Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
1/15
Teorie Osobowości
Kurs przekazany przez psyche.com.pl
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
2/15
Teorie Osobowości
Kurs przekazany przez psyche.com.pl
Spis treści:
L01 Wstęp – historia psychologii
L02 Teorie osobowości
Teoria psychodynamiczna Freuda
L03 Teoria psychodynamiczna Freuda cd.
Spojrzenie na Psychoanalizę
L04 Co się stało po śmierci Z. Freuda?
L05 Teoria C.G. Junga
L06 Teoria pola Kurta Goldsteina
L07 Teorie czynnikowe Guillforda, Cattela i Eysencka
L08 Teoria uczenia się społecznego –Alberta Bandury
L9
Teorie psychologii humanistycznej C. Rogersa i A. Maslowa
L10 Behawioryzm
L11 Motywacja do pracy a środowisko
L12 Parę słów o sukcesie
L13 Zakończenie, cytaty i piękna opowieść
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
3/15
Psychologia analityczna C.G. Junga
Biografia:
Carl Gustav Jung (26 lipca 1875, Kesswyl, Szwajcaria -
6 czerwca 1961, Zurych) - szwajcarski psychiatra
i psycholog. Zajmował się psychologią głębi, na bazie której
stworzył
własną
koncepcję
nazywaną
psychologią
analityczną. Wprowadził pojęcie nieświadomości zbiorowej
oraz archetypu.
W latach 1907-1913 współpracował z Freudem, z którego szkołą ostatecznie zerwał
(tak samo jak urwały się wszelkie kontakty - osobiste i zawodowe - między Freudem
i Jungiem), publikując w 1912 roku pracę pt. "Wandlungen und Symbole der Libido"
(znaną później jako "Symbole przemiany"). Jung został pierwszym przewodniczącym
powołanego w 1910 roku Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego.
Stanowisko to sprawował do kwietnia 1914 roku; w sierpniu tego roku zrezygnował
także z członkostwa w Towarzystwie. Sam Jung mówił, że głównym powodem
zerwania z psychoanalizą Freuda była niezgoda na panseksualizm tej koncepcji.
1910–13 prezes Międzynar. Stow. Psychoanalit.; 1905–13 doc. psychiatrii na uniw.
w Zurychu, 1904–09 ordynator kliniki w Burghölzli; 1935–42 prof. Eidgenössische
Technische Hochschule w Zurychu i 1944–45 — uniw. w Bazylei. W 1917 wydał
pierwsze eseje na temat psychologii analitycznej.
Główne prace:
O psychologii i patologii tzw. zjawisk tajemnych (1902, wyd. pol. 1991), Wandlungen
und Symbole der Libido (1912),
Psychologische Typen (1921),
Psychologie und Alchemie (1944),
Psychologia przeniesienia (1946, wyd. pol. 1993),
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
4/15
Symbolik des Geistes (1948),
AION (1951),
Mysterium Coniunctionis (1955–57),
autobiografia Wspomnienia, sny, myśli (1962, wyd. pol. 1993);
pol. wybory prac, m.in.: Psychologia a religia (1970),
Archetypy i symbole (1976),
Rebis, czyli kamień filozofów (1989),
O naturze kobiety (1992)
*
Jung twierdził, że zachowanie jednostki wyznacza (po historii człowieka
i społęczeństw) cel I aspiracje:
„Życie jednostki określają zarówno cele jak i przyczyny”
C.G. Jung
I ta właśnie celowość jest u Junga zbieżna z poglądami Freuda.
Tym czym koncepcja Junga różni się od innych jest silny nacisk na wspólne dla
wszystkich ludzi źródła osobowości przekazywane genetycznie.
Osobowość według Junga składa sięze współdziałania ze sobą następujących struktur:
- ego – czyli świadomej psychiki
- nieświadomości osobowej I jej kompleksów
- nieświadomości zbiorowej I jej archetypów
o persony
o animy I animusa
o cienia
- dodatkowo dochodzą postawy
o introwersji
o ekstrawersji
- oraz funkcje
o myślenie
o uczucia
o doznania
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
5/15
o intuicja
- istnieje też Jaźń będąca jądrem osobowości
Sporo tego, prawda?
Nieświadomość - Pojęcie zaczerpnięte z psychoanalizy określające jeden
z obszarów aparatu psychicznego (obok przedświadomości i świadomości).
Nieświadomość skupia wyobrażenia które są nieakceptowane przez
świadomość i między innymi z tego względu nie mogą zostać uświadomione.
Zachowują jednak duży ładunek energetyczny dzięki czemu stale próbują
przedostać się do świadomości. Efektem tych dążeń są takie akty psychiczne jak
marzenia senne, objawy nerwicowe (np. lęki, natręctwa, objawy konwersyjne),
przejęzyczenia i czynności pomyłkowe.
Zygmunt Freud używał terminu nieświadomość w dwóch znaczeniach:
▪
deskryptywnym: określenie czy dane wyobrażenie jest obecnie
w polu świadomości czy też poza tym polem; nieświadome w tym znaczeniu
to „nie będące aktualnie w polu świadomości”
▪
systemowym: określenie do którego systemu przynależna jest dane
wyobrażenie: świadomości, przedświadomości czy nieświadomości;
nieświadome w tym znaczeniu to tyle co „należące do systemu
nieświadomości”.
Badanie stosunku wyobrażeń do świadomości/nieświadomości wskazuje
topiczne ujęcie procesów psychicznych przez psychoanalizę. Z uwagi na ten
kierunek badań psychoanaliza określana jest jako psychologia głębi (niem.
Tiefenpsychologie).
Freud twierdził że nieświadome (w sensie systemowym) mogą być
„wyobrażenia”, które są „zespołami śladów pamięciowych” obsadzone
pewną ilością popędu czyli ładunku energetycznego (obsadzenie – niem.
besetzung). Nie mogą nieświadome być popędy, gdyż one jako takie nie
wchodzą w żadne relacje z świadomością/nieświadomością. Odniósł się także
do określeń „nieświadome emocje”, „nieświadome uczucia” twierdząc, że
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
6/15
nieświadomość tyczy się tylko wyobrażenia związanego z daną emocją czy
uczuciem. Mówiąc „nieświadoma miłość”, „nieświadomy lęk” mamy na myśli
nieświadome wyobrażenia, które wywołały by miłość czy lęk gdyby dostały się
do świadomości.
Cechami charakterystycznymi systemu nieświadomości są:
▪
niesprzeczność,
▪
proces pierwotny,
▪
bezczasowość
▪
brak odniesienia do rzeczywistości zewnętrznej.
niesprzeczność
W nieświadomości wyobrażenia nie są różnicowane ze względu na treść
wyobrażenia a jedynie na ilość ładunku energetycznego która jest z nim
powiązana. Z tego względu wyobrażenia te „nie są wzajemnie
sprzeczne”.
proces pierwotny
Między znajdującymi się w systemie zwanym nieświadomością zachodzą
pewne relacje, które Freud nazwał psychicznym procesem pierwotnym.
Składają się na niego dwa mechanizmy psychiczne:
- przesunięcie
- zagęszczenie (kondensacja).
bezczasowość
W systemie nieświadomym wyobrażenia nie są uporządkowane
chronologiczne, czyli np. u człowieka dorosłego nieświadome
wyobrażenie powstałe w dzieciństwie są tak samo aktualne jak te
powstałe w dorosłości.
brak odniesienia do rzeczywistości
Wyobrażenia tkwiące w systemie nieświadomości nie mają odniesienia do
rzeczywistości. Są aktywne cały czas, bez względu na aktualną sytuację
zewnętrzną. Oznacza to, że pewne życzenia są aktywne cały czas, bez
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
7/15
względu na to czy rzeczywistość aktualnie pozwala na ich realizację, czy
jest ona sprzeczna z np. normami moralnymi, interesem danej osoby, itp.
Nieświadomość zbiorowa - jedno z gł. pojęć psychologii analit. C.G. Junga,
oznaczające „wspólną, ponadosobową psyche”, w której skład wchodzą
archetypy i popędy stanowiące wg Junga wrodzone wyposażenie indywidualnej
psychiki każdego człowieka; nieświadomość zbiorowa steruje świadomością,
przystosowując ją do prawidłowości wewn. wspólnych całej ludzkości; ma
porządek niedostrzegalny dla świadomości i działa w sposób celowy; jest
wieczna, o ile wieczny jest gatunek ludzki, jest zatem względnie niezależna od
czasu i przestrzeni.
Archetyp - element tzw. nieświadomości zbiorowej, dziedziczny, a więc
nie pochodzący z doświadczenia indywidualnego, wspólny wszystkim
ludziom wzorzec reagowania i postrzegania świata; odwieczna,
niezmienna struktura („praforma”), która organizuje zachowanie
jednostki, wyznacza sposób jej myślenia i odczuwania w typowych,
ważnych dla człowieka sytuacjach; niedostępny bezpośredniemu
poznaniu, jawi się w świadomości człowieka za pośrednictwem symbol.
treści i motywów stale powtarzających się — w zmiennej historycznie
i kulturowo postaci — w mitach, wierzeniach, sztuce, obyczaju różnych
epok i kręgów kulturowych, a także w snach, fantazjach i urojeniach
jednostek; do najważniejszych archetypów Jung zaliczał: archetyp cienia,
animy i animusa (pierwiastki żeński i męski w psychice człowieka),
starego mędrca, wielkiej matki, jaźni;
Kompleksy - zespół zazwyczaj nieświadomych skojarzeń i pragnień
o silnym zabarwieniu emocjonalnym, przeważnie nieakceptowanych
społecznie i dlatego tłumionych i wypieranych ze świadomości, a mimo to
wywierających silny wpływ na zachowanie jednostki i wyrażających się
w różnorakich dążeniach, obawach, postawach wobec otoczenia oraz
nerwicowych reakcjach, które mogą wiązać się m.in. z zachowaniami
seksualnymi.
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
8/15
Kompleksy dotyczące dziewczynek:
o komplekst Ateny
o komplekst Elektry
Kompleksy dotyczące chłopców:
o komplekst Edypa
o komplekst Małego członka
Kompleksy dotyczące kobiet:
o komplekst Amazonki
o komplekst Ateny
o kompleks Dafne
o kompleks Damoklesa
o kompleks Elektry
o kompleks Gryzeldy
o kompleks Jokasty
o kompleks Jonasza
o kompleks Klitajmestry
o kompleks Medei
o kompleks Ofelii
Kompleksy dotyczące mężczyzn:
o komplekst Damoklesa
o komplekst Edypa
o kompleks Jonasza
o kompleks małego członka
o kompleks Prometeusza
Omówienie przykładowych kompleksów:
Kompleks Edypa jest to pojęciem wprowadzonym do psychoanalizy
przez Zygmunta Freuda. Nazwa pochodzi od mitu greckiego o królu Teb,
Edypie, który nie będąc tego świadom, zabił ojca oraz ożenił się z własną
matką.
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
9/15
Ma to być powszechne zjawisko wśród dzieci między 4 a 6 rokiem
życia (faza falliczna rozwoju psychoseksualnego), polegające na
pragnieniu seksualnego związku z rodzicem płci przeciwnej, przy
jednoczesnej chęci pozbycia się rodzica tej samej płci, jako rywala
seksualnego.
Konflikt edypalny różnie przebiega zależnie od płci dziecka:
▪
Kazirodcze pożądanie matki oraz wrogość wobec ojca owocuje
lękiem przed karą ze strony ojca - jest to lęk przed kastracją (lęk
kastracyjny). Lęk ten sprawia, że ostatecznie chłopiec wypiera
seksualne pożądanie matki oraz wrogość wobec ojca. Jednocześnie
zaczyna się identyfikować z ojcem, co daje mu możliwość zastępczego
zaspokojenia seksualnych impulsów (identyfikacja pełni tu rolę
mechanizmu obronnego). Wyparcie kompleksu Edypa ostatecznie
powoduje ukształtowanie się superego.
▪
Rozwój kompleksu Edypa u dziewcząt ([[Carl Gustav Jung
określał go jako kompleks Elektry, Zygmunt Freud dystansował się od
tego określenia) jest bardziej skomplikowany. O ile u chłopców faza
faliczna rozpoczyna się kompleksem Edypa a kończy kompleksem
kastracyjnym, o tyle u dziewczynek jest na odwrót; kompleks
kastrakcji wprowadza je w tematykę różnicy seksualnej i tworzy
podłoże do nawiązania relacji z rodzicem płci przeciwnej.
Odpowiednikiem lęku kastracyjnego jest tu zazdrość o członek
(wspólnie oba zjawiska nazywa się kompleksem kastracyjnym).
Dziewczynka zobaczywszy, że pod względem falliczności nie może
konkurować z chłopcem, odwraca się od typowo męskiej aktywności
fallicznej. Rozluźnia się także jej związek z matką a obiektem staje się
ojciec - jako ten, który ma fallusa. Kompleks Edypa u chłopców
radykalnie kończy Kompleksem kastracyjnym. U dziewczynek nie
następuje definitywne rozwiązanie kompleksu Edypa. Jednym ze
skutków jest słabsze ukształtowanie superego.
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
10/15
Kompleks Edypa zapoczątkowuje kwestię identyfikacji seksualnej.
Według Freuda, wcześniejsza seksualność dzieci obu płci była
niezróżnicowana (czyli męska - falliczna).
Prawidłowe rozwiązanie kompleksu Edypa ma determinować życie
emocjonalne dorosłego człowieka. W psychoanalizie jest to jeden z
podstawowych kompleksów libido.
Freud usiłował tłumaczyć kompleksem Edypa mnóstwo ludzkich
zachowań. W praktyce jednak nigdy nie udowodniono nawet realnego
istnienia tego kompleksu. Jego domniemane skutki często łatwiej
wytłumaczyć w inny sposób (np. lęk przed kobietami może być po prostu
efektem traumy pierwszych prób nawiązania erotycznego kontaktu).
Kompleks Elektry to kompleks związany z rozwojem libido. Jest to
nieświadoma skłoność seksualna dziewczynek do ojców, decydująca
o późniejszym życiu emocjonalnym kobiety.
Kompleks Ofelii - zespół myśli i tendencji samobójczych, które
pojawiają się u kobiet w związku z przeżytym zawodem uczuciowym.
Nazwa kompleksu nawiązuje do imienia bohaterki dramatu Szekspira
Hamlet, która odrzucona przez ukochanego, topi się.
Persona jest to termin pochodzący z psychoanalizy. Oznacza maskę jaką
człowiek przybiera na użytek społeczny w celu wyrażania pewnego wrażenia
(z góry przyjętego). Gdy Ego przyjmie tę maskę na stałę osobowość przestaje
być niezależnym podmiotem.
Anima i Animus – założenie, że każda osoba zawiera w sobie pierwiastek
męski i żeński w różnych proporcjach.
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
11/15
Cień – najniższe zwierzęce poglądy odziedziczone przez przodków (grzech
pierworodny, szatan, wróg)
Jaźń - integruje osobowość, jest odpowiedzialna za przepływ energii z części
świadomej do nieświadomej. To oś, wokół której organizuje się osobowość.
chodzi głównie o przepływ z nieświadomości do świadomości. Celem jaźni jest
stworzenie self.
„Jeżeli wyobrazimy sobie świadomą osobowość z jej centrum, czyli
Ego, jako przeciwstawną nieświadomości I dołączymy do tego
obrazu proces asymilacji części nieświadomych, to możemy uważać
asymilację
za
rodzaj
zbliżenia
między
świadomością
a nieświadomością. Centrum osobowości nie będzie się już
pokrywało z Ego, lecz będzie zajmowało pewien punkt pomiędzy
świadomością a nieświadomością. Będzie to punkt nowej
równowagi, nowego ześrodkowania całej osobowości, jej
rzeczywiste centrum, które ze względu na swą pozycję między
świadomością a nieświadomością zapewnia osobowości nowe,
bardziej trwałe podwaliny”
C.G. Jung
Po zerwaniu 1913 współpracy z Freudem stworzył własną odmianę psychologii głębi,
zw. psychologią analityczną albo kompleksową; twórca oryginalnej typologii
osobowości, wprowadził do literatury psychol. m.in. pojęcia ekstrawersji
i introwersji;
Ekstrawersja [łac.] - cecha osobowości wyodrębniona przez C.G. Junga,
oznaczająca jej ukierunkowanie „na zewnątrz”; skłonność do kierowania
uwagi i zainteresowań na świat zewn., na otoczenie, innych ludzi;
przeciwieństwo introwersji; ekstrawertyka charakteryzują m.in. łatwość
wyrażania myśli i uczuć oraz nawiązywania kontaktów z innymi ludźmi, silna
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
12/15
potrzeba działania, aktywności, uczestnictwa; współcz. badania prowadzone
nad ekstrawersją i introwersją (H.J. Eysenck) wskazują na ich pośredni
związek z dziedzicznie uwarunkowanymi różnicami w funkcjonowaniu
układu nerwowego, dotyczącymi tzw. poziomu aktywacji.
Introwersja [łac.] - cecha osobowości wyróżniona przez C.G. Junga,
oznaczająca ukierunkowanie osobowości „do wewnątrz”; skłonność do
skupiania się na własnych przeżyciach wewn. przy braku zainteresowania
światem zewn.; dla typu osobowościowego introwertyka charakterystyczna
jest przewaga myślenia nad działaniem, refleksji nad czynem, duża
wrażliwość, wysoki stopień samoświadomości, a zarazem powściągliwość
i trudności w kontaktach z innymi ludźmi oraz w przystosowaniu się do
otoczenia; przeciwieństwo ekstrawersji.
Jako jeden z pierwszych odrzucił freudowskie rozumienie libido (pojmował je jako
ogólną energię psych.), poszerzył też pojęcie psychiki nieświadomej, kładąc nacisk na
jej aspekt zbiorowy, ogólnoludzki (nieświadomość zbiorowa, archetyp);
Libido - edno z podstawowych pojęć psychoanalizy, wprowadzone przez
S. Freuda na oznaczenie energii popędu seksualnego jako pierwotnego popędu
życia i gł. nieświadomej siły kierującej zachowaniem człowieka; w toku
indywidualnego rozwoju jednostki libido realizuje się w różnych formach
dziecięcego autoerotyzmu, by przez fazę miłości o zabarwieniu erotycznym do
rodzica (Edypa kompleks) osiągnąć dojrzałą postać u człowieka dorosłego;
w interpretacji C.G. Junga, który odrzucił panseksualizm koncepcji Freuda —
pierwotna, niezróżnicowana energia życiowa.
„Kształt świata, w którym rodzi się jednostka jest jej już
od urodzenia dany w postaci potencjalnego wyobrażenia”
C.G. Jung
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
13/15
Nieświadomość zbiorowa – jedno z gł. pojęć psychologii analit. C.G. Junga,
oznaczające „wspólną, ponadosobową psyche”, w której skład wchodzą
archetypy i popędy stanowiące wg Junga wrodzone wyposażenie indywidualnej
psychiki każdego człowieka; nieświadomość zbiorowa steruje świadomością,
przystosowując ją do prawidłowości wewn. wspólnych całej ludzkości; ma
porządek niedostrzegalny dla świadomości i działa w sposób celowy; jest
wieczna, o ile wieczny jest gatunek ludzki, jest zatem względnie niezależna od
czasu i przestrzeni.
„Nieświadomość ma możliwości, które są niedostępne świadomej
sferze psychiki, ponieważ w jej dyspozycji pozostają wszystkie treści
podprogowe I wszystko to, co zostało zapomniane lub
niedostrzeżone, a także mądrość I doświadczenie minionych stuleci,
sformułowane w postaci konstrukcji archetypalnych”.
C.G. Jung
Archetyp - w teorii C.G. Junga element tzw. nieświadomości zbiorowej,
dziedziczny, a więc nie pochodzący z doświadczenia indywidualnego, wspólny
wszystkim ludziom wzorzec reagowania i postrzegania świata; odwieczna,
niezmienna struktura („praforma”), która organizuje zachowanie jednostki,
wyznacza sposób jej myślenia i odczuwania w typowych, ważnych dla
człowieka sytuacjach; niedostępny bezpośredniemu poznaniu, jawi się
w świadomości człowieka za pośrednictwem symbol. treści i motywów stale
powtarzających się — w zmiennej historycznie i kulturowo postaci —
w mitach, wierzeniach, sztuce, obyczaju różnych epok i kręgów kulturowych,
a także w snach, fantazjach i urojeniach jednostek; do najważniejszych
archetypów Jung zaliczał: archetyp cienia, animy i animusa (pierwiastki żeński
i męski w psychice człowieka), starego mędrca, wielkiej matki, jaźni;
W religioznastwie w fenomenologii religii i religioznawstwie o orientacji
projungowskiej (G. van der Leeuw, K. Kerényi, M. Eliade) najgłębsza struktura
znaczeniowa przejawów sacrum, wzorzec ogólnoludzkich zachowań, ustalony
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
14/15
najwcześniej w systemach mitol. (zwł. mitach kosmogonicznych) i rel.
kompleksach symbol. (np. tabu, ofiara); wg tej teorii archetypy tkwią u podstaw
każdej religii i pozwalają wyjaśnić jednorodność fundamentalnych doświadczeń
rel., mimo ich hist. zmienności i kulturowych zróżnicowań; życie społ. każdej
wspólnoty rel. (praca, zabawa, święta) ma sens, jest normalne i prawdziwe tylko
wtedy, gdy naśladuje czyny spełnione in illo tempore przez bóstwa lub
mitycznych herosów kulturowych.
Rdzeniem psychologii analitycznej Junga jest koncepcja procesu indywiduacji —
procesu psychoterapii zmierzającego do integracji świadomej i nieświadomej
psychiki człowieka; jest on metamorfozą gnostycznej „drogi wyzwolenia”
(soteriologia), godzącej jednostkę z sobą samą, ze społeczeństwem i z kosmosem.
Jung dokonał wielu prób zastosowania swych koncepcji do takich dziedzin, jak
teologia, filozofia, etyka, religioznawstwo, etnologia, socjologia, polityka,
pedagogika, teoria sztuki i literatury;
Soteriologia [gr.] - w historii religii ogół zagadnień i mitów związanych
z pojęciem winy i odkupienia człowieka przez ofiarę bóstwa (np. mit ozyryjski
w Egipcie) lub przez obrzędy ludzi (np. misteria orfickie w Grecji);
w chrześcijaństwie dział teologii dogmatycznej zajmujący się zbawieniem
człowieka przez Jezusa Chrystusa.
Wpływ idei C.G. Junga jest widoczny u takich myślicieli, jak: M. Eliade, J. Campbell,
G. Durand, A. Toynbee, H. Read, L. Mumford, P. Tillich; do najwybitniejszych jego
uczniów należeli E. Neumann, M.L. von Franz, J. Hillman.
Ciąg dalszy w następnej lekcji już jutro!
Korzystano z materiałów zawartych w Wolnej Encyklopedii Wikipedii
www.wikipedia.pl
,
której treść udostępniana jest na licencji
http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html
, GNU Free
Documentation License
www.gnu.org/copyleft/fdl.html
, Informacje prawne na ten temat
http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zrzeczenie_się_odpowiedzialności
,
haseł
Kurs z Teorii Osobowości od psyche.com.pl
__________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________
15/15
Encyklopedii PWN dostępnych na stronie
http://encyklopedia.pwn.pl/0_3.html
, materiałów
archiwalnych serwisu psychobaza
http://www.psychobaza.prv.pl
oraz materiałów własnych
http://psyche.com.pl
Otrzymujesz kurs ponieważ zapisałeś się na niego poprzez formularz zgłoszeniowy dostępny
pod adresem
http://psyche.com.pl
Nie udostępniam nikomu Twoich danych osobowych.
W każdej chwili możesz wypisać się z listy mailingowej. Szczegóły znajdziesz
http://psyche.com.pl/?p=polityka_prywatnosci