Projekt nr PO KL 04.01.01-00-

029/09 pt.„Dostosowanie modelu kształcenia studentów filologii polskiej do wyzwań współczesnego 

rynku pracy (ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju kompetencji informatycznych oraz informacyjno medialnych)”.  

Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej UAM w Poznaniu 

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego  

Prezentacja „Pojęcie i zakres retorycznej inwencji”

  

 
 
 

współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego  

   
 
  Inventio - wynajdywanie myśli, wybór tematu, 

gromadzenie i selekcja informacji 

ROZPOZNANIE SPRAWY 
 
 
SFORMUŁOWANIE PROPOZYCJI 
 
 
ZGROMADZENIE DOWODÓW 

ROZPOZNANIE SPRAWY 

• KTO?  
  jakich podmiotów dotyczy, kto może/ powinien/ kto 

nie pownien, kto zaświadcza/zaprzecza itd. 

• CO?  
  co się zdarzyło/zdarzy, co wchodzi w grę, jakie 

przedmioty, fakty itd. 

• GDZIE? 
  gdzie się dokonało/dokona, skąd się wzięło, jakie jest 

źródło problemu, dokąd prowadzi itd. 

• KIEDY?  
  kiedy się wydarzyło, przestało istnieć, od kiedy jest 

aktualne/nieaktualne itd. 

• ZA POMOCĄ CZEGO?  
  jakie środki, czynniki prowadzą do celu, dzięki czemu 

można coś osiągnąć/usunąć/zmienić, za itd. 

• DLACZEGO?  
  dlaczego jest tak, a nie inaczej, dlaczego należy 

wiedzieć/rozumieć/pragnąć/, dlaczego ktoś zrobił/ 

nie zrobić/ ma zrobić itd. 

  Propozycja – słowne sformułowanie tematu, 

głównego zagadnienia w postaci zdania: 

• twierdzącego 
• przeczącego 
• pytającego 

KIM JESTEM 

DO KOGO MÓWIĘ 

ROZPOZNAĆ AUDYTORIUM 

ANALIZA AUDYTORIUM 

• Wiek 
• Płeć 
• Wykształcenie 
• Zawód 
• Miejsce zamieszkania 
• Wartości 
• Wiedza o nadawcy 
• Wiedza i doświadczenie związane z tematem 
• Stosunek do tematu 
• Oczekiwania 
• Stan psychofizyczny, sytuacja egzystencjalna 

ZASADA 

STOSOWNOŚCI 

STOSOWNOŚĆ 

WEWNĘTRZNA 

STOSOWNOŚĆ  

ZEWNĘTRZNA 

  „Język będzie stosowny, jeśli będzie wyrażał 

wzruszenie i charakter i jeśli będzie 
odpowiedni do swego przedmiotu. Ta 
odpowiedniość oznacza: nie mów niedbale o 
poważnych sprawach, ani uroczyście o 
marnych; nie dołączaj ozdobnych przydawek 
do lichych wyrazów” (Arystoteles, Retoryka)  

Czy w poniższych przekazach 

naruszono zasadę stosowności? 

• Zajrzyj do środka, jest większy niż myślisz 
  (reklama Peugeota106) 
 
• Mooonstrualne ssanie  
  (reklama odkurzacza Vampyr) 

   

ANALIZA AUDYTORIUM 

 
 
   

 

 

ZASADA IDENTYFIKACJI 

 

Identyfikacja między mówcą a audytorium 

może zachodzić na poziomie: 

• miejsca i czasu, w którym się znajdują 
• idei 
• języka  
• przynależności społecznej (narodu, warstwy, 

klasy, zawodu, wykształcenia) 

• postawy życiowej  
• reguł zachowania 
• światopoglądu, religii 

 

(zasada identyfikacji wg K. Burke’a) 

Budowanie płaszczyzny 

porozumienia 

Toposy w retoryce 

TOPOSY 

 

• nie mają wartości informacyjnej 
• nie trzeba ich udowadniać 
• są konwencjonalne 
• są autonomiczne 

 

Rodzaje toposów 

Arystoteles 

wspólne 

specjalne 

Cyceron 

gotowe 

wypracowane 

Toposy gotowe 

 

Na przykład w prawie: 
• Pacta sund servanda 
• Lex retro non agit 
• Ignorantia iuris nocet non excusat 

 
 

Toposy wypracowane   

(reguły rozumowań) 

Na przykład: 
• z definicji 
• wynikające z rodzaju i gatunku 
• z wyliczenia części 
• z podobieństwa 
• z przeciwieństwa 
   

 

Inne klasyfikacje 

I. 
• Toposy inwencyjne 
• Toposy dyspozycyjne 
• Toposy elokucyjne 
• Toposy mnemotechniczne 
• Toposy pronuncjacyjne 

 

II. 
• komunały 
• toposy uniwersalne 
• toposy kulturowe 
• toposy narodowe 
• toposy środowiskowe