Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
1
A.09.2.
Jerzy Czesław Ossowski
Katedra Nauk Ekonomicznych
Zakład Ekonometrii
Wydział Zarz dzania i Ekonomii
Politechnika Gda ska
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonometria w teorii i praktyce”,
Katedra Ekonometrii i Statystyki Uniwersytetu Szczeci skiego, IADiPG w Szczecinie,
winouj cie - Kopenhaga 3-5 wrzesie 2009 r.
MIKRO I MAKROEKONOMICZNE PODSTAWY
ZAPOTRZEBOWANIA NA PRAC
W TEORII I RZECZYWISTO CI GOSPODARKI POLSKIEJ
1. Mikroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac
Zapotrzebowanie na czynniki produkcji (prac , kapitał rzeczowy, technologi oraz
produkty po rednie) jest pochodn zapotrzebowania na dobra zaspakajaj ce potrzeby społeczne. O
tym, czy produkt zaspokaja potrzeby społeczne rozstrzygaj mechanizmy rynkowe: popyt, poda ,
cena. Dobra zaspakajaj ce potrzeby ludzi powstaj w procesie produkcji. Produkcja odbywa si w
przedsi biorstwach i jest działalno ci :
• zorganizowan , wymagaj c logicznie uporz dkowanego zespołu czynno ci,
• powtarzaj c si , nie jest wi c aktem jednorazowym.
Produkt wytworzony w przedsi biorstwie, nie podlegaj cy dalszemu przekształceniu, który
jest przeznaczony na sprzeda , nazywa si
produktem gotowym (produkcj gotow ) lub
produktem ko cowym (produkcj ko cow ). Produkt ko cowy mierzymy ilo ciowo (Q) lub
warto ciowo w postaci produkcji sprzedanej (
R) ewentualnie produkcji dodanej(Y).
W procesie produkcji zatrudnieni w przedsi biorstwie ludzie (L) wykorzystuj c udost pnione
im rodki techniczne (K – kapitał rzeczowy) w ustalonym wymiarze czasu pracy (h), stosuj c ci le
okre lone metody (A - technologia) przekształcaj okre lonego rodzaju materiały (m
i
– produkty
po rednie) w dobra ekonomiczne stanowi ce produkt ko cowy (Q).
Zasoby pracy
L
Zasoby
kapitału
K
Praca produkcyjna
w czasie h godzin
Q(L,K,h,A)
Produkt wytworzony
w czasie h godzin
Q
m
1
m
2
m
3
m
4
m
k-2
m
k-1
m
k
Rysunek 1 Proces produkcji w czasie h godzin pracy
produkcyjnej
m
i
– ilo zu ytych materiałów i surowców
i-tego rodzaju w czasie h godzin pracy
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
2
Niezb dne do produkcji elementy nazywamy czynnikami produkcji. Czynniki produkcji
decyduj o potencjalnych mo liwo ciach produkcyjnych przedsi biorstwa. Potencjalne mo liwo ci
produkcyjne opisujemy za pomoc długo lub krótkookresowej funkcji produkcji. Funkcj produkcji
długookresowej zapiszemy nast puj co:
)
A
,
h
,
K
,
L
(
Q
Q
=
(1.1)
Q
a
m
i
i
⋅
=
(1.2)
Załó my, e cena jednostkowa produktu wynosi p, natomiast cena i-tego produktu po redniego
wynosi p
mi
. W tej sytuacji (1.1) i (1.2) w uj ciu warto ciowym zapiszemy nast puj cozapiszemy
nast puj co:
)
A
,
h
,
K
,
L
(
R
)
A
,
h
,
K
,
L
(
Q
p
R
=
⋅
=
(2.1)
Q
c
Q
a
p
vc
i
i
mi
i
⋅
=
⋅
⋅
=
(2,2)
Sumuj c koszty zmienne zu ycia materiałów (vc
i
) otrzymujemy koszty całkowite zu ycia materiałów,
(VCM), co zapiszemy nast puj co:
Q
c
Q
c
VCM
m
k
i
i
⋅
=
⋅
=
=1
(2.3)
gdzie:
Q
VCM
c
m
=
(2.4)
jest kosztem przeci tnym zu ycia materiałów (produktów po rednich).
Odejmuj c obecnie stronami od (2.1) wyra enie (2.3), w nast puj cy sposób okre limy
długookresow funkcj produkcji dodanej:
)
A
,
h
,
K
,
L
(
Y
)
A
,
h
,
K
,
L
(
Q
)
c
p
(
Q
c
)
A
,
h
,
K
,
L
(
Q
p
Y
m
m
=
⋅
−
=
⋅
−
⋅
=
(3)
Wyra enie:
m
n
c
p
p
−
=
nazwiemy cen netto produktu.
Zakładaj c stało kapitału i technologii definiujemy w nast puj cy sposób krótkookresow
funkcj produkcji:
.
const
A
,
K
),
h
,
L
(
Y
Y
)
(
)
(
=
=
+
+
(4)
Wykorzystuj c funkcj (5) definiujemy w nast puj cy sposób produktywno przeci tn (APL) i
kra cow (MPL) pracy:
,
)
h
,
L
(
APL
L
)
h
,
L
(
Y
APL
0
>
=
=
(5)
,
)
h
,
L
(
MPL
L
)
h
,
L
(
Y
MPL
0
>
=
=
∆
∆
(6)
W warunkach spełnienia prawa malej cych przychodów, przy zało eniu stało ci czasu pracy (h),
funkcja produkcji jest rosn c coraz wolniej, tym samym funkcje produktywno ci przeci tnej i
kra cowej s funkcjami malej cymi, co oznacza, e:
.
const
h
,
L
MPL
,
L
)
L
(
APL
=
<
<
0
0
∆
∆
∆
∆
(7)
Jednocze nie nale y uzna , e produktywno przeci tna przy ustalonym poziomie zatrudnienia i
czasu pracy jest wy sza od produktywno ci kra cowej, co zapiszemy nast puj co:
)
h
,
L
(
MPL
)
h
,
L
(
APL
>
(8)
Je li zało ymy, e zmienna w
u
jest płac otrzymywan przez zatrudnionego w ustawowym czasie
pracy h
u
, wówczas funkcj zysku przedsi biorstwa zapiszemy nast puj co:
.
const
h
,
w
,
L
w
)
h
,
L
(
Y
u
u
u
u
u
=
⋅
−
=
Π
(9)
W zarysowanych warunkach zysk jednostkowy w ustawowym czasie zdefiniujemy nast puj co:
u
u
u
u
ju
w
)
h
,
L
(
APL
L
L
w
)
h
,
L
(
Y
−
=
−
=
Π
(10)
Z kolei przyrost zysku zapiszemy nast puj co:
u
u
u
w
)
h
,
L
(
MPL
L
−
=
∆
∆Π
(11)
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
3
Oznacza to, e optymalny zysk, w warunkach ustawowego czasu pracy, przedsi biorstwo osi gnie
zrównuj c produktywno kra cow z płac , co zapiszemy nast puj co:
u
u
w
)
h
,
L
(
MPL
=
(12)
Wykorzystuj c (12) wyznaczamy optymalny poziom zatrudnienia (L
u
) w warunkach ustawowego
czasu pracy, co przedstawiono na rysunku 2.
Uznajmy, e przedsi biorstwo w bardzo krótkim okresie ekonomicznym dostosowuje poziom
swojej produkcji do poziomu zgłaszanego popytu poprzez wydłu anie lub skracanie czasu pracy osób
zatrudnionych. Zauwa my, e w wietle definicji produktu dodanego, funkcj popytu zapiszemy
nast puj co:
)
c
,
p
,
Q
(
Y
Y
)
(
m
)
(
)
(
D
D
D
−
+
+
=
(13)
Z powy szego wynika, e:
• w warunkach stało ci ceny produktu (p) oraz kosztu przeci tnego zu ytych produktów po rednich
(c
m
), wzrost popytu na produkt fizyczny (Q
D
) prowadzi do wzrostu popytu na produkt dodany (Y
D
),
• w warunkach stało ci Q
D
oraz c
m
, wzrost p prowadzi do wzrostu Y
D
,
• w warunkach stało ci Q
D
oraz p, wzrost c
m
prowadzi do spadku Y
D
,
W sposób pogl dowy sytuacj dotycz c zmiany popytu na produkt dodany przedstawiono na
rysunku 3. Zało ono, e popyt z poziomu Y
D
u
wzrósł do poziomu Y
D
A
. Je li przedsi biorstwo utrzyma
zatrudnienie na poziomie L
E
to realizacja popytu b dzie wymagała zwi kszenia czasu pracy z
ustawowego poziomu h
u
do poziomu h
A
. W rezultacie praca w nadgodzinach jednego pracownika
wyniesie odpowiednio: h
A
-h
u
. W przypadku, gdy popyt na produkt zmniejszy si do poziomu Y
D
B
, to
utrzymanie zatrudnienia na poziomie L
E
prowadzi b dzie do zmniejszenia si efektywnego czasu
pracy z poziomu ustawowego h
u
do poziomu h
B
.
APL
MPL
w
w
u
APL
u
ju
L
L
u
APL(L,h
u
)
MPL(L,h
u
)
Rysunek 2. Optymalny poziom zatrudnienia (L
u
) w warunkach płacy w
u
w ustawowym czasie pracy h
u
.
gdzie:
APL(L,h
u
) : funkcja przeci tej wydajno ci
pracy w warunkach stało ci ustawowego
czasu pracy (h
u
=const),
MPL(L,h
u
): funkcja kra cowej wydajno ci
pracy w warunkach, gdy h
u
=const.,
w
u
: płaca zatrudnionego w ustawowym
czasie pracy,
L
u
: optymalny poziom zatrudnienia
APL
u
: wydajno przeci tna w warunkach
optymalnych
ju
=APL
u
-w
u
: zysk jednostkowy,
u
=L
u
·
ju
: optymalny zysk całkowity
Y
Y(L,h
A
)
Y(L,h
u
)
Y(L,h
B
)
L
L
u
Y
D
A
Y
D
u
Y
D
B
gdzie:
h
u
: ustawowy czas pracy,
h
A
-h
u
: czas pracy w nadgodzinach,
h
B
-h
u
: niewykorzystany czas pracy,
Y
D
u
: popyt na produkt przedsi biorstwa nie
wymagaj cy zmiany czasu pracy
Y
D
A
: popyt na produkt wymagaj cy pracy w
nadgodzinach,
Y
D
B
: popyt na produkt prowadz cy do
niewykorzystania ustawowego czasu pracy,
Y(L,h
i
): krótkookresowa funkcja produkcji w
warunkach zmiany czasu pracy.
K, A = const.
Rysunek 3. Dostosowywanie si czasu pracy (h) do zmieniaj cego si popytu na produkt
przedsi biorstwa w warunkach ustabilizowanego zatrudnienia na poziomie L
E
.
Funkcja popyt na produkt
dodany:
)
c
,
p
,
Q
(
Y
Y
)
(
m
)
(
)
(
D
D
D
−
+
+
=
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
4
Konsekwencj zmiany czasu pracy, wynikaj cego ze zmiany popytu na produkt, jest zmiana
przeci tnej i kra cowej wydajno ci pracy a w rezultacie zmiana zysku przedsi biorstwa. Zauwa my,
e w przypadku wzrostu pracy w nadgodzinach, płaca pracownika ulegnie wzrostowi z poziomu w
u
do
poziomu w
A
. Z kolei w przypadku spadku czasu pracy poni ej poziomu czasu ustawowego, nale y
zło y , e płaca pracownika utrzyma si na poziomie w
u
. Ka da z tych sytuacji prowadzi b dzie do
zmiany zysku przedsi biorstwa. Zauwa my, e ewentualne zyski b d odbiegały od teoretycznego
zysku optymalnego. Nale y uzna , e operowanie czasem pracy celem dostosowania si produkcji do
popytu na produkt, poprzedza decyzje przedsi biorstwa w zakresie:
• w pierwszej kolejno ci, wzrostu lub spadku zatrudnienia (decyzje krótkookresowe),
• w drugiej kolejno ci, wielko ci nakładów kapitałowych na odtworzenie i ewentualnie wzrost
maj tku produkcyjnego i zmian technologii (decyzje długookresowe).
Sytuacj powy sz w sposób pogl dowy przedstawiono na rysunku 4.
Zauwa my, e je eli pominiemy koszty zwi zane ze zmianami zatrudnienia, to
zgodnie z powy szymi uwagami, w warunkach skracania lub wydłu ania czasu pracy w
stosunku do czasu ustawowego, przedsi biorstwo nie osi ga maksymalnego zysku (por.
rys.4). W tej sytuacji nale y podj decyzje, w pierwszej kolejno ci krótkookresowe,
dotycz ce wielko ci zatrudnienia. Zauwa my, e w warunkach stało ci kapitału (K) i
technologii (A), warto rednia (oczekiwana) czasu pracy mo e przyj nast puj ce
warto ci:
u
u
u
h
)
h
(
E
:
)
c
h
)
h
(
E
:
)
b
h
)
h
(
E
:
)
a
≅
<
>
(14)
Pomijaj c koszty zwi zane ze zmianami poziomu zatrudnienia, powiemy, e:
• w sytuacji (a) przedsi biorstwo b dzie zwi ksza zatrudnienie, zmniejszaj c czas pracy w
nadgodzinach,
• w sytuacji (b) przedsi biorstwo b dzie zmniejsza zatrudnienie, zwi kszaj c stopie
wykorzystania czynnika pracy poprzez zwi kszanie liczby godzin pracy d
c do czasu
ustawowego,
• w sytuacji (c) przedsi biorstwo pozostanie przy danym poziomie zatrudnienia.
Ka da z powy ej opisanych sytuacji mo e ulec zmianie na skutek inwestycji w kapitał
rzeczowy oraz zmiany technologiczne. W tej sytuacji ocena dotycz ca zmian w zakresie
zatrudnienia ulegnie równie zmianie. Jednocze nie mo e si okaza , e uwzgl dnienie
kosztów zwi zanych ze zmian poziomu zatrudnienia, mo e utrwala okre lone
przedsi biorstwa do utrzymania prac w nadgodzinach lub w niepełnym wymiarze godzin.
Drug sytuacj mo na uzna za charakterystyczn dla przedsi biorstw działaj cych w sferze
APL
MPL
w
w
u
APL
u
ju
L
L
u
APL(L,h
u
)
APL(L,h
B
)
Rysunek 4. Zyski przedsi biorstwa w warunkach utrzymania zatrudnienia na
niezmienionym poziomie L
E
i jednoczesnej zmianie czasu pracy.
gdzie:
ju
: zysk jednostkowy w warunkach
pracy w czasie ustawowym,
jA
: zysk jednostkowy w warunkach
pracy w czasie ponadustawowym,
jB
: zysk jednostkowy w niepełnym
czasie pracy, mniejszym ni czas
ustawowy,
Funkcja zapotrzebowania na prac :
.
const
A
,
K
)
w
,
Y
(
L
L
)
(
u
)
(
D
=
=
−
+
APL
B
jB
jA
w
A
APL
A
L(Y
D
A
)
L(Y
D
B
)
APL(L,h
A
)
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
5
usług. Przedsi biorstwa te, z uwagi na niemo liwo produkcji na zapas i potrzeb
dostosowywania si do zmieniaj cego si popytu, s zmuszone do rednio niepełnego
wykorzystania czynników produkcji.
Zakładaj c, e prawidłowo ci zwi zane z zapotrzebowaniem na prac w warunkach
zmiany nakładów kapitałowych, technologii oraz popytu na produkty maj charakter
statystyczny, przejawiaj c si dla du ej liczby przypadków, dlatego za najwła ciwsz do ich
opisu uznano agregatow długookresow funkcj produkcji.
2. Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac
Zmiany kapitału i technologii odbywaj si w czasie i wymagaj uwzgl dnienia zmiennej
czasowej t w funkcji produkcji. Z tych wzgl dów za punkt wyj cia w prowadzonych rozwa aniach
uznajmy agregatow , długookresow , poda ow funkcj produkcji, opisuj c zale no ci pomi dzy
wielko ci produktu krajowego (Y) a nakładami kapitału rzeczowego (K) i pracy (L) w kolejnych
okresach t. Uznajmy ponadto, e przeci tny czas pracy w gospodarce (h) nie ulega zmianie. W
rezultacie funkcj produkcji, uwzgl dniaj c efekty post pu technicznego, zapiszmy nast puj co:
,...
,
,
t
dla
.
const
h
)],
t
(
A
,
K
,
L
[
Y
Y
t
)
(
)
(
t
)
(
t
t
3
2
1
=
=
=
+
+
+
(15)
Uznajemy, i funkcja produkcji (15) wyznacza maksymalne ilo ci produktu w warunkach
pełnego wykorzystania czynników przy ustalonym poziomie czasu pracy (h). Na jej podstawie
definiujemy produktywno ci kra cowe pracy (MPL) i kapitału (MPK). W warunkach prawa
malej cych przychodów oraz post pu technicznego uznajemy, i funkcja produktywno ci pracy, przy
zało eniu stało ci kapitału, spełnia nast puj ce warunki:
.)
const
K
(
,
)
t,
L
(
MPL
L
/
Y
MPL
t
t
t
t
t
=
>
=
=
0
∆
∆
(16.1)
,
L
/
MPL
t
t
0
<
∆
∆
(16.2)
0
1
>
−
=
−
t
t
t
MPL
MPL
MPL
∆
(16.3)
Z kolei zakładaj c stało nakładów pracy, definiujemy w nast puj cy sposób wła ciwo ci
funkcji produktywno ci kra cowej kapitału:
)
const
L
(
,
)
t,
K
(
MPK
K
/
Y
MPK
t
t
t
t
t
=
>
=
=
0
∆
∆
(17.1)
,
K
/
MPK
t
t
0
<
∆
∆
(17.2)
0
1
>
−
=
−
t
t
t
MPK
MPK
MPK
∆
(17,3)
Zauwa my, e stany kapitału rzeczowego na koniec kolejnych okresów s funkcj strumienia
nakładów inwestycyjnych brutto (I) w danym okresie oraz wielko ci amortyzacji (D - deprecjacji)
kapitału rzeczowego, co zapisujemy nast puj co:
t
t
t
t
D
I
K
K
−
+
=
−1
(18.1)
Na podstawie (18.1) definiujemy w nast puj cy sposób strumie inwestycji netto ( K) w okresie t:
t
t
t
t
t
D
I
K
K
K
−
=
−
=
−1
∆
(18.2)
Zauwa my, e:
t
t
t
t
D
I
K
.
const
K
=
=
=
0
∆
(18.3)
Na podstawie powy szego powiemy, e stało kapitału rzeczowego oznacza, i wielko
deprecjacji maj tku (D) w okresie t jest równowa ona przez wielko inwestycji brutto (I) w tym
samym okresie. Oznacza to, e w warunkach stało ci kapitału nast puje odnowienie maj tku
produkcyjnego.
Na podobnej zasadzie rozwa y mo emy zagadnienie dotycz ce odnawiania si zasobów
pracy. Stan zatrudnienia na koniec kolejnych okresów jest funkcj strumienia osób
nowozatrudnionych (NL) w danym okresie oraz strumienia osób odchodz cych z pracy chwilowo lub
na stałe (R), co zapiszemy nast puj co:
t
t
t
t
R
NL
L
L
−
+
=
−1
(19.1)
Na podstawie (19.1) definiujemy w nast puj cy sposób strumie przyrostu zatrudnienia ( L) w
okresie t:
t
t
t
t
t
R
NL
L
L
L
−
=
−
=
−1
∆
(19.2)
Zauwa my, e:
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
6
t
t
t
t
R
NL
L
.
const
L
=
=
=
0
∆
(19.3)
Na podstawie powy szego powiemy, e stało zatrudnienia oznacza, i poziom osób
nowozatrudnionych (NL) w okresie t jest równowa ony przez poziom osób odchodz cych z pracy (R)
w tym samym okresie. Oznacza to, e w warunkach stało ci zatrudnienia nast puje odnowienie
czynnika pracy.
Wyrazem odnowienia si kapitału i pracy jest post p techniczny charakteryzuj cy si
wzrostem produkcji w warunkach stało ci czynników. Uzasadnia to przyj cie zało enia o dodatnim
wpływie zmiennej
t w na wielko produktu (Y) w funkcji (1). Zagadnienie to w uj ciu graficznym
przedstawiono na rysunku 5.
Czynniki poda owe wyznaczaj jedynie potencjalne mo liwo ci produkcji. O stopniu
wykorzystania czynników poda owych decyduje popyt globalny (AD), wyznaczony przez czynniki
popytowe. Oznacza to, e przy danych nakładach kapitałowych (K - czynnik długookresowy) i
zało onych efektach post pu technicznego o oczekiwanym zapotrzebowaniu na prac (L
e
) decydowa
b dzie poziom produktu (Y) zrównowa ony z popytem globalnym (AD). Zauwa my, e popyt
globalny jest wyznaczony przez konsumpcj globaln (C), inwestycje globalne (I), eksport netto (NX)
oraz wydatki rz dowe (G). Uwzgl dniaj c czynniki kształtuj ce cz ci składowe popytu globalnego
jej funkcj zapisa mo emy nast puj co:
,...)
G
,
er
,
r
,
T
,
Y
(
AD
G
)
er
(
NX
)
r
,
Y
(
I
)
r
,
T
,
Y
(
C
AD
)
(
)
(
)
(
)
(
)
(
)
(
=
+
+
+
=
+
−
+
−
−
+
(20)
gdzie:
T
- stopa podatkowa,
r
- realna stopa procentowa,
er
- kurs walut w systemie europejskim.
Zakładaj c stało stóp podatkowych, stóp procentowych, kursu walut, wydatków rz dowych oraz
innych ewentualnych czynników popytowych, mo emy uzna , e popyt globalny jest funkcj
produktu krajowego, co zapiszemy nast puj co:
)
Y
(
AD
AD
=
(21)
Je li obecnie zało ymy stało kapitału i technologii, to z warunku równowagi globalnej wynika, e:
.
const
h
,
A
,
K
:
gdzie
),
Y
(
L
L
)
L
(
Y
)
Y
(
AD
E
E
=
=
=
(22)
Na podstawie (22) powiemy, e w warunkach stało ci kapitału i technologii, graniczne
zapotrzebowanie na prac (L
E
), przy którym nast puje zrównanie popytu globalnego (AD) z
produktem (Y) zale y od poziomu produktu zrównowa onego (Y
E
). Z kolei stopa granicznego
przyrostu zapotrzebowania na prac zale y od stopy granicznego przyrostu produktu, co zapiszemy
nast puj co:
E
E
E
E
Y
Y
Y
g
L
L
L
−
=
−
(23)
Y
1,1
Y
0,1
A
0
A
0,1
L
A
Y(L,K
0
,t=0)
Y(L,K
0
,t=1)
Y(L,K
1
,t=1)
Y
L
Y
1
A
1,1
Y
0,1
Rysunek 5. Efekty produkcyjne wzrostu nakładów kapitałowych
i post pu technicznego
Y
0
Na skutek odnowienia pracy i kapitału i jednoczesnego
wzrostu kapitału (
K
1
) nast puje wzrost produkcji ( Y
1
).
Wyrazem tego jest przesuwanie si w gór funkcji produkcji
w przedstawionym układzie współrz dnych. W rezultacie,
przy dowolnie ustalonym poziomie zatrudnienia (
L
A
),
obserwowa b dziemy wzrost produkcji. Konsekwencj
tego jest wzrost przeci tnej i kra cowej produktywno ci
pracy.
gdzie:
Y
0,1
- przyrost produktu z tytułu
odnowienia kapitału i pracy (czysty
efekt post pu technicznego),
Y
1,1
- przyrost produktu z tytułu
ekstensywnego przyrostu kapitału,
Y
1
= Y
0,1
+ Y
1,1
– ł czny efekt
wzrostu produktu
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
7
gdzie parametr g jest mno nikiem zrównowa onego zapotrzebowania na prac . Sytuacj powy sz w
sposób pogl dowy przedstawiono na rysunku 6.
Zauwa my, e w kolejnych okresach, wraz ze zmian czasu t nast puje zmiana kapitału oraz
technologii z jednej strony a z drugiej strony zmiana popytu globalnego. W tej sytuacji zmienia si
b dzie poziom produktu zrównowa onego z popytem globalnym a w rezultacie tego wielko
zapotrzebowania na prac w warunkach równowagi globalnej. W sposób pogl dowy sytuacj
powy sz przedstawiono na rysunku 7.
Z analizy rysunku 7 wynika, e na skutek inwestycji kapitałowych i post pu technicznego
przy ustalonym poziomie zatrudnienia nast puje wzrost potencjalnych mo liwo ci produkcyjnych. W
tych warunkach graniczne zapotrzebowanie na prac b dzie rosło, malało lub pozostanie na tym
samym poziomie w zale no ci od poziomu popytu globalnego. W wariancie A popyt globalny wzrasta
w stopniu powoduj cym spadek granicznego zapotrzebowania na prac , a wi c popyt wzrasta w
stopniu niewystarczaj cym, aby utrzyma zatrudnienie graniczne na poziomie L
0
. Z kolei w wariancie
B przyrost popytu globalnego jest na tyle wysoki aby mógł spowodowa dodatni przyrost granicznego
zapotrzebowania na prac .
Z powy szych rozwa a wynika, e produkt rzeczywisty dostosowuj c si do popytu
globalnego wyznacza graniczny poziom zapotrzebowania na prac . Aby wyznaczy graniczny poziom
zapotrzebowania na prac nale y agregatow funkcj produkcji (15) przekształci do nast puj cej
postaci:
)
t
,
K
,
Y
(
L
L
)
(
)
(
t
)
(
t
E
t
−
−
+
=
(24)
Y
Y
0
Y
1A
Y
1B
Y
AD
Y
1B
Y
1A
Y
0
L
1A
L
0
L
1B
L
Y(L,K
0
,t
0
)
Y(L,K
1
,t
1
)
AD=Y
AD
1B
(Y)
AD
1A
(Y)
AD
0
(Y)
Rysunek 7. Stany równowagi globalnej w warunkach wzrostu nakładów kapitałowych (K)
i technologicznych [A(t)] oraz wzrostach popytu globalnego [AD(Y)] w dwu wariantach A i B.
Y
L
AD
Y
Y
0
Y
1
Y
2
.....Y
E
Y
E
=Y
E
-Y
0
AD
E
AD
0
Y
E
Y
2
Y
1
Y
0
L
0
L
1
L
2
..........L
E
L
E
=L
E
-L
0
Y(L),
K,A=const.
AD=Y
AD[C(Y,r),I(Y,r),G,NX(er)]
Legenda:
Y: Produkt krajowy brutto (PKB)
AD: Popyt globalny
L: Poziom zatrudnienia
K: Kapitał rzeczowy,
A: Technologia
Y
E
: Produkt w stanie równowagi
L
E
: Zatrudnienie w stanie
równowagi
Rysunek 6. Stany nierównowagi i równowagi globalnej w warunkach stało ci kapitału (K)
i technologii (A)
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
8
Z powy szego wynika, e utrzymanie produkcji na stałym poziomie prowadzi do
spadku zapotrzebowania na prac z dwu zasadniczych powodów. Po pierwsze, z tytułu
nieupostaciowionego post pu technicznego, jako e w warunkach stało ci kapitału nast puje
jego odnowienie i do procesu produkcji trafiaj rodki nowej generacji technicznej. Po drugie,
d no ci podmiotów gospodarczych do podnoszenia produktywno ci czynników, co sprzyja
procesom inwestycyjnym, słu cym lepszemu wyposa eniu pracy w kapitał. Tylko bowiem w
tych warunkach jest mo liwy długookresowy wzrost wydajno ci pracy i zwi zany z tym
nieinflacyjny wzrost płac.
Z analizy rysunków 6 i 7 wynika, i istnieje stosunkowo cisły zwi zek pomi dzy
stop wzrostu produktu krajowego (SPKB) a stop wzrostu zapotrzebowania na prac (SL).
Stopy te dla danych: rocznych (i=1), półrocznych (i=2), kwartalnych (i=4) oraz miesi cznych
(i=12) definiujemy nast puj co:
%
Y
Y
%
Y
Y
Y
SPKB
i
t
t
i
t
i
t
t
t
100
100
⋅
=
⋅
−
=
−
−
−
∆
(25)
%
L
L
%
L
L
L
SL
i
t
t
i
t
i
t
t
t
100
100
⋅
=
⋅
−
=
−
−
−
∆
(26)
Umówmy si , e graniczn stop wzrostu produktu krajowego jest taka stopa wzrostu
(SPKB
t
E
), przy której stopa wzrostu nakładów pracy b dzie równa zero (SL
tu
=0).. W wietle
powy szego powiemy, e:
A.
je li stopa wzrostu produktu krajowego brutto (SPKB
t
A
) b dzie mniejsza od granicznej stopy
wzrostu (SPKB
t
E
) to stopa wzrostu zatrudnienia b dzie ujemna (
SL
t
A
< 0),
B.
je li stopa wzrostu produktu krajowego brutto (SPKB
t
B
) b dzie wi ksza od granicznej stopy
wzrostu (SPKB
t
E
) to stopa zatrudnienia b dzie dodatnia (SL
t
A
< 0).
W zarysowanej sytuacji problemowej zada mo emy nast puj ce pytania:
• Jak wielki powinien by wzrost gospodarczy aby stopa wzrostu zatrudnienia była dodatnia?
• Jakie zało enia upraszczaj ce nale y przyj , aby udzieli odpowiedzi na sformułowane powy ej
pytania?
3. Makroekonomiczny model zapotrzebowania na prac – przypadek funkcji produkcji Cobb-
Douglasa
Uznajmy, i proces produkcji, zdefiniowany przez (15), opisuje funkcja produkcji typu Cobb-
Douglasa:
0
1
>
⋅
⋅
⋅
=
⋅
−
µ
α
µ
α
α
,
,
e
K
L
A
Y
t
t
t
t
(27)
Funkcj t , zgodnie z (24), przekształcamy do nast puj cej postaci, okre laj cej zapotrzebowanie na
prac :
t
)]
/(
[
)
/(
t
)
/(
t
)
/(
E
t
e
K
Y
A
L
⋅
−
−
−
−
−
−
−
⋅
⋅
⋅
=
α
µ
α
α
α
α
1
1
1
1
1
1
(28)
Zauwa my, e stan kapitału rzeczowego, zdefiniowany w (18.1), wyrazi mo emy w nast puj cej
postaci:
)
(
K
]
K
/
)
D
I
(
[
K
K
t
t
t
t
t
t
t
η
+
=
−
+
=
−
−
−
1
1
1
1
1
,
(29)
gdzie
t
uznajemy za stop wzrostu inwestycji netto. Obecnie posta (29) dla okresów t = 1,2,3,..n
rozpisa mo emy w nast puj cy sposób:
)
(
)
)(
(
K
)
(
K
K
)
)(
(
K
)
(
K
K
)
(
K
K
n
n
n
n
η
η
η
η
η
η
η
η
+
⋅⋅
⋅
+
+
=
+
=
+
+
=
+
=
+
=
−
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
⋅
1
1
1
1
1
1
1
1
2
1
0
1
2
1
0
2
1
2
1
0
1
(30)
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
9
Uogólniaj c, wielko nakładów kapitałowych netto zapiszemy nast puj co:
∏
=
+
=
n
t
t
t
t
)
(
K
K
1
0
1
η
(31)
Po obustronnym zlogarytmowaniu powy szego wyra enia otrzymujemy:
∏
=
+
+
=
n
t
t
t
)
(
ln
t
K
ln
K
ln
1
0
1
η
(32)
Przy zało eniu, i zmienna inicjuj ca K
0
oraz zmienna czasowa t s nielosowe, wyznaczamy redni
arytmetyczn logarytmu zmiennej K
t
, tym samym jej redni geometryczn :
∏
=
+
⋅
+
=
+
⋅
+
=
n
t
t
t
)
(
ln
t
K
ln
)
(
ln
E
t
K
ln
E
K
ln
E
1
0
0
1
1
η
η
(33)
Oznacza to, e redni geometryczn kapitału (K
g
) w jej dokładnej i przybli onej postaci przedstawi
mo emy nast puj co:
t
t
g
t
e
K
)
(
K
K
⋅
⋅
≅
+
⋅
=
η
η
0
0
1
(34)
Wykorzystuj c redni geometryczn kapitału (K
g
) oraz redni geometryczn stopy wzrostu
kapitału (1+ ), wyra enie (34) zapisa mo emy w innej, równowa nej postaci:
t
t
v
t
)
(
K
ln
K
ln
+
⋅
+
+
=
η
1
0
(35)
gdzie zmienn v
t
uznajemy za zmienn losow o nast puj cych parametrach:
0
0
2
2
=
⋅
=
=
=
−
)
v
v
(
E
.,
const
Ev
,
Ev
s
t
t
v
t
t
σ
(36)
Z (35) wynika, e:
t
t
v
t
v
t
t
e
e
K
e
)
(
K
K
⋅
⋅
≅
⋅
+
⋅
=
⋅
η
η
0
0
1
(37)
Obecnie wprowadzaj c (37) do (28) otrzymujemy:
t
v
)]
/(
[
t
)]
/(
[
t
)]
/(
[
)
/(
)
/(
t
)
/(
E
t
e
e
e
K
Y
A
L
α
α
α
µ
α
αη
α
α
α
α
−
−
⋅
−
−
⋅
−
−
−
−
−
−
−
=
1
1
1
1
0
1
1
1
1
(38)
Załó my dodatkowo, e czas pracy (h) zmienia si losowo w kolejnych okresach t wokół redniego
geometrycznego poziomu (h
0
), co zapiszemy nast puj co:
.)
const
E
,
E
(
,
e
h
h
t
t
t
t
=
=
=
=
2
2
0
0
ε
ε
σ
ε
ε
(39)
W rezultacie model (38) zapiszemy nast puj co:
t
t
)]
(
/(
[
v
)]
/(
[
t
)]
/(
[
t
)]
/(
[
)
/(
)
/(
t
)
/(
E
t
e
e
e
K
Y
)
h
A
(
L
ε
α
α
α
α
µ
α
αη
α
α
α
α
−
−
−
+
−
−
⋅
−
−
⋅
−
−
−
−
−
−
−
=
1
1
1
1
1
1
1
0
1
1
1
1
0
0
(40)
Po uporz dkowaniu zmiennych i przyj ciu upraszczaj cych oznacze w stosunku do parametrów,
powy sz posta zapiszemy nast puj co:
0
2
1
2
1
>
⋅
⋅
⋅
=
⋅
−
β
β
ξ
β
β
,
,
e
Y
e
B
L
t
t
t
E
t
(41)
Zauwa my, e utrzymuj c zało enia sformułowane w (36) oraz (39) mo emy uzna , e zmienna
losowa:
t
t
t
)]
/(
[
)]
/(
[
ε
α
υ
α
α
ξ
−
−
+
−
−
=
1
1
1
(42)
charakteryzuje si warto ci oczekiwan równ zero, stał wariancj i brakiem autokorelacji.
Zakładaj c adaptacyjny charakter dostosowa zatrudnienia do oczekiwanego poziomu
zapotrzebowania na prac formułujemy nast puj c funkcj dostosowa :
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
10
1
0
1
1
1
<
<
⋅
=
−
−
−
γ
γ
,
)
L
/
L
(
L
L
t
E
t
t
t
(43)
Na podstawie powy szego powiemy, e je eli oczekiwany poziom zapotrzebowania na prac z danego
okresu zrówna si z nakładami pracy z okresu ubiegłego, wówczas poziom zatrudnienia nie ulegnie
zmianie. Obecnie wprowadzaj c (43) do (41) otrzymujemy nast puj c posta modelu dynamicznego:
)
(
)
(
t
t
)
(
t
t
t
e
Y
e
L
B
L
γ
ξ
γ
β
γ
β
γ
γ
−
−
⋅
−
−
−
−
⋅
⋅
⋅
⋅
=
1
1
1
1
1
2
1
(44)
Po przyj ciu upraszczaj cych oznacze , model (29) zapiszemy w nast puj cy sposób:
t
u
b
t
a
t
t
b
t
e
Y
L
e
B
L
⋅
⋅
⋅
⋅
=
−
⋅
2
1
1
0
(45)
gdzie:
)
(
u
)
(
b
)
(
b
a
,
a
B
B
t
t
γ
ξ
γ
β
γ
β
γ
γ
−
=
>
−
=
<
−
−
=
<
<
=
=
−
1
0
1
0
1
1
0
2
2
1
1
1
0
W przypadku posługiwania si danymi kwartalnymi model zapotrzebowania na prac
powinien zawiera funkcj umo liwiaj c okre lenie efektów wzgl dnego odchylenia si
poziomu płac od poziomu wyznaczonego przez czynniki kształtuj ce płace. W tych
warunkach model (45) przyjmie nast puj c posta :
t
tj
u
)
v
(
f
b
t
a
t
t
b
t
e
e
Y
L
e
B
L
⋅
⋅
⋅
⋅
=
−
⋅
2
1
1
0
(46)
gdzie:
3
3
2
2
1
1
t
t
t
tl
v
c
v
c
v
c
)
v
(
f
⋅
+
⋅
+
⋅
=
v
jl
= v
tj
– s
t4
- zmienna sezonowa, gdzie s
jl
jest to zmienna zero-jedynkowa:
Zauwa my, e utrzymanie dotychczasowych zało e dotycz cych składników losowych v
t
t
i
t
pozwala uzna , e zmienna losowa u
t
=
t
(1- ) charakteryzuje si nast puj cymi parametrami:
0
0
2
2
=
⋅
=
=
=
−
)
u
u
(
E
.,
const
Eu
,
Eu
s
t
t
u
t
t
σ
(47)
Logarytmuj c obustronnie (46) otrzymujemy:
t
tj
t
t
t
u
)
v
(
f
Y
ln
b
L
ln
a
t
b
b
L
ln
+
+
+
+
+
=
−
2
1
1
0
(48)
Uznaj c, e t jest numerem kolejnego kwartału, model (48), zakładaj c opó nienie roczne, zapiszemy
nast puj co:
4
4
4
2
5
1
0
4
4
−
−
−
−
−
+
+
+
+
−
−
=
t
j
,
t
t
t
t
u
)
v
(
f
Y
ln
b
L
ln
a
)
t
(
b
b
L
ln
(49)
Celem otrzymania modelu opisuj cego zwi zki pomi dzy rocznymi stopami wzrostu produktu
krajowego a nakładów pracy dokonajmy odj cia stronami od równania (49) równanie (48). W wyniku
tego działania ostatecznie otrzymujemy:
t
t
t
L
t
SPKB
b
SL
a
b
SL
ω
+
⋅
+
⋅
+
=
−
2
1
(50)
gdzie:
a) roczna stopa wzrostu nakładów pracy:
%
]
L
/
)
L
L
[(
%
)
L
ln
L
(ln
SL
t
t
t
t
t
t
100
100
4
4
4
⋅
−
≅
⋅
−
=
−
−
−
(51.1)
b) roczna stopa wzrostu produktu krajowego:
%
]
Y
/
)
Y
Y
[(
%
)
Y
ln
Y
(ln
SPKB
t
t
t
t
t
t
100
100
4
4
4
⋅
−
≅
⋅
−
=
−
−
−
(51.2)
c) roczny efekt post pu techniczno-organizacyjnego (efekt oszcz dno ci pracy:
0
100
4
100
1
1
4
1
<
⋅
≅
⋅
−
=
⋅
%
b
%
)
e
(
b
b
L
(51.3)
d) składnik losowy w modelu rocznej dynamiki nakładów pracy:
%
)
u
u
(
t
t
t
100
4
⋅
−
=
−
ω
(51.4)
Utrzymuj c wcze niej przyj te zało enia powiemy, e:
0
0
2
2
=
⋅
=
=
=
−
)
(
E
.,
const
E
,
E
s
t
t
t
t
ω
ω
σ
ω
ω
ω
(52)
1 w ka dym j-tym sezonie,
0 w pozostałych sezonach
s
tj
=
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
11
Oznacza to, e estymator MNK zastosowany do modelu (50) zapewnia zgodne oceny jego
parametrów strukturalnych. W rezultacie oszacowan wersj modelu (50) zapiszemy nast puj co:
t
t
L
t
SPKB
bˆ
SL
aˆ
bˆ
SL
⋅
+
⋅
+
=
−
∧
2
1
(53)
Je li obecnie zało ymy, i stopa wzrostu produktu krajowego w okresie t ustali si na poziomie
SPKB
t
*
, wówczas w dostatecznie długim okresie stopy wzrostu z danego i poprzedzaj cego go okresu
zrównaj si , osi gaj c stan równowagi SL
t
E
. W stanie granicznym oszacowana wersja
rozpatrywanego modelu przyjmie posta :
*
t
E
t
L
E
t
SPKB
bˆ
SL
a
bˆ
SL
⋅
+
⋅
+
=
∧
∧
2
(54)
Na podstawie (54) wyznaczy mo emy graniczne stopy wzrostu zatrudnienia według nast puj cej
formuły:
*
t
L
*
t
L
E
t
SPKB
aˆ
b
aˆ
bˆ
aˆ
SPKB
bˆ
bˆ
SL
−
+
−
=
−
⋅
+
=
∧
1
1
1
2
2
(55)
Powy szy model wykorzysta mo na do symulacji wielko ci stopy wzrostu zatrudnienia w zale no ci
od wysoko ci stopy wzrostu produktu krajowego. Ponadto z (55) wynika, e długookresowy efekt
oddziaływania stopy produktu krajowego na graniczny poziom stopy wzrostu zatrudnienia wynosi
odpowiednio:
a
bˆ
SPKB
SL
L
*
t
E
t
−
=
∧
1
∆
∆
(56)
Na podstawie (56) powiemy, e je eli PKB wzro nie o 1 punkt procentowy i utrzyma si na nowym,
ustalonym poziomie, wówczas stopa wzrostu zatrudnienia ustabilizuje si ostatecznie na poziomie
)
cˆ
/(
bˆ
−
1
%
.
Zauwa my, e dysponuj c oszacowanymi modelami (55), dokona mo emy warunkowej
symulacji granicznego poziomu stopy wzrostu zatrudnienia na podstawie zało onej stopy wzrostu
produktu krajowego.
4. Wyniki oszacowa makroekonomicznego modelu zapotrzebowania na prac
Do oszacowania parametrów strukturalnych dynamicznego, przyczynowo-skutkowego
modelu zapotrzebowania na prac , wykorzystano dane kwartalne dotycz ce gospodarki
polskiej, obejmuj ce okres od I kwartału 1995 roku do IV kwartału 2008 roku. Szacuj c
model płac rozpatrzono dwa jego warianty:
I.
Wariant pierwszy dotyczył zlinearyzowanej postaci dynamicznego modelu zapotrzebowania na
prac (48), uwzgl dniaj cego efekty sezonowe. Model w tej wersji szacowano za pomoc metody
najmniejszych kwadratów (MNK-OLS) oraz z uwagi na wyst puj c autokorelacj wykorzystano
metod najwi kszej wiarygodno ci odwrotnej interpolacji (IN-ML) oraz metod Cochrana-Orcutta
(CO).
II.
Wariant drugi dotyczył dynamicznego, przyczynowo skutkowego modelu (50) opisuj cego
roczn dynamik wzrostu zatrudnienia. Model ten szacowano stosuj c metod najmniejszych
kwadratów. Nazwiemy go modelem bezpo redniej dynamiki (BD-OLS).
Wyniki oszacowa modelu w wariancie pierwszym, przy zastosowaniu trzech wyró nionych
metod estymacji, przedstawiono w Tabeli 1. Analizuj c oszacowania zawarte w tej tabeli
stwierdzamy, e metoda najmniejszych kwadratów, z uwagi na istotn autokorelacj nie zapewnia
wiarygodnych wyników. Natomiast zastosowanie procedur koryguj cych autokorelcj , tzn. metody
odwrotnej interpolacji (IN) oraz metody Cochrana-Orcutta (CO) zapewniło wyniki zadowalaj ce. W
obu przypadkach warto ci statystyk Durbina-Watsona wskazuj na usuni cie autokorelacji. W
przypadku metody IN zbie no ocen osi gni to po 9 iteracji a w przypadku metody OC po 5 iteracji.
Jednocze nie stwierdzamy, e parametry wyst puj ce przy zmiennych w rozpatrywanym modelu
uzna mo emy za statystycznie istotne. Z kolei oceny parametrów strukturalnych w przypadku
zastosowania metod IN i OC nie wykazuj istotnych ró nic mi dzy sob . Odbiegaj jednak od ocen
uzyskanych za pomoc metody najmniejszych kwadratów.
Wyniki oszacowa modelu w wariancie drugim po zastosowaniu metody najmniejszych
kwadratów uzna mo na za satysfakcjonuj ce. Autokorelacj zarówno na podstawie statystyki
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
12
Durbina-Watsona oraz na podstawie statystyki h-Darbina uzna mo emy za nieistotn . Wszystkie
oceny parametrów wyst puj ce w modelu s statystycznie istotne.
Tabela 1. Wyniki oszacowa dynamicznego kwartalnego modelu zapotrzebowania na prac
L
t
= L[t,L
t-1
,PKB
t
,f(v
tj
),u
t
]
Zmienna
obja niana
Parametry
strukturalne
Oceny parametrów strukturalnych
i warto ci statystyki t-Studenta
Metoda
najmniejszych
kwadratów (OLS)
Metoda odwrotnej
interpolacji (IN-ML)
[rz du 1 – AR(1)]
Metoda Cochrane-
Orcutta (CO)
[rz du 1 – AR(1)]
c=1
b
0
1,4614 (
1,824
)
2,4147 (
2,617
)
2.6248 (
2,432
)
t
b
1
-0,002121 (
-1,901
)
-0,003174
(-2,475
)
-0,003516 (
2,482
)
lnL
t-1
a
0,8454 (
9,989
)
0,7447 (
7,642
)
0,7224 (
6,336
)
lnPKB
t
b
2
0,2177 (
1,979
)
0,3208 (
2,534
)
0,3578 (
2,535
)
v
t1
c
1
0,0132 (
1,823
)
0,0198 (
2,397
)
0,0223 (
2,414
)
v
t2
c
2
0,0033 (
1,343
)
0,0046 (
1,927
)
0,0049 (
1,937
)
v
t3
c
3
-0,0069
(-2,072
)
-0,0096 (-2,653)
-0,0104 (
-2,656
)
Charakterystyka próby statystycznej oraz miary jako ci oszacowa
Liczebno próby
n=55
n=55
n=55
Współczynnik determinacji
R
2
=0,9445
R
2
=0,9490
R
2
=0,9497
Odchylenie standardowe
Se=0,0084
Se=0,00810
Se=0,0081
Współczynnik autokorelacji
DW=1,4802
DW=2,1658
DW=2,2019
Statystyka h Durbina
D-h=2,476
[
prob.0,013
]
Parametry modelu
autoregresyjnego reszt
]
.
)[
,
(
t
t
uˆ
,
uˆ
013
0
590
2
1
3297
0
−
⋅
=
]
.
)[
,
(
t
t
uˆ
,
uˆ
036
0
1578
2
1
34505
0
−
⋅
=
ródło: Obliczenia własne
Tabela 2. Wyniki oszacowa dynamicznego, przyczynowo-skutkowego modelu stopy wzrostu
zapotrzebowania na prac : SL
t
= SL(SL
t-1
,SPKB
t
) – model bezpo redniej dynamiki (BD-OLS)
Zmienna
obja niana
Parametry
strukturalne
Oceny parametrów strukturalnych
oraz warto ci statystyki t-Studenta
c=1
b
L
-1,1397 (
-3,179
)
SL
t-1
a
0,7222 (
9,747
)
SPKB
t
b
2
0,2899 (
3,633
)
Charakterystyka próby statystycznej oraz miary jako ci oszacowa
Liczebno próby
n=51
Współczynnik determinacji
R
2
=0,86165
Odchylenie standardowe
Se=0,8721
Współczynnik autokorelacji
DW=2,0058
Statystyka h Durbina
D-h=-0,024479 [
prob.0,980
]
ródło: Obliczenia własne
Oceny parametrów strukturalnych zawarte w Tabelach 1 i 2 potwierdzaj koncepcj
teoretyczn dotycz c zwi zków przyczynowo-skutkowych opisuj cych zapotrzebowanie na prac .
Rozpatrywane wersje modelu wskazuj na:
• na dynamiczny charakter zwi zków pomi dzy produktem krajowym a zatrudnieniem,
• dodatni charakter zwi zków pomi dzy produktem krajowym a zatrudnieniem,
• wpływ post pu techniczno-organizacyjnego na obni anie si zapotrzebowania na prac w
warunkach stało ci produktu krajowego.
5. Dynamika produktu krajowego a dynamika zapotrzebowania na prac
Jak wykazano w model w wersji (48) mo emy przekształci do postaci (50). W rezultacie
wykorzystuj c wyniki oszacowa przy zastosowaniu metod IN i CO wyrazi mo emy
dynamiczne
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
13
modele rocznej dynamiki wzrostu zatrudnienia i porówna je z wynikami oszacowania modelu
bezpo redniej dynamiki (BD-OLS).W rezultacie otrzymujemy:
a. Dynamiczny odel rocznej dynamiki wzrostu zatrudnienia w warunkach IN
t
t
IN
t
SPKB
,
SL
,
,
Lˆ
S
3208
0
7444
0
2616
1
1
+
+
−
=
−
(57.a)
b. Dynamiczny model rocznej dynamiki wzrostu zatrudnienia w warunkach CO
t
t
CO
t
SPKB
,
SL
,
,
Lˆ
S
3577
0
7224
0
3966
1
1
+
+
−
=
−
(57.b)
c. Dynamiczny model rocznej dynamiki wzrostu zatrudnienia w warunkach BD-OLS
t
t
BD
t
SPKB
,
SL
,
,
Lˆ
S
2899
0
7222
0
1397
1
1
+
+
−
=
−
(57.c)
Na podstawie powy szego powiemy, e je eli roczna stopa wzrostu produktu krajowego
wzro nie w danym kwartale o 1 pkt. procentowy to roczna stopa wzrostu zatrudnienia wzro nie w tym
samym kwartale wzro nie o około: 0,32 pkt.% (przypadek IN), 0,36 pkt.% (przypadek CO), 0,29
pkt.% (przypadek BD-OLS).
Jednocze nie zauwa amy, e w warunkach stało ci stopy wzrostu PKB w ka dym kolejnym
kwartale roczna stopa wzrostu zatrudnienia, na skutek post pu technicznego, obni a si o około: 1,26
pkt.% (przypadek IN), 1,40 pkt.% (przypadek CO), 1,14 pkt.% (przypadek BD-OLS).
Wykorzystuj c powy sze wyra enia, zgodnie z (55), definiujemy
modele granicznej
dynamiki wzrostu zatrudnienia w trzech rozpatrywanych przypadkach:
A. Model granicznej dynamiki wzrostu zatrudnienia w warunkach IN
*
t
)
IN
*(
t
SPKB
,
,
Lˆ
S
2551
1
9358
4
+
−
=
(58.A)
B. Model granicznej dynamiki wzrostu zatrudnienia w warunkach CO
*
t
)
CO
*(
t
SPKB
,
,
Lˆ
S
2885
1
0309
5
+
−
=
(58.B)
C. Model granicznej dynamiki wzrostu zatrudnienia w warunkach BD-OLS
*
t
)
BD
*(
t
SPKB
,
,
Lˆ
S
0435
1
1026
4
+
−
=
(58.C)
Na podstawie powy szego powiemy, e je eli roczna stopa wzrostu produktu krajowego
wzro nie w danym kwartale o 1 pkt. procentowy i utrzyma si na nowym poziomie to roczna stopa
wzrostu zatrudnienia ostatecznie (w granicy) wzro nie o około: 1,26 pkt.% (przypadek IN), 1,29 pkt.%
(przypadek CO), 1,04 pkt.% (przypadek BD-OLS).
Jednocze nie zauwa amy, e w warunkach stało ci stopy wzrostu PKB ostatecznie (w
granicy) roczna stopa wzrostu zatrudnienia, na skutek post pu technicznego, obni a si o około: 4,94
pkt.% (przypadek IN), 5,03 pkt.% (przypadek CO), 4,10 pkt.% (przypadek BD-OLS).
Wykorzystuj c oszacowane wersje modeli na podstawie (58.A), (58.B) oraz (58.C) dokona
mo na warunkowej symulacji granicznych stóp wzrostu zatrudnienia. Wyniki symulacji
przedstawiono w tabeli 3.
Tabela 3. Symulowane graniczne stopy wzrostu stopy zatrudnienia
ródło: Obliczenia własne
Na podstawie wyników przeprowadzonej symulacji powiemy, e na skutek post pu
technicznego wynikaj cego z odnowy maj tku produkcyjnego oraz wzrostu nakładów kapitałowych w
maj tek produkcyjny, aby stopa wzrostu zatrudnienia była dodatnia roczne tempo wzrostu produktu
krajowego powinno si utrwali na poziomie przekraczaj cym 4 procent. Ka dy ni szy poziom
Zało ony poziom
stóp wzrostu PKB
(SPKB
t
*
%)
Symulowane graniczne stopy wzrostu zatrudnienia (SL
t
*
)
w warunkach zastosowania procedury:
IN
CO
BD-OLS
0%
-4,94%
-5,03%
-4,10%
1%
-3,68%
-3,74%
-3,06%
2%
-2,43%
-2,45%
-2,02%
3%
-1,17%
-1,17%
-0,97%
4%
0,08%
0,12%
0,07%
5%
1,34%
1,41%
1,11%
6%
2,59%
2,70%
2,16%
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
14
wzrostu PKB prowadzi b dzie do spadku zatrudnienia, mog cego w okre lonych warunkach
prowadzi do wzrostu stopy bezrobocia.
6. Wnioski ko cowe
Konkluduj c mo emy udzieli odpowiedzi na postawione w cz ci teoretycznej artykułu
pytania problemowe. Wyniki estymacji modeli i symulacji wskazuj , e:
1.
zwi kszenie si rocznego tempa wzrostu produktu krajowego w danym kwartale o 1 punkt
procentowy prowadzi do wzrostu rocznej stopy zatrudnienia w granicach od 0,3 do 0,35 punktu
procentowego,
2.
w warunkach stało ci stopy wzrostu PKB roczna stopa wzrostu zatrudnienia obni a si w danym
kwartale w granicach od 1,15 do 1,40 punktu procentowego,
3.
zwi kszenie si utrwalonego tempa wzrostu produktu krajowego o 1 punkt procentowy prowadzi
b dzie do wzrostu granicznej stopy wzrostu zatrudnienia w granicach od 1,05 do 1,30 punktu
procentowego,
4.
w warunkach stało ci stopy wzrostu PKB ostatecznie (w granicy) roczna stopa spadku
zatrudnienia mie ci si w granicach od 4,1 do 5,0 punktu procentowego,
5.
aby stopa wzrostu zatrudnienia była dodatnia, roczne tempo wzrostu produktu krajowego powinno
si utrwali na poziomie przekraczaj cym 4 procenty,
Powy sze wnioski formułowano konstruuj c i szacuj c modele przy zało eniach w my l
których:
1.
zasadnicz przyczyn spadku zatrudnienia w warunkach stało ci produkcji i kapitału jest
nieupostaciowiony post p techniczny prowadz cy do wzrostu produktywno ci czynników a
wynikaj cy z wymiany czynników produkcji,
2.
inn wa n przyczyn spadku zatrudnienia w warunkach stało ci produkcji jest wzrost nakładów
kapitałowych prowadz cy do wzrostu wydajno ci pracy,
3.
stopa wzrostu nakładów kapitałowych netto, wzrasta w stałym tempie z dokładno ci do
składnika losowego,
4.
czas pracy osób zatrudnionych w gospodarce narodowej podlega jedynie wahaniom losowym, nie
wykazuj c wyra nych tendencji zmian.
BIBLIOGRAFIA
[1] Barro R.: Makroekonomia, PWE, Warszawa 1997.
[2] Burda M., Wyplosz Ch.: Makroekonomia, Podr cznik europejski, PWE, Warszawa 1995.
[3] Chow G.: Ekonometria, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995.
[4] Dornbusch R., Fischer S., Sparks G. R.: Macroeconomics, Third Canadian Edition, McGraw-Hill Ryerson
Limited, Toronto 1989.
[5] Maddala G.,S.: Introduction to Econometrics, John Wiley & Sons LTD, New York 2001.
[6] Hall R., E., Taylor J., B.: Makroekonomia, Teoria, funkcjonowanie i polityka, Wydawnictwo Naukowe
PWN, Warszawa 1995.
[7] Ossowski J., Cz.: Wybrane zagadnienia z mikroekonomii, Poj cia, problemy, przykłady i zadania, WSFiR,
Sopot 2004.
[8] Ossowski J., Cz.: Wybrane zagadnienia z makroekonomii, Poj cia, problemy, przykłady i zadania, WSFiR,
Sopot 2004.
[9] Ossowski J., Cz.: Zatrudnienie i bezrobocie a dynamika wzrostu gospodarczego. Prace Naukowe Katedry
Ekonomii i Zarz dzania Przedsi biorstwem, tom V, Politechnika Gda ska, Wydział Zarz dzania i
Ekonomii, Gda sk 2006, s.: 7-18.
[10] Romer D.: Makroekonomia dla zaawansowanych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.
[11] Poland Quarterly Statistics, GUS, Warszawa, lata:1996-2009
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
15
DODATKI
Dodatek I
W dodatku zamieszczono wydruki oszacowa dwóch wersji rozpatrywanych w referacie modeli. Do
oszacowa wykorzystano oprogramowanie MICROFIT, przyjmuj c nast puj ce oznaczenia:
L
- poziom zatrudnienia w gospodarce polskiej w tys. osób
IPKB - indeks produktu krajowego brutto (IPKB
t
= IPKB
1995Q1
=1,000)
ln L
- logarytm naturalny zatrudnienia,
ln IPKB - logarytm indeksu PKB
Vi
- zmienna sezonowa v
ti
, gdzie v
ti
= x
ti
– x
t4
, gdzie:
x
ti
- zmienna zero-jedynkowa przyjmuj ca w kwartale i-tym 0, a w pozostałych 1,
SPKB - roczna stopa wzrostu PKB, gdzie: SPKB= [(IPKB
t
/IPKB
t-4
)-1]·100%
SL
- roczna stopa wzrostu zatrudnienia, gdzie: SL= [(L
t
/L
t-4
)-1]·100%
Dodatek I A
Oszacowania zlinearyzowanego modelu zapotrzebowania na prac (trzy metody oszacowa :
t
tj
t
t
t
u
)
v
(
f
Y
ln
b
L
ln
a
t
b
b
L
ln
+
+
+
+
+
=
−
2
1
1
0
Metoda 1:
Ordinary Least Squares Estimation
*******************************************************************************
Dependent variable is lnL
55 observations used for estimation from 1995Q2 to 2008Q4
*******************************************************************************
Regressor Coefficient Standard Error T-Ratio[Prob]
C 1.4614 .80110 1.8242[.074]
t -.0021207 .0011157 -1.9008[.063]
lnL(-1) .84538 .084635 9.9886[.000]
lnIPKB .21769 .11002 1.9786[.054]
V1 .013163 .0072201 1.8232[.075]
V2 .0033077 .0024636 1.3426[.186]
V3 -.0069556 .0033578 -2.0715[.044]
*******************************************************************************
R-Squared .94448 R-Bar-Squared .93754
S.E. of Regression .0083537 F-stat. F( 6, 48) 136.0911[.000]
Mean of Dependent Variable 9.4943 S.D. of Dependent Variable .033425
Residual Sum of Squares .0033496 Equation Log-likelihood 188.8799
Akaike Info. Criterion 181.8799 Schwarz Bayesian Criterion 174.8542
DW-statistic 1.4802 Durbin's h-statistic 2.4760[.013]
*******************************************************************************
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
16
Metoda 2:
Exact AR(1) Inverse Interpolation Method Converged after 9 iterations
*******************************************************************************
Dependent variable is lnL
55 observations used for estimation from 1995Q2 to 2008Q4
*******************************************************************************
Regressor Coefficient Standard Error T-Ratio[Prob]
C 2.4147 .92255 2.6174[.012]
t -.0031741 .0012825 -2.4749[.017]
lnL(-1) .74473 .097453 7.6420[.000]
lnIPKB .32083 .12664 2.5335[.015]
V1 .019826 .0082712 2.3970[.020]
V2 .0046406 .0024078 1.9274[.060]
V3 -.0095722 .0036077 -2.6533[.011]
*******************************************************************************
R-Squared .94904 R-Bar-Squared .94145
S.E. of Regression .0080878 F-stat. F( 7, 47) 125.0473[.000]
Mean of Dependent Variable 9.4943 S.D. of Dependent Variable .033425
Residual Sum of Squares .0030744 Equation Log-likelihood 191.1806
Akaike Info. Criterion 183.1806 Schwarz Bayesian Criterion 175.1512
DW-statistic 2.1658
*******************************************************************************
Parameters of the Autoregressive Error Specification
*******************************************************************************
U= .32971*U(-1)+E
( 2.5900)[.013]
T-ratio(s) based on asymptotic standard errors in brackets
Log-likelihood ratio test of AR(1) versus OLS CHI-SQ(1)= 4.6013[.032]
*******************************************************************************
Metoda 3:
Cochrane-Orcutt Method AR(1) converged after 5 iterations
*******************************************************************************
Dependent variable is lnL
55 observations used for estimation from 1995Q2 to 2008Q4
*******************************************************************************
Regressor Coefficient Standard Error T-Ratio[Prob]
C 2.6248 1.0791 2.4324[.019]
t -.0035160 .0014167 -2.4819[.017]
lnL(-1) .72238 .11402 6.3357[.000]
lnIPKB .35778 .14113 2.5351[.015]
V1 .022266 .0092236 2.4140[.020]
V2 .0048591 .0025082 1.9373[.059]
V3 -.010437 .0039294 -2.6562[.011]
*******************************************************************************
R-Squared .94968 R-Bar-Squared .94202
S.E. of Regression .0081123 F-stat. F( 7, 46) 124.0206[.000]
Mean of Dependent Variable 9.4943 S.D. of Dependent Variable .033425
Residual Sum of Squares .0030273 Equation Log-likelihood 187.6825
Akaike Info. Criterion 179.6825 Schwarz Bayesian Criterion 171.6531
DW-statistic 2.2019
*******************************************************************************
Parameters of the Autoregressive Error Specification
*******************************************************************************
U= .34505*U(-1)+E
( 2.1578)[.036]
T-ratio(s) based on asymptotic standard errors in brackets
*******************************************************************************
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
17
\
Dodatek I B
Oszacowania modelu rocznych stóp wzrostu zapotrzebowania na prac :
t
t
t
L
t
SPKB
b
SL
a
b
SL
ω
+
⋅
+
⋅
+
=
−
2
1
Ordinary Least Squares Estimation
*******************************************************************************
Dependent variable is SL
51 observations used for estimation from 1996Q2 to 2008Q4
*******************************************************************************
Regressor Coefficient Standard Error T-Ratio[Prob]
C -1.1397 .35849 -3.1790[.003]
SL(-1) .72222 .074095 9.7473[.000]
SPKB .28985 .079792 3.6326[.001]
*******************************************************************************
R-Squared .86165 R-Bar-Squared .85588
S.E. of Regression .87212 F-stat. F( 2, 48) 149.4686[.000]
Mean of Dependent Variable .55626 S.D. of Dependent Variable 2.2973
Residual Sum of Squares 36.5085 Equation Log-likelihood -63.8417
Akaike Info. Criterion -66.8417 Schwarz Bayesian Criterion -69.7395
DW-statistic 2.0058 Durbin's h-statistic -.024479[.980]
*******************************************************************************
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
18
Dodatek II
Dane statystyczne wykorzystane w referacie
OKRES IPKB L SPKB SL
1995Q1 .96712 13097.8 *NONE* *NONE*
1995Q2 1.0058 13112.6 *NONE* *NONE*
1995Q3 1.0469 13136.8 *NONE* *NONE*
1995Q4 1.0968 13099.0 *NONE* *NONE*
1996Q1 1.0000 13065.2 3.4019 -.24889
1996Q2 1.0611 13113.3 5.4981 .0052566
1996Q3 1.1223 13086.5 7.2022 -.38295
1996Q4 1.1834 13536.5 7.8957 3.3392
1997Q1 1.0700 13529.9 7.0000 3.5567
1997Q2 1.1417 13562.6 7.5959 3.4262
1997Q3 1.1986 13639.9 6.7985 4.2287
1997Q4 1.2591 13876.9 6.3968 2.5148
1998Q1 1.1396 13873.1 6.5047 2.5367
1998Q2 1.2023 13864.6 5.3079 2.2268
1998Q3 1.2573 13775.0 4.8974 .99087
1998Q4 1.2969 13765.6 3.0021 -.80181
1999Q1 1.1578 13886.1 1.5971 .093517
1999Q2 1.2395 13789.3 3.0941 -.54306
1999Q3 1.3202 13802.5 5.0028 .19954
1999Q4 1.3773 13719.7 6.1994 -.33320
2000Q1 1.2272 13691.9 5.9941 -1.3980
2000Q2 1.3015 13625.4 5.0020 -1.1887
2000Q3 1.3611 13552.6 3.0980 -1.8108
2000Q4 1.4104 13257.2 2.4033 -3.3713
2001Q1 1.2542 13178.8 2.2001 -3.7474
2001Q2 1.3132 13148.0 .89896 -3.5036
2001Q3 1.3720 13083.4 .80082 -3.4623
2001Q4 1.4132 12901.6 .19853 -2.6824
2002Q1 1.2593 12782.8 .40663 -3.0054
2002Q2 1.3237 12801.4 .79957 -2.6366
2002Q3 1.3940 12713.8 1.6035 -2.8245
2002Q4 1.4442 12785.9 2.1936 -.89659
2003Q1 1.2882 12680.0 2.2949 -.80355
2003Q2 1.3767 12715.9 4.0039 -.66732
2003Q3 1.4511 12640.4 4.0961 -.57761
2003Q4 1.5122 12621.8 4.7085 -1.2838
2004Q1 1.3758 12743.0 6.7982 .49671
2004Q2 1.4579 12759.7 5.8962 .34447
2004Q3 1.5208 12748.1 4.8013 .85245
2004Q4 1.5727 12787.8 3.9989 1.3153
2005Q1 1.4088 12846.4 2.3986 .81091
2005Q2 1.5045 12880.4 3.1964 .94555
2005Q3 1.5861 12922.3 4.2938 1.3660
2005Q4 1.6419 12982.7 4.4001 1.5242
2006Q1 1.4848 13031.9 5.3947 1.4446
2006Q2 1.5993 13059.9 6.3011 1.3938
2006Q3 1.6908 13186.4 6.6011 2.0439
2006Q4 1.7503 13294.7 6.6021 2.4030
2007Q1 1.5947 13379.4 7.4017 2.6662
2007Q2 1.7033 13512.2 6.5028 3.4634
2007Q3 1.8007 13548.1 6.4999 2.7427
2007Q4 1.8641 13848.0 6.5017 4.1625
2008Q1 1.6904 13914.3 6.0011 3.9981
2008Q2 1.8021 14026.6 5.8005 3.8069
2008Q3 1.8871 14090.8 4.7981 4.0061
2008Q4 1.9182 14039.9 2.9022 1.3853
Jerzy Cz. Ossowski, Mikro i Makroekonomiczne podstawy zapotrzebowania na prac w teorii i rzeczywisto ci gospodarki polskiej,
XIV Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. „Mikroekonomia w teorii i praktyce”, Katedra Ekonometrii i Statystyki,
Uniwersytet Szczeci ski, winouj cie – Kopenhaga, 3-5 IX, 2009
19
Dodatek III
Wykres 1. Stopa wzrostu PKB (SPKB) i zatrudnienia (SL)
w Polsce w latach 1996q1 2008q4
-4
-2
0
2
4
6
8
19
96
Q1
19
96
Q3
19
97
Q1
19
97
Q3
19
98
Q1
19
98
Q3
19
99
Q1
19
99
Q3
20
00
Q1
20
00
Q3
20
01
Q1
20
01
Q3
20
02
Q1
20
02
Q3
20
03
Q1
20
03
Q3
20
04
Q1
20
04
Q3
20
05
Q1
20
05
Q3
20
06
Q1
20
06
Q3
20
07
Q1
20
07
Q3
20
08
Q1
20
08
Q3
SPKB
SN