plik

PRzeglĄd budowlany

9/2008

awaRIe budowlane

oble

owe

•

zarządzeń i raportów różnych

organizacji naukowo-technicznych

oraz władz administracyjnych i nor-

malizacyjnych,

•

szkolenia studentów wyższych

szkół technicznych i podobnych

o profilu budowlanym,

•

doskonalenia inżynierów, projek-

tantów i wykonawców, właścicieli,

użytkowników oraz menadżerów

budowlanych,

•

szkolenia nadzoru budowlanego.

Katastrofa budowlana została zdefi-

niowana w Prawie budowlanym. Nie

obejmuje ona awarii budowlanych.

Do katastrofy budowlanej kwalifi-

kuje Powiatowy Inspektor Nadzoru

Budowlanego (PINB) przy nagłym

zniszczeniu obiektu (konstrukcji) lub

jego części (nawet bez ofiar śmiertel-

nych), organizując komisję i docho-

dzenie w celu wyjaśnienia przyczyn

i skutków zaistniałych zniszczeń

w czasie katastrofy.

Dotychczas (od 1995 roku) według

skrótowego formularza – PINB infor-

mowały (pisemnie) Główny Urząd

Nadzoru Budowlanego (GUNB)

o zaistniałych faktach powstania

katastrofy. Następnie, wymienione

skrótowe dane w ankiecie – zawia-

domieniu o katastrofie – wprowa-

dzane były do Rejestru Katastrof

Budowlanych (RKB).

Dane o katastrofie w GUNB obej-

mują dane adresowe i własnościo-

we, typ obiektu, charakterystykę

zasadniczych elementów obiek-

tu, przyczyny i zakres zniszczeń

a także decyzję w sprawie dalszej

eksploatacji.

Nie zawierały one odpowiednich

niezbędnych analiz techniczno-

-eko nomicznych związanych z ka -

tastrofą. Takie analizy później wyko-

Czechach, Słowacji, Niemczech,

Polsce, na Litwie, Ukrainie,

•

prace krajowych i międzynarodo-

wych komisji specjalistycznych, ta -

kich organizacji jak: CIB, FIB, RILEM,

CICIND, PZITB itp.,

•

międzynarodowe konferencje

i sympozja w Czechach, Słowacji,

Polsce, Francji, Anglii, Szwecji, USA,

Rosji, na Litwie i Ukrainie,

•

wydawnictwa zwarte naukowo-

techniczne o zasięgu krajowym

i mię dzynarodowym,

•

artykuły naukowo-techniczne

w prasie naukowo-technicznej róż-

nych krajów,

•

specjalistyczne, periodyczne wy -

dawnictwa na temat patologii i awa -

rii budowlanych.

W Polsce problem awarii i katastrof

budowlanych jest przedmiotem:

•

okresowych (od 1962 roku) analiz

zagrożeń, awarii i katastrof budowla-

nych (bibl. ITB),

•

wydawnictw książkowych na temat

błędów i awarii konstrukcji betono-

wych, murowanych, stalowych i mie-

szanych,

•

konferencji naukowo-technicz-

nych obejmujących wybrane zagad-

nienia zagrożeń, uszkodzeń, awarii

i katastrof budowlanych,

•

sympozjów i konferencji specja-

listycznych na temat „Badanie przy -

czyn i zapobieganie awariom kon-

strukcji budowlanych”, „Awarie budo -

wlane” oraz „Problemy Rzeczo-

znawstwa Budowlanego”, a także

innych [1–3],

•

artykułów i publikacji w prasie

technicznej na temat różnych przy-

padków stanów zagrożenia, uszko-

dzeń i awarii konstrukcji budow-

lanych („Przegląd Budowlany”,

„Inżynieria i Budownictwo”),

1. Wprowadzenie

Analizy awarii i katastrof budowla-

nych prowadzone są w wielu krajach

od wielu lat. Realizowane są one

przez ciągłe obserwacje (monitoringi),

specjalistyczne analizy techniczno-

ekonomiczne i publikacje w różnych

czasopismach oraz przez naukowo-

techniczne krajowe i międzynarodo-

we sympozja i konferencje.

Wnioski z tych prac służą do dosko-

nalenia programowania, projektowa-

nia, realizacji, użytkowania, ubezpie-

czania i wyceny obiektów budowla-

nych.

Między innymi służą one do dosko-

nalenia i nowelizacji przepisów te -

chnicznych, norm projektowania,

wytycznych i instrukcji wykonywa -

nia i odbioru obiektów budowla-

nych, a także do doskonalenia

wiedzy technicznej i podnoszenia

kwalifikacji zawodowych i organi-

zacyjnych projektantów, wykonaw-

ców, użytkowników. Służą też przy

ubezpieczaniu działalności budow-

lanej oraz doskonaleniu eksploatacji

i wyceny obiektów budowlanych.

Są one też pomocne w działalności

rzeczoznawców budowlanych.

Wymienione formy działalności

na temat zagrożeń i uszkodzeń

budowlanych realizowane są przez

różne kraje oraz organizacje między-

narodowe. Przykładowo są to m.in.:

•

monitoringi patologii budownic-

twa w Anglii, Francji, Rosji, Australii,

Japonii, USA, Czechach, Słowacji,

Niemczech, Rumunii, Polsce, na

Litwie i Ukrainie,

•

naukowo-techniczne konferencje

i sympozja krajowe, między innymi

w Anglii, USA, Francji, Niemczech,

Szwecji, Rosji, Szwajcarii, Rumunii,

Prof. dr hab. inż. leonard Runkiewicz, Instytut Techniki budowlanej,

Politechnika warszawska

Katastrofy i awarie budowlane

– informacje techniczne i wnioski

PRzeglĄd budowlany

9/2008

awaRIe budowlane

RT
y

PR
oble

owe

rządzane są analizy i zestawienia

statystyczne. Podstawą sporzą-

dzenia tych zestawień mogą być

dane z jednego, poprzedniego roku

oraz ze wszystkich lat ubiegłych.

Każdego roku sporządzane jest

sprawozdanie, które zawiera m.in.

zestawienia statystyczne. Na rysun-

ku 1 pokazano liczby katastrof –

z podziałem na poszczególne lata

– w bazie danych Instytutu Techniki

Budowlanej oraz w rejestrze kata-

strof prowadzonym w Głównym

Urzędzie Nadzoru Budowlanego

(GUNB). Baza danych ITB powstała

wcześniej i zawiera dane od 1989

roku, natomiast rejestr GUNB jest

prowadzony od 1995 roku, a więc

od czasu, gdy ustawa Prawo bu -

dowlane wprowadziła obowiązek

prowadzenia takiego rejestru.

Dane w bazie ITB są wprowadzane

z dokumentów (ankiet), jakie GUNB

udostępnia ITB i uzupełniane są

o dane z innych źródeł (własne

ekspertyzy, rzeczoznawcy w kraju,

czasopisma i konferencje technicz-

ne itp.) Dlatego dane ITB zawierają

większą liczbę rekordów niż rejestry

GUNB.

Przyczyny licznych przypadków

katastrof można upatrywać w tym,

że np. w 2006 roku miały miejsce

znaczne opady śniegu. Nie należy

jednak twierdzić, że były to wyjątko-

wo katastrofalne opady. Opady śnie-

gu spowodowały, że uległy zawale-

niu liczne wyeksploatowane, zużyte,

nieużytkowane i porzucone obiekty

budowlane.

Dane o katastrofach i awariach

podzielono na następujące grupy

zagadnień:

A. Dane ogólne o obiektach (adre-

sy, daty itp. – informacje wyłącz-

nie do wglądu przez administratora

bazy).

B. Dane techniczne o obiektach

(typ obiektu ze względów funkcjo-

nalnych, materiałowych, konstruk-

cyjnych itp.).

C. Dane o każdej awarii, katastrofie

(rodzaj zdarzenia, przyczyny zdarze-

nia itp.).

D. Dane o skutkach i konsekwen-

cjach zdarzeń (rodzaj uszkodzeń,

zakres uszkodzeń, przyczyny zda-

rzenia itp.).

E. Dodatkowe informacje.

Tylko nieliczne dane wprowadzane

są w postaci opisowej, np. adres

obiektu. Zdecydowana większość

danych jest wprowadzana do ba -

zy przez wybranie z listy jednej

z opcji, np. FUNKCJONALNY TYP

OBIEKTU: mieszkalny, publiczny,

przemysłowy itd. Takie rozwiązanie

umożliwia sporządzanie zestawień

statystycznych.

Opisana baza danych jest efektyw-

nie wykorzystywana do gromadze-

nia danych o awariach i katastro-

fach budowlanych oraz do analiz

i sporządzania zestawień statystycz-

nych. Każdego roku wprowadzane

są do bazy dane o awariach z roku

poprzedniego.

Na podstawie zgromadzonych

danych o awariach i katastrofach

budowlanych, każdego roku spo-

nują zapewne rzeczoznawcy budow-

lani. GUNB nie posiada danych

dotyczących tych analiz. Zatem RKB

w GUNB pod względem wiadomo -

ści technicznych jest bardzo ograni-

czony, nie obejmując pełnych infor-

macji o katastrofach budowlanych.

Analizy GUNB od kilku lat przedsta-

wiane są na konferencjach „Awarie

budowlane” oraz w czasopismach

technicznych.

Od 2006 roku ze środków Unii

Europejskiej w GUNB tworzony jest

nowy system RKB obejmujący moż-

liwie jak najszerzej problemy admini-

stracyjno-techniczne katastrof. W sys-

temie tym planowany jest udział ITB

w zakresie zagadnień technicznych.

Wykorzystane zostaną dotychcza-

sowe wieloletnie doświadczenia

ITB w zbieraniu i analizie zagadnień

technicznych dotyczących kata-

strof budowlanych. W ITB analizy

katastrof budowlanych realizowane

są od 1962 roku. Od 1989 roku

w ITB prowadzone są analizy zagro-

żeń, awarii i katastrof budowlanych

w oparciu o dane GUNB, wyższych

uczelni technicznych, PZITB, PIIB,

ITB oraz rzeczoznawców działają-

cych indywidualnie. W tym też cza-

sie w ITB stworzony został informa-

tyczny Bank Danych.

2. Zbiory informacji o awariach

i katastrofach

Zbiór informacji zebranych przez

ITB o zagrożeniach, awariach i ka -

tastrofach wprowadzany jest do

komputerowej bazy danych o awa-

riach i katastrofach.

Komputerowa

baza

danych

o awa riach i katastrofach budow-

lanych powstała w Instytucie

Techniki Budowlanej w 1992 roku.

Oprogramowanie użytkowe bazy

o awariach zawiera środowisko

wprowadzania danych. W takiej

strukturze i z takim oprogramowa-

niem baza o awariach i katastrofach

budowlanych funkcjonuje do dzisiaj,

czyli przez ponad 15 lat. W bazie

danych o awariach i katastrofach

budowlanych, w ITB zgromadzo-

nych jest ponad 4 000 danych obej-

mujących wydarzenia od 1989 roku.

Rys. 1. Liczba katastrof (w bazie ITB oraz w rejestrze GUNB) w latach 1989–2006.

Liczba katastrof w latach

100

150

200

250

300

350

400

450

500

ITB

GUNB

PRzeglĄd budowlany

9/2008

awaRIe budowlane

oble

owe

W zestawieniu wyraźnie widoczny jest wzrost liczby kata-

strof w roku 2006 w porównaniu z rokiem 2005. Wzrost

jest blisko 3-krotny – GUNB od 132 w roku 2005 do 386

w roku 2006. Wynika to z dużych opadów śniegu i hura-

ganów latem.

Każdego roku baza była uzupełniana o zdarzenia doty-

czące poprzedniego roku. Każdego roku w ITB spo-

rządzane były zestawienia statystyczne obejmujące

informacje za ostatni rok oraz zestawienia statystyczne

obejmujące wszystkie informacje od 1989 roku. Tego

typu zestawienia statystyczne były wielokrotnie przed-

stawiane w sprawozdaniach, wystąpieniach na kon-

ferencjach i w publikacjach. Zestawienia takie można

otrzymać korzystając z danych zawartych w Internecie.

Na stronie www.awarie.jurek.waw.pl (rys. 2) można

wygenerować różne zestawienia. W ramach dostępnych

w Internecie danych można otrzymać zestawienia staty-

styczne wybierając:

– okres czasowy, jakiego ma dotyczyć zestawienie,

– zakres tematyczny zestawienia.

Przykładowo na rysunku 3 pokazano zestawienie za

okres od 1990 do 2000 roku z podziałem obiektów

ze względów na materiały. Z kolei na rysunku 4 przed-

stawiono przykładowe zestawienie z podziałem na błędy

w czasie projektowania za okres od 1993 do 2003 roku.

Na internetowej stronie dostępny jest również szcze-

gółowy opis komputerowej bazy danych, jej struktury

i zgromadzonych danych.

3. Analiza ogólna awarii i katastrof budowlanych

Na podstawie analiz awarii i katastrof za okres od 1962

roku stwierdza się, że występują one we wszystkich

rodzajach budownictwa, z różnych materiałów, w skali

odpowiedniej do zakresu tych rodzajów budownictwa

i materiałów oraz wieku eksploatacji i różnorodnych

zniszczeń nadzwyczajnych.

Ogólnie należy stwierdzić, że istniało wiele przyczyn

awarii i katastrof budowlanych zarówno bezpośrednich,

jak i pośrednich, w tym technicznych, organizacyjnych

lub społecznych.

Nie ujmując nic tragedii osób, których dotyczyło dane

zdarzenie należy stwierdzić, że zdecydowana większość

przypadków katastrof budowlanych dotyczyła zdarzeń

najczęściej o lokalnym, niewielkim znaczeniu. Katastrofy

dotyczyły w większości obiektów niewielkich, o małej

wartości finansowej i użytkowej.

Katastrofy dotyczyły bardzo często obiektów nieużytko-

wanych i opuszczonych. Duża część katastrof wynikała

z wybuchu gazu i nadmiernego śniegu. Zdarzenia odno-

siły się zarówno do butli gazowych, jak i komunalnych

instalacji gazowych. Występowała także pokaźna liczba

katastrof wynikająca z uderzenia pojazdów samochodo-

wych w obiekty budowlane.

Odnotowywano też liczne przypadki katastrof (również

z ofiarami śmiertelnymi) w trakcie nielegalnej rozbiórki

Rys. 2. Przykładowa strona internetowa bazy danych

o zagrożeniach, awariach i katastrofach budowlanych.

Rys. 3. Przykładowe zestawienie awarii i katastrof budow-

lanych za okres od 1990 do 2000 roku z podziałem obiek-

tów ze względów na materiały

Rys. 4. Przykładowe zestawienie błędów projektowych,

które wpłynęły na powstanie awarii i katastrof budowlanych

w okresie od 1993 do 2003 roku

PRzeglĄd budowlany

9/2008

awaRIe budowlane

RT
y

PR
oble

owe

stanu wiedzy oraz złych połączeń

elementów, a następnie złej jakości

i odstępstw wykonawczych od pro-

jektu.

W czasie użytkowania najwięcej

awarii i katastrof wynikało z przyczyn

wyjątkowych, niedbałości użytkow-

ników i nadmiernych obciążeń, oraz

niedostatecznego nadzoru i niedo-

statecznego stanu wiedzy użytkow-

ników.

Liczebność występujących jedno-

cześnie przyczyn awarii i katastrof

w jednym zdarzeniu wynosiła od jed-

nej do dziesięciu.

4. Przyczyny techniczne awarii

i katastrof budowlanych

Błędy i przyczyny złego projekto-

wania, wykonawstwa i eksploatacji

wynikały z wielu przyczyn technicz-

nych w procesie inwestycyjnym.

Do najbardziej powszechnych przy-

czyn technicznych wpływających

na awarie i katastrofy budowli należy

zaliczyć:

W projektowaniu i programowaniu

najczęstszymi błędami wpływający-

mi na powstawanie zagrożeń, awarii

lub katastrof budowlanych były:

•

niedostateczne lub błędne oceny

właściwości podłoży gruntowych

i warunków wodno-gruntowych,

przez zbyt małą liczbę wierceń

geotechnicznych, nieodpowiednie

badania podłoży lub korzystanie

ze starych niedokładnych badań,

•

błędne oceny dopuszczalnych

obciążeń na grunt i dopuszczalnych

osiadań dla danego rodzaju i typu

projektowanej konstrukcji, szczegól-

nie przy realizacji plomb w zwartej

zabudowie, przez nieuwzględnienie

zmieniających się grubości poszcze-

gólnych warstw podłoża, zmieniają-

cego się poziomu wody gruntowej

lub wpływu obciążeń istniejących

sąsiednich obiektów,

•

złe izolacje części podziemnych

budowli, przez nieodpowiednie izo-

lacje w stosunku do istniejących

warunków i wymagań eksploatacyj-

nych oraz brak odpowiednich rysun-

ków i wytycznych wykonania,

•

złe typy i rodzaje fundamentowa-

nia oraz niewłaściwe ich zaprojekto-

lub uczestniczyły w nich w różnym

zakresie i w różnym czasie.

Analizę ogólną przyczyn katastrof

i awarii przeprowadzano przy wyróż-

nieniu następujących czynników

(uczestników):

•

projektowanie,

•

wykonawstwo budowlane (budo-

wa, montaż),

•

eksploatacja,

•

inne czynniki (losowe) i obciąże-

nia wyjątkowe – szczególnie ulewne

deszcze, nadmierne śniegi, wichury,

osuwiska i pożary.

Przyczyny powodujące awarie

i katastrofy należały do błędów tech-

nicznych, szkoleniowych, organiza-

cyjnych, ekonomicznych, a także

do przyczyn losowych. Najczęściej

były to błędy ludzkie występują-

ce we wszystkich sferach procesu

inwestycyjnego (ponad 80%).

Generalnie, w analizowanych latach,

w awariach i katastrofach stwierdza-

no liczbę błędów w kolejności:

•

w użytkowaniu obiektów – od 30

do 50% wszystkich błędów,

•

w wykonawstwie – od 20 do 40%

wszystkich błędów,

•

w projektowaniu – od 10 do 30%

wszystkich błędów.

Występujące błędy były różnej

wagi, zależne od różnych czynni -

ków i powodowały bardzo zróżni-

cowane skutki.

Błędy złego projektowania, wyko-

nawstwa i użytkowania wpływające

na zagrożenia, katastrofy i awarie

konstrukcji budowlanych są sumą

wielu konkretnych błędów mających

swoje przyczyny.

Są to niedostateczne, złe bądź błęd-

ne:

•

programowanie i projektowanie,

•

wykonawstwo budowlane,

•

eksploatacja obiektów.

W czasie projektowania najwięcej

błędów (przyczyn awarii i katastrof)

wynikało ze złych założeń projek-

towych, niedbałości projektantów,

niedostatecznego stanu wiedzy oraz

źle przyjmowanych obciążeń i złego

wykonywania projektów.

W czasie realizacji najwięcej awa-

rii i katastrof wynikało z niedosta-

tecznych kwalifikacji, niedbałości

wykonawców, niedostatecznego

i kradzieży – najczęściej stalowych

elementów konstrukcyjnych obiek-

tów budowlanych.

W okresie letnim występowały przy-

padki katastrof zakwalifikowanych

jako wynik oddziaływania wiatru

(huraganu) i ulewnych deszczy.

W okresie zimowym występowa-

ły przypadki katastrof w wyniku

oddziaływania obciążeń śniegiem.

Dotyczyły one w większości przy-

padków niewielkich, starych i zuży-

tych technicznie obiektów gospo-

darczych lub hal stalowych.

Wyłączając z całej grupy opisane

przypadki ocenia się, że około 40%

dotyczyło „prawdziwych” katastrof

budowlanych wynikających z błę-

dów projektowych, wykonawczych

czy eksploatacyjnych. Mając na

uwadze ogólną liczbę eksploato-

wanych obiektów budowlanych,

a także znaczną liczbę nowych

obiektów budowanych należy stwier-

dzić, że liczba „prawdziwych” kata-

strof budowlanych była na poziomie

porównywalnym do innych krajów.

Można przypuszczać, że część

zdarzeń o charakterze katastrof

budowlanych nie została zgłoszona

do organów administracji państwo-

wej i nie była objęta zgłoszeniem

władz administracyjnych.

Z przeprowadzonych analiz wyni-

ka, że na powstanie katastrofy lub

awarii wpływali uczestnicy procesu

inwestycyjnego i eksploatacyjnego.

Są to:

•

wykonawcy budowlani (budowa,

montaż),

•

wykonawcy pozabudowlani (inne

przemysły),

•

projektanci,

•

wytwórcy materiałów i prefabry-

katów,

•

użytkownicy,

•

inne czynniki losowe i obciąże-

nia wyjątkowe, takie jak: ulewne

deszcze, nadmierne śniegi, poża-

ry, wybuchy gazu, drgania parasej-

smiczne itp.

Najczęściej na powstanie awarii lub

katastrofy wpływało kilka grup pro-

cesu inwestycyjnego lub eksploata-

cyjnego, a także czynniki losowe.

Były one często równoczesnymi

inicjatorami katastrofy lub awarii,

PRzeglĄd budowlany

9/2008

awaRIe budowlane

oble

owe

stwa od projektu połączeń elemen-

tów żelbetowych, braki zbrojenia

w węzłach, stosowanie złej jakości

spoin, braki śrub w połączeniach,

a także nieodpowiednie połączenia

na kołki,

•

stosowanie materiałów nieate-

stowanych oraz bez certyfikacji

i deklaracji zgodności, np. stosowa-

nie materiałów zastępczych, inno-

wacyjnych i tańszych, szczególnie

przy indywidualnym zastosowaniu,

•

najczęściej pochodzenia zagra-

nicznego,

•

niedostateczne kontrole jakości

materiałów, atestów oraz niewła-

ściwe kontrole międzyoperacyjne,

np. niekontrolowanie robót zanika-

jących, szczególnie w elementach

żelbetowych, połączeń w węzłach

oraz połączeń lekkich elementów

warstwowych,

•

niedotrzymywanie zasad sztuki

budowlanej oraz braki w nadzo-

rze technicznym, np. wykonywanie

robót bez stosowania wytycznych

projektanta lub wytycznych produ-

centów, a także złe wykonywanie

robót bez nadzoru i kontroli (inspek-

tora nadzoru),

•

niedostateczne zrozumienie przez

wykonawców pracy konstrukcji oraz

warunków jej użytkowania oraz

dopuszczanie niewłaściwych zmian

realizacji w stosunku do projektu,

przez wprowadzanie dodatkowych

przegubów lub podparć oraz likwi-

dowanie ścian usztywniających,

•

częste braki współpracy wyko-

nawców z projektantami obiektów,

np. stosowanie zastępczych rozwią-

zań bez konsultacji z projektantem,

wprowadzając zmiany na własną

rękę lub usuwając na własną rękę

usterki i braki wykonawcze,

•

złe procedury przetargowe

na roboty budowlane, wymuszają-

ce pośpieszne wykonywanie robót

oraz ich wczesne obciążenia bez

zabezpieczeń, usuwanie wczesne

rusztowań i szalunków, złą pielę-

gnację wykonanych elementów,

nieodpowiednie wykonywanie ro -

bót przy obniżonych lub wysokich

temperaturach,

•

złe organizacje budów itp.,

np. wykonywanie obiektu w niewła-

kie pobyty na budowach oraz bar-

dzo mały kontakt z użytkownikami

w czasie eksploatacji,

•

nieuwzględnianie procesów wyko-

nawczych, opinii inwestorów i użyt-

kowników przy powtarzalnych reali-

zacjach konstrukcji,

•

złe organizacje procesów projek-

towania, często bez weryfikacji lub

weryfikacji pobieżnej i pozornej,

•

złe procedury przetargów na robo-

ty budowlane, przez małe uwzględ-

nianie (punktację) jakości projektu,

dobrych referencji oraz preferowa-

nie niskich wycen przetargowych,

a później zatrudnianie niewykwalifi-

kowanych studentów,

•

zbyt szybkie umowne terminy

realizacji, niewłaściwe kontrakty z in -

westorami itp., przez cząstkowe

realizowanie projektów, projektowa-

nie na „życzenie” inwestora, projek-

towanie w czasie realizacji lub częste

zmiany „życzeń” inwestorów.

W procesie wykonawstwa błędami

takimi były:

•

zmiany warunków fundamento-

wania konstrukcji oraz brak dosta-

tecznych badań zmian właściwości

gruntu przed rozpoczęciem budo-

wy obiektu, szczególnie przy reali-

zacji plomb w zwartej zabudowie,

przez niedostateczne wymiany lub

zagęszczanie gruntu, a także zamia-

ny projektowanych fundamentów,

np. zamianę płyt na indywidualne

stopy pod słupami,

•

niedostateczne jakości wbudowy-

wanych betonów oraz materiałów

i wyrobów budowlanych, szczegól-

nie betonu i stali, a także izolacji,

przez niedostateczne wibrowanie

i pielęgnacje betonów, złe składy

mieszanek, stosowanie kruszywa

z recyklingu, zamiany klasy a nawet

średnicy prętów zbrojeniowych oraz

zamiany izolacji lub złe układanie

tych izolacji,

•

wbudowywanie uszkodzonych

elementów oraz wyrobów, np. wbu-

dowywanie elementów lub wyrobów

uszkodzonych w czasie transportu

lub zamiany elementów lub wyro-

bów na gorszą klasę,

•

złe wykonywanie połączeń żel-

betowych i stalowych elementów

prefabrykowanych, przez odstęp-

wanie, bez uwzględnienia rzeczywi-

stej współpracy konstrukcji obiektu

z podłożem gruntowym, przez zbyt

oszczędne projektowanie funda-

mentów, stosowanie stóp indywidu-

alnych zamiast odpowiednich płyt

fundamentowych,

•

nieodpowiednie rodzaje konstruk-

cji przyjęte dla projektowanego

obiektu i dla określonych technolo-

gii, typu fundamentowania, eksplo-

atacji oraz warunków użytkowania

przez niedostateczną ilość ścian

usztywniających lub nadmierne sto-

sowanie murów niezbrojonych bez

pionowych spoin w ścianach kon-

strukcyjnych,

•

błędne interpretacje norm, aprobat

technicznych, wytycznych i instruk-

cji przedmiotowych dla projektowa -

nych warunków technicznych obiek-

tu, przy trudnych projektach i indy-

widualnym stosowaniu wyrobów,

często wyrobów sprowadzanych

z zagranicy,

•

odstępstwa od norm, aprobat

technicznych i wytycznych przy pro-

jektowaniu konstrukcji w wa run kach

nietypowych i specjalnych, bez ba -

dań i analiz,

•

błędne rozpoznania pracy kon-

strukcji obiektów przy złożonych

i nietypowych obciążeniach, np.:

w przypadku dużych rozpięto-

ści, obciążeń parasejsmicznych,

wiatrem, śniegiem, pyłem, lodem,

temperaturą itp., nie uwzględniając

wszystkich kombinacji obciążeń

oraz odkształceń skurczowych,

•

błędy inżynierskie i techniczne

przy projektowaniu stężeń, połączeń

elementów, zbrojenia przeciwskur-

czowego w konstrukcjach żelbeto-

wych i całych konstrukcji budow-

lanych, szczególnie przy nieczytel-

nych wydrukach komputerowych

i braku ich kontroli,

•

nieodpowiednie lub błędne dobo-

ry technologii wykonania i rodzaju

materiałów, zarówno w konstrukcjach

żelbetowych, jak i stalowych, a także

całych elementów konstrukcyjnych

oraz wykończeniowych, bez odpo-

wiednich analiz i badań materiało-

wych, korozyjnych i starzeniowych,

•

niedostateczny kontakt z realiza-

torami (wykonawcami), przez rzad-

PRzeglĄd budowlany

9/2008

awaRIe budowlane

RT
y

PR
oble

owe

wymaga przystosowania do infor-

macji internetowej.

5. Wnioski ogólne i propozycje

Realizowane od wielu lat analizy awa -

rii i katastrof budowlanych są efek-

tywną formą szkolenia studentów,

doskonalenia inżynierów i rzeczo-

znawców oraz administracji rządowej

i samorządowej. Dotychczasowe ana-

lizy i ich reprezentatywność nie mogą

być w pełni wiarygodnie i powszech-

nie wykorzystywane. Często wnioski

z nich nie mogą być uogólniane

na szerszy obszar zagadnień, ponie-

waż dotyczą zagadnień bardzo roz-

ległych i złożonych. Istniejące sys-

temy rejestru katastrof budowlanych

powinny być zintegrowane zgodnie

z ustaleniami Unii Europejskiej.

Porównując odpowiednie działania

w innych krajach oraz uwzględnia-

jąc własne doświadczenia uwa-

żam, że bardziej przydatna baza

danych powinna być przystosowana

do potrzeb zainteresowanych oraz

dostępna w formie internetowej.

Zbieranie informacji powinno być

realizowane technikami komputero-

wymi. System zbierania informacji

powinien obejmować:

– dane GUNB i PINB,

– informacje od rzeczoznawców

za pośrednictwem Polskiej Izby

Inżynierów Budownictwa i PZITB,

– analizy materiałów konferencyj-

nych,

– analizy publikacji w czasopis-

mach,

– informacje z wyższych uczelni.

Wzajemny przepływ informacji powi-

nien się odbywać drogą internetową

pomiędzy zainteresowanymi jednost-

kami. Upowszechnianie zbioru infor-

macji powinno się odbywać nowo-

czesnymi środkami poprzez szko-

lenia, sympozja, konferencje, prasę

techniczną oraz wykłady na wyż-

szych uczelniach technicznych.

BIBLIOGRAFIA

1. Materiały Konf. „Problemy rzeczoznaw-

stwa budowlanego”, wyd. ITB, 1989–2008.

2. Materiały Konf. „Awarie budowlane”, wyd.

Politechnika Szczecińska, 1980–2007.

3. Materiały Konf. „Ekologia a budownictwo”,

Bielsko-Biała, wyd. PZITB, 1988–2007.

bek blacharskich oraz zacieków ole-

jowych od maszyn i urządzeń,

•

dopuszczanie do powstawania

awarii instalacji sanitarnych, gazo-

wych lub elektrycznych, a szczegól-

nie awarii instalacji wodociągowych

w podłożach, przez powolne usuwa-

nie awarii instalacji, szczególnie wod-

no-kanalizacyjnych, a także awarii

instalacji gazowych i elektrycznych

wywołujących wybuchy i pożary,

•

niezgodne ze sztuką budowlaną

realizowane remonty i modernizacje,

często bez właściwych projektów,

jedynie na bazie zaleceń wykonaw-

ców nieposiadających odpowiednie-

go przeszkolenia, np. powierzanie

wykonywania remontów i napraw

ekipom bez odpowiedniej praktyki

i wyszkolenia według metod „cha-

łupniczych”,

•

niedostateczna znajomość zasad

remontów, modernizacji i wzmoc-

nień nowoczesnymi technikami

i materiałami, np. stosowanie mate-

riałów niewiadomej jakości i pocho-

dzenia bez odpowiednich gwarancji

i dokumentów technicznych.

Dotychczasowe prace analityczne

na temat zagrożeń, awarii i katastrof

budowlanych realizowane od wielu

lat przez ITB, a także GUNB dawa-

ły dostateczną ogólną informację

nt. charakteru, zakresu i przyczyn

powstawania zagrożeń, awarii i kata-

strof. W ostatnich latach z powodu

decentralizacji działalności gospo-

darczej oraz nieodpowiednich

warunków zbierania danych, ana-

lizy zagrożeń, awarii i katastrof są

coraz mniej skuteczne i mało repre-

zentatywne. Ponadto bazy danych

na podstawie kart informacyjnych

GUNB i ITB nie są w pełni zadowala-

jące i wiarygodne.

Ponieważ prace takie są niezbędne

i dobrze służą zarówno gospodarce,

jak i nauce oraz administracji pań-

stwowej i samorządowej powinny

być zmienione i dostosowane pod

kątem zakresu kart informacyjnych

oraz niezbędnych informacji o jed-

nostkowych zdarzeniach.

Komputerowa baza danych dotych-

czas nie była szeroko i dostatecznie

wykorzystywana przez środowisko

budowlane. Dalsza jej realizacja

ściwej kolejności bez zapewnienia

bezpieczeństwa na każdym etapie,

szczególnie przy robotach rozbiór-

kowych, remontowych lub moderni-

zacyjnych.

W czasie eksploatacji oraz przy

remontach i modernizacjach obiek-

tów budowlanych zagrożenia, awa-

rie i katastrofy spowodowane były

najczęściej przez:

•

niewykonywanie przeglądów tech-

nicznych – rocznych i pięcioletnich

(zgodnie z Prawem budowlanym),

ponieważ bardzo często wykony-

wane przeglądy są nieprofesjonalne

– bez wniosków i zaleceń,

•

niewykonywanie zaleceń przeglą-

dów – badań i analiz; ze względów

ekonomicznych wnioski i zalecenia

nie są realizowane, brak jest dal-

szych ocen i ekspertyz dotyczących

jakości elementów i obiektów,

•

dopuszczanie do uszkodzeń

obiektów wskutek dodatkowych

obciążeń konstrukcji, przez sto-

sowanie dodatkowych rozwiązań

remontowych lub „modernizacyj-

nych”, np. dodatkowe warstwy izo-

lacyjne, dodatkowe podparcia lub

dodatkowe obciążenia urządzenia-

mi, instalacjami i maszynami,

•

niedostateczne konserwacje, złe

malowania i zabezpieczenia kon-

strukcji przed erozją i korozją, przez

oszczędne malowania i zabezpie-

czania nieodpowiednimi materiałami

i wyrobami bez certyfikatów lub nie-

właściwe naprawy izolacji czy osu-

szanie występujących zawilgoceń,

•

osłabienia lub uszkodzenia połą-

czeń lub istotnych fragmentów kon-

strukcji, np. niewłaściwe wykonywa-

nie otworów w ścianach i stropach,

uszkodzenia transportem lub pod-

wieszania instalacji do stropów,

•

dopuszczanie do powstawania

nadmiernych rys, a często pęknięć

elementów w konstrukcji, oraz nie-

wykonywanie diagnostyk i zaleceń

z nich wynikających, np. niestoso-

wanie monitoringów ich zachowa-

nia, ocen i odpowiednich zabezpie-

czeń oraz wzmocnień,

•

powstawanie oraz nieusuwanie

zacieków i ich przyczyn, np. dopusz-

czanie do przecieków z nieszczel-

nych pokryć, źle wykonanych obró-