plik

Tytu orygina u: Chinesische Massage und Akupressur

Wydawca orygina u: Hallwag AG, Berno, Szwajcaria II
wydanie 1989

Warszawa 1992

umaczy z j zyka niemieckiego lek.

WIES AW SALACH

Autorzy rycin:

Dr Kuan Hin: wszystkie rysunki i znaki pisarskie na pocz tku rozdzia ów i rycina na s. 39
Felicitas Prescher: ss. 49-56,64,66, 74-76 Eduard Rieben: ss. 26, 91,96 Brigitte Zaugg: ss.
8,93

Projekt ok adki Andrzej Pilich

Redaktor Anna Plewa

Redaktor techniczny Agnieszka Janowska

Korektor Ma gorzata Ko akowska

ISBN 83-200-2158-8

Wydawnictwo Lekarskie PZWL
Warszawa
Wydanie II

Rzeszowskie Zak ady Graficzne
Rzeszów, ul. p k. L. Lisa-Kuli 19
Zam. 5894/97

Spis tre ci

Doktor Kuan Hin

skromny wielki mistrz ................................................

Inhoa..........................................................................................................

Wprowadzenie w medycyn chi sk ...........................................................

Praktyka chi skiej medycyny......................................................................

Osiem cudów chi skiego masa u ................................................................

Akupresura: leczenie r koma . ....................................................................

Nerwowo .................................................................................................

Ko atanie

serca ...........................................................................................

Stany

depresyjne.......................................................................................

103

Zaburzenia

snu ...........................................................................................

106

Bóle

g owy ................................................................................................

112

Stany

os abienia .......................................................................................

120

Uczucie zawrotów g owy..........................................................................

124

Odzwyczajanie od palenia ..........................................................................

128

Bóle............................................................................................................

131

Trawienie ...................................................................................................

151

Drogi oddechowe .......................................................................................

165

Dolegliwo ci ze strony uk adu moczowo-p ciowego ...................................

174

Choroby

skóry............................................................................................

188

ylaki.........................................................................................................

194

Zapalenie

oczu ...........................................................................................

198

Podwy szone ci nienie .............................................................................

202

Wspó praca mi dzy zachodni i wschodni medycyn ................................

206

owniczek .................................................................................................

211

Skorowidz rzeczowy ..................................................................................

213

a wysoko ci 8000 metrów mi dzy Ziirichem a Pary em spotka am

go po raz pierwszy. Niski i pe en wdzi ku, azjatyckie oblicze,  w osy
czarne  z  niebieskim  odcieniem,  m dre  oczy.  Taki  oto  pasa er  usiad
obok mnie w samolocie szwajcarskich linii lotniczych. Zafascynowa y
mnie pi kne r ce, przygl da am si  im

nadzwyczaj w skie, wra liwe,

z niezwykle d ugimi paznokciami. Kto to mo e by ? Mia mo e czter-
dzie ci, pi

dziesi t lat, mo e nieco wi cej

trudno by o mi oceni

jego wiek. Dyskretnie zerka am na jego teczk z aktami, któr próbo-
wa w

nie otworzy . Jakie by o moje zdziwienie, gdy zobaczy am

zwyk e ig y do iniekcji i nic wi cej! Zastanawia am si , kim mo e by :
spekulant,  handlarz narkotykami, szarlatan? Ró ne  okre lenia przycho-
dzi y mi do g owy. U miechaj c si , zgadywa  moje my li. Hostessa
przenios a  posi ek.  Walcz c  ze sob

podzi kowa am. Przygl da mi

si bez skr powania. Problemy z figur ". Naturalnie! Przedstawi
si , zaspokajaj c moj ciekawo . Zrozumia am

akupunkturzysta,

akupresurzysta! Co si  dzia o dalej...! Krótko przed l dowaniem na
lotnisku Charlesa  de Gaulle'a  niektórzy pasa erowie zaskoczeni  byli
dziwnym striptisem, skoncentrowany doktor  masowa  i uciska  moje
cia o. Mog am jednocze nie korzysta  z praktycznej lekcji akupresury.
Potem maj c jeszcze troch  czasu, po wi ci  go innym pacjentom. Tak
wi c dla doktora Kuana ani lotnisko, ani dworzec nie s  miejscem
bezczynnego  czekania

tam gdzie s

awki do siedzenia, mo na

równie  wk uwa  ig y. Dwie ig y w obna on  nog  w poczekalni na
dworcu, do czasu przyjazdu poci gu dalekobie nego... Czas jest do
wykorzystania, a wi c ...! Kiedy doktor Kuan jest we w asnym  ywiole,
zapomina o otoczeniu. Zdziwione spojrzenia przechodniów nie robi  na
nim wra enia.  wiat bez ig y jest dla doktora Kuana czym  niewyob-
ra alnym, poniewa  akupunktura jest dla niego nie tylko zawodem, ale
równie   tre ci

ycia.

Tak by o ju od najwcze niejszej m odo ci w Kantonie. Urodzi si

22 stycznia 1922 roku pod znakiem psa w Kantonie w Chinach, jako

syn kupca i lekarki, u której w rodzinie zawód ten by  uprawiany od
wielu pokole . Ju  jako ma y ch opiec pomaga  swojej matce w pracy.
Wyjmowa  ig y, ale przede wszystkim uczy  si  szuka  punktów. Wkrót-
ce zauwa

, e jego r ce s

ród em du ej si y magnetycznej. Pomaga

zbiera i suszy zio a, przygotowywa leki. Z jego sze ciorga rodze -
stwa i dziesi ciorga przyrodniego rodze stwa jest jeszcze dwoje czyn-
nych zawodowo lekarzy. Siostra Sion Hong jest kierownikiem kliniki
ginekologii

pierwszego ludowego szpitala w Kantonie. Za

a pó -

niej jeszcze dwa prywatne szpitale, gdy  nie by o to wtedy zabronione.
Dzia o  si   to  bowiem  na  krótko  przed  powstaniem  obecnego  rz du.
Dzi  w klinice tej pracuj  równie  emerytowani lekarze na zasadach
odp atno ci,  a  nie  tak  jak  dawniej

za op aty w naturze.

Kiedy Kuan mia 5 lat, rodzice pr zeprowadzili si do Haifongu

w Pó nocnym Wietnamie. Tam ucz szcza  do szko y do 16 roku  ycia.
Gdy wybuch a wojna japo sko-chi ska przeniós  si  do Yiinanu, który
by  wzgl dnie nietkni ty dzia aniami wojennymi. Rozpocz  tam studia
medyczne. Trzy lata pó niej zmieni  miejsce, mianowicie na fakultet
Tong-Nann  w  Szanghaju.  Jako  m ody  lekarz  zosta   przydzielony  do
armii chi skiej i we wrze niu 1945 roku awansowa  do rangi oficerskiej.
By   komendantem  i  prowadzi   szpital  wojskowy  w  Potchi  w  Hanoi.
Tam w

nie by

wiadkiem niewyobra alnej brutalno ci wojny Indo-

chi skiej, kiedy Wietnam sprzeciwi  si  francuskiej okupacji. Jako dy-
rektor szpitala opiekowa  si  równie  francuskimi je cami wojennymi.
Pomaga  im w kontakcie z ich rodzinami. Chocia  by  bardzo zaan-
ga owany w walk  o niepodleg

Wietnamu, jako lekarz by wra liwy

na los Francuzów, którzy doznawali równie  wielu okrucie stw. Niós
pomoc  z  nara eniem  w asnego  ycia,  przechodz c  mi dzy  frontami.
W tym burzliwym czasie o eni  si  z Pao Tschou, co znaczy  Per a"
nauczycielk   z  Hajfongu.  Po  powstaniu  Chi skiej  Republiki  Ludowej
w 1949 roku, sytuacja polityczna zmusi a go do opuszczenia ukochanej
ojczyzny. Rz d francuski uhonorowa  jego dzia alno  w Wietnamie,
nadaj c  tytu y  i  odznaczenia,  zaofiarowano  mu  równie   mieszkanie
w Pary u.  Na  pocz tku  pobytu  we  Francji  doktor  Kuan  znalaz   prac
w firmie importowo-eksportowej, poniewa  w tamtym czasie w Pary u
nie móg  utrzyma  siebie i swojej rodziny z wykonywania akupunktury.

Do ko ca lat sze dziesi tych chi ska medycyna na Zachodzie by a

prawie nie znana. Doktor Kuan nawi za  kontakt z europejskimi leka-
rzami i zacz  z nimi wspó pracowa . Na pocz tku leczy  ostre i prze-
wlek e bóle, depresje, a przede wszystkim migreny. Pacjenci zauwa yli
wnet,  e delikatny Chi czyk dokonywa   ma ych cudów. Niebawem
po wi ci   szczególn   uwag   dzieciom upo ledzonym.   Nieprawid owo

ukszta towane ko czyny po kuracji doktora Kuana uzyskiwa y nieocze-
kiwan ruchomo . Bezp atn prac dla biednych, cz sto do pó nych

godzin nocnych, kompensowa sobie rachunkami od prominentnych
pacjentów ze wiata polityki i showbiznesu.

Jego praktyka w 11 dzielnicy Pary a, gdzie mieszkaj ludzie wszyst-

kich ras, umo liwia mu troszczenie si o swoj

on , siostr i dwoje

dzieci  (z  o miorga).  Kuan  jest  równie   uzdolnionym  malarzem.  Kilka
razy  w  roku  leczy  równie   upo ledzonych  pacjentów  w  szpitalach
w  Danii,  gdzie  jest  znany  ze  swej  sztuki  lekarskiej.  Dobre  wyniki
leczenia osi ga u ludzi ze  wiata muzyki (których praca wymaga szcze-
gólnej  ruchomo ci")  i  u  chorych  na  raka.  Jednym  z  wa niejszych
celów  doktora  Kuana  jest  przezwyci

enie strasznej choroby

AIDS, a zarazem wspó praca z zespo em lekarzy francuskich, zwi zana
ze zwalczaniem tej  choroby.  Pracy tej po wi ca  wiele  czasu.  Ma  du
kolekcj   listów  i  fotografii  oraz  uporz dkowan   dokumentacj
lekarsk   z  wynikami  leczenia.  Chi ska  metoda  inhoa  robi  du e
wra enie.

Zachodni lekarze interesuj si tylko niektórymi aspektami leczenia

doktora Kuana, a nie ca  jego wiedz . On sam nie jest fanatykiem lub
guru,  lecz cz owiekiem rozumiej cym swój kunszt lekarski, .przede
wszystkim jako komplementarn   medycyn .  Jego celem jest  wzmoc-
nienie cia a, które tak cz sto i mocno jest obci

one zachodnimi meto-

dami leczenia. Wielkim pragnieniem doktora Kuana jest zbli enie me-
dycyny chi skiej i zachodniej. Jego postawa i metoda, zarówno nau-
czyciela samoleczenia, jak i lekarza, przynios a mu szczególn s aw
w Pary u. Dla doktora Kuana jest zrozumia e, e samodyscyplina,

asna walka z chorob i pozytywne my lenie ma lecz ce dzia anie.

On yje akupunktur i nie wiczy samotnie. Porusza si w czwartym

wymiarze królestwa tradycyjnej chi skiej sztuki leczenia.  Jest to sfera,
której nikt sam za pomoc  wiedzy szkolnej nie mo e naby . To spot-
kanie w samolocie z cz owiekiem, który ca e swoje  ycie po wi ci  na
badanie prawid owo ci naszej wewn trznej alchemii, praktykuj c

jak

artysta starej wiedzy

nak uwania, by o dla mnie zes aniem losu.

Je li zabierzecie t ksi

w podró , by mo e równie dla Was

dzie zes aniem losu.

Yerena Burki

Pewien francuski genera do wiadczony w sztuce wojennej prosi

mnie kiedy o pomoc w delikatnej sprawie. Otó podczas ka dej uro-
czystej rocznicy

skoro tylko us ysza marsz wojskowy

zaczyna

aka . zy dla niego by y czym przykrym, ale nawet przy dobrych

ch ciach nie móg si powstrzyma

nie tak na niego dzia

dziarskie d wi ki. Postanowi em na krótko przed nast pn oficjaln
uroczysto ci wk

mu pod skór w okre lone miejsce r ki ig do

akupunktury. Efekt by nieoczekiwany: stary genera spokojnie przyj
odznaczenie. Grzmi ce bicie werbli tym razem nie wycisn o ez

ig a

pod r kawem jego munduru osi gn a swój cel. To by o przede wszyst-
kim silne dzia anie nak utego punktu na psychik lub dostateczne przy-
gotowanie pacjenta na dzia anie ig y w ko czynie. Oba te czynniki
wspó wp ywaj na wynik, gdy razem konieczne s do osi gni cia
sukcesu.

Opisuj c tutaj histori genera a, chcia bym w tej ksi ce wyja ni , e

takie problemy mog dotyczy dowolnego obszaru zdrowia: duch i cia-

o s razem i mog wzajemnie na siebie wp ywa pozytywnie, ale

równie negatywnie. Zabiegi mog dzia

zapobiegawczo, lub te lecz-

niczo. Najlepsz gwarancj ich skuteczno ci jest zaufanie do tej meto-
dy, ale równie zaufanie sobie. Do tego potrzeba si y ducha i równo-
wagi wewn trznej. Wszystkie propozycje terapeutyczne tej ksi

ki zmie-

rzaj   nie tylko  do utrzymania  zdrowia  czy  leczenia  cia a,  ale równie
do wzmocnienia  ducha. Wkrótce przekonacie si  o lym,  je li zastosuje-
cie ucisk okre lonych punktów na ciele (akupresura). Duch i cia o s  ze
sob  zwi zane energetycznym zwi zkiem sieciowym. Mog  nadzwyczaj
czujnie  reagowa   na  delikatny  ucisk  palca.  Na  tym  za

eniu zbudowa-

na jest chi ska medycyna i to jest podstaw metody inhoa, która
opiera si na starej szkole chi skiej.

Najpierw zajmiemy si bli ej chi sk medycyn , a pó niej praktycz-

nym zastosowaniem metody inhoa. Na kilka pyta dotycz cych inhoa
chcia bym odpowiedzie , szczególnie na te, które interesuj
czytelni-

ków. Co to jest inhoa? Jak dzia a ta metoda? Jakie choroby mo e
leczy ? Czy mo na przy jej stosowaniu pope ni b d, czy jest niebez-
pieczna?

Co to jest inhoa?

Inhoa znaczy srebrny kwiat". Jest to nazwa metody moich przod-

ków. Zapobiega ona chorobom i leczy je. Wiedza o tej metodzie i jej
mo liwo ciach oddzia ywania przekazywane s od stuleci nast pnym
pokoleniom. W

ciwie musia bym powiedzie przodkiniom, poniewa

w mojej rodzinie wiedza zawodowa

wbrew zwyczajom ludowym

przekazywana by a z matki na córk . Tak wi c moja siostra w Kan-
tonie (w Chinach) podtrzymuje dotychczasow tradycj inhoa i ci gle

rozwija. Oczywi cie wiedza ta nigdy nie by a ukrywana przed syna-

mi.  Mimo  to  spo ród  moich  dzieci  najbardziej  zwi zana  z  metod
inhoa jest moja córka Cok Kan. Poniewa  ta zawodowa wiedza prze-
kazywana  by a  przez  kobiety,  to  pozosta o  na  niej  równie   pi tno
kobiet.  A  wi c  prosz   Pa stwa,  os

cie sami!

Inhoa pozwala w sposób wypróbowany ustrzec ludzi zdrowych przed

chorobami,  a  chorym  przywróci   zdrowie.  Stosujemy  wszystkie  mo -
liwe dost pne chi skie sposoby terapeutyczne. Pos ugujemy si  wspóln
wiedz , któr  nam daje zarówno medycyna zachodnia, jak i medycyna
alternatywna.

Naszym g ównym zakresem jest akupunktura, akupresura i masa ,

do tego nale y do czy jeszcze dietetyk , chi skie zio a i jog . Ksi

ta ogranicza si  do opisania masa u chi skiego i akupresury. S  to dwa
zagadnienia, które wprowadzaj  w temat samopomocy i nie wymagaj
uprzedniej wiedzy podstawowej, jak i  adnych  rodków pomocniczych:
bowiem tylko wasze w asne r ce mog  przynie  niewiarygodne efekty.

Inhoa mo e czyni prawdziwe cuda. Jak pojedyncze krople wody

mog  prowadzi  do wylewu morza, tak delikatny ucisk pa stwa d oni,
stymuluj cy przep yw energii cia a, mo e spowodowa  rzeczywi cie spe-
ktakularny  efekt.  To tak,  jak  ma a  si a  dzieci cej  d oni  mo e  wprawi
w ruch samochód ci arowy, podczas gdy silni m czy ni bezskutecznie
próbuj  go pcha .  W podobny sposób proste stymulacje punktu aku-
punktury rozwi zuj  czasami problemy medyczne, które dot d by y
nierozwi zywalne.

Pewnego dnia przysz a do mojego gabinetu w Pary u kobieta po-

chodz ca z Danii z upo ledzeniem chodu. Parali wymusza na niej

podj cie  decyzji  o  ponownej  operacji,  z  któr   lekarze  wi zali  nadziej
na popraw . Leczyli my j  intensywnie podczas trzydniowego pobytu,
szczególnie zwracaj c uwag  na ko czyny dolne. Dobry wynik leczenia
okaza  si  trwa y i utrzymywa  si  po jej powrocie do Danii. Czy by  to
cud, przypadek, logiczne nast pstwo leczenia akupunktur ? Jak od-
powiedzie   na  to  pytanie:  to  nie  by   w  adnym  wypadku  kolejny
sukces,  który  mog em  umie ci   na  moim  koncie.  By em  tylko  r
dziecka, która prac  du skich lekarzy doprowadzi a do szcz liwego
zako czenia.

Inhoa jest metod delikatn . W Chinach okre lano j ogólnie deli-

katn medycyn . Inhoa

akupresura, a przede wszystkim masa .

Je eli poj cie muskanie wzi to ze s ownika medycyny i b dzie mia o
jasny cel przeznaczenia jak s owo masa , to trzeba rzeczywi cie wcze -
niej mówi o muskaniu ni o masa u. D

lizga si faktycznie po

skórze jak p yn ca woda: nie bez powodu okre la si poj ciem sucha

piel poszczególne elementy ca kowitego masa u. Ucisk przy inhoa

akupresurze  wykonuje  si   opuszk   palca  troch   silniej,  ale  jednak  nie
tak mocno, aby wymaga o to zbyt du o si y. Równocze nie wyst puje
dzia anie na przep yw  energii,  w mniejszym stopniu bezpo redni,  oraz
nie tak gwa towny, jak to wyst puje przy u yciu igie  w akupunkturze.
Masa  i akupresura wykonywane wed ug metody inhoa mog  ka demu
pomóc, nawet osobom, które z okre lonych powodów nie znosz  na-

uwa . U ci

ko chorych, os abionych ludzi mamy mo liwo obser-

wacji i dobroczynnego wzmacniaj cego dzia ania masa u inhoa. To jest
tak, jakby g oduj cemu podano kilogram ry u. Ta ilo ry u dla g odu-

cego ma znaczenie yciowe. Dla sytego cz owieka ten sam dar mo e

by ju czym zupe nie innym.

Co mo e inhoa?

Wiemy jak istotne znaczenie ma przep yw energii w ciele. Energia

jest paliwem ycia, pokarm jest paliwem dla organizmu. Energia
kr

y w ca ym ciele i atwo zrozumie , dlaczego mo e wyst pi

choroba jakiej  cz ci cia a, je eli dop yw energii b dzie niedostateczny.
Cz sto uszkodzenie jednej cz ci cia a powoduje utrudnienie przep ywu i
ma e zablokowanie, które mo e przyczyni  si  do zaburzenia ogólnej
równowagi energetycznej, co równie  mo e przejawi  si  chorob  cz ci
cia a bezpo rednio nie zwi zan  z uszkodzeniem. Choroby za
powoduj  ponownie nowe zablokowanie w przep ywie  energii,  a  uk ad
immunolo-

Chi ski masai

giczny staje si  coraz s abszy, co w konsekwencji mo e prowadzi  do
regularnej lawiny objawów chorobowych. Kto nie chcia by temu zapo-
biega ! Zapobieganie jest  zasadniczym celem post powania w medycy-
nie  chi skiej.  Oczywi cie  zapobieganie  w podwójnym  znaczeniu:  zdro-
wy cz owiek powinien przez odpowiednie zapobiegaj ce post powanie
chroni   swoje  zdrowie,  chory  natomiast  powinien  si   leczy ,  ale  nie
tylko  ci le okre lone schorzenie, ale równocze nie chroni  si  przed
mo liwymi nast pstwami chorobowymi. Inhoa spe nia te dwa wymaga-
nia

inhoa by a i b dzie odpowiedzi rozwijaj

te zagadnienia:

Je eli przyjmiecie masa jako element codziennej higieny cia a, to

w ten sposób wp yniecie na swobodny przep yw energii, przez co bloki
energetyczne b

mog y by usuni te ju w pocz tkowym stadium.

Zasad tego post powania jest masowanie du

powierzchni d oni,

w krótkim czasie, ca ego cia a. Aktywizowane s wówczas wszystkie
meridiany i wszystkie drogi, po których kr

y energia w ciele. Masa

mo e by stosowany jako leczenie; bezpo rednio wp ywa na ca powie
rzchni cia a, zwalczaj c zaburzenia kr

enia krwi, choroby

i  stany  zapalne  stawów.  Jest  tak e  cudownym  rodkiem  w  przypadku
leczenia  nerwic  uwarunkowanych  stresami,  a  tak e  szybko  dzia aj
i skuteczn   technik   relaksuj

u osób szczególnie obci

onych zawo

dowo. Nawet ju krótki masa

je li znajdziecie oczywi cie czas

mi dzy dwoma posiedzeniami lub w przerwie w pracy

mo e natych

miast przywróci zdolno

koncentracji. Sam masa tego jednak nie

sprawi.  Jest  to  osi galne  równie   dzi ki  koncentracji  my li  w  czasie
masa u,  tzn.  przez  zatopienie  my li,  co  wp ywa  po  powrocie  do  pracy
na dobr   koncentracj .   Wszystkie informacje o poszczególnych ro
dzajach masa u i ich w

ciwo ciach zapobiegawczych i leczniczych

mo na znale

w rozdziale Osiem cudów chi skiego masa u".

Celem akupresury jest leczenie skomplikowanych chorób i ró nych

ostrych i przewlek ych dolegliwo ci. Wynika to ju z techniki zabiegu.
W tego rodzaju przypadkach zabieg wykonujemy nie ca r

jak

w masa u, ale tylko opuszkiem palca, który w ci le okre lonym,
strategicznym miejscu (punkt akupunktury) musi by tak przy

ony,

e uciskaj c ten punkt aktywizujemy meridiany. Dobór punktów od

bywa si na tych samych zasadach co przy nak uwaniu ig ami w aku
punkturze

punkty zawsze s takie same, niezale nie od tego, czy je

nak uwamy,  czy  uciskamy palcami.  Wykonujemy  akupresur   tych  pun
któw, które dzia aj  na istniej ce obecnie symptomy  chorobowe i rów
nocze nie  stale  na  takie  punkty,  które  zapobiegaj   chorobom  i  cier-

pieniu.  Pod  koniec  zabiegu  dzia a  si   na  takie  punkty,  które  s
ogólnemu  wzmocnieniu ducha i cia a. Wzmocniony pacjent lepiej znosi
nie tylko chorob , ale i leczenie przebiega wówczas pomy lniej. Aku-
presura  jest  predestynowana  do  bezpo redniego  leczenia  bólowych
schorze   aparatu  ruchowego,  bólów  g owy,  problemów  zwi zanych
z  trawieniem,  dolegliwo ci  uk adu  moczowo-p ciowego  i  oczywi cie
w  cierpieniach  uwarunkowanych  stanem  psychicznym,  jak  zaburzenia
snu,  na ogi, nerwice lub depresje.  Akupresura powinna  by  stosowana
jako terapia d ugotrwa a, w chronicznych zespo ach bólowych, gdzie ze
wzgl du na dzia anie uboczne leków przeciwbólowych, wcze niej czy
pó niej, dalsze ich stosowanie nie jest mo liwe. Poniewa  wykonywanie
tej metody jest  dziecinnie  atwe, to samoterapia powinna by  stosowa-
na  przede  wszystkim  w  przezi bieniach,  dolegliwo ciach

dkowych

i w innych codziennych niedomaganiach. W Chinach ju  ma ym dzie-
ciom  pokazuje  si ,  gdzie  musz   uciska   skór   w  przypadku  konkret-
nego cierpienia. Jest jeszcze jedna korzy  wynikaj ca ze stosowania
akupresury:  mianowicie  jest  ona  w  pe ni  bezpieczna  Lak  d ugo,  jak

ugo przestrzega si podstawowych zasad higieny, m.in. myje si r ce

przed jej rozpocz ciem.

W medycynie chi skiej oznak zdrowia cia a jest harmonijna

równowaga energii Yin i Yang i jej swobodny przep yw. Dlatego ka da
choroba jest symptomem nierównowagi energetycznej.

Historia

Ju w czasach prehistorycznych znana by a wiedza o tym, e masa

okre lonych bolesnych miejsc cia a nie tylko agodzi ból, lecz ponadto
przyczynia si do szybkiej poprawy stanu ogólnego. Spiczaste przed-
mioty wykonane z kamienia s

y w epoce kamiennej zarówno do

leczenia  chorób,  jak  i  w  codziennej  pracy.  Te  kamienne  przedmioty
by y pierwszymi ig ami stosowanymi w akupunkturze. Zdolno  do
rozpalania ognia i obserwacja,  e okre lone bóle znikaj  w cieple, które
daje ogie , stworzy y podstawy do rozwoju moxybusji

drugiego Filaru

chi skiej medycyny. W tej metodzie u ywa si

arz cego, sproszkowa-

nego materia u ro linnego do ogrzewania okre lonych miejsc cia a.

Tak jak udoskonalano narz dzia pracy staro ytnych Chi czyków,

tak równie  ulepszano narz dzia do akupunktury: po ostrzach kamien-
nych by y ig y z ko ci i bambusa. W drugiej po owie drugiego tysi c-
lecia przed Chrystusem produkowano ju  ig y z metalu. Od tego czasu
coraz bardziej poznawano zwi zek mi dzy nak utym punktem a jego
dzia aniem, które przynosi o ulg . W ten sposób zosta  odkryty zwi zek
meridianów i ich po cze . W  Huangdi Nei Jing"

klasycznej ksi -

dze chi skiej medycyny, maj cej ponad 2000 lat

opisano ca ów-

czesn wiedz . W Huangdi Nei Jing" zawarty jest protokó rozmowy
mi dzy cesarzem Huangdi i jego lekarzem. Du a cz

po wi cona jest

miejscu i funkcji akupunktury, chorobom meridianów oraz wskaza-
niom i przeciwwskazaniom do nak uwa punktów.

Przez stulecia trudnym problemem do rozwi zania by a lokalizacja

poszczególnych punktów. Mianowicie jeden pacjent by szczup y, drugi
gruby, trzeci wysoki, a czwarty niski. Nasuwa o to pytanie, jak aku-
punkturzysta powinien post powa , aby precyzyjnie lokalizowa na-

ucie? Jak je wykona , eby nie wyj poza punkty i zachowa w

ciwe odst py mi dzy nimi. Prawid owe trafienie w punkty by o zale -
ne

mniej lub bardziej

od intuicji danego akupunkturzysty. Roz-

wi zanie znaleziono za czasów dynastii Han (oko o 202 rok przed Chry-
stusem do 220 roku po Chrystusie),  przyj to wówczas jako wzgl dn
miar   pomiaru  cun,  tzn.  okre lony  odcinek  cia a  pacjenta,  np.  szero-
ko  jego kciuka

jako wielko proporcjonaln . Do dzi indywidual-

na jednostka pomiarowa jest podstaw praktykuj cych lekarzy.

Za czasów dynastii Tang (618

907) stworzono specjalne katedry

akupunktury i moxy oraz podniesiono je do poziomu uniwersyteckiego.
Szkolenia dla lekarzy pocz tkuj cych by y obowi zkowe. Na dwóch
br zowych  modelach wielko ci cz owieka zaznaczyli mistrzowie,  znane
od tysi cleci, dok adne przebiegi meridianów z precyzyjn  lokalizacj
punktów. Modele te by y niezwykle pomocne w nauczaniu i wykorzy-
stywano je równie  w egzaminach ko cowych studentów. Trójwymiaro-
wy model by  du ym sukcesem, poniewa  pierwszy raz mo na by o
przedstawi   i  studiowa   ca

czn sie meridianów.

Kompendium lekarza o nazwisku Ki-tcheon i trzy modele z meridia-

nami z okresu dynastii Ming (1368

1644) nale

do ko cowego okre-

s u r oz k w it u a ku p u n kt u r y, p o n i e wa na s t p n a d y na s t ia T s i ng
(1644

1911) nie ufa a tradycyjnej medycynie. Jedynie chi ski lud ni-

gdy nie straci zaufania, dlatego akupunktura i moxa by y dalej prak-
tykowane, chocia post p w tej dziedzinie nie mia

adnego wsparcia ze

strony w adz.

Dla tradycyjnej medycyny chi skiej zacz si pos pn y

rozdzia z chwil nastania imperializmu kulturowego, wraz z wojn
opiumow (1840

1842), a wreszcie osi gn najbardziej

dramatyczny  punkt  w  postaci  dekretu  zabraniaj cego  praktykowania
tej sztuki leczenia. Dzia o si  to w czasie, gdy w Japonii i w Europie
akupunktura by a ju  znana  i  praktykowana.

W komunistycznych Chinach akupunktura otrzyma a nowe poparcie

od rz dz cej partii, a pó niejszy przewodnicz cy Mao w 1928 roku,
bezpo rednio po za

eniu Czerwonej Armii, szczególnie k ad nacisk

na wspó dzia anie obejmuj ce tradycyjn medycyn Wschodu i medycy-

zachodni .
W czasie powstania przeciw Japonii i w

ugim marszu" na Jenan

akupunktura i moxa odegra y istotn rol w opiece zdrowotnej

nierzy. Od czasu proklamowania Republiki Ludowej Chin mog a ona

ponownie zaj

swoje miejsce w nauce i badaniach. Inaczej nie doko-

na by si olbrzymi krok w przysz

, jakiego dokona rozwój akupun-

ktury lat pi

dziesi tych w dziedzinie anestezjologii, jak równie post p

w dziedzinie laseropunktury. Nale y podkre li , e nie nast pi oby to,
gdyby tysi cletnie dziedzictwo chi skiej medycyny musia o istnie
w cieniu nieprzyjaznej jej nauki przyrodniczej i ograniczone jedynie do

tpliwej jako ci praktyk pok tnych.

Techniki akupunktury i moxy

Ksi ka ta w ca

ci po wi cona jest zapobieganiu i samoleczeniu za

pomoc  masa u i akupresury. Bez w tpienia jednak samoleczenie ma
pewne granice i czasami wizyta u lekarza jest jednak konieczna. Natu-
ralnie  w  pierwszej  kolejno ci  u  lekarza  dotychczas  prowadz cego.
Mog   pojawi   si   w tpliwo ci  dotycz ce  zaufania  akupunkturzy cie,
jak  równie   inne,  np.:  czy  to  sprawia  ból?  czy  ig y  s   rzeczywi cie
czyste?  czy  wszystko  przebiega  prawid owo?

Nast puj ce krótkie dygresje nie s niczym innym, jak zwróceniem

uwagi, w jaki sposób akupunkturzysta powinien post powa . W miar
swoich mo liwo ci powinien on udzieli informacji

podobnie jak

chirurg, który informuje o teoretycznym przebiegu operacji wyrostka
robaczkowego. Powinni my wi c informowa  równie  lekarza prowa-
dz cego  o  planowanym  leczeniu  akupunktur .  Natomiast  po  zako -
czeniu zabiegu trzeba powiedzie  lekarzowi o przebiegu i o leczeniu.
Równie  wa ne  jest  przekazanie  istotnych  informacji  akupunkturzy cie
o wynikach: prosz  opowiedzie  o dotychczasowej terapii i lekarstwach
przyjmowanych  lub  o  przewidzianym  planowanym  leczeniu.

W akupunkturze

okre lone punkty, które w wi kszo ci przypad-

ków stymulowane s punktami meridianów za pomoc igie , zarówno

otych, srebrnych, jak te z innych metali. Pos ugujemy si ig ami

o przekroju poni ej pó milimetra. G boko nak ucia

w zale no ci

od miejsca

wynosi od kilku milimetrów do paru centymetrów. Ig a

wk uwana jest pod  ci le okre lonym k tem w stosunku do powierzchni
cia a.  Jedynie  przy  nierozs dnym  post powaniu  lub  w  razie  poruszenia
si   chorego  podczas  zabiegu  mo e  wyst pi   ból  spowodowany  doty-
kiem  cian t tnic lub zwi zany ze zranieniem ogranów wewn trznych.
Istniej   poza  tym  punkty  wra liwe,  które  powinni  nak uwa   jedynie

ugo praktykuj cy lekarze

specjali ci akupunktury. Dotyczy to na

przyk ad nak uwania punktu wewn trznego k ta oka. Ig a musi by

w tym przypadku  bardzo  ostra,  a  nast pnie  wprowadzona  o u amek
milimetra od k cika oka po wewn trznej  cianie oczodo u tak, aby nie
uszkodzi  ga ki ocznej. Dlatego znajomo  anatomii cz owieka w kszta -
ceniu  chi skich  akupunkturzystow  zajmuje  centralne  miejsce.

W nauczaniu du o miejsca zajmuj równie nak ucia wykonywane

na sobie samym. Z jednej strony doskonali to prac palców i daje
poczucie bezpiecze stwa pocz tkuj cym akupunkturzystom. Z drugiej
strony

po wcze niejszym do wiadczeniu wielu mo liwo ci na so-

bie

uczy wra liwo ci podczas nak ucia, przez co atwiej

zrozumie  im pacjenta w czasie zabiegu. Pacjent prawie nic nie czuje
przy wkhi-waniu ig y. Je eli wyst puje jaki  lokalny ból przy wk uciu,
to najcz ciej spowodowany jest manipulacj . To, co si  czuje przy
prawid owo  wykonanej  akupunkturze,  nazwano de  Qi

to znaczy

przybycie energii". Charakterystycznym odczuciem de Qi jest uczucie

gor ca lub zimna, oci

ci umys u, ucisku, mrowienia lub pr du.

Bóle pojawia si mog w oddalonych miejsca ch cia a. Cz sto
chor zy inf or muj o uczuciu ci gni cia wzd

danego meridianu.

Je li chodzi o lokalne

bóle, to istnieje jedno ograniczenie: ka dy pacjent niezale nie od wra -
liwo ci przy nak uwaniu punktów szczególnie wra liwych, jak opuszki
palców, czy te  podeszwy stóp, mo e odczuwa  lekkie bóle. Ogólnie
mówi c, pacjenci wra liwi, l kliwi, nerwowi, jak równie  pierwszy raz
poddani  akupunkturze,  którzy  czuj   si   niepewnie,  poniewa   cz sto
mieli bóle, musz  pozna  akupunkturzyst  i zaufa  mu. Dobry aku-
punkturzysta  musi by  nie tylko  dobrze wyszkolony technicznie,  lecz
tak e powinien by  osob  subteln , pe

ci i przyjemn w kon-

takcie  z  innymi.  Nie  zmusza  on  nigdy  chorego  do  znoszenia  bólu.
Ch tnie w ka dej chwili przerywa terapi  i w czasie rozmowy wzmacnia
zaufanie  pacjenta  do  leczenia.

Po wk uciu ig y normalnie pozostaj w skórze na okres 15

20 minut.

Co kilka minut akupunkturzysta kontroluje pozycj igie i porusza nimi
zale nie od celu terapii, tzn. obraca palcami lub wprawia je w wibracj .
W nag ych wypadkach, lub przy intensywnym leczeniu ci

kich chorób

z silnymi bólami, ig y pozostaj czasami przez godzin i przez ca y ten
czas manipuluje si nimi do chwili uzyskania poprawy.

Delikatne ig y z ostrzem i trzonem nie s jedynym instrumentem

akupunkturzysty.  Przy  okre lonych  schorzeniach  mo na  pod  cis
kontrol  pobra  kilka kropel krwi, wykonuj c ma y krwioupust, poma-
gaj c  w  taki  sposób  choremu.  W  tym  przypadku  terapeuta  u ywa
lancetu,  jakim  pos uguje  si   medycyna  zachodnia  przy  pobraniu  krwi
z opuszki palca. Wa ne miejsce zajmuje równie

kwiat liwy". Jest to

cylindryczny m oteczek zbudowany z 5

7 ostrzy, równo osadzonych

igie  na d ugim trzonku, którym rytmicznie stuka si  w leczone miejsca
na skórze. Zadrapaniom zapobiega si  przez utrzymanie czubka igie  na
jednym poziomie i nie zaginanie ich, a tak e przez precyzyjne uderzenie
prostopad e do skóry. Najwy szym przykazaniem przy wszystkich tych
technikach  jest  czysto

i sterylno igie . To ka e nam jeszcze raz

zwróci uwag na choroby przenoszone przez krew, takie jak wirusowe
zapalenie w troby czy AIDS, i u wiadomi sobie konieczno prze-
prowadzania sterylizacji narz dzi. S

do tego celu sterylizatory do

suchej sterylizacji, w których ig y przebywaj  odpowiednio ustalony czas
w temperaturze 18O°C. W gabinetach zabiegowych mog  znajdowa  si
urz dzenia o podobnym dzia aniu. Sama dezynfekcja w alkoholu lub
gotowanie  w wodzie jest  niewystarczaj ce.  Na  yczenie pacjenta  u y-
wam  zawsze  nowych  igie .  Je eli  pacjent  przychodzi  regularnie  i  znam
go dobrze, to daj  choremu jego w asne ig y do domu. Wtedy w roz-
tworze  alkoholowym  przechowuje  je  w  domu  do  nast pnej  wizyty.

Moxa by a zalecana w Huangdi Nd Jing" przede wszystkim do

leczenia chorób, które by y spowodowane przez zimno i wilgo .
Nato-

miast moxa, która wytwarza ciep o, nie jest wskazana przy gor czce,
stanach zapalnych i nadci nieniu t tniczym. S to bowiem tak zwane
syndromy gor ca, które pod dzia aniem ciep a mog szybko ulec po-
gorszeniu. W moxie okre lone punkty cia a podgrzewa si , nawet takie,
których nak ucie jest zabronione

jak p pek, który ogrzewany jest

arz cym si sto kiem ubitych li ci pio unu. Poprzednio arz ce si

kulki moxy k adziono bezpo rednio na skór , obecnie k adzie si warst-

izoluj

w postaci kr

ków wyci tych z czosnku lub korzenia

imbiru

mi dzy skór a arz

si kulk moxy. Najpewniejsz

metod zapobiegaj

oparzeniu jest agodna moxa wykonywana cyga-

rem, akupunkturzysta zbli a roz arzony koniec cygara i oddala w regu-
larnych odst pach od skóry, obserwuj c dok adnie nagrzewane miejsce.
To pozwala na uchwycenie momentu pojawienia si zaczerwienienia
skóry w miejscu nagrzewania. G ównym wskazaniem do terapii ciep em
z u yciem pio unu {Artemsia vulgaris)

wszelkiego rodzaju stany

os abienia, jak równie  zawroty spowodowane niskim ci nieniem t t-
niczym.  Równie  jako  rodek przeciw os abieniu pio un ma  d ug  tra-
dycj  w Europie. Rzymscy legioni ci wk adali do sanda ów pio un, aby
wytrzymywa  m cz ce marsze i zapobiec stanom wyczerpania. W nie-
mieckiej strefie j zykowej s

on jako dodatek do k pieli stóp stoso-

wany przeciw zm czeniu nóg i st d pochodzi niemiecka nazwa pio unu
(Beifuss: fuss

stopa, bei

przy). W tradycyjnym ludowym lecznic-

twie jest du a obfito receptur z udzia em pio unu, stosowanych w ró -
nych dolegliwo ciach, np. w przewlek ych biegunkach, os abieniu spo-
wodowanym paso ytami jelit. Pio un bowiem zawiera eteryczne olejki,

ównie cineol

substancj przeciw robakom. Czy takie dzia anie

pio unu by o znane, kiedy stosowano go jako przypraw kuchenn do
sa at? Teraz trudno jest na to odpowiedzie . Pio un zadomowi si
zarówno w Azji, jak i w Europie. Obie kultury niezale nie wcze nie
odkry y w

ciwo ci lecznicze tej ro liny. Zapewne jest to tylko poje-

dynczy przyk ad opisuj cy wspóln  wiedz . I mo e nie jest szczególnie
szcz liwym przyk adem, poniewa  pio un odgrywa wspó cze nie wa
rol  tylko w homeopatii. W medycynie akademickiej zosta  dawno
zast piony przez substancje chemiczne. Pomimo to pozosta my jednak
przy  yczeniu, aby wspó praca mi dzy zachodni  i wschodni  medycy-

pog bia a si , w zgodnym poszukiwaniu tradycji, ale przede wszyst-

kim we wspólnym posuwaniu do przodu bada nad rozwi zywaniem
istniej cych problemów zdrowotnych.

Pewien pacjent choruj cy na raka, po latach mozolnych terapii,

kontroli lekarskich i nowych terapii, pewnego razu dowiedzia  si  od
lekarza,  e  jest  znowu  zdrowy.  Cieszy   si   tak  bardzo,  e  podczas
przyj cia wydanego z tej okazji dla swoich przyjació  zas ab . W tym
samym  jeszcze  dniu  zmar z powodu  niedomogi  serca.  Sam  przyj cia
nie  przygotowywa ,  zlecaj c  innym  organizacj   i  zakupy,  aby  unikn
w ten sposób stresu. Z mojego punktu widzenia zosta by przy  yciu,
gdyby  mniej  si   cieszy   z  dobrej  wiadomo ci.

Co si sta o? Przez nadmiern rado dosz o do zaburzenia równo-

wagi Yin i Yang tego cz owieka, wzajemna bowiem równowaga tych
dwóch elementów jest podstaw

ycia. Dlatego te niekontrolowane

uczucia, zarówno pozytywne, jak i negatywne, nale

w medycynie

chi skiej do pierwszych przyczyn chorobowych. W naszym wyobra e-
niu cz owiek przychodzi na  wiat jako ca kowicie nienaruszalna istota.
W ci gu  ycia na skutek chaosu w uczuciach, z ego od ywiania, jego
odporno  s abnie. Je eli jest  w stanie nierównowagi, to w ró nych
sytuacjach ekstremalnych szybko zaczyna chorowa ,  atwiej ulega ró -
nym  wypadkom,  jest  bardziej  podatny  na  infekcje.  Utrata  naturalnych
sil obronnych zaburza przep yw energii,  która we wschodnim rozumie-
niu utrzymuje cia o cz owieka w aktywno ci i zdrowiu. Drogi, którymi
kr

y energia w ciele, nazywamy meridianami. Maj one dok adn

lokalizacj  i na tym oparte jest moje leczenie. Je eli przep ywa za du o
energii, to przez odpowiednie leczenie zostaje ona rozpraszana w meri-
dianach.  Je eli  przep ywa  za  ma o,  mo na  j   stymulowa .  Diagnostycz-
ne  i  terapeutyczne  metody  chi skiej  medycyny  oparte  s   na  regule
pi ciu  ywio ów, które nie tylko dotycz

rodowiska naturalnego ko-

smosu, ale równie  cz ci cia a, organów, emocji i aktywno ci cz owie-
ka.  I  tak  na  przyk ad  ogie   jest  ywio em  serca,  równie   rado   nale y
do tego  ywio u; natomiast nadmiar rado ci niszczy serce. Drzewo jest

ywio em dla w troby i z

ci. Napady z

ci uszkadzaj w trob .

ledziona (i trzustka) oraz zmartwienie (troska) s podporz dkowane

ywio owi ziemi; p uca i smutek

metalowi; nerki i strach

wodzie. Je eli spojrzymy na przedstawion wy ej histori cz owieka
który odzyska zdrowie, a nast pnie z nadmiaru rado ci dozna zawa i
serca, to lepiej zrozumiemy, dlaczego

z punktu widzenia kultur)

Wschodu

by oby dla niego lepiej, eby swoj nadmiern rado

w por opanowa .

Regu a pi ciu ywio ów

Pod wp ywem zmieniaj cych si pór roku oraz ycia ludzi, uzale

nionego przez wieki od pracy na polu, powsta obraz pi ciu ywio ów
i ich energetycznego zmiennego dzia ania. Wiosna i lato, pó ne laU
i jesie , tak e zima

s to okresy, w których ywio y drzewa, ognia

ziemi, metalu i wody ka dorazowo osi gaj  najwy szy punkt swoje
aktywno ci. Ka dy  ywio  od ywia nast puj cy po nim, tak jak ka di
pora roku wydaje nast pn . Równocze nie ka dy  ywio  dzia a na inm
hamuj co i rozpraszaj co, tak  e ko cowa suma energii pozostaje be;
zmiany.  Za  pomoc   tych  dwóch  regu   tworzenia  i  rozpraszania  ludzi*
w staro ytnych Chinach wyja niali sobie wspó dzia anie zmian i po
wtórze  na przestrzeni czasu. Tak jak jest si  pewnym,  e po ka dyn
wieczorze  nast puje  nowy ranek,  tak  te   ca y rok  przebiega  wedhij
znanych  odwiecznie  zasad.  Dlatego  tak  wielki  wyst powa   niepokój
je eli  jedna  z  pór  roku by a  nadzwyczaj  gor ca  i  wilgotna.  Gor a
powietrze na wiosn  oznacza o,  e  ywio  ognia

typowy dla lata

jest zbyt wcze nie aktywny

a przegrzanie nie jest wcale korzystne

Porz dek  wiata wed ug regu y pi ciu  ywio ów przeniesiono na wieli
dziedzin ludzkiego  ycia. Szczególnie za  na obszar ochrony zdrowia
Ka demu narz dowi {sercu,  ledzionie, p ucu, nerce, w trobie) pod
porz dkowany jest od ywiaj cy tak zwany pusty narz d (jelito cienkie

dek, jelito grube, p cherz moczowy, p cherzyk

ciowy). Odpowia

daj ce pary meridianów wp ywaj na siebie wzajemnie wed ug zasad;
tworzenia i niszczenia. Dlatego obserwuj c chory narz d nigdy go ni
rozpatrujemy indywidualnie, lecz w po czeniu z innymi narz dam
i cz

ciami cia a, poniewa

cz si one przez meridiany oraz prze

system przep ywu energii na zasadzie pi ciu  ywio ów. Dok adna znajo
mo  wszystkich zale no ci jest szczególnie wa na w chi skiej profilak
tyce  medycznej.  W  ten  sposób  mo na  na  przyk ad  zapobiega   choro
bom  latem,  wzmacniaj c  wiosn   okre lon   energi .  Mo na  równie
przez  odpowiednie  leczenie  meridianu  wzmacnia   narz d,  gdy  jest  oi

ywio ów i jego odpowiedniki w cz owieku, w

naturze, w kosmosie

Drzewo

Ogie

Ziemia

Metal

Woda

Narz dy

troba

serce

ledziona

uca

nerki

Narz dy
puste

woreczek

ciowy

jelito

cienkie

dek

jelito

grube

cherz

moczowy

Organy
zmys u

oczy

zyk

wargi

nos

uszy

Tkanki

wi zad a

ci gna

tnice

mi nie

skóra w osy
cia a

ko ci w osy

owy

Wydzieliny

pot

lina

plwocina

mocz

Smak

kwa ny

gorzki

odki

ostry

ony

Nastrój

rado

zmartwienie
(troska)

smutek

strach

Wyra enie

krzyk

miech

piew

acz

czenie

(skamlenie)

Pora dnia

rano

po udnie

popo udnie

wieczór

noc

Rozwój

urodziny

wzrastanie

prze om

schodzenie

mier

Kierunki

wschód

po udnie

rodek

zachód

pó noc

Klimat

wiatr

gor co

wilgo

sucho

zimno

Pory roku

wiosna

lato

pó ne lato

jesie

zima

Planety

Jupiter

Mars

Saturn

Wenus

Merkury

Kolor

zielony

czerwony

bia y

czarny

Pokarm
ro liny

yto

kukurydza

owies

fasola

Pokarm
zwierz cy

drób

baranina

wo owina

konina

wieprzowina

Metal

cyna

mied

elazo

ów

Symbole

smok

ptak

tygrys

ksi yc

Yin i Yang

Poj cia Yin i Yang wesz y do j zyka niemieckiego wkrótce po tym,

jak chi ska sztuka leczenia sta a si  popularna na zachodzie. Niestety
trzeba znowu stwierdzi ,  e nadal funkcjonuje nieprecyzyjne przedsta-
wienie tre ci tych kluczowych poj . Nale y równie  doda , i  przed-
stawienie  uniwersalnego  dzia ania  dwóch  si   jest  tak  bardzo  zwi zane
z chi sk  kultur ,  e Europejczykowi zrozumienie ich mo e sprawia
pewne trudno ci. Z drugiej strony znajduje si  równie  w zachodnim
my leniu poj cia,  które na wskro  odpowiadaj  chi skiej szkole my -
lenia.  To,  e  cz owiek  powinien  zachowywa   wewn trzn   równowag ,
to  e jego si y obronne b

os abione przez gwa towne emocje i nie-

prawid owe od ywianie

stanowi wiedz , która od bardzo dawna by a

znana w chi skiej nauce o zdrowiu, a oparta zosta a na staro ytnej
teorii Yin i Yang.

ówne kierunki tej nauki (która ma naturalnie jeszcze s abszy sens

i ró nokierunkowe uj cia) przedstawiamy w nast puj cym zarysie: Yin
i Yang

przeciwstawnymi g ównymi zasadami starochi skiego my -

lenia, wed ug których wszystkie rzeczy i zjawiska wiata s uporz d-
kowane. W staro ytno ci Yang znaczy o wiat o, Yin

jako biegun

przeciwny

cie . Pó niej Yang pojawi o si w znaczeniu m skim,

aktywnym, a Yin

skim, pasywnym. Ziemi identyfikowano

z Yin, niebo

z Yang. Dlatego Yin umieszczono na dole, a Yang na

górze. I tak Yin i Yang sta y si ogólnym okre leniem dla przeciwie stw
w naturze, w kosmosie, ale i równie istniej cych w cz owieku. W chi -
skim my leniu cz owiek stanowi cz

organiczn wszech wiata. Jedno-

cze nie jest on kompletn ca

ci i sam jest ma ym wszech wiatem.

Budowa cz owieka i procesy yciowe przebiegaj wed ug zasad si Yin
i Yang. Aktywno cz owieka to jest Yang, jego sen

to Yin; górna

po owa cia a

Yang, dolna

Yin, ramiona

Yang, nogi

Yin.

Tak  zwane  puste  narz dy  systemu  trawienia  s   aktywnymi  producen-
tami energii i dlatego s Yang. Serce i osierdzie, p uca, w troba i  le-
dziona,  a  tak e  nerki  otrzymuj   energi

dlatego s

Yin. Energi

okre la si jako Yang. Krew i inne p yny cia a s Yin. Yin jest równie
wn trzem cia a, gdy tymczasem powierzchnia cia a jest Yang. Chcia -
bym jednak przestrzec przed pospiesznym szufladkowaniem.

Yin i Yang nie s sta ymi wielko ciami, poniewa Yin zawiera stale

równie Yang. Yang ma zawsze jak cz

Yin. Ko czyny dolne w sto-

'Porównaj Mark P. Friedlander, prof. dr Terry M. Phillips Dla wzmocnienia systemu

immunologicznego", Berno 1987 r.

Yin

to cie , a Yang

to jasne wiat o;

obie przenikaj ce si si y s nierozdzielnymi
biegunami. W ka dym Yin jest równie
Yang i w ka dym Yang jest Yin.

sunku do tu owia s Yang.

troba nale y do Yin, ale jej powierzchnia

do Yang. Ta sama choroba mo e mie  charakter Yin albo Yang oraz
przebieg post puj cy lub przewlek y. Yin i Yang nie s  wielko ciami
statycznymi, ale znajduj  si  w p ynnej równowadze. Je eli teraz wyob-
razimy  sobie Yin i Yang jako niesko czenie rozga ziaj

sie delikatn

sie w ciele cz owieka, maj

po czenia z umys em i duchem, ze

swoim  rodowiskiem oraz por  roku, to  atwo nam b dzie zrozumie
dlaczego najwi ksz  warto ci  chi skiej medycyny jest zapobieganie
chorobom. Tak skomplikowan  równowag

atwo jest utrzyma , ale

odbudowa j znowu

je eli zosta a zburzona

jest bardzo trudno.

Rozwa ne od ywianie i harmonia uczu , nienaruszone  rodowisko na-
turalne s  tym wszystkim, co jest potrzebne do utrzymania doskona e-
go zdrowia cia a i ducha. Dlatego wschodni akupunkturzy ci tak sobie
ceni  prewencyjny codzienny masa  i bardziej go polecaj  ni  trudn
kuracj   ig ami.

Wybitni lekarze lecz jeszcze nie ujawnione choroby, natomiast s abi
lekarze lecz widoczne choroby

mówi chi skie przys owie. Dlatego

w staro ytnych Chinach p acono czasami lekarzom tak d ugo, ja k

ugo ich podopieczni byli zdrowi; w innych wypadkach odmawiano

zap aty ... To wydaje si zbyt rygorystycznym pogl dem, ale mo na
w tym znale

ziarnko prawdy (a mo e wi cej). Ja równie przypisuje

warto zapobieganiu i wzmacnianiu cia a na co dzie . Chi ski

masa wykonywany codziennie jest wy mienit tarcz obronn przeciw
chorobom i obci

eniom dnia codziennego. Akupresura pomaga prze-

zwyci

choroby, przywracaj c równowag przep ywu energii, zapo-

biegaj c pogorszeniu.

Diagnoza

Tradycyjna chi ska medycyna nie zna ani bada radiologicznych

i testów laboratoryjnych, ani endoskopii i biopsji, ani te precyzyjnych
techniczno-diagnostycznych zachodnich metod badania. Dlatego tak
istotne jest w przypadku lekarza chi skiego precyzyjne pos ugiwanie si

asnymi organami zmys u, gdy s

one jako rodek do stawiania

diagnozy. Naturalnie równie lekarze zachodni zdani s cz sto na
informacj od chorych i na w asn intuicj . Na wynik leczenia ma
wp yw

zarówno we wschodniej, jak i zachodniej medycynie

wza-

jemny  stosunek  pacjenta  i  lekarza.  Czy  pacjent  ma  zaufanie  i  mówi
otwarcie  o  swoich  problemach?  Czy  lekarz  ma  czas  rozmawia   ze
swoimi pacjentami i dok adnie ich obserwowa ? Zarówno moim obo-
wi zkiem, jak równie  obowi zkiem zachodnich kolegów jest wyczer-
pywanie wszystkich mo liwo ci diagnostycznych, jakie daje nam roz-
mowa  z pacjentami,  ogl danie,  s uchanie,  pytanie,  czucie,  obmacywa-
nie

to znaczy bez pos ugiwania si dodatkowymi narz dzia mi.

W chi skiej medycynie diagnoza jest czteroetapowa. Tworzy ona dla
lekarza siatk pomocnicz do prowadzenia bie

cych obserwacji.

Oparta jest na zasadzie si Yin i Yang i regule pi ciu ywio ów. Prowa-
dzenie takich obserwacji jest mo liwe wówczas, gdy lekarz ma od-
powiednio wyszkolone narz dy zmys ów.

Akupunkturzysta musi oceni w pierwszej kolejno ci stan nalotu

zyka chorego

czy jest szary, br zowy lub

tawy. Ocenia równie

si i intonacj g osu. Powinien si zainteresowa , czy pot pacjenta ma
wo s odk lub kwa

. Jest to do trudne do wykonania, poniewa

wi kszo  chorych jest po k pieli i u yciu wonnych kosmetyków. Aku-
punkturzy cie  wie o  wyk pany pacjent utrudnia  diagnoz ,  równie
dlatego,  e k piel wp ywa na temperatur  cia a i skóry. Dwa nast pne
stopnie  czteroetapowej  diagnozy

to badanie pulsu i obmacywanie

cia a chorego. W czterech etapach diagnozy lekarz chi ski patrz c,

uchaj c i w chaj c, pytaj c oraz czuj c stawia diagnoz wed ug zasa-

dy Yin i Yang i  regu y  pi ciu  ywio ów.  Przy  czym  nie  szukamy
choroby w zachodnim rozumieniu, tzn. aby j  zwalczy . Idziemy jed-
nak dalej, szukamy przyczyn choroby lub te  miejsca i rozmiaru nie-
równowagi  energetycznej,  która  le y  u  podstawy  schorzenia.  W  tym
uj ciu choroba b dzie objawem.  Akupunkturzysta leczy te  choroby,

mierza bóle, hamuje stany zapalne. Jednak e terapia ta na d

met nie przyniesie efektu, je eli lekarz nie znajdzie przyczyny zaburze
równowagi energetycznej, a nast pnie jej nie usunie. Akupunkturzysta

leczy  wi c  nie  tylko  chorob ,  a le  ca ego  chor ego.  To  znaczy,  e
u dwóch chorych z t  sam  diagnoz , lub uskar aj cych si  na te same
bóle leczenie niekoniecznie musi by  takie samo. Rodzaj terapii zale y
zreszt  od pory roku i w zale no ci od pory roku podejmowane jest
odpowiednie leczenie. Badanie kliniczne rozpoczyna si  od dok adnej
obserwacji. Lekarz ocenia  typ konstytucji oraz aparat ruchowy pacjen-
ta. Szczególn  uwag  zwraca na kolor twarzy, odcie  ust, j zyka oraz
oczu.  Zgodnie z  nauk   pi ciu  ywio ów,  kolor  jest  dla  lekarza  dodat-
kow  informacj  o stanie narz dów wewn trznych. Równocze nie po-
zwala  mu  ju   bli ej  okre li   przyczyny  zaburze   równowagi  energii.

Za pomoc s uchu, w chu lekarz dalej prowadzi badanie. Czy g os

pacjenta brzmi s abo? Czy mówi szybko, g

no, przerywanymi s owa-

mi? Jaki jest zapach skóry chorego? Czy ma zapach z ust? Chocia  te
objawy s  trudne do uchwycenia  i interpretacji, ale dla postawienia
diagnozy  s   równie  wa ne  jak  w

ciwe dolegliwo ci.

W trzecim etapie lekarz zadaje choremu pytania, które pozwalaj mu

pozna codzienny dzie pacjenta, jego na ogi, przesz

, rodzin . Cho-

ry powinien mówi  o swojej chorobie, opisuj c w kolejnych fazach jej
przebieg. Wa ne jest, aby dok adnie lokalizowa  swoje bóle. Ból g owy
mo e  by   spowodowany  na  przyk ad  zaburzeniami  przep ywu  energii
w meridianach. Tstnieje bowiem zwi zek mi dzy  meridianem

dka

a bólami okolicy czo owej, mi dzy meridianem woreczka

ciowego

a bólami okolicy ciemieniowej, mi dzy meridianem p cherza moczo-
wego a bólami ty u g owy i karku, mi dzy meridianem w troby a bó-
lem szczytu g owy.

Diagnostyka pulsu i obmacywanie zamykaj kliniczne badanie. Ob-

macujemy bolesne miejsca cia a, obrzmia e i wra liwe na ucisk, jedno-
cze nie kontrolujemy temperatur cia a i skóry.

W medycynie chi skiej podwy szona temperatura jest z

onym ob-

jawem sk adaj cym si z tak zwanej pustki" i gor ca". Natomiast
zimny pot przeciwnie, oznacza pustk " i zimno".

Nadmiernie gor ce r ce i stopy wskazuj na niedobór Yin, natomiast

zimne

na niedobór Yang. Doskona ego zmys u dotyku i du ego

do wiadczenia wymaga chi ska diagnostyka pulsu. Lekarz bada puls,
przyk adaj c swoje  rodkowe palce w okre lonym miejscu przedramie-
nia. Zmieniaj c intensywno  ucisku palców ocenia si  puls na trzech
poziomach: powierzchownym, po rednim i g bokim. Nast pnie porów-
nuje si  z pulsem na drugiej r ce i okre la si  jego charakter. Je eli
natomiast  w poszczególnych miejscach puls jest zgodny, wtedy okre la
si   go  jako  prawid owy.

Takie metody diagnostyczne mog si wydawa kolegom zachodnim

bardzo proste, ale w codziennej praktyce s bardzo trudne do wykona-
nia. Stawiaj bowiem przed lekarzami wysokie wymagania dotycz ce
umiej tno ci obserwacji i wczuwania si . Te w

ciwo ci

wed ug

mojego mniemania

przewy szaj bardzo skomplikowane metody

i w dalszym ci gu pozostaj podstaw diagnozy.

Osiem kluczowych objawów

W czterech etapach diagnozy chi ski lekarz powoli i dyskretnie czy

je w ca

. Lekarz najpierw obserwuje pacjenta, s ucha i ocenia jego

zapach. Potem zadaje pytania, przede wszystkim takie, które psychicz-
nie nie obci

aj chorego. Pod koniec wizyty dotyka i obmacuje

pacjenta  oraz  bada  puls.  Ko cowe  rozstrzygni cia  terapeutyczne
uwzgl dniaj   nie  tylko  chorob ,  ale  ca   osob   chorego.  Nast pnie
lekarz porz dkuje wyniki bada  klinicznych wed ug o miu kluczowych
objawów  chi skiej  medycyny,  którymi  s :

boko

powierzchowno

zimno

gor co

pustka

pe nia

Yin

Yang

Po zró nicowaniu objawów mo na zlokalizowa zaburzenie energii

i zaszeregowa chorob wed ug jej przebiegu i ci

ko ci. Schorzenia,

w których przewa aj  objawy pustki, maj  raczej przebieg przewlek y.
Pustka wskazuje na deficyt energii. Objawami  pustki" s : brak apety-
tu, nocne poty, s aby g os, m czliwo . Objawami  pe ni" s :  luzowa
plwocina, zaparcia i wzd cia, ale równie  czerwonkowe biegunki wska-
zuj ce na ostry przebieg. W syndromie zimna nie mamy pragnienia lub
ochoty  na  zimne  napoje.  W  syndromie  gor ca  wyst puje  ochota  na
zimne  napoje,  pacjent  ma  suche  usta,  zaczerwienione  oczy  oraz  wy-
st puje  ogólny  niepokój.  Bóle  ramion  i  ko czyn  dolnych  zaliczane  s
do  syndromu  powierzchownego,  a  bóle  brzucha  i  klatki  piersiowej
nale

do g bokich zaburze przep ywu energii. Yin i Yang to pod-

stawowa zasada, wed ug której organizm funkcjonuje jako ca

A  wi c  schorzenia  maj   charakter  typu Yin lub Yang. Schorzenia  typu
Yin maj   charakter:  g boki,  zimna,  pustki;  natomiast  choroby  typu
Yang: powierzchowny, gor ca i pe ni. Chi ski lekarz bada pacjenta nie
tylko  pod  k tem  danej  choroby,  ale  ocenia  ca ego  pacjenta  wed ug
zasady  o miu   symptomów.   To  ca

ciowe badanie prowadzi do in-

dywidualnie dopasowanej ko cowej terapii. Wa nym punktem leczenia
jest poradnictwo dotycz ce  ywienia oraz stosowanie leków zio owych.
Lekarz  mo e  masowa   pacjenta  lub  prowadzi   zabiegi  akupresury.
Mo e stosowa  mox  lub  wykonywa  akupunktur . Ig y do akupunk-
tury  s   wykonane  z  ró nych  metali,  które  w  zale no ci  od  pacjenta
mog   by   stosowane  dodatkowo.  To  ma  wp yw na  stan  ogólny chore-
go, chocia  nie ma bezpo redniego wp ywu na chorob . Dzi ki delikat-
nym manipulacjom ig ami mo na

w zale no ci od wskaza prze-

ywu energii

stymulowa j lub hamowa .

Te wszystkie i ró norodnie z

one mo liwo ci terapeutyczne nie

zamykaj  dalszych poszukiwa . Czy mo emy pomóc choremu naszymi
skromnymi  rodkami? Czy s  choroby, które tylko kwalifikuje si  do
leczenia  klasycznego?  Je eli  nawet  medycyna  zachodnia  ma  pot
bro  przeciw ró norodnym schorzeniom, to my mo emy wtedy zaofia-
rowa   towarzysz

terapi u mierzaj

ból i ogólnie wzmacniaj

bez adnych dzia

ubocznych.

znaczy obszerna woda. W I Ging"

, w Ksi dze Przemian,

czytamy pod znakiem kan: woda osi ga swój cel nieustannym p yni -
ciem. Wype nia ka de zag bienie, zanim dalej pop ynie. Obraz wody
z ksi

ki I Ging" z jej dynamicznego opisu przep ywu: Niech si

pojawia przed oczyma podczas masa u. Tak jak energia w naszym ciele

ynie bez przerwy i równomiernie, tak te powinna posuwa si r ka

po skórze", wp ywaj c na przep yw energii. R ka nie podskakuje nawet
na ma ych zag bieniach, lecz przesuwa sie wsz dzie z tym samym
naciskiem. Jak silny powinien by ucisk, ka dy musi rozstrzygn

sam. Delikatne g askanie mo e dzia

cuda, poniewa nie intensyw-

no  a równomierno  jest odpowiedzialna za wynik masa u. Chi ski
masa   w  adnym wypadku nie jest aktem przemocy.  Nie  mamy tutaj
do  czynienia  z  silnym  gnieceniem  mi

ni. Poniewa nasze cia o jest

czym wi cej ni kawa kiem ciasta, które trzeba rozwa kowa . Chi ski
masa wzmacnia równocze nie i cia o, i ducha. Pobudza on bowiem
klasyczne meridiany i wa ne punkty z systemu pozameridianowego,

ywia ca y organizm, dzia a zapobiegawczo i lecz co. Masa jest bar-

dziej ca

ciowy ni akupunktura czy akupresura, której celem jest

pojedyncze schorzenie. Jest on dziecinnie atwy, poniewa nie jest wy-
magana wiedza o dok adnym po

eniu meridianów i punktów. Poza

tym  mo na  stosowa   go  w  ka dym  miejscu  i  bez  niczyjej  pomocy.
Je eli masa  chi ski stosuje si  regularnie, to wkrótce stanie si  on
rytua em w codziennej higienie cia a. Na pocz tku stosowania masa u
koncentracja  na  ciele  "jest  s aba,  a  je eli  przejdziecie  osiem  etapów
masa u i do wiadczycie je jako osiem cudów, to znajdziecie równie
dziewi ty  lad. Cia o wasze b dzie wówczas ma ym, lecz jednocze nie
doskona ym,  wszech wiatem.

W wersji angloj zycznej: 1 Cing lub I Ching (przyp. t um.)

Czy ma pan zatkany nos? To by o pierwsze pytanie, jakie zada mi

Doktor Kuan Hin, gdy przyszed em do jego gabinetu. Co za pytanie?
Naturalnie nie mam zatkanego nosa. Ja nie z tego powodu przyszed em
aby podda si akupunkturze, ale z powodu bólów g owy. Teraz zacz em
jeszcze bardziej w tpi , czy mi ten znawca rzeczywi cie pomo e.

By em zreszt nieszczególnie przekonany o tym, e akupunktura mo e

mi pomóc. Ju od d

szego czasu poszukiwa em rodków do walki z bó-

lem g owy bez stosowania leków, mog em i tym razem wej i spróbowa
Poniewa cz sto s

bowo bywa em w Pary u, to gdyby ig y zadzia

móg bym regularnie chodzi  na wizyty do doktora Kuana. Teraz przy
szed em z moim bólem g owy, a doktor chcia  koniecznie,  ebym masowa
swój  nos,  poniewa   stwierdzi ,  e  jest  zatkany.  Oci gaj c  si   robi em
masa  nosa, jak mi wcze niej pokaza . Jakie  zaskakuj ce by o dzia am
tego  masa u.  Z  pocz tku  w moj   g ow   uderzy   strumie   powietrza
Mia em zatkany nos, o czym w ogóle nie wiedzia em. U miechaj c si
zapyta  mnie, czy jest teraz lepiej! By em jeszcze tak oszo omiony,  e nie
mog em odpowiedzie . Pó niej pokaza  mi zasady ca ego masa u inhoa
poleci , abym w ci gu dnia masowa  g ow  i twarz, a tak e w tym czasie
gdy zaczynaj  si  bóle g owy. Miejsca, w których wykonywana by
akupunktura,  mia em  masowa ,  gdyby  pojawi y  si   bóle  g owy.  To  nie
by o potrzebne, poniewa  bóle g owy nie by y tak silne, od czasu, kiedy
pozna em  masa   inhoa  i  codziennie  go  stosowa em.

K. W., handlowiec
Frankfurt

Przygotowanie

Przygotowanie do masa u sk ada si z trzech faz. Na pocz tku

nale y przyj

ciw pozycj cia a; nast pnie koncentrujemy si

Ostatni etap to sta a kontrola oddechu podczas wicze .

Pozycja. Prosz uwa

, aby podczas masa u nikt nie przeszkadza

Najlepiej jest wykonywa masa rano po obudzeniu (zw aszcza gdy

opoty ze wstawaniem), lub te wieczorem przed spaniem, wówczas

jest lepsze samopoczucie. Je eli stan zdrowia pozwala, to podczas ma-
sa u mo na by rozebranym. Mamy wówczas okazj do skorzystania
z dobroczynnej k pieli powietrznej. Nie mo na jednak e przebywa

w przeci gu, bo jak mówi chi ska zasada zdrowotna

wiatru nale y

unika jak strza y. Je eli ch ód uniemo liwia masa , to mo na go
wykona pod kocem. Najwa niejsze, aby r ce przesuwa y si po skórze
tak jak gdyby woda p yn a po ciele. Cz

masa u mo na przeprowa-

dzi w pozycji le

cej, cz

w pozycji siedz cej. Za ka dym razem

mo na dobiera sobie pozycj wed ug w asnego upodobania. Na pe ny
masa potrzeba oko o pó godziny.

Koncentracja: po przyj ciu w

ciwej pozycji uwolnijcie wasz

wia-

domo

od wszystkich waszych trosk, od ka dej my li. Zapominacie

0  wszystkim, o tym, co was otacza, nic nie widzicie i nic nie s yszycie,
wasze  mi nie s  ca kowicie rozlu nione.  Koncentrujecie si  na  zmian
na  dwóch  punktach  cia a.  Pierwszy  specjalny  punkt  akupunktury YIN-
TANG, który  znajduje  si   powy ej  nasady  nosa,  dok adnie  po rodku
mi dzy  brwiami  oraz  drugi  w  okolicy  p pka,  gdzie  znajduje  si   kilka
wa nych  punktów  mi dzy  innymi: Qihai

to znaczy morze energii",

(meridian przedniego regulatora nr 6) i Guanyuan

to znaczy punkt

obrotu ycia" (g ówny regulator przedni nr 4). Starzy mistrzowie mó
wili rzeczywi cie o tych dwóch punktach

punktach g ównego regula

tora

w nich mieszka Tan Tlen. W tradycyjnej medycynie chi skiej

Tan  Tien znaczy  morze  energii"  ycia,  to  brama  oddechu"  i  korze
narz dów",  tak  zwanych  pustych  narz dów  i  meridianów.  Prosz   pro
wadzi  koncentracj  na Yintang i na p pku w nast puj cy sposób: je eli
macie  niedoci nienie  (hipotoni ),   to  prosz   si   koncentrowa   przede
wszystkim na  punkcie Yintang. Je eli ci nienie t tnicze jest raczej wyso
kie, prosz  si  koncentrowa  przede wszystkim na p pku. Silna koncen
tracja   na punkcie Yintang mo e   spowodowa    zwi kszenie ci nienia

tniczego.

Oddech: w rozumieniu wschodnim cz owiek oddychaj c pobiera nie

tylko tlen, ale równie  energi  kosmiczn . Oddech ma ogromny wp yw
na  wynik  masa u.  Dwa  proste  wiczenia  przynosz   spokój  i  regular-
no  oddechu, które podczas ca ego masa u powinny by  zachowane.
Rozró niamy  dwa  rodzaje  oddychania:  brzuszne  (przepon )  naturalne,
1 przeciwne  do  oddychania  brzusznego,  które  jest  rozpowszechnione  na
zachodzie.   Prosz    powtarza   dwa   rodzaje  oddychania  po   trzy   razy
i  stopniowo  zwi kszaj c  w  kolejnych  dniach  do  oko o  20  lub  30  od
dechów.

Naturalne oddychanie brzuszne (przepon ): przy wdechu powi ksza

si obwód brzucha, klatka piersiowa unosi si tylko minimalnie. Przy

wydechu brzuch si wci ga. W razie nag ej niedyspozycji przerywamy

wiczenia. Pocieramy d onie o siebie, a nast pnie masujemy nimi twarz.

Podnosimy si powoli, wykonuj c par kroków i wypijamy troch
ciep ej wody.

Przeciwne oddychanie do oddychania brzusznego; przy wdechu wci ga

si   brzuch,  klatka  piersiowa  unosi  si .  Przy  wydechu  powi ksza  si
obwód brzucha i równocze nie klatka piersiowa  si  obni a. Wdech
wykonuje si  przez nos; podczas wdechu koniuszek j zyka lekko uci-
skaj c  dotyka  podniebienia  z  ty u  za  siekaczami.  Podczas  wydechu

zyk wraca do swojej pozycji spoczynkowej.

Do masa u wybiera si ten rodzaj oddechu, który ka demu bardziej

odpowiada i atwiej si go wykonuje. Przy chorobowym podra nieniu
dróg oddechowych czy

dka oraz w czasie ci

y nale y si wstrzy-

ma  z  wiczeniami oddechowymi. Pozwólcie si  spokojnie prowadzi
swoim wewn trznym odczuciom, które pozwol  na odpowiedni dobór
poziomu  wicze .

Pierwszy cud: sucha k piel

Pierwszy cud sk ada si z o miu energetycznych masa y, które nazy-

wamy such k piel . Stosowana jest na podstawie 800-letniego przeka-
zu, jakim jest stare dzie o pod tytu em Osiem cudów wiata". Sucha

piel wzmacnia ca y organizm. Z jednej strony usprawnia kr

enie

krwi i w ten sposób zapewnia dobre ukrwienie organów. Z drugiej:
strony aktywizuj c przep yw energii wspiera prac narz dów trawien-
nych i uk adu limfatycznego. To podwójne dzia anie na krew (Yiri) i na
energi

(Yang) pomaga cia u w utrzymaniu lub przywróceniu ener-

getycznej równowagi- Skóra i mi nie pozostan  elastyczne, a wy b -
dziecie si  czuli  wie o i zrównowa eni. Podczas regularnie powtarzanej
suchej  k pieli  wzmacnia  si   system  obronny  i  w  ten  sposób  prak-
tykujecie  najwy sz   sztuk   medyczn

zapobieganie.

piel r k.

ce s miejscem, gdzie zaczyna si i ma swój koniec

sze z dwunastu meridianów powi zanych z narz dami. Trzy Yang
meridiany r ki biegn od koniuszków palców

. K piel r k wzmacnia

Porównaj str. 74.

ruchomo

stawów palcowych i uwra liwia si zmys dotyku i zapo-

biega p kaniu skóry. Równocze nie masowane s punkty meridianów
maj ce liczne w

ciwo ci terapeutyczne. Wprawdzie nie tylko d

jednej r ki masuje grzbiet d oni drugiej r ki, ale stale s masowa-
ne równocze nie meridiany Yin jednej r ki i meridiany Yang dru-
giej r ki.

Prosz pociera d onie o siebie a do rozgrzania. Obejmijcie teraz

oni grzbiet drugiej r ki na wysoko ci stawu nadgarstkowego. Masuje

si 16 razy grzbiet d oni, do ko ca palców tam i z powrotem. Ten sam
masa powtarza si 16 razy na drugiej r ce.

piel ramienia. Meridiany r ki przechodz przez rami . Banalne

infekcje mog  si  st d przenie  na ca e cia o. K piel ramienia zapobie-
ga  stanom zapalnym,  wzmacnia  naczynia  i  czyni  bardziej  elastyczne
stawy nadgarstka,  okcia i barku. Je eli wyst puje infekcja na jednej
ko czynie, to ograniczamy leczenie tylko do drugiego zdrowego ramie-
nia. Bóle ramienia mo na ponadto leczy  wykonuj c masa  odpowied-
niego  miejsca  na  ko czynie  dolnej,  i  tak:  bark  odpowiada  biodru,

okie

kolanu, staw nadgarstkowy

stawom stopy.

Masa chi ski

bóle g owy, nale y wykonywa szczególnie delikatny masa . W przy-
padku nasilania si dolegliwo ci przerywamy masa . Ta k piel cia a
wzmacnia kr

enie, a przez to zwi ksza dowóz tlenu. Poprawia zatem

zdolno koncentracji, pami , wzrok, wp ywa na o rodki mowy i za-
pobiega objawom parali u.

Prosz po

z czone d onie pionowo na czole i przesuwa je przez

oczy,  policzki,  usta  do  do u  brody.  Przesuwamy  je  po  obu  stronach  szyi
do ty u karku i st d przez ty  g owy do góry z powrotem do czo a.
Powtarzamy te ruchy 16 razy. W  ci gu dnia,  eby nie psu  uczesania,
mo na zrezygnowa  z masa u ty u g owy i zamiast tego od brody przez
skronie powraca si  bezpo rednio do  czo a. Je eli kto  ma makija , to
mo na zrezygnowa  z masa u w ci gu dnia, a masuje si  tylko rano przed
toalet   porann ,  albo  te   wieczorem  przed  spaniem.

Na koniec masujemy skronie od do u do szczytu g owy, a si palce

obu r k lekko skrzy uj . Naciskaj c mocno skrzy owanymi palcami ra-
zem przesuwamy wzd

rodkowej linii g owy do ty u, powoli, tak g bo-

ko, jak tylko jest to mo liwe. Masa powtarzamy 16 razy.

Po masa u twarzy i ty u g owy, leczymy ow osion skór g owy: roz-

stawionymi palcami masujemy, uderzaj c lekko 40 razy jednocze nie
wszystkimi opuszkami palców. Uwa amy, aby tych czterdzie ci delikat-
nych uderze rozdzieli równo na ca g ow .

piel nosa. Zatkany nos jest jak zamkni te okno. Lubili tak mó-

wi starzy mistrzowie, gdy mówili o znaczeniu tego organu zmys u.
W rzeczywisto ci nos jest bram wej ciow dla powietrza i kosmicznej
energii

wa nego czynnika naszego zdrowia. Wielu moich pacjentów

ma zatkany nos, nie wiedz c o tym. Cz sto s  mocno zdumieni,  e po
masa u nosa nagle swobodnie oddychaj  jak nigdy dot d. Zatkany nos
jest  nie  tylko  dyskomfortem,  ale  atwo  prowadzi  do  infekcji  zatok,
oskrzeli i p uc. P uca wed ug naszego wyobra enia pe ni  równie  kon-
troln   funkcj   nad  skór

. Dlatego równie pewne zmiany skórne mog

by spowodowane przez zatkany nos.

Poprzez k piel nosa walczymy nie tylko ze schorzeniami dróg od-

dechowych, ale i ze stanami zapalnymi skóry. Nos z po

onymi na

nim punktami reprezentuje ca e cia o cz owieka. Odrobina wyobra ni
pozwoli nawet zewn trzny kszta t nosa porówna z niemowl ciem: g o-
wa usytuowana jest u podstawy nosa mi dzy brwiami, grzbiet nosa to
tu ów, koniuszek nosa to podbrzusze, natomiast skrzyde ka nosa to
roz

one uda.

adziemy swoje wskazuj ce palce lub grzbiety kciuka na skrzyde ka no-

sa i przesuwamy przez nasad nosa do czo a tam i z powrotem. Powtarza-
my masa 40 razy.(porównaj str 72)

piel ko czyny dolnej. Ko czyny dolne s miejscem przej cia

trzech Yin i trzech Yang meridianów stopy. K piel nóg wzmacnia
kr

enie krwi i aktywizuje przep yw energii przez te meridiany. Masa

pozwala zachowa  ruchomo  stawów stopy, kolan i bioder. Równo-
cze nie wzmacnia mi nie ko czyn dolnych i zapobiega stanom przem -
czenia  naczy   ( ylaki  podudzi,  obrz ki  stóp).  W  tym  przypadku  rów-
nie  du e znaczenie ma zasada,  e przy stanach zapalnych jednej ko -
czyny wykonuje si  masa  tylko drugiej zdrowej ko czyny lub ewen-
tualnie  odpowiadaj ce  miejsce  na  ramieniu.

Przesuwamy d

od pachwiny przez wewn trzn cz

nogi do stawu

skokowego stopy i st d po zewn trznej stronie z powrotem do biodra.
W ten sposób masujemy ka

nog 16 razy próbuj c wsz dzie utrzyma

ten sam ucisk.

piel kolan.

aden ze stawów nie jest tak obci

ony jak staw

kolanowy. Bolesne objawy starcia stawów mog  pojawi  si  ju  w m o-
dzie czym wieku. Kolano jest ubogie w naczynia krwiono ne, szczegól-
nie wra liwie reaguje na zimno, cz sto wyst puj  stany zapalne. Masa
pozwala  utrzyma   ruchomo

stawów i chroni przed zimnem. Je eli

masa sprawia ból, mo na zamiast tego opuka kolana pi

ci .

Rozgrzewamy r ce

przez tarcie d oni.
Masujemy oba kolana
jednocze nie ruchem
okr nym. Wykonujem y
m a s a o k r

n y w

o b u k i e r u n k a c h 16
razy.

Drugi cud: b ben nieba

Zarówno ucho, jak i nos reprezentuj ca e cia o cz owieka. Dzi ki

aurikuloterapii, ograniczaj c si  do ucha, mo na leczy  ca y organizm.
Jest  na  nim  odpowiednio  du a  liczba  punktów  akupunktury;  opisano
ich  ju   ponad  200.  Masa   tych  punktów  zwalcza  problemy  zwi zane
z  uchem  i  zapobiega  stanom  zapalnym  ucha.

Zatykamy uszy d

mi, natomiast pa ce: wskazuj cy, rodkowy i ser-

deczny uderzaj  40 razy rytmicznie w ty  g owy. Rytm uderze  powinien
by  podobny do tempa w asnego chodzenia. Po wykonaniu  wicze  od-
suwamy d onie od uszu. Wk adamy pa ec wskazuj cy do ucha. Obracamy
trzykrotnie tam i z powrotem, a nast pnie wyjmujemy.  wiczenie to
powtarzamy trzykrotnie. Je eli posiadamy d ugie paznokcie, rezygnujemy
z  tych  wicze ,  poniewa   mo na  uszkodzi   narz d  s uchu.

W aurikuloterapii nak uwane s tylko punkty
ucha, poniewa ucho symbolizuje ca ego cz o-

wieka. Wszystkie wa ne punkty akupunktury

tu g sto zlokalizowane.

Trzeci cud: wiczenie oczu

Chi scy lekarze mog oceni stan poszczególnych narz dów na pod-

stawie oznak zewn trznych. W osy s

ród em informacji o nerkach,

skóra zwi zana jest z p ucami, serce oceniamy na podstawie j zyka,

Nerki------ / - -

Ok o-

Utrzymujemy plecy i g ow prosto, zarówno w pozycji siedz cej, jak i
le

cej. Obracamy oczyma 3 razy i zatrzymujemy wzrok na krótki czas na

prawo. Nast pnie  patrzymy  prosto.  Obracamy oczy w drugim  kierunku  i
patrzymy  na  lewo.  Powtarzamy  te  wiczenia,  z  tym,  e  wzrok
kierowany  jest  po  kolei:  do  góry,  do  do u,  a  na  koniec  po  przek tnej.

Czwarty cud: wiczenia z bów

by wed ug medycyny chi skiej, to nie tylko ko ci i wi zad a. S

one równie bezpo rednio powi zane z nerkami, ledzion , w trob
i

dkiem. wiczenia z bów wzmacniaj

uchw i z by oraz

piel gnuj równocze nie uk ad trawienny. Do tego dostarczaj
delikatnych uderze pobudzaj cych mózg i rozja niaj cych my li.

Zamykamy usta, rozlu niaj c si w pe ni. Stukamy z bami w równym

tempie 40 razy.

Pi ty cud: p ukanie ust

ciwo ci dezynfekuj ce oraz odtruwaj ce liny wykorzystuje

ka de dziecko skaleczone w palec. Szybko bierze go do ust, niezale nie
czy mieszka w Delcie Nilu, w dolinie Odry czy nad rzek  Yangcy.
Wiedza o sile  liny, która  zabija zarazki, nale y do staro ytnej wiedzy
medycznej  cz owieka.  W  Chinach  lina  jest  nawet  równoznaczna  z

yciem.

Chi ski znak pisarski

ycie" sk ada si z dwóch cz onów

yn"

zyk".

ukanie jamy ustnej u atwia trawienie i chroni przed infekcjami.

Razem z wiczeniami z bów zwalcza próchnic i wzmacnia mi

nie

uchwy. I tak zaczynamy!

Zamykamy usta, z by s równo z czone. Poruszamy j zykiem tak jak

podczas p ukania ust wod . Powtarzamy te czynno ci 40 razy. Nast pnie
powsta

lin

ykamy w trzech porcjach. Wyobra amy sobie przy tym, e

lina staje si sta substancj i w takiej postaci przesuwa si na dó do

dka.

Nie ma na wiecie nic bardziej s abego i mi kkiego od wody, a jed-

nak w pokonywaniu twar dego i mocnego nic nie mo e jej dorów-
na "

mówi Lao-tsy. Nasz masa jest mi kki, harmonijny, chce

stwardnia

ci zmi kczy , wyrówna zaburzenia równowagi. Czym gor-

sze cierpienie, tym wcze niej powinno si stosowa te delikatne zabiegi.

Szósty cud: masa nerki

Celem masa u nerek jest ochrona oczu nerek" przed zimnem, O-

czy nerek" le

na meridianie DA/ MAI

tak zwanym cudownym

meridianie, który jak pasek opasuje tali na wysoko ci nerek. Jest on
wra liwy na wahania temperatury, nie lubi zimna, woli ciep o. Masa
nerek harmonizuje kr

enie krwi i energii, wp ywa tak e na sta tem-

peratur cia a. agodzi przy tym bóle pleców i zapobiega schorzeniom
reumatycznym. Z harmonijnego dzia ania korzystaj równie narz dy

ciowe. Mo e doj do uregulowania nieregularnych cyklów miesi cz-

kowych. Bóle miesi czkowe mog  si  zmniejszy  lub te  ca kowicie
ust pi .  W  zaburzeniach  potencji  mo e  by   stosowany  przynajmniej
jako  terapia  towarzysz ca.  Kobiety  w  ci

y powinny si wstrzyma

z masa em nerek, a szczególnie z ich rozgrzewaniem. W stanach zapal-
nych okolicy nerek odst puje si od masa u, poniewa rozgrzanie mo e
pogorszy istniej cy stan.

Pocieramy d onie o siebie do chwili uzyskania odpowiedniej temperati

ry. Przyk adamy r ce w okolicy nerek. Wyobra amy sobie,  e przyjemt
ciep o z r k przechodzi na plecy i lekko rozgrzewa  oczy nerek". Pozi
stajemy w tej pozycji przez dwie minuty, do czasu oddania ca ej energi
Nast pnie k adziemy r ce w okolicy ko ci ogonowej i przesuwamy je ta
wysoko  jak tylko jest to mo liwe w gór  wzd

kr gos upa. Masc

powtarzamy 40 razy.

Siódmy cud: masa brzucha

Podczas masa u brzucha jest stymulowanych jednocze nie pi mer

dianów:

dka, ledziony, nerki, w troby i g ówny regulator przedn

Meridian

dka i ledziony wzmacnia prac uk adu trawienia i uspr;

wnia prac jelit. Stymulacja mo e uchroni uk ad trawienny od ró -
nych schorze , jak wrzód

dka, biegunka, zaparcia, kolka brzuszna.

Linia rodkowa cia a jest miejscem przebiegu meridianu

g ównego

regulatora  przedniego,  zarz dcy  wszystkich Yin meridianów.  Kon-
troluje  on  p yny  cia a  i  zaopatruje  w  nie  wszystkie  narz dy.  Stymu-
luj c ten meridian wzmacniamy narz dy p ciowe i uk ad immunolo-
giczny.  Je eli  stymulujemy  meridian  nerki  i  w troby,  to  regulujemy
prac  p cherza moczowego i zapobiegamy dolegliwo ciom okolicy pod-
brzusza.

Meridian jest wtedy poddany stymulacji, gdy przesuwamy po nim

. Jak prosty wydaje si masa brzucha dla osób przygl daj cych si

z boku, a przecie tak wielostronnie oddzia uje na osoby stosuj ce go.

Ze wzgl du na zró nicowanie w budowie cia a, m

czyzn masujemy

du ym ruchem kolistym, a u kobiet stosujemy masa podbrzusza i oko-
licy

dka. Zwi zane jest to z wysok wra liwo ci narz dów rozrod-

czych.

Uwaga! Masa brzucha mo e wprawdzie zapobiega wrzodom o-

dka, ale je eli ju je mamy, to wtedy jest zabroniony. Nie wykonuje-

my  masa u  brzucha  w  stanach  zapalnych  wyrostka  robaczkowego,
w  zapaleniu  otrzewnej,  jak  i  we  wszystkich rodzajach  nowotworów
okolicy brzucha. Rezygnujemy z niego równie  w stanach du ego g odu
spowodowanego d ugim niejedzeniem oraz bezpo rednio po obfitym
jedzeniu. Je eli chcemy d ugo cieszy  si

yciem, to powinni my unika

ekstremalnych sytuacji zwi zanych z nadmiernym jedzeniem lub g odo-
waniem.

Masa brzucha dla kobiet.

adziemy praw r

pod lew piersi .

W tym miejscu zaczyna si masa okr ny okolicy

dka. Wykonujemy

40 okr

zgodnie ze wskazówkami zegara. Najni szy punkt tego ko a

le y powy ej p pka. Nast pnie k adziemy lew r

poni ej p pka i wy-

konujemy 40 ruchów okr nych w okolicy podbrzusza w kierunku prze-
ciwnym do wskazówek zegara. Masa powinien by wykonywany agod-
nie i prawie bez ucisku. Dotyczy to szczególnie kobiet w ci

y i w star-

szym wieku.

Masa brzucha dla m czyzn.

adziemy praw r

pod lew pier-

si . Zgodnie ze wskazówkami zegara wykonujemy 40 du ych ruchów
okr nych na ca ym brzuchu. Nast pnie k adziemy lew r

pod pra-

piersi i powtarzamy masa 40-krotnie przeciwnie do wskazówek

zegara.

Je eli masujemy si w pozycji le cej, woln r

rozlu niamy. Gdy

wykonujemy w pozycji siedz cej lub stoj cej, to wówczas d

k adzie-

my w okolicy nerek w ten sposób, e kciuk skierowany jest do przodu,
a pozosta e palce do ty u. Taka postawa powoduje, e górna cz

cia a

si rozci ga i optymalnie powi ksza si powierzchnia masa u.

Ósmy cud: masa wytryskuj cego ród a

Tryskaj ce ród o" (Yongguan) jest to nazwa pierwszego punktu

meridianu nerki. Biegnie on od podeszwy przez wewn trzn  powierzch-
ni   ko czyny  dolnej,  nast pnie  przez  brzuch  do  obojczyka.  Dzia anie
tego  punktu  odpowiada  jego  nazwie.  Punkt  znajduje  si   po rodku
przedniej jednej trzeciej cz ci stopy. Ze wzgl du na pomocne dzia anie
tego punktu w nag ych wypadkach, akupunkturzy ci u ywaj  go w sta-
nach  nieprzytomno ci,  zapa ci,  równie   w  atakach  padaczki.

Stopy s najbardziej oddalon cz ci cia a od serca i objawy zabu-

rzenia kr

enia wyst puj w tym miejscu cz sto. Chi ski masa ak-

tywizuj c punkt tryskaj ce ród o" wp ywa na kr

enie krwi. W ten

Przegl daj c nast pn cz

ksi

ki, w której s ilustracje, mo na

zapyta , dlaczego cz sto u ywa si  tych samych punktów przy ró nych
chorobach i dolegliwo ciach. Czy nie jest to dziwne,  e ten sam punkt
raz jest u ywany jako g ówny, innym razem jako pomocniczy. Wkrótce
przekonamy si ,  e pocz tkowy nie ad jest dobrany zgodnie z celem
terapeutycznym.  Jest  to optymalna próba  kombinacji pojedynczych
meridianów i punktów, gdzie meridiany i narz dy s  podporz dkowane
wed ug zasady pi ciu  ywio ów i mog  wzajemnie si  wspiera  i leczy
lub  ewentualnie  sobie  szkodzi .  Ta  zasada  umo liwia  leczenie  choroby
u jej korzeni, a zarazem zmniejsza mo liwo  wyst pienia zaka enia
wewn trznego. Tak wi c ka dy punkt ma inne specyficzne zadanie do
wykonania: leczy lub zapobiega. Chi scy lekarze wiedz c o tym,  e
wi kszo  punktów ma  wi cej ni  jedno pole dzia ania,  mogli ró ne
zadania  przypisywa   punktom  w  ró nych  chorobach.  Podobnie  jak
figury na szachownicy w stale zmieniaj cej si  sytuacji maj  ró ne
mo liwo ci  ataku  lub  obrony.

Chi skie dzieci ju od wczesnych lat s wprowadzane w sztuk

masa u i akupresury. Ka dy wcze nie poznaje swoje cia o i przep ywa-

w nim energi . Pozwala to na szybkie rozpoznawanie znaków

alarmuj cych o zaburzeniu równowagi  energetycznej. Ucz  si  one po-
st powania w dolegliwo ciach dnia codziennego, jak bóle g owy, katar.
Wiedza o od ywianiu, higiena cia a, codzienne masa e i podstawowe
wiadomo ci o wa nych punktach akupresury s  fundamentem zapobie-
gania  w  chi skiej  medycynie.

Wiedza o wewn trznych zale no ciach, o licznych

bezpo rednich  i po rednich zmiennych dzia aniach mi dzy ró nymi
meridianami  i narz dziami  jest  równie   zastrze ona  w  Chinach  tylko
dla  specjalistów.  Dla  ludzi  Wschodu,  a  przede  wszystkim  dla  tych,
którzy  nie znaj  kryteriów leczenia ludzi Zachodu, dobór punktów do
nak uwania  jest  g bok   tajemnic .  Tak,  ale  te   akupunkturzysta  ca e

ycie si uczy, a oceniaj c na bie

co swoje sukcesy terapeutyczne, a

tak e niepowo-

dzenia, odkrywa zawsze nowe mo liwo ci kombinacji punktów. Natu-
ralnie s te podr czniki, w których opisane s w

ciwo ci lecznicze

setek punktów. Je eli nawet mamy dobre efekty leczenia okre lonymi
punktami akupunktury, to by mo e s jeszcze nie odkryte inne mo -
liwo ci kombinacji punktów bardziej skutecznych w leczeniu. Znowu
pos

ymy si porównaniem z gr w szachy. Wysokiej klasy szachista

ma zarejestrowane w pami ci tysi ce rozegranych partii. W decyduj cej
jednak partii ze swoim przeciwnikiem zwyci a przez wykonanie ruchu,
którego dotychczas nie wykorzysta . Tak te  nale y rozumie  przed-
stawione w nast pnym rozdziale propozycje. Wiedza ta jest oparta na
tysi cletniej literaturze medycznej, na przekazywanych do wiadczeniach
moich przodków, a tak e na d ugoletnich obserwacjach medycznych.
Pomimo  to  proponowana  terapia  nie  jest  czym   wyj tkowym.  Chcia -
bym, aby akupresura nie by a konkurencj  lub  rodkiem zast pczym
medycyny zachodniej.  Akupunkturzysta  b dzie prowadzi   indywidualne
leczenie chorego, którego podstawy oparte s  na chi skiej diagnozie.
Pewne punkty z okre lonym dzia aniem terapeutycznym stanowi  g ów-

konstrukcj . Pojedyncze punkty b

uzupe nione lub te zmienione

w zale no ci od stanu chorego. Leczenie choroby nie b dzie si ograni-
cza o jedynie do losowo wybranego objawu, ale ca

ci: mianowicie

cz owieka, u którego nast pi o zaburzenie energii w tej czy innej for-
mie. Nasuwa si wi c pytanie: dla kogo przeznaczona jest ksi

ka do

akupresury nie mówi ca o indywidualnych problemach i potrzebach
czytelnika? Nasze propozycje s w

nie takie. Dla jednych b

wy-

starczaj ce do wyleczenia, u innych trzeba b dzie indywidualnie roz-
budowa  dalsz  terapi . Indywidualne rozbudowanie dalszej terapii nie
musi  koniecznie  znaczy   zmiany  punktu  akupunktury.  Mo e  to  by
zmiana zwyczajów  ywieniowych, zmiana sposobu codziennej pracy,
warunków  ycia,  które  mog   by   przyczyn   chorób.  To  jest  terapia
wolna,  któr   sobie  sam  ka dy  mo e  przepisa '  Trzeba  jednak  znale
czas, aby móc us ysze  swoje cia o i dusz . Mo e spotka si  to z mil-
cz cym  protestem.

Akupunktura  i  akupresura  s   tak   sam   wiedz   i  nauk ,  bowiem
punkty do leczenia s  te same. Akupunktura jest bez  w tpienia pe niej-
sza i g bsza, gdy  pozwala na uruchomienie energii i jej swobodny
przep yw. To jest to pod

e, które nie ogranicza mo liwo ci pomocy

wielu ludziom. Z akupresury równie wynikaj korzy ci. Chory bowiem
mo e j wykonywa , kiedy chce

powtarza w jakimkolwiek miejscu.

Te wszystkie czynniki mog by dla chorego uzupe nieniem leczenia.

Po ci kim wypadku samochodowym z powa nym uszkodzeniem stawu
kolanowego uda am si na rekonwalescencj do miejscowo ci Bad Schmz-
nach w Szwajcarii. Po udanej operacji nie mog am przez wie e tygodni
obci

kolana. Chodzi am tylko o kulach, ostro ne próby poruszania

si bez wózka ko czy y si

nie. Spowodowane to by o znacznym

zanikiem mi ni. W tym samym czasie, w tym e w

nie szpitalu, eczy

doktor Kuan Hin i czyni  jak twierdzono prawdziwe cuda. By am do
sceptyczna  w stosunku  do  tych  metod  leczenia  i  nie widzia am  powodu,
dla  którego  mia abym si   u  niego  leczy .  Pewnego  dnia  mia am  mo -
liwo   rozmowy  z  doktorem  i  spontanicznie  przedstawi am  mój  przypa-
dek.  Natychmiast  powiedzia   mi:

pani teraz leczy , a pó niej

dzie pani mog a chodzi tak jak przed wypadkiem". Zgodzi am si

z mieszanymi uczuciami. Zaraz po wk uciu igie w ró nych miejscach
cia a, poczu am si ny przep yw fa owania w uszkodzonej nodze. Leczenie
by o dla mnie bolesne i nieprzyjemne. W najlepszym przypadku uwa a-

am, e b dzie bezskuteczne, ale da o jednak efekt. Do wiadczy am si y,

której poprzednio nie mia am. Po kilku minutach doktor Kuan Hin wyj
ig y i powiedzia :  prosz  i ", bez pomocy. Zrozumia am wówczas,  e
chodzenie  z  kulami  sko czy o  si .  Bez  najmniejszego  bólu  sz am  przez
park  do  szpitalnego  kiosku.  Tam  spotka am  lecz cego  mnie  lekarza,
który  patrzy   na  mnie  zdumiony.  Zaleci   mi  ponowne  le enie  w

ku,

uwa

bowiem, e ryzyko ponownego uszkodzenia jest bardzo du e.

HG., aktorka, Bern

Meridiany

Si a yciowa sk ada si z trzech energii:

Energia wrodzona

ma j ju cz owiek w momencie narodzenia,

dziedziczona jest po przodkach, a wyposa ona w pewne predyspozycje
cielesne, duchowe i psychiczne.

Energia po ywienia

jest to produkt uzyskany z pracy uk adu

trawiennego.
Energia kosmiczna

uzyskiwana z atmosfery.

Przez system meridianów i po cze obocznych przep ywa ta trzy-

cz ciowa energia przez cale cia o w rytmie 24-godzinnym i jest od-
powiedzialna za dobow  prac  ca ego organizmu. W chi skiej medycy-
nie meridiany s  podzielone na dwie grupy. Do pierwszej grupy nale y
dwana cie  regularnych  meridianów

ki" i nogi". Przebieg w prawej

i lewej po owie cia a jest jak okre la nazwa taki sam jak w lustrzanym
odbiciu. Poszczególnym meridanom podporz dkowane s odpowiednie
narz dy

st d bior si ich nazwy i nale

do systemu meridianów

typu Yin lub Yang. W drugiej grupie znajduje si  osiem specjalnych
meridianów,  które nie s  bezpo rednio zwi zane z okre lonymi  or-
ganami.  Dwa  z  nich  maj   szczególne znaczenie

kontroluj pozos-

ta ych dwana cie. Znajduje si  na nich du a liczba  punktów akupunk-
tury  maj cych  znaczenie  terapeutyczne  w  codziennej  praktyce.  Razem
z dwunastoma regularnymi meridianami tworz  ,,14 klasycznych meri-
dianów  medycyny  chi skiej".

Dwana cie regularnych meridianów

Powtarzane jest zawsze interesuj ce do wiadczenie staro ytnych

Chi czyków, e leczenie wewn trznych chorób odbywa si przez ucisk

ci le okre lonego miejsca na powierzchni cia a. Sami mo emy stwier-

dzi ,  e okre lone kombinacje punktów mog  leczy  schorzenia okre -
lonych  narz dów.  Z  zale no ci  narz dów  mi dzy  funkcj   narz du,
a  tym samym  miejscem  cia a

Xue"

punkt", tworzy si system, na

Kiorym opana jcsi icuna mcnuianow.

Dwana cie organów ma regularne meridiany, od których pochodz

nazwy. Sze

z nich jest Yin:

to meridiany tak zwane pe ne",

gromadz i rozdzielaj energi . Pozosta ych sze

to meridiany typu

Yang

s puste i produkuj energi . W kolejno ci nazywamy pierwsze

narz dami", drugie pustymi narz dami".

Narz dy (Yin)

Puste narz dy (Yang)

uco

jelito grube

serce

jelito cienkie

osierdzie

potrójny ogrzewacz

ledziona

dek

nerki

cherz moczowy

troba

cherzyk

ciowy

Teoria meridianów nie jest oparta na samych narz dach i pustych

narz dach, lecz równie na ich funkcji. Z powy szej listy nie jest znany
medycynie zachodniej pusty organ potrójny ogrzewacz". Jest to przy-

ad na to jak bardzo jest ró ne rozumienie pewnych poj

w medycy-

nie wschodniej i zachodniej. Przegl d g ównych funkcji narz dów i pus-
tych narz dów w rozumieniu chi skiej medycyny pozwoli lepiej pozna
meridiany i ich w

ciwo ci.

uco jest po czone przez drogi oddechowe i nos z otaczaj cym

rodowiskiem. Dobry stan skóry i w osów cia a w znacznym stopniu

zale y od stanu p uc. P uca kontroluj  oddychanie i stopie  przemiany
materii. Natur  p uca jest opadanie. Kontroluje ono wszystkie narz dy
oddechowe,  reguluje  p yny  cia a  i  kr

enie krwi. Schorzenia z tego

zakresu nale

do p uca (w kategoriach chi skich).

Jelito grube transportuje pozosta

ci pokarmowe, które przekszta -

cane s w stolec, a nast pnie wydalane przez odbyt.

Serce

wed ug starych koncepcji

jest siedzib ducha, krwi

i meridianu. Stan serca rozpoznaje si po j zyku. Wed ug medycyny
zachodniej serce jest powi zane z mózgiem i systemem sercowo-naczy-
niowym. Schorzenia te zaliczane s do schorze serca.

Jelito cienkie trawi drugi raz wszystko to, co otrzymuje z

dka.

Oddziela przy tym substancj  od ywcz  od odpadów pokarmowych.
Nast pnie  substancj   pokarmow   asymiluje  i  od ywia  ca y  organizm
przez  ledzion ,  w  ten sposób,  e  podnosi substancje  od ywcze  do serca
i p uc. Odpady kierowane s  do jelita grubego do ostatecznego ufor-
mowania.  Jelito  cienkie  ma  funkcje  oddzielania  tzw.  czystych  elemen-
tów  od  nieczystych.

Osierdzie jest tarcz serca. Wszelkie ataki na serce dochodz naj-

pierw tutaj. Osierdzie musi zast powa  choroby serca. Jako pe nomoc-
nik  generalny  serce  wydaje  rozkazy.  Równocze nie  funkcjonuje  osier-
dzie jako brama wej ciowa i wyj ciowa dla ducha, który mieszka w ser-
cu.  Psychiczne  objawy  chorobowe  nale

nie tylko do serca, ale rów-

nie do osierdzia.

Potrójny ogrzewacz nie jest uchwytnym materialnie narz dem. Usy-

tuowany jest w trzech jamach cia a i jest jak gdyby stacj przeka -
nikow ludzkiego cia a. Ca a aktywno narz dów w nim przekszta ca

energi . Tylko wtedy, gdy funkcjonuje potrójny ogrzewacz, narz dy
mog prawid owo wykonywa swoje zadania w nast puj cym zakresie;

transport i rozdzia energii i krwi, p ynów, asymilacja
po ywienia,
rozdzia odpadów i tak dalej...

ledziona kontroluje po ywienie, wzmacnia p yny cia a i zwalcza

wilgo . Choroby systemu trawienia i kr

enia s przyczynowo zwi zane

ze ledzion . W

ciwo ci

ledziony jest niech do wilgoci, natomiast

lubi sucho .

dek przyjmuje pokarm, rozdziela i trawi. ledziona dozoruje

transport substancji od ywczych, natomiast

dek troszczy si o jego

przekszta cenie i centralny rozdzia . W przeciwie stwie do ledziony
lubi wilgo i trzyma si " mo liwie daleko od sucho ci.

Nerki

magazynem esencji i energii. Maj one wp yw na roz-

mna anie, uk ad nerwowy i wydzielania wewn trznego. Nerki s matk
szpiku kostnego, kontroluj ko ci i s zwi zane z mózgiem. Przez uszy

cz si ze rodowiskiem zewn trznym. Stan nerek ocenia si na pod-

stawie w osów.

Objawy chorobowe wymienionych cz

ci cia a zwi zane s z ner-

kami.

cherz moczowy jest zbiornikiem i miejscem wydalania moczu.

Przekszta ca on energi i zajmuje si nadmiarem wody w organizmie.

cherz moczowy zwi zany jest z nerkami, choroby ka dego z tych

organów wp ywaj na siebie.

troba jest magazynem krwi. Kontroluje ci gna i kr

enie ener-

gii. Stan w troby mo na pozna  po oczach. Wed ug nauki chi skiej do
systemu tego narz du zalicza si  równie  uk ad nerwowy i wydzielania
wewn trznego.  Przyczyny pierwotne chorób cz sto zale ne s  od w tro-
by.  Równie   choroby  oczu  cz sto  poprzedzaj   wcze niej  zaburzenia
funkcji  w troby.

cherzyk

ciowy jest podporz dkowany w trobie. Dlatego nie-

które choroby wyst puj razem. Jako cz

aparatu trawiennego ten

pusty organ jest rezerwuarem

ci i centralnym jej dyspozytorem.

Je eli wilgo i gor co wzajemnie dzia aj na organizm, to mo e doj
do zaburzenia równowagi w p cherzyku

ciowym i mo e wyst pi

taczka.

Opisane tu g ówne funkcje dwunastu narz dów i narz dów pustych

podkre laj , e meridiany nie zaczynaj si w okre lonych narz dach,
a gdzie na powierzchni cia a si ko cz , ale jest to sie wzajemnych
wp ywów i zale no ci razem sprz

onych. Przebieg meridianów potrze-

buje ka dorazowo organu lub pustego organu, który nadaje mu nazw .
Musimy zrozumie ,  e meridiany s  czynno ciowym  obrazem narz dów
i pustych narz dów, wyst puj  tak e na powierzchni cia a. Dlatego na
narz dy  g boko  le

ce mo emy wp ywa za pomoc akupunktury

i masa u. Dwana cie meridianów ma swoje zewn trzne punkty na
ko czynach. Dlatego dla niektórych osób palce u r k lub nóg b
celem, natomiast dla innych

ród em (pocz tkiem).

Sze

Yin meridianów narz dów przebiega po wewn trznej stronie

ramienia i ko czyny dolnej. Sze

Yang meridianów narz dów pustych

przebiega  po  stronie  zewn trznej.  Ka dy Yin meridian  jest  po czony
z Yang meridianem za pomoc  odga zienia. Dlatego choroby mog
przechodzi   z  jednego  meridianu  na  drugi.  Schemat  na  stronie  89
obrazuje  wzajemn   zale no

Meridiany typu Yin i Yang

po czone w pary przez odga zienia. W

ten sposób powstaje zrównowa ony obieg energii z koniecznymi
dodatkowymi po czeniami mi dzy meridianem r ki a meridianem no-
gi. Ka dy Yin meridian r ki ma swojego Yang partnera,

czy si on

z meridianem Yin stopy. I odwrotnie jest w przypadku ka dego Yang
meridianu. Powstaje wi c nast puj cy obieg:

1. Meridian p uca r ki

Taiyin

2. Meridian jelita grubego r ki

Yangming

3. Meridian

dka stopy

Yangming

4. Meridian ledziony stopy

Taiyin

5. Meridian serca r ki

Shaoyin

6. Meridian jelita cienkiego r ki

Taiyang

7. Meridian p cherza moczowego stopy

Taiyang

8. Meridian nerki stopy

Shaoyin

9. Meridian osierdzia r ki

Jueyin

10. Meridian potrójnego ogrzewacza r ki

Shaoyang

11. Meridian p cherzyka

ciowego stopy

Shaoyang

12. Meridian w troby stopy

Jueyin

Obieg choroby

dwunastu regularnych

meridianów

Je eli meridiany nie spe niaj swoich fizjologicznych zada kr

enia

energii i krwi, mog powodowa szkody w nale

cych do nich or-

ganach lub te w pustych organach. Mog pojawi si objawy chorobo-
we wzd

przebiegu meridianu. Na przyk ad w zaburzeniu funkcji

meridianu jelita grubego. Oprócz tego wyst powa mog bóle z bów,
poniewa meridian ten przebiega przez dzi

a i szcz

doln . Zabu-

rzenie funkcji meridianu ma przyczyny na zewn trz i wewn trz. Mówi-
my wtedy o chorobach endogennych (wewn trznych) i egzogennych
(zewn trznych).

Choroby endogenne spowodowane s dysharmoni emocji, jak:

, rado , troska, smutek i l k, które prowadz do zaburze równo-

wagi. Choroby endogenne dotycz najpierw narz dów lub pustych na-
rz dów, nast pnie nale

cych do nich meridianów. S trudniejsze do

leczenia ni choroby egzogenne.

Choroby egzogenne

przyczynami tych chorób s czynniki klima-

tyczne, jak: wiatr, gor co, wilgo , sucho lub zimno. We wczesnym
stadium choroba egzogenna przejawia si wzd

meridianu. Je eli nie

jest leczona, mo e przechodzi na organy i puste organy.

Na podstawie obiegu energii i po cze otrzymujemy objawy choro-

bowe pojedynczego meridianu.

Meridian p uca r ki

Talyln

Meridian p uca zaczyna si w rodkowej cz ci jamy brzusznej po-

trójnego ogrzewacza. Nast pnie kieruje si w dó do jelita grubego.
St d wst puje do

dka i przechodzi przez przepon jamy brzusznej.

Rozdziela si  do obu p uc, nast pnie przechodzi przez tchawic , a ko-
niec jest na powierzchni cia a w okolicy podobojczykowej. Tu znajduje
si  pierwszy punkt akupunktury meridianu p uca. Przechodzi po we-
wn trznej powierzchni ramienia jako jeden z pierwszych z trzech Yin
meridianów r ki, nast pnie przez kciuk do koniuszka kciuka. Od barku
do koniuszka kciuka znajduje si  jednocze nie jedena cie punktów aku-
punktury,  na  które  mo na  bezpo rednio  oddzia ywa .  Ga

oboczna

czy si na d oni z palcem wskazuj cym, a wi c meridianem jelita

grubego, to znaczy jego Yang partnerem.

Objawy chorobowe: uczucie

ciskania, kaszel, duszno

, kaszel

z krwi , bóle gard a, katar, zimno i bóle okolicy opatki, a tak e bóle
wzd

meridianu.

Meridian jelita grubego

Yangming

Meridian jelita grubego biegnie od koniuszka palca wskazuj cego

przez ko ci ródr cza jako pierwszy meridian Yang

ki przez zewn trz-

stron ramienia do barku. Po skr ceniu w okolicy siódmego kr gu

szyjnego, gdzie spotykaj si wszystkie meridiany Yang, wchodzi w za-

bienie znajduj ce si nad obojczykiem. St d schodzi w dó do p uc

i ko czy bieg w jelicie grubym. Boczna ga

z wa nymi punktami

akupunktury wst puje w gór zag bienia nadobojczykowego przez szyj
i policzek. Mi dzy górn warg a nosem przekracza lini

rodkow

cia a i ko czy si bocznie od skrzyde ek nosa. W tym miejscu czy si
z meridianem

dka. Jelito grube ma mi dzy palcem wskazuj cym

a nosem 20 punktów akupunktury.

Objawy chorobowe: bóle brzucha, biegunka, zaparcie, bóle gard a,

bóle z bów, krwawienie z nosa, bóle w obszarze meridianu.

Meridian

dka stopy

Yangming

Meridian

dka swój pierwszy punkt ma pod okiem. St d przecho-

dzi przez dzi

a, szcz ki, k cik ust, brod do stawu uchwowego. Ko o

ucha wst puje nast pnie w gór do czo a, podczas gdy ga

boczna od

uchwy biegnie bezpo rednio do obojczyka i st d wchodzi do wewn trz

cia a osi gaj c

dek. G ówna ga

prostopadle schodzi w dó przez

brodawk sutka i okolic brzucha, zbli aj c si do linii rodkowej cia a
i przez podbrzusze schodzi na udo.

czy si tam z ga zi boczn ,

która zaczyna si w

dku i przechodzi przez przedni cz

bocznej

powierzchni nogi, grzbiet stopy i dochodzi do drugiego palca nogi.
Dalsza ga

boczna odchodzi poni ej kolana i dochodzi do trzeciego

palca. Ostatnia odchodzi od grzbietu stopy i idzie do pierwszego palca,
gdzie ma po czenie z meridianem ledziony.

Meridian

dka przebiega jako jedyny meridian Yang stopy przez

przedni cz

cia a i ma 45 punktów.

Objawy chorobowe: wzd cia, bóle brzucha obrz ki, wymioty,

obrzmienia: bóle szyi i krwawienia z nosa, choroby gor czkowe, na ogi,
bóle okolicy meridianu.

Meridian ledziony stopy

Taiyin

Meridian ledziony zaczyna si od du ego palca i biegnie wzd

granicy stopy i grzbietu stopy. Przez kostk  wst puje w gór  na we-
wn trzn  stron  ko ci piszczelowej i uda do podbrzusza. Z tego miejsca
dochodzi do  ledziony. Bocznie od brodawki sutka wst puje do "do u
pachowego i pó niej schodzi na bok. W szóstej przestrzeni mi dzy e-
browej  poni ej  do u  pachowego  jest  ostatni  punkt.  Ga

boczna idzie

do prze yku i pod j zyk i powierzchownie si rozdziela. Druga przecho-
dzi przez

dek i przepon do serca i czy si z meridianem serca.

Meridian ledziony ma 21 punktów.

Objawy chorobowe: bolesne dr twienie j zyka, bóle

dka, wzd cia,

wymioty,

taczka, ogólne os abienie, bóle w obszarze meridianu.

Meridian serca r ki

Shaoyin

Meridian serca zaczyna si w sercu, przekracza p uca i wychodzi

w rodku do u pachowego jako pierwszy punkt na powierzchni cia a.
Jako ostatni z trzech meridianów Yin przechodzi do r ki wzd

we-

wn trznej powierzchni ramienia do stawu nadgarstkowego, sk d przez

w prostej linii biegnie do koniuszka ma ego palca.

czy si tam

ze swoim partnerem Yang

meridianem jelita cienkiego. Jedna ga

idzie z serca przez przepon w dó do jelita cienkiego. Druga ga

Masa chi ski

prowadzi do g owy i ko czy si w oku. Meridian serca mo na stymulo-
wa w dziewi ciu punktach.

Objawy chorobowe: sucho gard a, bóle okolicy serca, uczucie gor -

ca w d oniach, bóle w obszarze serca.

Meridian jelita cienkiego r ki

Taiyang

Meridian jelita cienkiego zaczyna si od ma ego palca i prowadzi

przez grzbiet r ki do nadgarstka. St d

jako ostatni z trzech meridia-

nów typu Yang

przechodzi do okcia i przez zewn trzn stron

ramienia  przez  staw  barkowy.  Nast pnie  w druje  przez  opatk   do
siódmego kr gu szyjnego, gdzie spotyka si  z innymi meridianami typu
Yang. Pó niej  przekracza  kark  i  osi ga  zag bienie  nadobojczykowe
i  bezpo rednio  zd

a do serca. Wzd

prze yku idzie dalej do

dka

i jelita cienkiego. Ga

boczna wst puje od obojczyka bocznie przez

szyj do policzka. Od zewn trznego k ta idzie do ty u i dochodzi do
ucha. Dalsza ga

rozga zia si na policzku i prowadzi pod okiem do

wewn trznego k ta oka i czy si z meridianem p cherza moczowego.

Objawy chorobowe: bóle podbrzusza, g uchota,

taczka, obrz k po-

liczków, bóle gard a, bóle wzd

meridianu.

Meridian p cherza moczowego stopy

Taiyang

Meridian p cherza moczowego zaczyna si w wewn trznym k cie

oka, biegnie przez czo o do szczytu g owy. Ga

boczna idzie od

szczytu g owy do skroni, podczas gdy meridian wchodzi do mózgu,
a nast pnie przez ty g owy zst puje na kark. Meridian p cherza biegnie
równolegle do kr gos upa, tylko w okolicy krzy a jest droga oboczna
przez nerki do p cherza moczowego. Ga

od krzy a prowadzi przez

po ladki  i  tyln   powierzchni   uda  do  do ów  podkolanowych.  Tam
spotka si  z drug  ga zi  g ównego meridianu,  która wychodzi z ob
szaru karku  i biegnie  w  nieco  dalszej  odleg

ci od kr gos upa i do

chodzi do po ladka. Ga

ta ko czy si w meridianie p cherza moczo

wego, który dalej biegnie przez ydk z ty u za kostk zewn trzn ,
grzbiet stopy i po zewn trznej stronie do ma ego palca. Tam czy si
z meridianem nerki.

Na meridianie p cherza moczowego znajduje si 67 punktów.
Objawy chorobowe: zatrzymanie moczu, moczenie nocne, delirium,

bóle g owy, bóle w obszarze meridianu.

Meridian nerki stopy

Shaoyin

Meridian nerki biegnie od palca ma ego stopy do pierwszego punktu

akupunktury na podeszwie. Z tylu za kostk wewn trzn osi ga pi

okr

a i wst puje w gór przez koniec fa du wewn trznego zgi cia

kolanowego, przechodzi nast pnie przez udo do ko ci guzicznej (ogo-
nowej). St d prowadzi do nerek oraz kieruje ga

boczn do p cherza.

Przez w trob , przepon , p uca dochodzi do gard a i podstawy j zyka.
Swój ostatni punkt ma w obszarze podobojczykowym. Ga

boczna

rozga ziaj ca si na poziomie p uca prowadzi do serca, gdzie meridian
nerki czy si z meridianem osierdzia. Meridian nerki ma 27 punktów.

Objawy chorobowe: kaszel z krwi , zaparcia, biegunki, s abe ko -

czyny, uczucie gor ca w stopach, bóle w obszarze meridianu.

Meridian osierdzia r ki

Jueyin

Meridian osierdzia zaczyna si w klatce piersiowej i na pocz tku

przechodzi przez worek osierdziowy, który jest  mu  podporz dkowany.
St d  zst puje  przez  przepon   w  dó   do  jamy  brzusznej  i  przechodzi
przez 3 pi tra potrójnego ogrzewacza.  Ga

boczna opuszcza klatk

piersiow w pobli u do u pachowego. Tam le y pierwszy punkt meri-
dianu osierdzia. ukiem okr

a dó pachowy i idzie dalej przez we-

wn tr zn stron ra mienia do zgi cia okciowego Jako rodkowy
z trzech meridianów Yin

ki ko czy si na opuszce palca rodkowego.

boczna idzie od d oni do palca serdecznego, gdzie meridian

osierdzia

czy si z meridianem potrójnego ogrzewacza.

Meridian osierdzia ma dziewi

punktów.

Objawy chorobowe: Angina pectoris, uczucie ciskania, ko atanie ser-

ca, pobudzenie, uczucie gor ca po wewn trznej stronie d oni, bóle
w obszarze meridianu.

Meridian potrójnego ogrzewacza r ki

Shaoyang

Meridian potrójnego ogrzewacza zaczyna si w okolicy paznokcia

palca serdecznego i przechodzi mi dzy dwoma meridianami Yang

ki.

Dalej przez grzbiet d oni po zewn trznej stronie ramienia z ty u barku,
gdzie krzy uje si z meridianem p cherzyka

ciowego. W zag bieniu

nadobojczykowym wchodzi do klatki piersiowej.

czy si z osierdziem

i zst puje st d przez przepon do potrójnego ogrzewacza, którego

nazw nosi. Ga

boczna idzie z klatki piersiowej z powrotem do

wg bienia nadobojczykowego i dalej przez kark, potem okr

a z ty u

ucho i ko czy si w oczodole. Inna ga

wchodzi do ucha i wychodzi

znowu na powierzchni . Na policzku krzy uje si z pierwsz ga zi
i zaraz osi ga swój cel w zewn trznym k cie oka

gdzie

czy si

z p cherzykiem

ciowym.

Na tym meridianie le

23 punkty.

Objawy chorobowe: wzd cia, moczenie nocne, bóle przy oddawaniu

moczu, g uchota, szum w uszach, obrz ki i bóle gard a, bóle w okolicy
meridianu.

Meridian p cherzyka

ciowego stopy

Shaoyang

Meridian p cherzyka

ciowego biegnie od zewn trznego k ta oka

przez ucho, skronie do karku. Przez barki wchodzi do zag bienia
nadobojczykowego. Jedna ga

boczna odchodzi od k cika oka, wcho-

dzi do oczodo u z meridianem potrójnego ogrzewacza. Pó niej wst puje
do klatki piersiowej w zag bieniu nadobojczykowym. Przez
przepon i jam brzuszn

czy si z w trob , a nast pnie ko czy si w

cherzyku

ciowym. W stawach biodrowych ta ga

wst puje

znowu do g ównego meridianu, który biegnie od obojczyka bocznie
przez klatk piersiow , brzuch do stawów biodrowych. Po zewn trznej
powierzchni nóg biegnie meridian p cherzyka

ciowego dalej i

przechodzi z przodu kostki zewn trznej, nast pnie przez staw skokowy i
ko czy si na czwartym palcu. Ga

boczna rozdziela si na grzbiecie

stopy i biegnie do palucha, osi gaj c meridian w troby.

Mo na wp ywa na meridian w troby przez 44 punkty.
Objawy chorobowe: gorzki smak w ustach, zamroczenie, gor czka,

bóle g owy, bóle szcz ki, stany zapalne zewn trznego k cika oka, g u-
chota, szumy w uszach, bóle w ca ym otoczeniu meridianu.

Meridian w troby stopy

Jueyin

Meridian w troby ma swoje ród o w paluchu stopy. Przebiega on

najpierw przez grzbiet stopy i przechodzi z przodu kostki wewn trznej.
Na wewn trznej stronie podudzia krzy uje si z meridianem ledziony.
St d dalej przechodzi z ty u meridianu ledziony. Po okr

eniu zewn -

trznych narz dów p ciowych z okolicy pachwinowej wst puje na pod-
brzusze zbli aj c si do linii rodkowej cia a. Dalej biegnie ukiem
w kierunku w troby.

czy si z w trob , od której bierze nazw , oraz

czy si z p cherzykiem

ciowym

pustym narz dem, partnerem

Yang. Od przepony meridian pozbawiony jest bezpo rednich punktów
akupunktury, dalej wst puje do g owy i czy si z oczami, a ko czy si
na szczycie g owy. Jedna ga

boczna kieruje si od oka w dó i okr -

a usta. Druga ga

boczna wychodzi z w troby, przechodzi przez

przepon i

czy si w p ucach z meridianem p uc; w ten sposób

zamyka si obieg regularnych dwunastu meridianów.

Meridian w troby ma 14 punktów.

Objawy chorobowe: lumbago, przeczulica uciskowa klatki piersiowej,

wymioty, moczenie, zatrzymanie moczu, przepuklina, bóle podbrzusza,
bóle w obszarze meridianu.

Dwa specjalne meridlany:

ówny regulator przedni I tylny

Regularne meridiany r ki i nogi s symetryczne i maj swój obraz

zwierciadlany na drugiej po owie cia a. Osiem meridianów specjalnych
nie ma tych cech charakterystycznych. Sze z nich nie ma swoich

asnych punktów. Z innymi meridianami s w czno ci i krzy uj si .

Spe niaj one funkcje nadzorcze i koordynuj ce. Tak zwany meridian
Dai Mai opasuje tali i wi

e pary meridianów Yin i Yang w central-

nym miejscu. Specjalista nie mo e dzia

bez dok adnej znajomo ci

specjalnych meridianów. Dobór punktów i rozwój terapii stale jest
zwi zany z ró nymi po czeniami mi dzy regularnymi i specjalnymi
meridianami. Dwa ze specjalnych meridianów odgrywaj centraln ro-

. Centraln w znaczeniu dos ownym, poniewa g ówny regulator

przedni i tylny biegn po linii rodkowej cia a

przedniej i tylnej.

Tworz osiowo symetryczn sie , na której znajduje si ca y rz d
pe nowarto ciowych punktów.

ówny regulator tylny

ówny regulator tylny przechodzi wzd

tylnej linii rodkowej cia-

a. Grzbiet w chi skim poj ciu jest typu Yang, dlatego te meridian

ównego regulatora tylnego ma charakter Yang. Cz sto okre lany jest

jako morze Yang meridian.  Na  poziomie  siódmego  kr gu  szyjnego
znajduje  si   punkt  spotkania  wszystkich  meridianów Yang. Chi ska
nazwa  brzmi Du  Mai, przy  czym Du

znaczy zarz dca, a Mai

naczynia. W tej nazwie okre lona jest g ówna funkcja: zarz dza wszy-

stkimi meridianami Yang.

ówny regulator tylny zaczyna si w

kroczu i przechodzi przez ko guziczn , przez kr gi l

wiowe, okolic

krzy ow .

czy si najpierw z nerkami, dalej biegnie przez

kr gos up prosto do g owy. Wchodzi do mózgu, a nast pnie
pojawia si na szczycie g owy i dalej biegnie wzd

linii rodkowej

cia a i nosa do górnej wargi. Ko czy si w dzi

ach powy ej siekaczy.

Przez 28 punktów mo na bezpo rednio wp ywa na meridian g ównego
regulatora tylnego.

Objawy chorobowe: choroby gor czkowe, nadmierna pobudliwo ,

sztywno kr gos upa, toniczne skurcze mi ni grzbietu. Objawy choro-
bowe o rodkowego uk adu nerwowego.

ówny regulator przedni

ówny regulator przedni jest Yin partnerem g ównego regulatora

tylnego.  Chi czycy  nazywaj   go  cz sto  morze Yin meridian,  poniewa
tu  cz  si  wszystkie meridiany Yin. Oficjalne okre lenie tego meridia-
nu jest Ren Mai. Mai znaczy  naczynia"; ren

odpowiedzialny lub

dyrektor. G ówny regulator przedni jest odpowiedzialny za meridiany
Yin. Zaczyna si równie w kroczu, wst puje dalej przez ko

onow ,

pek, mostek, przez bruzd mi dzy brod a warg doln ; ko czy si

wykonuj c okr g ko o ust.

ówny regulator przedni ma 24 punkty.

Objawy chorobowe: przepukliny, kaszel, astma, choroby uk adu mo-

czowo-p ci owego.

ówny regulator przedni i tylny tworz razem z regularnymi meri-

dianami  system  14  klasycznych  meridianów.  Ta  sie   energetyczna  ma
w ka dej po owie cia a po 309 punktów i na linii  rodkowej cia a razem
52  klasyczne  punkty  akupunktury.

Punkty akupunktury

System meridianów cia a cz owieka jest sieci energetyczn , co mo -

na  porówna   do  pewnego  regionu  zaopatrywanego  w  energi .  Je li
dop yw  energii  w sieci  nie  dochodzi  do pewnego  miejsca,  to trzeba
wykona  prace w okre lonej stacji rozdzielczej przeka nika. Tak te  jest
z meridianami, gdzie oddzia ywanie odbywa si  tylko w specjalnych
punktach.  Te  stacje  przeka nikowe  (rozdzielcze)  systemu  meridianów

nazywamy  punktami  akupunktury.  Tutaj koncentruje si   energia,  tutaj
wi c  mo emy  za  pomoc   akupresury,  akupunktury  i  moxy  (terapii
ciep em)  aktywowa   lub  tamowa   i  regulowa   rozdzielanie  energii.

W ci gu stuleci opisano razem 361 punktów akupunktury. 28 z nich

le y na meridianie g ównego regulatora tylnego i 24

na g ównym

regulatorze przednim.

W zwi zku z tym, e meridiany te przebiegaj prostopadle w linii

rodkowej grzbietu i brzucha, i klatki piersiowej, to nie maj lus-

trzanych  bli niaczych  punktów.  Natomiast  pozosta e  meridiany  typu
Yin i Yang stopy  i  r ki  maj   podwójny  bieg  i  s   do  dyspozycji  na
prawej i lewej po owie cia a. W praktyce nie ma  adnego znaczenia, czy
akupresur  wykonujemy po prawej czy po lewej  stronie. Wi kszo
punktów mo emy bez problemów leczy  nawet po obu stronach rów-
nocze nie.  Nie  masujemy  adnego  punktu  w  otoczeniu  wyst puj cego
stanu zapalnego.  Wykonujemy  wówczas akupresur   tego samego punk-
tu,  ale  po  drugiej  stronie.  Nie  wszystkie  z  361  punktów  akupunktury
maj   takie samo  znaczenie.  Niektóre  z  nich  u ywane s   rzadko,  gdy

tylko do usuwania bardzo specyficznych objawów chorobowych.

Inne nak uwane s  stale, poniewa  maj  reguluj ce dzia anie i s  dale-
ko od  obszaru oddzia ywania.  W akupunkturze szczególne punkty s
rozmieszczone od pachy do  okcia i poni ej kolana. Im wi ksza odle-

od centrum cia a, tym nieregularniej p ynie energia, ale te

tym atwiej i dalekosi

niej mo na manipulowa przep ywem energii.

Chcia bym to przedstawi na prostym przyk adzie. Najszybciej i naj-
wra liwiej reaguj na zimno nasze r ce i stopy. Je eli je masujemy,
uzyskujemy ciep o, które wkrótce jako przyjemne odczucie ogarnie ca e
cia o.

Szerokie terapeutyczne dzia anie punktu na ko czynach by o do

wcze nie odkryte.  Podczas wielu stuleci mistrzowie akupunktury mówi-
li,  e tylko czterema punktami akupunktury mo na  leczy  wszystkie
choroby. Przy czym mieli  na my li 4 punkt meridianu jelita grubego,
le

cy przy ko ci ródr cza palca wskazuj cego; punkt 36 meridia-

dka

poni ej kolana; 40 punkt meridianu p cherza moczo-

wego

cy w dole podkolanowym oraz punkt 7 meridianu p uc

powy ej stawu nadgarstkowego. Punkty te nazwano kluczowymi punk-
tami akupunktury. Niektórzy lekarze do czaj 6 punkt meridianu osie-
rdzia i punkty Ashi

to znaczy lokalne, bólowe punkty wra liwe na

ucisk. Inni natomiast zast puj punkty Ashi punktem 26 g ównego
regulatora tylnego.

Dwana cie punktów mistrza Ma

Za czasów dynastii Sing oko o 960 roku mistrz Ma Tan Yan zaleci

do stosowania dwana cie punktów. Zawarta jest w nich si a dzia ania
wszystkich wówczas znanych 357 punktów. Obok czterech kluczowych
punktów na swojej li cie umie ci jeszcze nast puj ce: punkt 44 meri-
dianu

dka, punkt 3 meridianu w troby, punkt 11 jelita grubego,

punkt 30 i 34 p cherzyka

ciowego, punkt 5 meridianu serca, punkt

57  i  60  p cherza  moczowego.  Mo liwo ci  terapeutyczne,  jakie  daje
tuzin  punktów,  s   w  praktyce  bardzo  du e,  jak  przedstawia  to  na-
st puj ce  zestawienie  terapeutycznych  wskaza .

Punkt 36 meridianu

dka (Zusanli): chorobliwe podra nienie

uk adu trawienia, skurcze

dka, wymioty, wzd cia, zaparcia, zapale-

nie jelit.

Punkt ten jest punktem tonizuj cym ca e cia o.

Punkt 4 meridianu jelita grubego (Hegu): bóle g owy, bóle z bów,

stany zapalne migda ków podniebiennych, katar, stany zapalne zatok
i gard a, bóle oczu, pora enie mi ni twarzy, wole, bóle i niedow ady
górnych ko czyn, nadmierne i nieprawid owe wydzielanie potu, przezi -
bienie, gor czka.

Punkt 40 meridianu p cherza moczowego (Weizhong): rwa kul-

szowa, bóle krzy a, pora enia ko czyny dolnej, oparzenie s oneczne,
choroby kolana.

Punkt 7 meridianu p uca {Lie ue): bóle g owy, sztywno karku,

astma, pora enia mi

ni twarzy, neuralgia nerwu trójdzielnego.

Punkt 11 meridianu jelita grubego (Guchi): bóle barku i ramienia,

niedow ady ko czyn górnych, choroby stawu okciowego, gor czka,
nadci nienie t tnicze, egzemy.

Punkt 44 meridianu

dka (Neiting): bóle

dka, bóle g owy,

stan zapalny migda ków, czerwonka.

Punkt 30 meridianu p cherzyka

ciowego (Huantiao): rwa kul-

szowa, pora enie ko czyn dolnych, choroby stawów biodrowych.

Meridiany i ich powi zania: Meridian p uca jest zwi zany z w trob i meridianem
jelita grubego. Dwa meridiany

jeden meridian stopy i jeden r ki

maj

wspólne chi skie okre lenie; np. Taiyin okre la zarówno meridian p uca i

ledziony. Meridiany p uca, serca i osierdzia s trzema meridianami Yin r ki, które

zaczynaj si wewn trz, a biegn na zewn trz, a wi c biegn od tu owia do
ko czyn.

meridian p uca r ki

Taiyin

meridian jelita grubego r ki

Yangming

meridian

dka stopy

Yangming

meridian ledziony stopy

Taiyin

meridian serca r ki

Shaoyin

meridian jelita cienkiego r ki

Taiyang

PM - meridian p cherza moczowego stopy

Taiyang

N - meridian nerki stopy

Shaoyin

O - meridian osierdzia r ki

Jueyin

PO - meridian potrójnego ogrzewacza r ki

Shaoyang

PZ - meridian p cherzyka

ciowego stopy

Shaoyang

W - meridian w troby stopy

Jueyin

Punkt 34 meridianu p cherzyka

ciowego (Yanglingguan): pora-

enia po owicze, schorzenia dróg

ciowych, bóle okolicy

krzy owej i bóle nóg.

Punkt 5 meridianu serca (Tongli): bóle g owy, ostra chrypka, sztyw-

no j zyka, zaburzenia mowy, zaburzenia snu, ko atanie serca, bóle
ramienia i stawu nadgarstkowego.

Punkt 3 meridianu w troby (Taichong): bóle g owy, zawroty

owy, padaczka, drgawki gor czkowe u dzieci, choroby oczu, prze-

puklina, krwawienia z macicy wy czaj c menstruacj , stany zapalne
sutka.

Punkt 60 meridianu p cherza moczowego (Kunlun): niedow ady

ko czyn dolnych, bóle krzy a, rwa kulszowa, wypadanie odbytu, bóle
stóp.

Punkt 57 meridianu p cherza moczowego (Chengshan): rwa kul-

szowa, wypadanie odbytu, ylaki i bóle podeszwy, niedow ady ko czyn
dolnych.

Cun

indywidualna jednostka pomiarowa

W zwi zku z ró

wielko ci cia a pacjentów oraz ze stale po-

wtarzanymi b dami w lokalizacji punktów, lekarze  yj cy oko o dwa
tysi ce lat temu za czasów dynastii Han, ustalili w asn  dla pacjenta
jednostk  pomiarow . W ten sposób odmierzane s  odleg

ci mi dzy

punktami. Dzieli ona cia o ludzkie na proporcjonalne odcinki i nazywa
si cun. Cun pozosta do dzisiaj najwa niejsz jednostk pomiarow
akupunktury.

1 cun odpowiada szeroko ci kciuka. Je eli z

ymy 4 palce razem, to

otrzymamy szeroko 3 cunów. Dwa palce z czone razem daj szero-
ko

1,5 cuna.

Pomiary szeroko ci palca s proste i porównywalne, i s pewn

metod lokalizacji punktów w akupresurze wykonywanej na sobie sa-
mym. Szeroko palca mo e zmieni si jednak e pod wp ywem ci

kiej, codziennej pracy. Na nast puj cym zestawieniu znajduj si wa -
niejsze, proporcjonalne pomiary, tak e mo na sprawdzi , czy w asna
szeroko

palca zgadza si z podanymi pomiarami.

owa

12  cunów:  od  linii  w osów  powy ej  czo a  do  linii  w osów  karku
3  cuny:   od  rodkowego  punktu  mi dzy  brwiami  do  linii  w osów
3  cuny:    od  linii  w osów  karku  do siódmego  kr gu  szyjnego,  atwo

mo na go znale

, poniewa jego wyrostek jest bardziej

wystaj cy od poprzedzaj cych

6 cunów: mi dzy dwoma skroniowymi liniami w osów

Tu ów
8  cunów:  mi dzy  dwoma  brodawkami  sutkowymi
8  cunów:  mi dzy  p pkiem  a  mostkiem
5 cunów:  mi dzy  p pkiem  a  ko ci

onow

6 cunów: mi dzy dwoma wewn trznymi brzegami opatki

Rami

9 cunów: od przedniego ko ca fa dy pachowej do fa dy okciowej

12 cunów: od fa dy zgi cia okciowego do fa dy zgi cia nadgarstka

Nogi

19 cunów: od kr tarza wi kszego, wyczuwalnego guza ko ci udowej

przy miednicy, do rodka rzepki kolana 16 cunów:

od rodkowego punktu rzepki do kostki zewn trznej

Mamy dwie ró ne mo liwo ci lokalizacji punktów akupunktury. Jedna

metoda pomiaru za pomoc szeroko ci palca, przy czym szeroko
kciuka wynosi 1 cun. W drugiej metodzie proporcjonalnego pomiaru
odleg

ci mi dzy dwoma okre lonymi miejscami cia a s podzielone na

jednostki cunowe. Punkt znajduj cy si 2 cuny powy ej zgi cia stawu
nadgarstkowego mo na znale

odmierzaj c dwie szeroko ci kciuka

w gór od linii zgi cia stawu nadgarstkowego. Mo emy równie zloka-
lizowa punkt za pomoc ta my pomiarowej. Odleg

mi dzy lini

zgi cia stawu nadgarstka a lini  zgi cia  okcia mierzymy, a nast pnie
dzielimy na 12 odcinków. Przy ko cu drugiego odcinka wykonujemy
akupresur . Druga metoda jest wprawdzie bardziej precyzyjna, ale za-
razem bardziej skomplikowana od pierwszej. Aby wykona  akupresur
na sobie,  mo na stosowa  pomiary za pomoc  szeroko ci palców, gdy

wygodniejsze. Jednak e lokalizacja nawet pomiaru proporcjonalnego

jest  ostatecznie  miejscem przybli onym,  w  którym  znajduje si  punkt.
Czy rzeczywi cie zosta  odnaleziony poszukiwany punkt, wskazuje po
pierwsze specyficzna wra liwo  na ucisk. Na ten sam ucisk punkt
akupunktury reaguje o wiele czulej od dowolnego miejsca w pobli u.
Dlatego ci gle trzeba szuka  wra liwego miejsca. Po drugie jest to
identyfikator,  który jest  w

ciwo ci punktu akupunktury. Wi kszo

punktów le y w zag bieniu, którego wzrokiem nie mo na dostrzec,
jednak e przy ucisku palcem mo na go dok adnie wyczu .

Praktyczne zastosowanie

Niezale nie od tego, czy na punkty akupunktury b dziemy dzia ali

tradycyjnymi  rodkami, jak ig y z ote czy srebrne, czy bardzo nowo-
czesn  technik  laserow , czy te  go ymi r koma, cel terapii pozostanie
ci gle ten sam, tzn. regulacja przep ywu energii oraz ponowne do-
prowadzenie do stanu równowagi Yin i Yang. Wymienione w pierwszej
kolejno ci techniki s  bardziej precyzyjne i dlatego bardziej efektywne
od akupresury. Stanowi  one jednak  pewne  niebezpiecze stwo,  je li  nie

perfekcyjnie opanowane. Stosowanie akupresury niesie bowiem rów-

nie  pewne ryzyko. Je eli kto  na przyk ad wykonuje akupresur  paz-
nokciami, to zwi ksza jej precyzj , ale równocze nie wzrasta niebez-
piecze stwo infekcji spowodowane ma ymi zranieniami skóry i obec-
no ci  zarazków na paznokciach. Zalecamy wykonywanie masa u pun-
któw akupunktury opuszkami palców,  najlepiej  opuszkami kciuka lub
palca  wskazuj cego,  ewentualnie  k bem  kciuka.  W   ten  sposób  nie

pope niamy b du i zarazem akupresura  nie stanowi ryzyka. Praktyczna
korzy  jest równie  dla akupunktury, gdy punkt jest precyzyjnie trafia-
ny. Przy masa u palcem lub d oni  powierzchnia jest wi ksza i w zwi -
zku  z  tym  mamy  mo liwo

pe nego trafienia. Nie strzelajcie strzelb

w ziarno, nawet je li nie ma natychmiastowego efektu z akupresury
wykonywanej wed ug propozycji przedstawionych dla pewnych scho-
rze w tej ksi

ce. Niezliczone przyk ady z mojej kilkunastoletniej

praktyki wskazuj , e wi kszo

ludzi mo e si uczy akupresury.

Z biegiem czasu punkty s coraz bardziej precyzyjnie odnajdywane.
Tym samym b dzie mo liwe szybsze ró nicowanie ucisku na punkty
akupunktury od innego miejsca na powierzchni cia a.

Profesjonalny akupunkturzysta stosuje ró ne kombinacje masa u.

Rozró nia on na przyk ad ci gni cie", skrobanie", stukanie", ude-
rzanie", ucisk w miejscu", ucisk podczas okr

nego ruchu". Dla

wykonywania akupresury na sobie samym szczególnie dobra  jest ta
ostatnia technika, zw aszcza je eli przy tym wykonujemy akupresur  na
zmian  raz w kierunku zgodnym ze wskazówkami zegara, a nast pnie
przeciwnym.  Post pujemy  równie   wed ug  zasady  równowagi Yang
i Yin. Zgodnie  ze  wskazówkami  zegara  dajemy Yang, a  przeciwnie  do

Masa wykonywany przez wielkiego mistrza. Delikatnie lizgaj ce si

onie po ciele, znika napi cie, p yny cia a p yn swobodnie, dochodzi

do równowagi energetycznej.

wskazówek zegara wyrównujemy Yin. Cia o bierze automatycznie ener-
gi wtedy, kiedy jej potrzebuje. Ucisk powinien by przynajmniej tak
silny, e tkanki znajduj ce si pod palcem powinny si przy ruchu
okr

nym porusza .

dzie te wskazany g ówny punkt i wspomagaj cy O. Nie ma to

wprawdzie  adnego znaczenia jako ciowego. Polega to na tym,  e pun-
kly wspomagaj ce s  mniej wa ne i mog  by  pomini te. Masujemy
wszystkie punkty, które s  wskazane do stosowania przy danej choro-
bie. G ówne punkty powinny by  cz ciej i d

ej masowane od punk-

tów wspomagaj cych, tak aby ich specyficzne dzia anie mog o si w pe-

ni ujawni . Punkty mog by masowane w dowolnej kolejno ci

czasu u mierzenia bólu. Zbiorczy czas akupresury powinien wynosi
najwy ej od 20 do 25 minut. Mo na leczenie w ci gu dnia kilka razy
powtarza .

Je eli nie pojawia si poprawa, to trzeba zg osi si do lekarza.

Mo emy jednak w ka dym rodzaju bólu stosowa  akupresur , jako
przej ciow   terapi ,  je eli  mamy  ju   ustalon   wizyt   u  lekarza.  Nie
musimy czeka  bezczynnie do terminu wizyty z za

onymi r koma, ale

mo emy podj

w miar mo liwo ci samemu co przeciw bólowi.

Jeszcze kilka s ów na temat chorób wymienionych w ksi

ce. Próbo-

wa em ograniczy opracowanie do pojawiaj cych si dolegliwo ci dnia
codziennego. Cz

chorób okre la si jako lekkie, jak np. przezi bie-

nie, które mo e leczy  ka dy cz owiek bez wizyty u lekarza, je li poza
tym jest  zdrowy.  Cz ciowo równie   w chronicznych  dolegliwo ciach,
jak  np.  reumatyzm,  je eli  chory  nie  stosuje  nic  innego  jak  tylko  tabletki
i  ma ci  przeciwbólowe.

W sytuacjach przedstawionych poni ej nale y przed wykonaniem

akupresury najpierw zapyta lekarza:

pacjent  z  powodu  choroby  jest  w  trakcie  leczenia  lekarskiego,
w  razie  bardzo  podwy szonego  ci nienia,
podczas  ci

Wielcy mistrzowie w staro ytnych Chinach mogli chorych leczy  tylko
ich  dotykaj c.  Kierowali  swoj   koncentracj   na  punkt
akupunktury i pozwalali na p yni cie ich energii. Do takiej perfekcji
prawie nikt ju  dzi  nie dochodzi, inne s  bowiem czasy. W ka dym
razie uda o mi si  przeprowadzi   masa   u  siebie  w  moich  w asnych
my lach,  z  takim  samym  dok adnie  dobroczynnym  skutkiem.

Nerwowo

Czasami dok adnie znamy przyczyn naszej nerwowo ci:

czekaj ce nas egzaminy, zmiana stanowiska pracy, podró , wielkie

wi to wymagaj ce intensywnego przygotowania. Mo e wówczas

pojawi si niespokojny sen, mo e pogorszy si apetyt oraz ko atanie
serca, kiedy jeste my sami ze swoimi my lami. L k, niepewno

przedwczesna rado  nale  do cz stych przyczyn nerwowo ci.
Nerwowo  jest problemem zdrowotnym wtedy, kiedy pojawia si  bez
przyczyny. Je eli jest sta ym go ciem, to pojawia si  równie
niezadowolenie,  które  uruchamia  diabelski  kr g.  Mo e  to  by
sytuacja  podobna  do  tej,  jaka  dzieje  si   w  ma

stwie, kiedy to jeden

z partnerów z

ci si ka dorazowo, gdy dziecko p acze, a potem

trudno jest sp dzi razem przyjemny wieczór. Mo e nawet doj do

ótni mi dzy rodzicami, która jednocze nie mo e oddzia ywa na

dziecko. Dziecko ponownie b dzie reagowa o p aczem. Rozwi zania
problemu nie nale y szuka w dziecku, ale w rodzicach. Je eli b
dzia ali przeciwko swojej nadmiernej dra liwo- ci, to krzyk dziecka nie

dzie doprowadza ich do z

ci. Mo e przyczyni si do tego, e

dziecko b dzie p aka o mniej i ciszej ni poprzednio. Cz sto b dzie

aka o tak samo g

no jak poprzednio, ale b dzie p aka o rzadziej,

je eli poczuje, e jego rodzice prowadz harmonijne ycie.

Dotyczy to równie innych obszarów ycia. Wówczas, tak jak w po-

wy szym przyk adzie, nie nale y doprowadza  dziecka do milczenia, ale
trzeba wzmocni  naszego ducha, tak aby nie traci  równowagi przy
jakiejkolwiek zmianie w naszym otoczeniu. W tym mo e pomóc aku-
presura.  Nerwowo   rzadko  ma  przyczyny  organiczne.  Pomocne  s
wówczas  przede  wszystkim  punkty  na  ko czynach.  Punkty  te  maj
wi c dza anie lecznicze, chocia  s  daleko po

one od miejsca docelo-

wego dzia ania.

Ko atanie serca

Chinach uwa a si , e serce jest siedzib ducha. Na nasze

zdrowie  wp yw  ma  nastrój.  Musimy  chroni   ducha  i  jego  siedzib .
W ka dej terapii chi skiej medycyny wzmocnienie ducha ma podstawo-
we znaczenie, poniewa  jest on najwa niejszym warunkiem szybkiego
leczenia.  To  samo  dotyczy  nawet  malej,  nieszkodliwej,  ci tej  rany.  Jest
to szczególnie istotne na Zachodzie,  gdzie dla wielu ludzi szybkie tem-
po i napi te terminy w pracy s  nie tylko w ci gu tygodnia, ale równie
dominuj  w wolnym czasie i odpoczynku. Dochodzi do silnego zm cze-
nia ducha i serca. Tym bardziej,  e coraz wi cej ludzi

da za wiele, nie

chc c  si   przyzna   do tego.  To  wszystko przyczynia  si   do powstawa-
nia  sytuacji  stresowych,  których  przyczyn   s   oczekiwania  spo eczne,
a tak e w asne, ograniczone mo liwo ci. Skutkiem tego mog  by  stany

kowe, mog si pojawi depresje, w najgorszym przypadku serce

mo e  odmówi   pos usze stwa.  Ko atania  serca  i  stany  l kowe  s   ze
sob   mocno  zwi zane.  Je eli  wzmocnimy  serce,  to  wzmocnimy  te
ducha,  który  by   os abiony  przez  strach.  Nasza  terapia  obejmowa

dzie przede wszystkim punkty meridianu serca i osierdzia z ich od-

powiednim  dzia aniem  terapeutycznym.  Przez  odleg y punkt  stymuluje-
my meridian p cherza moczowego, który wed ug chi skiej zasady  y-
wio ów jako woda zwi zany jest z l kiem. Ko atania serca mog  by
powodowane l kiem, ale mo na równie  uczucie l ku usuwa . Spróbuj-
my jednak spojrze  na przyczyny i dzia anie oddzielnie. Ko atanie serca
mo e by  rzeczywi cie symptomem choroby i powinni my o tym zg osi
lekarzowi.

Na dalszych stronach zamieszczone s fotografie dotycz ce tego za-

gadnienia.

Stany depresyjne

tó nie zna takiego dnia, ju od momentu pos pnego wstania, jak

mg a  listopadowa.  Otwierasz  oczy  i  ju   wiesz,  e  dzie   b dzie  szary.
Tak opisuje  si   dni  z  okresu  ni u  w asnego  biorytmu.  Ludzie  widz   w
tym  w asne id, swoje ego i  swoje super-ego uwik ane  w  nierówn
walk .  Jedni  chwytaj   najpierw  papierosa,  nast pnie  przy  porannej
kawie si gaj   po pude ko pigu ek.  Drudzy  znajduj   usprawiedliwienie
dla swojego pracodawcy w bezsennej nocy lub w zaburzeniach

kowych i zwyczajnie zostaj w

ku. Jedno jest wspólne dla wszy-

stkich:  czuj   si   zm czeni,  rozbici,  bez  jakiejkolwiek  ch ci  zaczynaj
nowy dzie . Depresyjne zaburzenia nie maj  cz sto  adnej uchwytnej
przyczyny. Wyja nienie przyczyn wed ug chi skiej medycyny mo e czy-
telnikom  z  kr gu  kultury  zachodniej  tak e  si   podoba .  Mianowicie

dzie to dla wszystkich zrozumia e, je eli rzeczywi cie b dziemy cia o

i  ducha  pojmowa   jako  jedno .  Siedzib   ducha  jest  serce.  Je eli serce
jest  le lub niedostatecznie od ywione, mo e si  zdarzy ,  e duch si
wyprowadzi:  pozostanie  pustka,  któr   czujemy  wyra nie  jako  brak
ochoty i s abo

motywacji. Trzeba zlikwidowa charakterystyczny

symptom Yin. Stymulujemy wówczas z jednej strony punkty na meri-
dianie serca, s siaduj cym meridianie osierdzia i meridianie ledziony,
bezpo rednio zwi zanej z sercem. Z drugiej strony masujemy ca y rz d
silnych punktów na

Yang

meridianach

dka, p cherzyka

ciowego i g ównego regulatora tylnego.

Zaburzenia snu

Orodki nasenne nale

wraz ze rodkami przeciwbólowymi, pobu-

dzaj cymi i uspokajaj cymi, do grupy leków zmieniaj cych nastrój.
Mog  one powodowa  niebezpieczne dzia ania uboczne na cia o i psy-
chik . Nadu ycie ich mo e prowadzi  do  mierci. D ugo trwaj ce,
regularne przyjmowanie tych leków prowadzi do uzale nienia. Starzy
ludzie maj  cz sto ró norodne dolegliwo ci spowodowane organiczny-
mi zmianami, które prowadz  do przewlek ych zaburze  snu. Problemy
psychiczne  dodatkowo  powoduj   powstanie  takich  sytuacji,  jak  na
przyk ad:  samotno ,  bezczynno   zawodowa,  brak samowystarczalno-

ci w yciu codziennym. Zw tpienie w sens ycia, l k przed mierci

nasila zaburzenia snu i powoduje, e dla wielu starszych osób wieczor-
na konsumpcja rodków nasennych staje si rytua em. W

nie dla

starszych osób akupresura mo e stanowi pe nowarto ciow pomoc
w zasypianiu bez niebezpiecznych dla zdrowia dzia

ubocznych. G ó-

wnym punktem jest 7 punkt meridianu serca i 6 meridianu osierdzia.
Dwa  punkty  na  ko czynie  górnej  mo na  bez  problemu  masowa ,  na-
wet przy ograniczonej ruchomo ci. Zaburzenia  snu nale y traktowa
powa nie. Mog  to by  objawy organicznych lub psychicznych chorób,
wówczas  mog   by   leczone tylko przez  lekarzy.  Nale y te   samemu
szuka   przyczyn  i  sposobów  rozwi zania  bezsenno ci.  Czy  w  sypialni
nie jest  za  gor co,  czy  z ulicy  nie dochodzi  ha as,  wiat o? Czy  nie
pijemy za du o alkoholu, kawy, herbaty? Czy nie bierzemy leków, czy
te

rodków leczniczych mog cych zaburzy sen? Czy w pracy, w rodzi-

nie nie oczekujemy zbyt  wiele? Czy nie ogl damy za  du o i d ugo
telewizji? To mo e by  równie  przyczyn  bezsenno ci. Je eli b dziemy
regularnie i  agodnie wykonywa  akupresur   podanych punktów, b -
dzie to pomocne w zasypianiu, nawet je eli przyczyna zaburze  snu nie

dzie usuni ta.
Na kolejnej stronie znajduj si fotografie ilustruj ce, w jaki sposób

mo na rozwi za ten problem.

Bóle g owy

og by one przeszywaj ce, ci gn ce, pal ce lub pulsuj ce. Rów-

nie mog by jak mocne uderzenie, jak uczucie ci

aru lub uczucie

pego ucisku. Inne dolegliwo ci nie maj takiej ilo ci i ró norodno ci

okre le  jak bóle g owy. Bóle g owy s  przecie  zawsze tylko objawem.
Przyczyn   tych  dolegliwo ci  mog   by   zaburzenia  neurologiczne  lub
guzy  mózgu,  a  tak e  schorzenia  twarzy,  a  przede  wszystkim  oczu.
Wiele kobiet uskar a si  na ból g owy podczas miesi czkowania i przy
zmianie pór roku. Bóle g owy mog  mie  pod

e psychiczne. Równie

nadci nienie  t tnicze,  spaliny  samochodów,  opary  trucizn  w  zak adach
pracy oraz nieprawid owa postawa cia a mog  si  do tego przyczynia .
Medycyna  chi ska

czy bóle g owy z zaburzeniami przep ywu energii

w okre lonych meridianach. Do czo a odnosi si meridian

dka, do

skroni meridian woreczka

ciowego, do karku meridian p cherza

moczowego  oraz  do  szczytu  g owy  meridian  w troby.
Akupresura  nale y  do  bezpo rednich  form  terapii  w  bólach  g owy.
Nie  ma  ona  w  przeciwie stwie  do  tabletek  adnych  nieprzyjemnych
dzia

ubocznych. Nale y zaznaczy , e ju rozlu niona postawa, któr

przyjmujemy  przy  akupresurze,  powoduje  ust pienie  bólów.  Obok
punktów  lokalnych  na  g owie  wykonujemy  na  koniec  akupresur   tak
zwanych  punktów  odleg ych. Punkty  za  okciem  i poni ej kolana  w  od-
dalonych cz ciach cia a s  przeznaczone specjalnie do  leczenia bólów.
Spróbujmy w pe ni rozlu ni  si  fizycznie i psychicznie,  zanim zacznie-
my  akupresur .  Gdy  b dziemy  rozlu nieni,  to  szybciej  uzyskamy  efekt.

Stany os abienia

O eden z dwóch g ównych punktów w leczeniu stanów os abienia

nazywa si Guanyuan (punkt zwrotny ycia). Jest to 4 punkt meridianu

ównego regulatora przedniego. W podr cznikach opisywany jest jako

punkt tonizuj cy dla ca ego cia a. Drugi g ówny punkt ma równie
ogólnowzmacniaj ce dzia anie. Jest nim 36 punkt meridianu

dka,

za pomoc którego wzmacniano

nierzy w staro ytnych* Chinach

podczas uci

liwych marszów. Zm czenie i uczucie os abienia nale y

w chi skiej diagnostyce do objawów pustki. Wi kszo  osób ma niskie
ci nienie.  Ludzie  z  niskim  ci nieniem  cz sto  uskar aj   si ,  e  maj
gwiazdki w oczach jak si  pochyl   lub robi si   im czarno przed  oczy-
ma,  gdy  podnosz   du y  ci

ar. Czuj si bezsilni, bez krwi, a niektórzy

w ostrych stanach os abienia s  nawet omdlali. Akupresura mo e ci -
nienie krwi stabilizowa  i nie dopu ci  w okre lonych sytuacjach do
nag ego  zas abni cia.

Nale y zaznaczy , e niskie ci nienie nie jest ogólnie niebezpieczne

dla zdrowia. Cz sto jednak chcemy co  z tym zrobi , poniewa  niskie
ci nienie cz sto nie tylko prowadzi do stanu os abienia, ale mo e os a-
bi  ducha: jeste my wówczas zdekoncentrowani, gubimy w tek podczas
czytania artyku u w gazecie, a podczas dyskusji czujemy si  zm czeni.
Akupresura  mo e  równie   usun

te objawy. Rozwa ne od ywianie,

bogate w witaminy, mo e wspiera  leczenie akupresura. Tak e znane
biologiczne produkty, jak py ek kwiatowy, mog  okaza  si  wspania
pomoc   przy  niskim  ci nieniu.

Uczucie zawrotów g owy

iedy odwiedzi mój gabinet zamo ny Libanczyk i uskar

si na

cz ste  napady  zawrotów  g owy.  Ju   na  pocz tku  badania  czu em,  e
jest to cz owiek o nerwowym i chwiejnym usposobieniu. Pocz tkowo
pozwoli em mu wszystkie cierpienia opisa  i zapyta em ostro nie o jego
zawód, sytuacj  rodzinn , sytuacj

yciow . By handlowcem. Opowie-

dzia , e jest onaty, ma czworo doros ych dzieci, studiuj cych w Pary-

u. On i jego ona s prawie bez przerwy w drodze, obowi zki zawo-

dowe powoduj , e s oddzielnie. Ponadto ona prowadzi sklep z ar-
tyku ami biurowymi na Wybrze u Ko ci S oniowej. Po d ugim wyja -
nieniu by em coraz bardziej pewien e Libanczyk powinien by leczony
nie z powodu zawrotów g owy, ale z powodu nerwowo ci. Tak wi c
wk

em ig y w odpowiednie miejsca. Po kilku dniach przyszed znowu

z promieniej cym obliczem, tym razem w towarzystwie ma onki. By
niezmiernie szcz liwy i chcia  si  upewni , czy napady zawrotów g owy
ju  ust pi . Leczy em go znowu z powodu nerwowo ci. Podczas uspo-
kajaj cego dzia ania igie  w rozmowie z  on  potwierdzi em w pe ni
swoj  diagnoz . Jej m  by  zawsze nerwowy, tak  e przed spaniem nie
mog a czyta , poniewa  nawet szelest kartek doprowadza  go do w cie-

ci. Napady zawrotów g owy u Libanczyka by y najpewniej uwarun-

kowane psychicznie. Takie przypadki rzeczywi cie cz sto si  zdarzaj .
Jednak e zawroty g owy mog  mie  przyczyn  organiczn . Szczególnie
cz sto przyczyniaj  si  do nich zaburzenia wzroku i podra nienia ucha
wewn trznego,  siedziby  zmys u  naszej  równowagi.

Odzwyczajanie od palenia

w alenie papierosów podwy sza znacznie ryzyko wyst pienia cho-

rób. W latach sze dziesi tych naukowcy okre lili i przekazali dok adne
dane o wielko ci ryzyka zachorowalno ci pal cych i niepal cych. Ryzy-
ko zachorowania  i zgonu  z powodu raka  plu   wed ug tych bada   jest
10,8 razy wy sze dla pal cych ni  niepal cych. W przypadku zapalenia
oskrzeli  i  rozedmy  p uc  wielko   ta  jest  6,1  razy  wi ksza,  a  w przypad-
ku  raka  krtani  jest  wi ksza  5,4  razy.  Najcz

ciej nie reagujemy na

wszelkie wiadomo ci o zagro eniu zdrowotnym. Musi by bowiem
ch

, bez której nie jest mo liwe odzwyczajanie si od palenia. Jedni

chc rzuci palenie z dnia na dzie bez niczyjej pomocy. Drudzy
równie chc , ale nie udaje si im, mimo najlepszych ch ci, pomimo

ywania antynikotynowej gumy, stosowania pinezek w uchu i terapii

stopniowej z filtrami. Leczy em liczn grup ludzi z uzale nieniem
nikotynowym i mam w tym zakresie interesuj ce do wiadczenia.

Pacjenci z siln cz ci Yin, którzy w przesz

ci mieli niskie ci -

nienie, preferowali ciep e pokarmy i napnje, tak e mieli UCZUCJC Zimna
tym  pacjentom  okazuj   szczególn   trosk   przy  rzucaniu  palenia.  Pa-
cjenci ci pod wiadomie szukaj  w papierosie Yang ywio u ognia i tego
aktywizuj cego  ciep a.

Akupresura pomaga oddali ochot na zapalenie papierosa. Jest to

szczególnie wa ne w pierwszych dniach po zaprzestaniu palenia, wów-
czas cz sto prze laduje nas ch

zapalenia. Wykonujemy akupresure

w tych momentach, przez co wzmacnia si  wola. W ten sposób zapo-
biegamy objawom psychicznym odstawienia, zalecamy dodatkowo pun-
kty  przeciw  stanom  depresyjnym  (patrz  str.  104)  i  nerwowo ci  (patrz
str.  96).

Bóle

I radycyjna medycyna i farmacja chi ska s bogatym dziedzictwem.

Musimy jej post p wzmocni i rozwija na coraz wy szym poziomie.
Ju w pó nych latach pi

dziesi tych chi scy lekarze mogli przedstawi

dalsze spektakularne rezultaty. Na bazie tysi cletniej wiedzy o dzia aniu

mierzaj cym ból rozwin a si wówczas anestezja akupunkturowa.

Dwadzie cia lat pó niej mo na ju  by o oceni  wyniki ponad stu opera-
cji  na  otwartym  sercu,  podczas  których  pacjenci  byli  w  pe ni  przyto-
mni,  unikn li  tym  samym  skutków  d ugotrwa ej  narkozy.  Korzy ci
z akupunktury w anestezjologii s  przecie  tak widoczne. Nie istnieje
ryzyko  zwi zane  ze  rodkami  usypiaj cymi.  Pacjent  podczas  operacji
jest  przytomny  i  sa m  mo e  wnosi   swój  wk ad  w udan   operacj .
Szybko  wraca  do  si ,  poniewa   podczas  operacji  jego  funkcje  fizjo-
logiczne  by y  zaledwie  ograniczone.

W ten sposób chcia bym podkre li dzia anie przeciwbólowe akupun-

ktury oraz zach ci  do stosowania jej w ekstremalnych wypadkach.
Najbardziej  powszechne  uznanie  uzyska a  chi ska  medycyna  w  walce
z  bólem.

Równie akupresura

jako mi kki" wariant akupunktury

mo e

agodzi skutecznie bóle, niezale nie od tego, czy dotycz one zmian

zwyrodnieniowych stawów, czy zranie  w uciskach na nerwy. Je eli
wyst puj  bóle stawowe mo na stosowa  punkty w zapaleniu stawów
oraz punkty lokalne. Trzeba  zawsze uwa

, aby nie wybiera punktów

na stawach z procesem zapalnym, lecz odpowiadaj cy mu punkt, lub
z drugiej strony cia a.

Stajemy pionowo, ramiona zwisaj swobodnie i dotykaj
bocznych powierzchni uda. Opuszka palca rodkowego dotyka
dok adnie punktu 31 meridianu p cherzyka

ciowego. Punkt

40 meridianu p cherza moczowego le y po rodku fa dy zgi cia
podkolanowego. 3 cuny powy ej szczytu kostki zewn trznej z
ty u ko ci strza kowej znajduje si 39 punkt meridianu

cherzyka

ciowego (P 39). Je eli od szczytu kostki

zewn trznej przesuniemy si poziomo do ty u, to trafimy przed

ci gnem pi towym (Achillesa) na PM 60. Nazywany jest on

Kunlun, podobnie jak chi skie góry.

Mi dzy rodkowym a zewn trznym odcinkiem odleg

mi dzy ko ci  guziczn  (ogonow ) a kr tarzem wi kszym ko ci
udowej, na kraw dzi szyjki ko ci udowej, le y punkt P  30.
Kr tarz wi kszy wyczuwa si  najlepiej w pozycji le cej.
Wyczuwalny jest on  atwo jako guz, je eli le ymy na boku przy
zgi tej górnej cz ci ko czyny dolnej, podczas gdy cz

dolna

jest wyprostowana.

Trawienie

U ak wielka jest sztuka lekarska wschodnia czy zachodnia, mo emy

teraz oceni sami. Lekarstwo, jakie mo emy sami bra codziennie z po-
karmem, ma niesko czenie wi ksz warto . Z jednej strony niedobór

ywno ci, jaki jest w krajach Trzeciego wiata,- otwiera zarazkom drzwi

i bramy. W bogatych zachodnich krajach jest swoboda w od ywianiu,
ale cz sto nie najlepiej wp ywa na trawienie. Podczas gdy w Trzecim

wiecie wyst puje g ód, w bogatych krajach rozwin a si nadmierna

i  niekontrolowana  konsumpcja.  Problemy  zdrowotne  spowodowane
nadmiernym jedzeniem nie s  jako ciowe, ale ilo ciowe. Za du o spo y-
wa si  cukru, t uszczu, soli, bia ka, ale za ma o substancji balastowych,
które oczyszczaj  i aktywizuj  jelita. Wielu chorobom narz dów trawie-
nia, serca i kr

enia mo na zapobiec stosuj c rozs dne i ró norodne

od ywianie. Równowaga energetyczna jest wówczas mo liwa, je li nie
ma nadmiaru lub niedoboru po ywienia. Chi skie wyobra enie prawid-

owego od ywiania jest zgodne w gruncie rzeczy z my

reformatorsk

lekarza  i filozofa  Paracelsusa,  który  ju   w XVI  stuleciu  pisa :  we
wszystkich  rzeczach  jest  trucizna,  i  nic  nie  ma  bez  trucizny,  ale to
wszystko  zale y  od  samej  dawki,  czy  jest  trucizn   czy  nie".

Przez po ywienie wprowadzamy do cia a energi pochodz

z po y-

wienia,  trzeci  sk adnik  si y  ycia  obok  energii  kosmicznej  pochodz cej
z powietrza i energii wrodzonej otrzymanej od rodziców. Dobre trawie-
nie  nie  tylko  jest  zale ne  od  dostarczonej  ywno ci,  ale  równie   od
naszego nastroju psychicznego. Nie  nale y nigdy  my le  o pracy pod-
czas  jedzenia.  Jak  równie ,  gdy  odpoczywamy  po  jedzeniu  np.  na
trawie.

Drogi oddechowe

iarz dy trawienne uzyskuj energi Ziemi z pokarmów, podczas

gdy  drogi oddechowe  cz   nas  z  kosmosem i  otrzymujemy  z powie-
trzem energi  kosmiczn . Dlatego czynniki klimatyczne, jak wiatr lub
zimno, nie oddzia uj  na nas tak szybko. Mamy bowiem wykszta cone
znakomite systemy filtracyjne w nosie. Reguluj  one temperatur  wdy-
chanego powietrza,  zatrzymuj   kurz  i  zarazki przed  dostaniem  si   do
gard a i szyi. Gard o w pierwszej kolejno ci jest atakowane przy prze-
zi bieniu. Dlatego powinni my wówczas wszystko czyni , aby oddycha
przez nos. Mówi c inaczej, nie mo emy dopu ci , aby nos by  zupe nie
zatkany. Poniewa , kiedy zaczniemy oddycha  przez usta,  szybko do-
chodzi  do  znanego  zespo u  przezi bieniowego.

Je eli w odpowiednim czasie b dziemy wykonywali akupresur punk-

tów  w  celu  oswobodzenia  dróg  oddechowych,  to  zadzia amy
leczniczo  i zapobiegaj ce Usuwamy wówczas  nieprzyjemny objaw
obrz kni tych b on  luzowych i chronimy jednocze nie gard o i szyj
przed now  infekcj , ale równie  przed chorobami spowodowanymi
sucho ci ,  wiatrem  i  zimnem.  Chi ski  zwrot  unikaj  wiatru  jak  strza y"
dotyczy zdecydowanie dróg oddechowych. W nim kryje si  spostrze enie,

e ju ma y przeci g powoduje drapanie w gardle. Niektórzy ludzie

maj przewlekle zablokowany nos bez przezi bienia, a nawet o tym
nie wiedz . Przyczyn mo e by przewlek e, mniej lub bardziej ci

kie,

zapalenie zatok. Cz sto skar

si na os abienie w chu i na uczucie

aru, a tak e na m cz ce uczucie ucisku w g owie. W tych wypad-

kach akupresura dzia a szczególnie szybko. Najcz

ciej zaczyna si

ju podczas pierwszego zabiegu, pojawia si wówczas uczucie prze-

ywu powietrza, nos staje si wolny i przez to agodzi uczucie ucisku

w g owie.

Zatkany nos, przezi bienie

Zatkany nos
Specjalny punkt Yintang
nie nale cy do adnego
meridianu

le y dok adnie

po rodku mi dzy brwiami.
Mi dzy skrzyde kami nosa a
bruzd  nosa, która biegnie
sko nie do do u do k cików
ust, znajduje si  równie
punkt 20 meridianu jelita
grubego (JG 20). Na górny
JG 20 trafiamy przesuwaj c
si  wzd

bruzdy do jej

ko ca.
JG 4 poddajemy aku-
presurze zarówno przy
przezi bieniu, jak i przy
zatkanym nosie. Znajdujemy
go po rodku ko ci ródr -
cza palca wskazuj cego.
Przezi bienie
Punkt 20 meridianu

cherzyka

ciowego

znajdujemy w zag bieniu
mi dzy mi niem, który
biegnie od przedniego ko ca
obojczyka z ty u za uchem
na ca ej szeroko ci barku do
ty u g owy. Mi sie
najlepiej wyczujemy, je eli

ow pochylimy i b dziemy

ni  porusza  tam i z
powrotem. Punkt 14
meridianu g ównego
regulatora tylnego le y w
zag bieniu poni ej
siódmego kr gu szyjnego.
Naj atwiej jest go wyczu ,
je eli g ow  pochylimy,
gdy  wtedy wyrostek
kolczysty bardziej wystaje
od pozosta ych.

Dolegliwo ci ze strony

uk adu moczowo-p ciowego

chi skim wyobra eniu ca y uk ad moczowo-p ciowy nale y

funkcjonalnie do obszaru nerek. Je eli nerki s os abione, mo e to

atwo prowadzi do chorób p cherza moczowego, dróg moczowych, ale

równie  do os abienia funkcji seksualnych i wyst pienia dolegliwo ci
narz dów  p ciowych.  Narz dy  z  obszaru  moczowo-p ciowego  s   poza
tym stosunkowo wra liwe, cz sto reaguj  jako pierwsze na problemy
psychiczne. Na przyk ad stres u niektórych kobiet prowadzi do ca -
kowitego zaburzenia cyklu miesi czkowego. Wi kszo  m czyzn z za-
burzeniami potencji bardziej kwalifikuje si  do  leczenia  psychologicz-
nego ni  do lekarskiego. L k mo e nie tylko u dzieci powodowa  nie
kontrolowane  oddawanie  moczu.  Równie   psychika  reaguje bardzo
wra liwie na dolegliwo ci uk adu moczowo-p ciowego. Cz ste uczucie
parcia na p cherz spowodowane zapaleniem p cherza moczowego lub
chorobami gruczo u  krokowego (prostaty) jest dla ludzi tak bolesne,  e
nie  mog   mówi   na  ten  temat.

Kobiety mog mie zaburzenia psychiczne spowodowane zmianami

hormonalnymi w okresie przej ciowym (klimakterium). Niektóre z nich
prze ywaj w czasie silnie bolesnych krwawie miesi cznych ni e de-
presyjne. Je eli natomiast chodzi o problemy i trudno ci seksualne, to
wi kszo

osób, których dotycz te problemy, pisze anonimowo listy

do k cików poradnictwa seksualnego, udzielaj cych odpowiedzi w ro-
dkach masowego przekazu.

W leczeniu akupresur dolegliwo ci uk adu moczowo-p ciowego sto-

suje si  kombinacj  przede wszystkim punktów meridianów nerki, p -
cherza  moczowego i bliskich punktów meridianu g ównego regulatora
przedniego,  którego zaburzenie przep ywu  energii  mo e wywo ywa
objawy z obszaru moczowo-p ciowego. Do tego dochodz  ogólnie
wzmacniaj ce punkty, jak 36 punkt  meridianu

dka, i dystalne pun-

kty innych meridianów.

Dolegliwo ci okresu przekwitania

3 cuny powy ej szczytu
koslki wewn trznej na
tylnej kraw dzi ko ci
piszczelowej jest punkt
6. W tym punkcie meri-
dian ledziony spotyka
si z dwoma innymi
meridianami Yin stopy

meridianem nerki i

troby. Dlatego punkt

nazywa si Sanyinjiao
(spotkanie trzech Yin).

Je eli od dolnej kraw dzi
rzepki odmierzymy 3
cuny w dó , a nast pnie
1cun na zewn trz, to
trafimy na punkt

36 meridianu

dka.

Punkt 7 meridianu serca
(S 7) le y na zewn trznej
stronie ci gna cz cego
ko

okciow ze stawem

nadgarstka. Je eli w
wyobra ni
przeprowadzimy lini  od
przestrzeni mi dzy
ma ym palcem a palcem
serdecznym do pierwszej
bruzdy zgi cia stawu
nadgarstka, to nie
pomylimy si  przy
poszukiwaniu tego
punktu. Punkt 6 meridianu osierdzia (O 6) znajduje si  po rodku wewn trznej
powierzchni przedramienia w odleg

2 cunów od pierwszej bruzdy zgi cia stawowego.

Choroby skóry

Zaledwie jedna ga

przemys u zachodniego, taka jak przemys

kosmetyczny, oferuje bogaty asortyment produktów pod ró nymi, cza-
sem mniej lub bardziej fantazyjnymi, nazwami. rodki

jak si okre -

s przetestowane derma to logicznie, klinicznie oraz alergicznie

prawie  e uwierzy em w to w pierwszych latach pobytu w Europie! To,
co  znajdujemy  w prospektach  i  na  opakowaniach,  jest  przede  wszy-
stkim oparte na takich okre leniach jak:  intensywne",  upi kszaj ce",

stymuluj ce" lub relaksuj ce"; kremy i p yny stosowane na wra liw ,

zm czon skór s co najmniej aktywuj ce komórki i opó niaj ce"
proces starzenia.

W chi skim wyobra eniu zdrowia pi kna skóra zale y nie od na-

adanych preparatów, ale od po ywienia, od powietrza i stanu p uc.

one rzeczywi cie organem kontroluj cym skór i cz sto nieprawi-

owa skóra wskazuje na s abo funkcji p uc. Skóra jest leczona lub

chroniona przed wypryskami, uszczyc i innymi zmianami ci gle od
wewn trz.

Je eli proponowane punkty znajd si w ognisku chorobowym, to

ich nie masujemy, ale masujemy bli niaczy punkt na przeciwleg ej stro-
nie cia a. Akupresura dotycz ca wyprysków sk ada si z dwóch serii,
z dowiedzionym pe nym dzia aniem w nast puj cej kolejno ci.

Pierwsza seria: meridian g ównego regulatora tylnego 14, meridian

jelita grubego 11, meridian potrójnego ogrzewacza 8, meridian ledzio-
ny 10, meridian

dka 36.

Druga seria: meridian g ównego regulatora tylnego 20, meridian jelita

grubego 4, meridian  ledziony 6, meridian p cherza moczowego 12, 13,
40.  Przy  uszczycy  uciskamy  najpierw  takie punkty  jak przy  wyprys-
kach,  a  na  koniec  grup   trzech punktów: meridian  jelita  grubego  4,
meridian  w troby  3,  meridian  serca  7.

ylaki

Ue eli

y s os abione, mo e to doprowadzi do nieprawid owego

transportu powrotnego zu ytej krwi z komórek. Dochodzi wówczas do
zmian,  ciany  naczy   s   os abione,  a  to  prowadzi  do  zastoju  krwi.
Zastój mo e powodowa  wykrzepienie i czasem doprowadza do niebez-
piecznych dla  ycia zakrzepów i zatorów. Niebezpiecze stwo jest prze-
de  wszystkim  wtedy,  gdy  nie  jest  rozpoznane  i  leczone.  Niektórzy
ludzie przychodz  w sytuacji rzeczywistego ci

kiego zaawansowania

choroby naczy , tzn. gdy wyst puj w

owe zgrubienia

, szczególnie

ylaki podudzi

dla wi kszo ci w pierwszej kolejno ci s to problemy

kosmetyczne. Towarzysz temu cz sto nieprzyjemne objawy w postaci
ci

ko ci bolesnej nóg. Jest wystarczaj co du o powodów, aby roz-

pocz  walk  z  ylakami. Celem wielu zalece  jest zapobieganie cier-
pieniom, poniewa   ten,  kto ju   ma  ylaki,  nie  mo e si   ich  pozby .
Równie  akupresura nie leczy  ylaków, jednak e przynosi z agodzenie
objawów towarzysz cych i  zapobiega  pogorszeniu.  Dzia anie akupresu-
ry  mo e  by   skuteczne,  je eli  b dzie  wykonywana  codziennie.

Zapalenie oczu

ciwie powinno si mówi nie o zapaleniu oczu, lecz o zapale-

niu   spojówek.    Je eli jest   stan zapalny oczu,    to nale y zwróci    si
0  pomoc  do  lekarza.  Zapalenie  t czówki,  infekcje  wewn trz  oka  mog
prowadzi   do  jaskry  lub  za my,  je eli  nie  s   szybko  leczone.  Stany
zapalne  rogówki  pozostawiaj   blizny,  które  mog   pogarsza   ostro
wzroku.  Te  stany  zapalne  s   cz sto  bolesne,  je eli  ju   zosta y  stwier
dzone,  nie musimy ci gle szuka  potwierdzienia  u lekarza. Je li kto  by
kiedy   o lepiony blaskiem  niegu,  nie  musi  tego potwierdza .  Z  zapale
niem  oczu  wi kszo

ludzi

czy nie tylko choroby ga ki ocznej, ale

równie   sw dz ce  obrz ki  i  zaczerwienienia  spojówek  i  powiek.  Przy
czyny  zapalenia  spojówek  s   ró norodne.  Jedn   z  nich  mo e  by   to,  e
py ki  kurzu  silnie  podra niaj   nasze  oczy,  a  my  tr zemy  je  i  w  t en
sposób  doprowadzamy  do stanu  zapalnego.  W  niektórych
restauracjach
1 barach powietrze jest tak zanieczyszczone zapachami,  e go cie z wra

liwymi oczyma po prostu nie wytrzymuj . Równie wirusy i bakterie

mog   powodowa   stany zapalne  spojówek.  Sezonowo  wyst puj   przede
wszystkim  alergiczne  zapalenia  spojówek,  np.  wczesnym  latem  oczy
reaguj   na  py ki  kwiatów.  Do  przewlek ych  stanów  zapalnych  mo e
przyczynia   si   niedok adny  makija ,  np.  nieostro nie  nak adany  cie
na  powieki  lub  tusz  na  rz sy.  Przewlek ym  zagro eniem  mog   by   nie
myte r ce.    Szczególnie dotyczy to   okolicy oka, bardziej    nawet ni
innych miejsc. Akupresur  wykonujemy zawsze czystymi palcami. Trze
ba  równie   uwa

, aby paznokcie nie by y za d ugie, poniewa

atwo

mog skaleczy oko.

Podwy szone ci nienie

Vri nienie jest podwy szone wówczas, gdy t tnice z okre lonych

powodów s w

sze, a wi c transport krwi z serca do ró nych miejsc

cia a jest utrudniony. U ludzi starszych najcz stsz przyczyn s zwap-
nienia na wewn trznej cianie t tnic, prowadz ce do mia

ycowego

nadci nienia t tniczego. Dawniej na podwy szone ci nienie cierpieli naj-
cz ciej starsi ludzie, obecnie cz sto zdarza si  nawet u czterdziesto-,
trzydziesto-, dwudziestolatko w. Przyczyn  tego mo e by  na przyk ad
stres,  obci

enia psychiczne, powoduj ce z kolei zw

enie t tnic.

Podczas gdy wobec ci nienia mia

ycowego jeste my bezbronni, to

mo emy jednak  wp ywa  na uwarunkowania psychiczne przez silne
dzia anie akupresury. Je eli ci nienie t tnicze jest  znacznie podwy szone
i  z  tego  powodu  jeste my  pod  opiek   lekarsk ,  to  nie powinni my
wykonywa   akupresury  do  chwili,  a   skontaktujemy  si   w  tej  sprawie
z  lekarzem  prowadz cym.  Ci nienie  t tnicze  reaguje  bowiem  cz sto
silnie  na  stymulacje  punktów  akupunktury.  Najwa niejsze  przykazanie
w nadci nieniu t tniczym zale nym od stresu brzmi: stres niszczy, przy
czym w  adnym wypadku nie mo e przychodzi  z naszego utoczenia.
Jedn  z cz stych przyczyn wysokiego ci nienia jest rzeczywi cie nad-
waga.  Naczynia  cz owieka  z  nadwag   maj   du o  wi ksze  obci

enia,

tak e i w tym przypadku mo na spokojnie mówi o prawdziwych
objawach stresu.

Zbli amy si znowu do podstaw chi skiej medycyny

to znaczy do

zdrowego, ró norodnego i rozs dnego w ilo ci od ywiania. Trzeba
o tym my le , je eli chcemy ci nienie krwi zredukowa

gdy

nie uwzgl dniaj c tego mo emy przyczyni si do pogorszenia stanu
zdrowia.

latach dwudziestych w Chinach Mao nawo ywa do wspó -

pracy  mi dzy  medycyn   zachodni   a  tradycyjn   medycyn   chi sk .
W tym samym czasie w Europie twórca  leczenia antropozoficznego
próbowa  po czy  ró ne kierunki medycyny z duchowymi praktykami
leczenia.  W  ten sposób  w  nowym  miejscu  ustawi   homeopatie.  We-
zwanie do wspó pracy przynios o ju  znacz ce efekty. W niektórych
zachodnich klinikach  ci le wspó pracuje ze sob  medycyna zachodnia,
homeopatia  i akupunktura.  Leczenie antropozoficzne jest  oficjalnie  wy-
dzielon   nauk   medyczn   przygotowan   do  kszta cenia.

Istnieje jednak jeszcze wiele do zrobienia. Nie wierz , by wspó praca

ponad wszystkimi granicami mia a du o mniej zada ni w latach
dwudziestych. My

, e mo na to wyrazi w taki sa m sposób jak

w masa u Inhoa Kana, gdzie obraz wody wzi to z Ksi gi M dro ci  I
Ging":  Woda osi ga swój ce! przez nieprzerwane p yni cie. Wype nia
ka de zag bienie,  zanim  dalej pop ynie.  Tak czyni  szlachetni.  Pod-
staw   ich  warto ci  jest  dobro,  które  jest  mocn   podstaw   charakteru,
a nie czym  odosobnionym i przypadkowym. Równie  w nauce wszyst-
ko przychodzi przy konsekwentnej postawie. Poniewa  tylko przez
powtarzanie  materia  stanie  si   w asno ci   ucz cych  si ".

Wspó praca na przyk adzie

chorób nowotworowych i AIDS

Co maj wspólnego rak i AIDS (zespó nabytego upo ledzenia od-

porno ci), e wymieni je jednym tchem? Nie mo na zaprzeczy temu,

e AIDS jest chorob zaka

, która mo e si przenosi przez krew,

sperm , wydzielin pochwy. Czynnikiem chorobotwórczym jest wirus
HIV. Nowotwór mo e by wprawdzie wywo any przez wirusy, na przy-

ad równie przez wirus HIV. Do tej pory jednak nie zosta o udowod-

nione, e nowotwory z

liwe s zaka ne. Chocia w wielu przypad-

kach guzów nie wiadomo, w jaki sposób dochodzi do chaosu infor-
macyjnego w komórkach, a  wreszcie do niekontrolowanego dzikiego
rozrostu.  Istnieje równie   ma e podobie stwo  w objawach  nowotworów
i  AIDS,  a  dodatkowo  jest  wiele  ró nego  rodzaju  nowotworów.  Wspól-
na  s abo

systemu immunologicznego nie jest tak jasna. Je li chodzi

0 AIDS, to obronno

cia a s abnie, spowodowana czynnikiem choro

botwórczym.   W  wi kszo ci   guzów  paradoksalne  jest  to,   e   terapia
powoduje   niekorzystny   wp yw   na   system   immunologiczny,  jak   np.
w przypadku zastosowania radioterapii czy chemioterapii niszcz cej cz
ciowo  chore  komórki,  ale  równie   zdrowe.  Tak  wi c  zarówno  pacjenci
chorzy  na  AIDS   i  z  nowotworami  powinni   by   przede  wszystkim
wzmocnieni,  eby  przeciwstawi   si   opornym  infekcjom  i  ubocznym
skutkom  leczenia.  To  znaczy,  aby  organizm  móg   si   przeciwstawi
chorym  komórkom  i  atwiej  móg   znie

chemioterapi cytostatykami

1 w ten sposób nowotwór postawi

w szachu".

Jak medycyna chi ska mo e tu pomóc?

Nowotwór

Jestem przekonany, e medycyna zachodnia znajdzie bro , która

pomo e zwyci

nowotwór. Obecnie ma ju tak bro , ale jeszcze nie

tak doskona , aby osi gn

swój cel. Podobnie jest z wybudowanym

samolotem super Concorde, do którego nie ma jeszcze pilota, który

móg by nim kierowa .

W chemioterapii przeciw nowotworom jeszcze niestety nie ma leków,

które by zdecydowanie niszczy y jedynie komórki nowotworowe.  Trze-
ba wi c w miar  mo liwo ci szuka  sposobu chronienia zdrowych ko-
mórek przed agresywnymi lekami. Delikatna medycyna  mo e przyj
tutaj  z  pomoc ,  daj c  naturalne  rodki  i  akupunktur ,  która  wzmocni
system immunologiczny i ochroni zdrowe komórki. Wspó praca mo e
obejmowa   dwa  punkty:

Przed zastosowaniem chemioterapii i podczas chemioterapii cia o

i duch pacjenta b

wzmacniane przez rodki delikatnej medycyny.

W ten sposób chory b dzie móg

atwiej znie leczenie. Równocze nie

dzie aktywowana specyficzna obrona przeciw komórkom nowotwo-

rowym.

Gdy tylko dzia anie cytostatyków nie b dzie skuteczne, chemiote-

rapia b dzie zast powana przez metody delikatnej medycyny. Dobre
wyniki uzyskujemy z po czenia akupunktury i leczenia substancjami
uzyskiwanymi z jemio y.

W Chinach nowotwory próbuje si leczy tylko za pomoc tradycyj-

nej medycyny. Si y obronne przeciw komórkom nowotworowym mog
by  znacznie wzmocnione, ale do zniszczenia tych komórek  rodki te s
zbyt s abe. W Chinach najlepsze rezultaty osi gane s  przy stosowaniu
medycyny zachodniej i wschodniej. Wspó praca ta poparta  dodatkowo
przez pacjenta uprawianiem chi skiej Yogi

Qi Gong, z odpowiednio

dopasowanym od ywianiem i stosowaniem filozofii Tao, daje najlepsze
rezultaty.

AIDS

owo zapobieganie w chi skiej medycynie ma podwójne znaczenie.

Szczególnie wyra one jest to w os abieniu immunologicznym AIDS
chronienie zdrowych i chronienie chorych. Cz owiek przychodzi na

wiat jako istota nienaruszona z nienaruszonym systemem immunologi-

cznym. Niestety nie utrzymuje tej nienaruszalno ci, nie ad  ycia emo-
cjonalnego powoduje os abienie cia a, a to z kolei sprawia,  e cz owiek
nie mo e si  broni  przed zewn trznymi czynnikami chorobowymi. Na
przyk ad stres os abia si y obronne cia a. Dlatego dzieci nale y chroni
przed  stresem,  a  w  dalszym  wychowaniu  pokazywa ,  jak  utrzymywa
w równowadze swoje uczucia. Jak u ywa  swoich si  harmonijnie i eko-
nomicznie.  Jak przestrzega  prawid owego od ywiania, aby wzmocni
cia o  i  ducha.  Jest  to  pierwsze  znaczenie  zapobiegania.  Drugie  znacze-
nie

chroni chorego, aby jak najlepiej móg znie leczenie choroby.

Przy ka dym leczeniu powinni my próbowa równocze nie chroni pa-
cjenta przed dalszymi chorobami.

Terapia w przypadku AIDS obecnie jest niemo liwa. Dlatego te

w centrum zainteresowania znajduje si zapobieganie.

W celu ochrony zdrowych prowadzona jest kampania u wiadamiaj -

ca, zach caj ca do  bezpiecznego seksu", u ywania prezerwatyw, od-
st powania od niepewnych praktyk seksualnych. Stara chi ska zasada
zdrowotna radzi a nie bezpo rednio odst powa  od seksu, ale zaleca a
rozs dne gospodarowanie  sokami" cia a. Za du o seksu os abia cia o,
poniewa   cenna  substancja  jest  tracona  i  nast pnie  musi  by   odbudo-

wywana. Krwawi ca rana jest dla Chi czyka ziem, poniewa ubytek
krwi oznacza utrat si y.

Ochrona zainfekowanych osobników przed zagra aj cymi licznymi

chorobami jest g ówn lini poradnictwa w AIDS. B dzie ona prawid-

owa, je eli oporne infekcje i guzy b

rzeczywi cie zniszczone. Ochrona

osób zainfekowanych obok ochrony zdrowych jest g ównym celem
mojej terapii. Lecz , wspieraj c medycyn  zachodni , HIV-zainfekowa-
nych, którzy maj  w pe ni rzeczywisty zespó  chorobowy AIDS. Cz sto
jednak  przychodz   HIV-pozytywni  pacjenci,  bez  objawów  chorobo-
wych, którzy chc  leczy  si  zapobiegawczo, aby zapobiec ujawnieniu
si   objawów  chorobowych.  Takich  jednak  gwarancji  nie  mog   nigdy
da . Medycyna chi ska mo e jednak e ducha i cia o wzmocni  w taki
sposób,  e  b dzie  to  korzystniejsze  dla  zdrowia.

Wspieram ich akupunktur w nikotynizmie, poniewa jest to wysokie

ryzyko nawet dla ludzi bez wirusa HIV. Alkohol, z e od ywianie, stresy
psychiczne i fizyczne s to czynniki, które os abiaj system immunolo-
giczny. Musz ci gle z nimi rozmawia , poniewa niektórzy ludzie nie
maj

adnego wyobra enia o tym, e ich cia o ma równie okre lone

potrzeby.

Na zako czenie tej ksi

ki chcia bym czytelnikom szukaj cym rad

poleci   masa  inhoa jako codzienn  higien .  Tak wi c mog  swoje cia o
i  ducha  wzmocni   bez  pomocy  innych  i  w  ten  sposób  równie   si
leczy . Wzrasta tak e zaufanie do samego siebie. Masa  inhoa pozwala
na eliminowanie emocji zwi zanych z obaw  pojawienia si  objawów
chorobowych, które najcz ciej  wyst puj ,  je eli stwierdzono pozytyw-
ny  wynik  badania  testu  HIV.

owniczek

Anestezja

znieczulenie ogólne lub cz ciowa niewra liwo na ból

(przy operacjach).

Angina pectoris

dusznica bolesna; schorzenie naczy wie cowych

serca, napadowy charakter bólów zamoslkowych jako nast pstwo
zmian naczyniowych.

Aurikuloterapia

wszystkie punkty akupunktury s nie tylko roz-

mieszczone na ca ym ciele, ale równie  ciasno zlokalizowane na uchu.
Aurikuloterapia  jest  to  metoda  leczenia  pos uguj ca  si   tylko  punktami
na  uchu.

Biopsja

badanie tkanek, które zosta y pobrane z ywego orga-

nizmu.

Dietetyka

nauka o ywieniu.

Embolia

zatkanie naczynia krwiono nego przez substancje w asne

organizmu lub obce, które dosta y si do krwiobiegu i zosta y z pr dem
krwi przeniesione do tego naczynia.

Endoskopia

wziernikowanie pustych narz dów lub jam cia a przy

pomocy endoskopu.

Enteritis

stan zapalny jelita cienkiego.

Fizjologia

nauka o normalnych (nie chorych) narz dach i ich

funkcji w organizmie cz owieka.

Moxibustion

chi ska metoda leczenia, obok akupunktury i aku-

presury bardzo cz sto stosowana. Ogrzanie punktów akupunktury, cz -
sto przy pomocy moxy z pio unu.

Neuralgia

bolesno

nerwu", napadowe wyst powanie bólów

w miejscu rozprzestrzeniania si nerwu.

Obrz k

przesycenie tkanek p ynami (wod ).

Podra nienie

choro bowe

zaj cie przez chor ob da nego

organu.

Przeciwwskazania

okoliczno , w której zastosowanie okre lonej

terapii jest niemo liwe.

Przepuklina

szczególnie przepuklina trzewna. Najcz ciej wydo-

stawanie si trzewi jamy brzusznej lub ich cz ci poza jam zawieraj
je normalnie.

Rozedma

nagromadzenie powietrza w tkance p ucnej, rozd cie

tkanki p ucnej.

Rwa kulszowa

dolegliwo ci w dole miednicy i bóle bioder. Okre-

sowo napadowo nasilaj ca si lub utrzymuj ca si d

szy czas neural-

gia nerwu kulszowego.

Zmiany sercowo-naczyniowe

dotycz ce serca i naczy krwiono -

nych.

Sinusitis

zapalenie zatok obocznych nosa lub zatoki opony

twardej.

Thrombosis

zakrzep (czasami tylko cz ciowy) naczynia, przez

powstaj cy lokalnie skrzep krwi.

Trigeminus

nerw trójdzielny. Neuralgie nerwu trójdzielnego s

szczególnie bolesne.

Wskazania

warunki lub objawy, z powodu których stosuje si

okre lone rodki lecznicze lub mo liwo stosowania okre lonej terapii.

YIN i YANG

dwie przeciwsta wne zasady chi skiej filozofii,

które ca y widziany wiat przenikaj (wspó dzia aj ). Yin pierwotnie
znaczy o cie , Yang

wiat o. Yin jako element równie

ski, pasy-

wny, p ynny oraz ziemia. Yang odpowiada cechom m skim, aktywnym,
energii oraz niebu. Cz owiek jako obraz wszech wiata równie zawiera
Yin i Yang. W ka dym Yin znajduje si Yang i na odwrót.

Skorowidz

rzeczowy

AIDS 27, 207, 209 Akupresura
18, 36, 67, 131

bóle g owy 19
depresja 19
dolegliwo ci uk adu moczowo-p ciowego

na ogi 19
nerwica 19
schorzenie aparatu ruchowego 19

zaburzenia snu 19

Akupunktura 25, 70

punkty 39, 86

------ mistrza Ma 88

Anestezja 211

akupunkturowa 131

Angina pectoris 83, 211
Artemisia vulgaris zob. Pio un
Astma 86
Aurikuloterapia 59, 211

Biegunka 63, 80, 157, 158

przewlek a 28

Ból(e) 131

barku 132

biodra 134
brzucha 65, 80, 81, 154
gard a 65, 80, 82, 84

owy 82, 84, 112, 113

------- migrena 115, 116
------- skronie 114
------- szczyt i ty 117

119

grzbietu 142,

143 - karku 140,
141

klatki piersiowej 144, 145
kolan 138

ydek 148

miesi czkowe 183

185

okolicy opatki 80
okolicy serca 82
pleców 61
podbrzusza 82, 85
przy oddawaniu moczu 84
ramienia 133

stawów skokowych stopy 134
szcz ki 84
szyi 81

bów 79, 80

Ból(e)

eber 147

dka 81

Choroba(y), egzogenne 79

endogenne 79
gor czkowe 81, 86
gruczo u krokowego 174
nowotworowe 207

uk adu moczowo-p ciowego 86

Chrypka 65, 168, 169
Ci a, przeciwwskazanie do wicze

oddechowych 48

------- do masa u nerki 61
Ci nienie podwy szone 202, 203

niskie 47
wysokie 47 Cun

90 Cytostatyki 208,
209

Dai Mai 61

Delirium 82

Depresja zob. Stany l kowe
de Qi 26
Diagnoza 37
Dietetyka 211
Dolegliwo ci uk adu moczowo-p ciowego 174
Dr twienie j zyka 81
Drogi oddechowe 165
------- k piel nosa 53
Duszno 80

Embolia 211
Erekcja zoft.Zaburzenia erekcji

uchota 82,

84 Guanyuan
47

Hangdi Nei Jing 23
Homeopatia 207

I Ging 45 Inhoa 13,
16, 18

Jaskra 198 Jelito,
cienkie 73
grube 73 Jemio a
209

Kaszel 65, 80, 86, 170

173

z krwi 80, 83

Katar 80 K piel,

owy 50

klatki piersiowej 54
kolan 55
ko czyny dolnej 55
nosa 53
oczu 56
ramienia 49

k 48

sucha 48

Klimakterium zob. Przekwitanie,
dolegliwo ci
Kolka brzuszna 63
Ko atanie serca 99, 102
Krew, kr

enie, k piel ko czyny dolnej 55

Krwawienia, miesi czne obfite 186, 187

z nosa 80, 81

Kurcze ydek 148

J-eczenie antropozoficzne 207

k 54, 65, 147 zob. te Stany l kowe

Lumbago 85

uszczyca 189

193

Masa , brzucha 62
------- przeciwwskazania 63

chi ski 43, 44, 46

owy 52

inhoa 210
koncentracja 18
leczenie nerwic 18
nerki 61
nosa 46
punktów akupunkturowych 92

Meridian(y) 31, 39, 71, 77, 78

jelita cienkiego r ki 82

grubego r ki 80

nerki stopy 83

w troby

osierdzia r ki 83

cherza moczowego stopy 82
cherzyka

ciowego stopy 84

uca r ki 80

potrójnego ogrzewacza 83
serca r ki 81

ledziony stopy 81

troby stopy 84

Yang (puste) 72

Meridian(y)

Yin (pe ne) 72

Yin i Yang 78, 79

dka stopy 80 Miesi czki nieregularne

61 Miesi czkowanie zob. Bóle miesi czkowe.
Krwawienia miesi czne obfite

Migrena zob. Bóle g owy
migrena Mocz, zatrzymanie 175,
176 Moczenie 85

nocne 82, 84

Moxa 27

techniki 25

Moxibustion 211
Moxybusja 23

Nadci nienie mia

ycowe t tnicze

202 Nadwaga 202 Na ogi 81

akupresura

19 Narz d(y)
32

puste 32
Yang 72
Yin 72

Nerki 77

masa 61

stany zapalne 65

Nerwice, akupresura
19 Nerwowo 95, 96
Nos zatkany 166, 167
Nowotwór 207

Objawy kluczowe
40 Obrz ki 81

gard a 84
policzków

82 Obrzmienia
81 Oczy 65

choroby 77

wiczenia 60

piel 56

zapalenie zob. Zapalenie(a) oczu

Oddech, kontrola 46 Oddychanie
brzuszne 47

przeciwne 48

przepon 47 Odzwyczajanie

od palenia 128 Od ywianie 202

prawid owe 209

Ogrzewacz potrójny 73, 77
Osierdzie 73
Os abienie 120-123

ogólne 81

Padaczka 65
Palenie papierosów a rak p uc 128
Paso yty jelit, pio un 28

cherz moczowy 63, 77
cherzyk

ciowy 77

Pio un 28

uco 73
ukanie ust 60

Pobudliwo nadmierna 86
Prostata zob. Choroby gruczo u krokowego
Przeczulica uciskowa klatki piersiowej 85
Przekwitanie, dolegliwo ci 180

182

Przepukliny 85, 86
Przezi bienie 166

Qui Gong 209
Quihai 47

Rak p uc, palenie 128
Regulator g ówny przedni 63, 85, 86

tylny 85

Regu a pi ciu ywio ów 31, 32
Ren Mai 86

Reumatyzm 61
Rozedma p uc 128
Rozstrój

dka 152, 153

Rwa kulszowa 136, 137, 212

Samoterapia akupresur

19 Seks bezpieczny 209
Sen, niespokojny 110

zaburzenia zob. Zaburzenia snu

Serce 73

ko atanie 65,

83 Shaoyang 83,
84 Shaoyin 81,
83
Si y obronne zob. Uk ad (system)
immunologiczny Skóra, stany zapalne 189
Skurcze mi ni grzbietu toniczne 86 Smak
gorzki w ustach 84 Stany l kowe 100

Stany zapalne zewn trznego k cika oka 84

Stawy, bóle 131

piel kolan 55

zapalenia 131, 149, 150
zmiany zwyrodnieniowe

131 Stres 174, 202, 209

Sucho gard a 82 Szpik
kostny 77 Sztywno
kr gos upa 86 Szum w
uszach 84

ledziona 78

Taiyang 82
Taiyin 80, 81
Tan Tien 47
Trawienie 151

zaburzenia 19

Trudno ci w zasypianiu 107

109

Ucho, stan zapalny
59 Uczucie, gor ca
82, 83

Uczucie

ciskania 80, 83

ucisku w g owie 165

Uk ad (system) immunologiczny 63, 208, 210

------- a masa inhoa 17

moczowo-p ciowy, dolegliwo ci 174
trawienny 60, 63

Utrata przytomno ci 65
Uzale nienie nikotynowe zob. Odzwyczajanie

od palenia
troba 65, 77

ch, os abienie 165

Wirus HIV 207
Wrzód

dka 63

Wymioty 81, 85, 162, 163, 164
Wypryski 189, 190

193

Wzd cia 81, 84, 155, 156

Yang 23

Yangming 80
Yin i Yang 23, 29, 30, 31, 35

Yintang 47, 56, 57
Yong uan 65
Yueyin 83, 84

Zaburzenie(a), cyklu miesi czkowego 174

depresyjne 103, 104, 105
erekcji 178, 179
potencji 174
snu 19, 106, 107

109

trawienia 19 Za ma 198

Zamroczenie 84 Zanik mi ni
71 Zapalenie(a), oczu 198,
199, 200

oskrzeli 128

cherza moczowego 174

spojówek 198

alergiczne

198

stawów 131, 149, 150

czówki 198

troby wirusowe 27

zatok 165

Zaparcia 63, 80, 83, 158

161

Zapa 65
Zatrzymanie moczu 82, 85

Zawroty g owy 124

127

Zespó nabytego upo ledzenia odporno ci
zob.

AIDS Z by,

wiczenie 60

Zimno 80

dek 77

rozstrój 152,

153

taczka 77,

81, 82 ylaki,
194, 195

dolnej cz ci cia a 196

górnej cz ci cia a
197