plik

Co to jest precedencja?

Ten zagadkowy termin wywodzi się z języka łacińskiego (praecedentia – to, co
poprzedza) i oznacza „pierwsze miejsce, pierwszeństwo, prym”

. W tym znaczeniu

funkcjonuje   w   dyplomacji   jako  proces   ustalania   pierwszeństwa   pomiędzy   szefami
misji dyplomatycznych. Kwestie te reguluje protokół dyplomatyczny. Ale precedencja
to   także   porządek   pierwszeństwa,   a   więc   kolejność   witania,   zabierania   głosu,
zajmowania   miejsc   podczas   oficjalnych   spotkań   z   udziałem   władz   państwowych
i samorządowych.   Precedencja   odgrywa   ciągle   ważną   rolę   w   życiu   publicznym,
pozwala   ustalić   prawidłową   kolejność  powitania   i  prezentacji   zaproszonych   gości,
porządkuje także wzajemne stosunki, określając m. in. gdzie poszczególne osoby
zajmują miejsca.

Zasady wynikające z precedencji

Podstawowymi zasadami protokołu dyplomatycznego są:
- zasada pierwszeństwa (według rangi lub klasy),
- zasada starszeństwa (w obrębie tej samej rangi lub klasy).
Kolejną zasadą tego protokołu jest dobre wychowanie. Zarówno w oficjalnych, jak
i towarzyskich   sytuacjach   oceniani   jesteśmy   na   podstawie   pierwszego   wrażenia
i sposobu   bycia.   Zajmowane   stanowisko   i   pełniona   funkcja   nakładają   na   nas
szczególny obowiązek przestrzegania powszechnie przyjętych  norm postępowania
i zachowania, szczególnie w kontaktach służbowych (ale też w towarzyskich).

W Polsce precedencja uzależniona jest od zajmowanego stanowiska, choć żaden akt
normatywny   tego   nie   sankcjonuje.   W   ustalaniu   precedencji   powinno   się   jednak
uwzględniać   Konstytucję   oraz   przepisy   określające   kompetencje   stanowisk.
Natomiast   niektóre   zasady   wynikają   z   tradycji   i   kurtuazji   (tradycja   honorowego
pierwszeństwa stanu duchownego przed świeckim).

Należy przyjąć jako ogólną zasadę, iż władzy świeckiej należne jest pierwszeństwo
przed   duchowną,   władzy   ustawodawczej   przed   wykonawczą   (w   obrębie   danego
szczebla - centralnego, wojewódzkiego, powiatowego, gminnego). Kolejną zasadą
jest   pierwszeństwo   szefów   przed   zastępcami.   Należy  natomiast   pamiętać,   że   nie
dotyczy to relacji między poszczególnymi szczeblami: wiceszef wyższego szczebla
terytorialnego   (województwo)   lub   organizacyjnego   (parlament)   ma   pierwszeństwo
przed   szefem   szczebla   niższego.   Zgodnie   z   zasadami   precedencji   przedstawiciel
władzy   państwowej   (minister,   wojewoda)   powinien   być   powitany   przed
przedstawicielami samorządu czy innych organizacji.

Od tak sformułowanych zasad istnieje szereg wyjątków dotyczących  np. tego czy
gości   wita   gospodarz,   czy   występujący   w   jego   imieniu   konferansjer,   prelegent
(główny   mówca).   W   takim   wypadku   powinien   zacząć   od   powitania   gospodarza
niezależnie   od   zajmowanego   przez   niego   szczebla   w   drabinie   ważności
protokolarnej.   Jeżeli   w   ramach   danego   szczebla   reprezentowanego   przez
prezydenta   miasta   czy   starostę   wśród   zaproszonych   gości   znajdują   się   ich
odpowiednicy   z innego   miasta,   powiatu,   to   w   pierwszej   kolejności   witamy
miejscowego.

Słownik języka polskiego, red. Witold Doroszewski, PWN, Warszawa 1964.

W przypadku, gdy osoba zajmująca wysokie stanowisko deleguje w swoim imieniu
przedstawiciela, to nie korzysta on z precedencji osoby, która go delegowała.
Obowiązuje wówczas osobista precedencja osoby delegowanej.

Precedencja stanowisk, czyli „cesarzowi co cesarskie”

Czasami mimo ogólnej znajomości zasad precedencji gospodarze uroczystości czy
też prowadzący w ich imieniu uroczystość, popełniają wiele błędów. Nie powinniśmy
się   temu   dziwić,   bowiem   wśród   dostępnych   publikacji   można   spotkać   propozycje
odbiegające od przytoczonych wyżej zasad generalnych wynikających z protokołu
dyplomatycznego i dobrego wychowania. Najczęściej pojawiającym się odstępstwem
jest   dawanie   pierwszeństwa   władzy   wykonawczej   przed   ustawodawczą.   W   moim
przekonaniu   jest   to   błędem,   ale   zważywszy   na   brak   uregulowań   oficjalnych
pozostawiam Państwu decyzję co do wyboru. Ponad wszelką wątpliwość zaszczytne
pierwsze miejsce w województwie, powiecie, gminie, należne jest przedstawicielom
Suwerena   –   Narodu,   czyli   posłom   i senatorom.   Należy   o   tym   pamiętać   podczas
uroczystości   organizowanych   w   Państwa   szkołach.   Poniżej   znajdą   Państwo
propozycję   kolejności   witania   i   przedstawiania   gości   podczas   oficjalnych   spotkań
opartą na zaprezentowanych zasadach.

Precedencja kierowniczych stanowisk w Rzeczypospolitej Polskiej:

Prezydent

Marszałek Sejmu

Marszałek Senatu

Prezes Rady Ministrów

Wicemarszałkowie Sejmu

Wicemarszałkowie Senatu

Wiceprezesi Rady Ministrów

Ministrowie – członkowie prezydium rządu

Ministrowie – członkowie Rady Ministrów

10.

Ministrowie Stanu

11.

Prezes Trybunału Konstytucyjnego

12.

Przewodniczący Trybunału Stanu – pierwszy prezes Sądu Najwyższego

13.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego

14.

Prezes Najwyższej Izby Kontroli

15.

Rzecznik Praw Obywatelskich

16.

Prezesi/przewodniczący urzędów, komitetów i komisji sprawujących funkcje

naczelnych lub centralnych organów administracji państwowej

17.

Przewodniczący komisji sejmowych

18.

Przewodniczący komisji senackich

19.

Posłowie na Sejm

20.

Senatorowie

21.

Sekretarze stanu

22.

Szef Kancelarii Prezydenta

23.

Szef Kancelarii Sejmu i Senatu

24.

Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

25.

Prezesi Sądu Najwyższego

26.

Podsekretarze stanu

Za Kancelarią Prezesa Rady Ministrów

http://kprm.gov.pl/bip/precedencja.pdf

27.

Wojsko – szef Sztabu Generalnego, dowódcy wojsk

28.

Ambasadorowie RP

29.

Wojewodowie i prezydenci miast stopnia wojewódzkiego

30.

Zastępcy prezesów/przewodniczących urzędów, komitetów i komisji

sprawujących funkcje naczelnych lub centralnych organów administracji
państwowej

31.

Dyrektorzy generalni

32.

Dyrektorzy

Precedencja stanowisk administracji rządowej i samorządowej w województwie:

wojewoda,

przewodniczący sejmiku województwa,

marszałek województwa;

wicewojewoda,

wiceprzewodniczący sejmiku województwa,

wiceprzewodniczący zarządu województwa,

członek zarządu województwa,

radny województwa (w pierwszej kolejności przewodniczący i
wiceprzewodniczący komisji),

dyrektor generalny urzędu wojewódzkiego,

dyrektor departamentu w urzędzie marszałkowskim.

Precedencja stanowisk samorządowych w powiecie:

przewodniczący rady powiatu,

starosta,

wiceprzewodniczący rady powiatu,

wicestarosta,

członek zarządu powiatu,

radny powiatu (w pierwszej kolejności przewodniczący i wiceprzewodniczący
komisji),

sekretarz powiatu,

skarbnik powiatu.

Precedencja stanowisk w gminie:

przewodniczący rady gminy, miasta,

burmistrz, prezydent miasta, wójt,

wiceprzewodniczący rady gminy, miasta,

zastępca burmistrza, prezydenta miasta, wójta,

radny gminy, miasta (w pierwszej kolejności przewodniczący bądź
wiceprzewodniczący komisji)

sekretarz gminy, miasta,

skarbnik gminy, miasta.

Jak już wspomniano, w polskim obyczaju istnieje od wieków tradycja honorowego
pierwszeństwa stanu duchownego przed świeckim (nie jest to zasada). Przy witaniu
duchownych należy pamiętać, że w Kościele katolickim przeważnie o pierwszeństwie