humanistyczny szkolny 3

Wojewódzka Komisja Konkursowa, zDolny Ślązak Gimnazjalista 2010/2011, blok humanistyczny

str. 1

ETAP SZKOLNY

21 pa

dziernika 2010 r.

godz. 12.00

czas trwania 60 minut

XI Dolno

ski Konkurs dla Gimnazjalistów

„zDolny

zak Gimnazjalista”

Blok humanistyczny

Kuratorium O

wiaty we Wrocławiu

•

Dolno

ski O

rodek Doskonalenia Nauczycieli we Wrocławiu

Uczestnik konkursu (wpisz czytelnie, drukowanymi literami)

Nazwisko

Imi

/ imiona

Data urodzenia

Miejsce urodzenia

Szkoła

Klasa

Tabela odpowiedzi
Zakre

l X wła

ciw

odpowied

. W ka

dym zadaniu tylko jedna odpowied

jest poprawna. W razie pomyłki otocz bł

dnie zaznaczon

odpowied

kółkiem i jeszcze raz zaznacz X dobr

odpowied

1
0

1
1

1
2

1
3

1
4

1
5

1
6

1
7

1
8

1
9

2
0

2
1

2
2

2
3

2
4

2
5

2
6

2
7

2
8

2
9

3
0

3
1

3
2

3
3

3
4

3
5

3
6

3
7

3
8

3
9

4
0

A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A  A
B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B  B
C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C  C
D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D  D

Sprawdzenie poprawno

ci odpowiedzi (wypełnia nauczyciel) W ka

dej z poni

szych kratek wpisa

0 lub 1 zgodnie z kluczem odpowiedzi

Suma uzyskanych punktów: …………………..

Sprawdzaj

cy ................................

Tytułomania

dy, kto chce napisa

na temat j

zyka popularyzacji nauki, ma

wiadomo

ść

e jego sytuacja jest

bardzo trudna. To tak, jakby jeden z najbardziej znanych współczesnych iluzjonistów, David Copperfield, zamiast
demonstrowa

swoje umiej

tno

ci, zacz

ł nagle na scenie odsłania

jej tajniki i to w konwencji popisów

estradowych.

Napisa

tekst popularnonaukowy o j

zyku popularyzacji to tak

e dosy

karkołomne zadanie. Zawsze

jednak gdy pojawia si

jaka

trudno

ść

, lepiej j

obna

, czyli z wady uczyni

cnot

. Dlatego wła

nie spróbuj

ujawni

kolejne etapy powstawania tego tekstu. Najwa

niejszym elementem typowego artykułu naukowego s

hipotezy, argumenty czy wnioski, wypowied

popularnonaukowa powinna za

mie

swoj

fabuł

, dzi

ki której

na pokaza

dochodzenie do wiedzy i doda

tekstowi nieco dynamiki. (...) Aby nauka nie wydawała si

trudna,

na te

obok problemu badawczego pokaza

człowieka – jego w

tpliwo

ci, pomyłki i rado

ść

odkrycia, czyli to

wszystko, co zwykle jest niewidoczne, a sprawia,

e nawet najbardziej skomplikowane zagadnienia staj

przyst

pniejsze.

Moje zmagania z popularyzacj

nauki rozpocz

łam od tytułu; wszyscy od tego zaczynaj

. Czasami po kilku

nieudanych próbach trzeba si

podda

i zostawi

decyzj

o tytule na sam koniec. Tak stało si

i tym razem, gdy

wpisanie nagłówka zapowiadaj

cego tekst było ostatnim etapem mojej pracy. Okazało si

nawet,

e tytułowanie

pochłon

ło mnie całkowicie. Zwłaszcza gdy u

wiadomiłam sobie,

e wszystkie informacje, z których korzystałam

przy wymy

laniu zapowiedzi rozwa

o j

zyku popularnonaukowym, s

nymi cechami tego stylu mówienia.

Nagłówek w tym typie tekstów jest wi

c tak istotny,

e nie wystarczy go wymy

, ale trzeba co

cej

o nim napisa

. Dobry tytuł to cecha, która bardzo zbli

a j

zyk popularnonaukowy do publicystyki. (...)

Gdy tylko odnalazłam podobie

stwo mi

dzy iluzjonist

a popularyzatorem wiedzy, zaraz pomy

lałam,

Wiedza to magia, a Arkana nauki i Tajemnice j

zyka warto zdradza

, ale najpierw trzeba odpowiedzie

sobie na

pytanie – Jak pokaza

niewidzialne? Wplecione w ostatnie zdanie tytuły s

ść

ogólne. Ale to dobrze, bo aby

powstał skuteczny tekst popularnonaukowy, trzeba przede wszystkim przyci

ąć

uwag

odbiorców (magia si

tego nadaje). Na konkrety i informacje czas przyjdzie pó

niej. (...)

Zastanawiałam si

c dalej. Nagłówek to przecie

reklama, a popularyzacja wiedzy ma by

zach

nie

tylko do tego, aby zajrze

do czasopisma popularnonaukowego, ale tak

e pó

niej przeczyta

ksi

ąŜ

naukow

(...)

Zarówno popularyzacja wiedzy, jak i reklama s

przecie

poszukiwaniem takiej formy, która b

dzie dla

odbiorców najskuteczniejsz

zach

. Dlatego wła

nie artykuł o metodach bada

stosowanych we współczesnej

archeologii nosi tytuł „Wykopaliska w komputerze”. Ta intryguj

ca zapowied

kryje w sobie paradoks, podobne

zabiegi znajdziemy w tytułach: „Muszle, ale nie znad morza”, „Zobaczy

czas”, „Delfin, krowa i hipopotam”, „Im

bli

ej, tym gorzej”. Postanowiłam wi

c wymy

podobnie zaskakuj

cego, np. O trudnym łatwo albo Ka

dy jest

naukowcem, a mo

e Uwolni

wiedz

. (...)

Okazuje si

e tytuł tekstu popularnonaukowego zazwyczaj w ogóle nie brzmi naukowo. Autorzy dbaj

aby w pierwszych słowach nie bombardowa

czytelnika terminologi

. Tutaj trzeba raczej szuka

podobie

stwa

ETAP SZKOLNY, BLOK HUMANISTYCZNY

21 października 2010 r., czas trwania 60 minut

Wojewódzka Komisja Konkursowa, zDolny Ślązak Gimnazjalista 2010/2011, blok humanistyczny

str. 2

dzy opisywanymi zjawiskami a tym, co najbli

sze odbiorcy, czyli wła

nie człowiekiem i jego

yciem. Wiadomo,

e najwa

niejsz

cech

zyka potocznego jest antropocentryzm - człowiek ogl

wiat przez pryzmat samego

siebie. Mo

na wi

c powiedzie

Nauka jest dla ludzi. Dlatego te

tak celne s

tytuły: „Cyfrowe oko i ucho”

(o najnowszych kamerach i aparatach), „Gdy Sło

ce umarło” (o za

mieniu Sło

ca), „Zazdro

ść

w ptasich piórkach”

(o zachowaniu ptaków) czy „Kwantowe zmarszczki czasoprzestrzeni”. Dla ka

dego z nas czytelne i bardzo

obrazowe s

tak

e odniesienia do jedzenia, np.: „K

s Srebrnego Globu, czyli Ksi

ęŜ

yc w zasi

gu r

ki”, „Befsztyk

z prionem w tle” czy te

„Zagłodzi

raka”.

Dzi

ki konkretnym, plastycznym tytułom udaje si

przezwyci

ęŜ

przekonanie,

e wiedza to trudna do

przekazania abstrakcja. Dlatego te

pomy

lałam o tytule Nauka jak deser, który z pewno

wywołuje same

przyjemne skojarzenia. Aby przybli

odbiorcy zagadnienia cz

sto obce jego codzienno

ci, autorzy odwołuj

do wyobra

ni czytelników i słuchaczy, a tak

e do ich emocji. Niestety, ta metoda kryje w sobie pewne

niebezpiecze

stwa.

Najłatwiej wykorzysta

strach i obawy człowieka. Mo

e to zniech

do szkodliwych przyzwyczaje

rozwia

niepotrzebne l

ki, ale tak

e napełni

czytelnika niepokojem, gdy celowo pot

guje si

zagro

enia, aby tekst

zyskał odpowiedni

temperatur

. Mówi

c o wiedzy, warto do niej zach

nawet w sposób dosy

bezpo

redni,

np.: Nie bój si

zyka, Nie taka nauka straszna.

Wszystkie zabiegi j

zykowe w tytułach maj

dla odbiorcy tak

e sygnałem i obietnic

e autor decyduje

nawet o najtrudniejszych zjawiskach pisa

prosto. Dopiero dalszy ci

g wypowiedzi potwierdza,

e tekst

popularnonaukowy jest nie tylko przyst

pny, ale tak

e rzetelnie przekazuje najwa

niejsze informacje, unikaj

zarówno nadmiaru terminologii, jak i zb

dnych uproszcze

. Ta nieustanna współobecno

ść

czytelnika w tworzeniu

tekstu popularnonaukowego sprawia,

e wykład czy artykuł, który z natury jest monologiem, nagle przekształca si

w rozmow

. My

l o odbiorcy, jego wiedzy, mo

liwo

ciach poznawczych wci

ąŜ

towarzyszy przecie

autorowi

i decyduje o ostatecznym kształcie wypowiedzi.

Swoje refleksje o nagłówkach tekstów popularnonaukowych ostatecznie nazwałam Tytułomani

, chocia

przy okazji doszłam do wniosku,

e dlatego O nauce pisa

trudno, aby łatwo było o niej czyta

Wszystkie tytuły z wyj

tkiem zapisanych kursyw

pochodz

z Wiedzy i

ycia.

Monika Za

ko-Zieli

ska, Tytułomania, [w:] Wiedza i

ycie nr 8/2000

_____________________________________________________________________________________

ZADANIA

1.

Słowo tytułomania to

A. skrótowiec.
B. zło

enie.

C. zestawienie.
D. zrost.

2.

Słowo iluzja znaczy tyle co

A. zniekształcenie.
B. wra

enie.

C. złudzenie.
D. odsłanianie.

3.

zyk popularnonaukowy zbli

a si

publicystycznego dzi

A. u

yciu specjalistycznego słownictwa.

B. logicznej argumentacji.
C. zastosowaniu j

zykowych

rodków obrazowych.

D. u

yciu składni zdania wielokrotnie zło

onego.

Słowo poniewa

jest

A.  zaimkiem.
B.  przyimkiem.
C.  spójnikiem.
D.  partykuł

Tytuł tekstu popularnonaukowego powinien,

zdaniem autorki, sugerowa

czytelnikowi,

A. tre

ść

dzie zawiera

hipotezy, argumenty

i wnioski.

B. tre

ść

dzie łatwo przyswajalna.

C. tre

ść

dzie zawierała fachow

terminologi

D. wiedza to trudna do przekazania abstrakcja.

6. Frazeologizm zdoby

wiedz

A. wyra

enie.

B.  zwrot.
C.  fraza.
D.  wszystkie odpowiedzi s

bł

dne.

Który ci

g wyrazów zapisany jest zgodnie

z zasadami ortograficznymi?
A. popularnonaukowy, nowo wybudowany,

pseudoklasycyzm.

B. popularno-naukowy nowowybudowany,

pseudoklasycyzm.

C. popularnonaukowy, nowo wybudowany,

pseudo klasycyzm.

D. popularnonaukowy, nowo wybudowany,

pseudo-klasycyzm.

Wypowiedzenie Lepiej odwoła

ciekawo

wiata to

A. równowa

nik zdania.

B. zdanie pojedyncze.
C. zdanie zło

one współrz

dnie.

D. zdanie zło

one podrz

dnie.

ETAP SZKOLNY, BLOK HUMANISTYCZNY

21 października 2010 r., czas trwania 60 minut

Wojewódzka Komisja Konkursowa, zDolny Ślązak Gimnazjalista 2010/2011, blok humanistyczny

str. 3

Któr

z zasad ortograficznych zastosujesz,

aby potwierdzi

słuszno

ść

pisowni wyra

enia

nie najlepsz

A. Partykuł

nie z przysłówkami

nieodprzymiotnikowymi pisze si

osobno.

B. Partykuł

nie z przymiotnikami w stopniu

szym pisze si

osobno.

C. Partykuł

nie z przymiotnikami w stopniu

najwy

szym pisze si

osobno.

D. Partykuł

nie z nieodmiennymi cz

ęś

ciami mowy

pisze si

osobno.

10.  Synonimem słowa metafora jest
A.  porównanie.
B.  epitet.
C.  peryfraza.
D.  przeno

nia.

11. Antropocentryzm to pogl

d filozoficzny,

którego głównym obiektem zainteresowa

jest

A. człowiek.
B. wszech

wiat.

C.  egoista.
D.  przyroda.

12.  Który  z  podanych  tytułów  nie  nadaje  si

–

według

rozwa

autorki

–

tekstu

popularnonaukowego?
A.

mier

Bł

kitnej Planety.

B. K

s Srebrnego Globu.

C. Za

mienie Sło

ca.

D. W

drówki gwiazd.

13. Autorka nazwała swój tekst Tytułomania,
gdy

A. podkre

la wa

rol

nagłówków w tekstach

popularnonaukowych.

B. jest ogarni

ta mani

nadawania tytułów.

C. jest przekonana,

e tytuły

wiadcz

o jako

tekstów.

D. wi

kszo

ść

tytułów tekstów popularnonaukowych

uwa

a za nietrafne.

14. Tytuły tekstów popularnonaukowych cz

sto

odwołuj

do ludzkich emocji,

eby

A. obłaskawi

odbiorc

B. zaciekawi

odbiorc

C. manipulowa

odbiorc

D. zniech

odbiorc

15. Autor

tekstu

popularnonaukowego

jest

podobny do iluzjonisty, poniewa

A. odsłania tajniki swojego warsztatu pracy.
B. odwołuje si

do magii.

C. stwarza iluzj

e to, o czym pisze, jest łatwe.

D. chce zyska

popularno

ść

16. Poprawny

zapis

słowa

terminologia

w formie dopełniacza liczby mnogiej to
A.  terminologii.
B.  terminologiom.
C.  terminologi.
D.  terminologji.

17. Zwrot zagłodzi

raka jest przykładem

A.  porównania.
B.  metafory.
C.  metonimii.
D.  symbolu.

18.  Osoba  paraj

ca si

prestidigitatorstwem

jest
A. sztukmistrzem.
B. prasoznawc

C. prawodawc

D. programist

19. Zaznacz zdanie zawieraj

ce bł

d fleksyjny.

A. Podaj mi t

interesuj

ksi

ąŜ

B. Nie zauwa

yłem ksi

ęŜ

nej Diany.

C. Te podwórza stały si

niepopularne.

D. Maciek patrzył na Mart

szeroko otwartymi

oczyma.

20. Ko

cowy wniosek autorki: O nauce pisa

trudno, aby łatwo było o niej czyta

zawiera

informacj

A. autorzy tekstów popularnonaukowych nie mog

naukowcami.

B. tworzenie tekstów zrozumiałych dla odbiorcy jest

trudne.

C. teksty naukowe s

niedost

pne dla czytelników.

D. im łatwiej si

pisze tekst, tym trudniej go

zrozumie

21.

redniowieczne

zwolnienie

dóbr

wiadcze

na rzecz pa

stwa i przyznanie prawa

dzenia na okre

lonym terytorium to

A.  inwestytura.
B.  immunitet.
C.  seniorat.
D.  komendacja.

22. Rozłam na Ko

ciół wschodni i zachodni, tzw.

schizma wschodnia, zapocz

tkowany został

w roku

A.  1054.
B.  1175.
C.  1077.
D.  1122.

23. Pierwszym legendarnym władc

Rusi był

A.  Michał Romanow.
B.  Włodzimierz.
C.  Monomach.
D.  Ruryk.

24.  Zaznacz, która z linii władców jest wła

ciwa

A. Mieszko II – Kazimierz Odnowiciel – Bolesław

miały – Władysław Herman.

B. Mieszko II – Bolesław

miały – Kazimierz

Odnowiciel – Władysław Herman.

C. Mieszko II – Kazimierz Odnowiciel – Bezprym

– Bolesław

miały.

D. Mieszko II – Bolesław

miały – Władysław

Herman – Bezprym.

ETAP SZKOLNY, BLOK HUMANISTYCZNY

21 października 2010 r., czas trwania 60 minut

Wojewódzka Komisja Konkursowa, zDolny Ślązak Gimnazjalista 2010/2011, blok humanistyczny

str. 4

25. Które

stwierdzenie

nie

potwierdza,

stwo pierwszych Piastów miało charakter

stwa patrymonialnego?

A. Władca swobodnie rozporz

dzał podległym sobie

krajem.

B. Po

mierci władcy mo

ni wybierali nast

zasadzie elekcji.

C. Władca

mógł

wydzieli

dzielnic

swoim

potomkom.

D. Panuj

cy mógł wyznaczy

ycia swojego

nast

26. Noc

w. Bartłomieja jest to potoczna nazwa

A. rzezi hugenotów w Pary

u w 1572 roku.

B. pogromu

ydów w Lyonie w 1568 roku.

C. rzezi mieszka

ców Rzymu w 1527 roku.

D. ataku wojsk kozackich na Lwów w 1640 roku.

27. Od czasów Henryka VIII Tudora głow

cioła anglika

skiego jest

A.  arcybiskup Canterbury.
B.  sobór powszechny.
C.  król.
D.  synod biskupów angielskich.

28.  Mikołaj Kopernik jest twórc

teorii

A.  heliocentrycznej.
B.  geocentrycznej.
C.  sferycznej.
D.  ewolucji.

29.  Jaki  w  przybli

eniu procent ogółu ludno

stanowiła  szlachta  w  Królestwie  Polskim  w  XV
wieku?
A.  10%.
B.  30%.
C.  40%.
D.  50%.

30.  Ostatni  konflikt  polsko-krzy

acki zako

czył

traktatem w Krakowie oraz symbolicznym

aktem, zwanym
A.  Hołdem ruskim.
B.  Hołdem pruskim.
C.  Hołdem krzy

ackim.

D.  Hołdem Albrechta.

31.  Elekcja  viritim  wprowadzona  w  XVI  wieku
oznaczała wybór króla przez
A.  senat i prymasa.
B.  poł

czony senat i izb

poselsk

C. ogół szlachty.
D. szlacht

mazowieck

32. Deklaracja

Niepodległo

ci,

jeden

z najwa

niejszych

dokumentów

dziejach

Stanów Zjednoczonych, została przyj

ta przez

II Kongres Kontynentalny w roku
A. 1775.
B. 1776.

33. Według postanowie

pierwszego sejmu

rozbiorowego do Prus przył

czono

A. Pomorze z Gda

skiem i Toruniem.

B. Pomorze bez Gda

ska i Torunia.

C. Pomorze bez Gda

ska, ale z Toruniem.

D. Litw

i cz

ęść

Ukrainy.

34. Stanisław

August

Poniatowski,

ostatni

władca Polski, przestał by

królem, poniewa

A.  abdykował.
B.  został ubezwłasnowolniony.
C.  umarł.
D.  został zdetronizowany.

35.  Na  mocy  traktatu  pokojowego  z  Tyl

w 1807 r. utworzono
A. Królestwo Polskie.
B. Ksi

stwo Warszawskie.

te Przymierze.

D. Wielkie Ksi

stwo Pozna

skie.

36.  Rabacja to
A.  uwłaszczenie chłopów.
B.  zbrojne

wyst

pienie

chłopów

galicyjskich

przeciwko szlachcie.

C. likwidacja przywilejów szlachty oraz zmienienie

własno

ci prywatnej.

D. przywrócenie obalonych dynastii i dawnych

porz

dków społeczno-politycznych.

37.  Wielka Emigracja miała miejsce po
A.  Powstaniu listopadowym.
B.  Powstaniu styczniowym.
C.  Wio

nie Ludów.

D. I wojnie

wiatowej.

38. Powstałe po Kongresie Wiede

skim „

Przymierze” tworzyły
A.  Francja, Królestwo Polskie, Włochy.
B.  Francja, Włochy, Prusy.
C.  Austria, Prusy, Włochy.
D.  Rosja, Austria, Prusy.

39.  Rozwój przemysłu w XIX w. przyczynił si

wzrostu liczebno

ci i znacznego wzbogacenia si

A.  robotników.
B.  partii robotniczych.
C.  socjalistów.
D.  bur

uazji.

40.  Powstanie  listopadowe  zastało  wielkiego
polskiego kompozytora Fryderyka Chopina w
A.  Warszawie.
B.  Berlinie.
C.  Pary

D. Brukseli.

C. 1780.
D. 1789.