądania, 
omawianie i interpretowanie w gronie rodziny lub rówieśników obejrzanych treści. 

Z różnych badań przeprowadzonych w Polsce i za granicą wynika, że telewizja może być 
traktowana jako instytucja wspomagająca rodzinę i szkołę w kształtowaniu osobowości 
dziecka. Badania te dowodzą również, że telewizja może być dla dziecka źródłem wiedzy 
poprzez dostarczanie nowych, nieznanych mu do tej pory wiadomości z różnych dziedzin 
nauki, techniki i kultury. Dzięki odpowiednim programom najmłodsi widzowie wzbogacają 
swój zakres wiadomości, rozwijają swe zdolności i zainteresowania poznawcze oraz bierny i 
czynny słownik. Aby jednak tak się stało należy dokonać świadomego wyboru miejsca 
telewizji w życiu naszych dzieci. Dorośli muszą więc zatroszczyć się o właściwy dobór treści, 
które odbierają dzieci tak, aby przeważały wśród nich programy wartościowe pod względem 
wychowawczym i kształcącym. Programy te mogą pomóc dzieciom w poznawaniu i 
prawidłowym rozumieniu współczesnego świata. W tym procesie jednak niezbędne dla dzieci 
wydają się być rozmowy z dorosłymi o programie i wyjaśnianie mu niezrozumiałych kwestii. 
Telewizja bowiem nie może efektywnie i z pełną korzyścią dla dzieci funkcjonować w 
oderwaniu od innych działań społecznych, przede wszystkim podejmowanych przez 
rodziców, których rola w tym względzie jest szczególna. 

Oprócz rodziców istotną rolę w tym względzie ma do spełnienia szkoła. Powinna ona tak 
przygotować uczniów do korzystania z telewizji, aby stali się oni mądrymi konsumentami i 
wizualnie świadomymi odbiorcami. Dzięki różnorodności form oraz przekazywanych treści 
telewizja może być skutecznym narzędziem oddziaływania wychowawczego. Waga tej roli 
telewizji nie może być wychowawcy obojętna. Wybór odpowiedniego programu wymaga od 
nauczyciela nie tylko wiedzy, ale i wysokiej kultury ogólnej, aby mógł skutecznie 
propagować wśród wychowanków cenne elementy treści, zarówno intelektualne, jak i 
moralne. 

Zdaniem H. Muszyńskiego telewizja stanowi ważny czynnik wpływający na kształtowanie się 
i rozwój moralnej sylwetki człowieka. Rola telewizji w tym względzie nieustannie wzrasta, 
gdyż umożliwia ona dzieciom i młodzieży uzyskiwanie obszernych informacji o poglądach, 
postawach, opiniach i przekonaniach innych ludzi, w tym także rówieśników. A więc 
telewizja stanowi ważny instrument kształtowania przekonań oraz postaw ideowych i 
moralnych pod warunkiem jednak, że korzystanie z niej przez dzieci odbywa się pod kontrolą 
i w obecności rodziców, po to, aby obejrzane treści zostały odpowiednio zinterpretowane. 

Powyżej przedstawiłam skutki oddziaływania telewizji na osobowość dziecka, i to zarówno 
negatywne, jak i pozytywne. Myślę, że zarzuty pod adresem telewizji nie dotyczą telewizji 
jako takiej, lecz głównie programów udostępnianych dzieciom. Należy więc dokonać 
świadomego wyboru miejsca telewizji w życiu dzieci. Rozważenie przez dorosłych 
negatywnych i pozytywnych wpływów telewizji na osobowość dziecka może ustrzec 
młodych widzów przed niebezpieczeństwem bezkrytycznego odbioru programów oraz przed 
sterowaniem przez telewizję życiem naszych dzieci. Świadome i przemyślane dobieranie 
programów oraz żelazna konsekwencja w ograniczaniu do minimum kontaktów z telewizją 
zmniejszy na pewno szkodliwe oddziaływanie tego medium na człowieka, a w szczególności 
na dziecko. 

Literatura: 

Hurlock E. Rozwój dziecka. Warszawa 1985, PWN 

Izdebska J.: Rodzina, dziecko, telewizja. Białystok 1996, Wydawnictwo 
Uniwersyteckie ,,Trans Humana" 

Kossowski P.: ,,Dziecko i reklama telewizyjna, Warszawa 1999, Wydawnictwo Akademickie 
Żak