Tech_hodowca_koni_321[01].Z3.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
dr inŜ. Ludwika Maria Felińska
mgr inŜ. Arkadiusz Trochowski

Opracowanie redakcyjne:
mgr inŜ. Maria Majewska

Konsultacja:
mgr Rafał Rzepkowski

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczn

programu jednostki modułowej 321[01].Z3.02,

„Kształtowanie umiej

tno

ci jeździeckich. Trening koni”, zawartego w modułowym programie

nauczania dla zawodu technik hodowca koni.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Natura i wynikające z niej zachowania konia

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy podczas obsługi koni

uŜytkowanych wierzchowo

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. WyposaŜenie konia wierzchowego-ogłowia, siodła, wodze pomocnicze

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Nauka jazdy konnej

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Pomoce naturalne i sztuczne stosowane podczas jazdy konnej

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Chody koni i ich odmiany

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Podstawowe ćwiczenia ujeŜdŜeniowe i skokowe

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

4.8. Podstawowe wyszkolenie konia. Zasady treningu koni

4.8.1. Materiał nauczania

4.8.2. Pytania sprawdzające

4.8.3. Ćwiczenia

4.8.4. Sprawdzian postępów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9. Naturalne metody szkolenia koni

4.9.1. Materiał nauczania

4.9.2. Pytania sprawdzające

4.9.3. Ćwiczenia

4.9.4. Sprawdzian postępów

4.10. Kodeks postępowania z koniem. Prezentacja konia

4.10.1. Materiał nauczania

4.10.2. Pytania sprawdzające

4.10.3. Ćwiczenia

4.10.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć
6. Literatura

62
67

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w kształtowaniu umiejętności jeździeckich. Ponadto

wzbogacisz swoją wiedzę o zagadnienia dotyczące treningu koni.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne, czyli wykaz umiejętności jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia, czyli wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz pracując z poradnikiem,

–

materiał nauczania, zawiera wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści
jednostki modułowej. Podzielono go na dziesięć rozdziałów, ściśle ze sobą powiązanych
i realizowanych w logicznej kolejności,

–

zestawy pytań, które pomogą Ci sprawdzić, czy opanowałeś zagadnienia dotyczące
kształtowania umiejętności jeździeckich,

–

wiczenia, które mają na celu ukształtowanie umiejętności praktycznych,

–

sprawdzian postępów, czyli przykładowy zestaw zadań pytań, dzięki któremu sprawdzisz
czy nabyłeś niezbędną wiedzę i umiejętności z zakresu tej jednostki modułowej,

–

wykaz literatury, z jakiej moŜesz korzystać podczas nauki.
W materiale nauczania zostały omówione równieŜ treści dotyczące zasad treningu koni.

wiczenia zamieszczone w rozdziałach: pomoce naturalne i sztuczne stosowane podczas

jazdy  konnej;  chody  koni  i  ich  odmiany;  podstawowe  ćwiczenia  ujeŜdŜeniowe  i  skokowe,
podstawowe wyszkolenie konia, zasady treningu koni, zaleca się utrwalać za pomocą kamery
video i analizować po zakończonym treningu. JeŜeli masz trudności ze zrozumieniem tematu
lub  ćwiczenia,  to  poproś  nauczyciela  o  wyjaśnienie  i  ewentualne  sprawdzenie,  czy  dobrze
wykonujesz  daną  czynność.  Po  opracowaniu  materiału  spróbuj  rozwiązać  sprawdzian
z zakresu jednostki modułowej.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w stajni uczniowie powinni przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpoŜarowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

321[01].Z3.01

Prowadzenie chowu i hodowli koni

321[01].Z3.02

Kształtowanie umiejętności

jeździeckich.Trening koni

321[01].Z3.03

UŜytkowanie koni

321[01].Z3

Organizacja gospodarstwa

hodującego i uŜytkującego konie

321[01].Z3.04

Organizowanie pracy ośrodka

jeździeckiego

oraz imprez hipicznych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

stosować zasady bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpoŜarowej
dotyczące chowu i hodowli koni,

–

rozpoznawać umaszczenie, odmiany oraz rodzaje chodu koni,

–

rozpoznawać typy uŜytkowe koni,

–

charakteryzować rasy koni,

–

planować i organizować proces Ŝywienia koni,

–

nazywać poszczególne części ciała konia zgodnie z terminologią zootechniczną,

–

stosować zasady pielęgnowania koni,

–

organizować pracę w stajni.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

zastosować zasady bezpiecznego obchodzenia się z końmi,

−

zapobiec wypadkom podczas obsługi i uŜytkowania koni sportowych,

−

zaprezentować konia wierzchowego,

−

rozpoznać rzędy oraz ich części,

−

zastosować zasady zabezpieczania się przed upadkiem z konia i jego skutkami,

−

przygotować konia do jazdy i skontrolować rząd,

−

załoŜyć i zdjąć ogłowie oraz siodło,

−

dopasować rząd przed jazdą i w czasie jazdy,

−

dosiąść i zsiąść z konia,

−

zastosować pomoce naturalne i sztuczne podczas jazdy konnej,

−

wykonać czynności związane z ruszaniem, zatrzymywaniem i cofaniem konia,

−

dokonać zmian rodzaju chodu konia,

−

zmienić kierunek jazdy, wykonać wolty, półwolty, koła,

−

zastosować róŜne odmiany chodu konia podczas jazdy w terenie,

−

zastosować kłus anglezowany i ćwiczebny,

−

przejść z kłusa do galopu na prawą i lewą stronę,

−

zastosować podstawowe ćwiczenia ujeŜdŜeniowe i skokowe podczas treningu,

−

zastosować techniki pokonywania toru przeszkód,

−

zaplanować trening jeźdźca i konia w ujeŜdŜeniu i skokach,

−

wykonać ćwiczenia z koniem na lonŜy,

−

zastosować przepisy kodeksu postępowania z koniem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Natura i wynikające z niej zachowania konia

4.1.1 Materiał nauczania

Koń, nawet dobrze ujeŜdŜony i w pełni podporządkowany człowiekowi, będzie zawsze

zachowywał się jak zwierzę stadne. Bez względu na długość obcowania z człowiekiem będzie
on zawsze myślał i zachowywał się jak koń. Dlatego jeździec powinien wiedzieć jak porusza
się  i  jak  zachowuje  się  koń  w  naturalnych  warunkach.  Wychowując  konia  człowiek  musi
zastąpić  osobnika  o  wyŜszej  randze  w  stadzie.  Człowiek  musi  nauczyć  się  myśleć  jak  koń
i odczytywać  jego  mowę.  I  tylko  wtedy  ma  szansę  przekazać  koniowi  swoje  wymagania
w sposób  jasny  i  czytelny,  w  pełni  dla  niego  zrozumiały.  W  kontaktach  z  końmi
w szczególności  musimy  unikać  przypisywania  im  cech  ludzkich.  Nieuzasadnione,  zbyt
częste  nagradzanie  jak  i  karanie  są  niewłaściwe.  Doświadczenie,  wiedza,  umiejętności,
konsekwencja, intuicja, sympatia, delikatność, zaufanie i cierpliwość prowadzą do osiągnięcia
pozytywnych  wyników  we  współpracy  z  koniem  i  rozstrzygają  w  końcu,  czy  nasza  wspólna
praca  zostanie  oparta  na  płaszczyźnie  partnerstwa  i  harmonii,  czy  teŜ  zamieni  się
w ujarzmianie dzikiej bestii.

Wpływ natury na zachowanie konia

Koń jest zwierzęciem stepowym – wiąŜe się z tym:

a) potrzeba ruchu, jako zwierzęta stepowe konie są przystosowane do ciągłego

przemieszczania się około 16 godzin stępa dziennie w poszukiwaniu poŜywienia. Dla
zdrowia fizycznego i psychicznego potrzebują odpowiedniej ilości ruchu. Pozostawienie
konia w stajni, często w wąskim stanowisku, bez moŜliwości korzystania z wybiegu lub
pastwiska, prowadzi do wystąpienia wielu schorzeń, nałogów i narowów. Aby zaspokoić
potrzebę ruchu naleŜy:

– zapewnić codzienną pracę – pod siodłem, na lonŜy, w zaprzęgu,
– stworzyć moŜliwości dodatkowego ruchu pastwisko, wybieg, długi stęp pod siodłem;

w ostateczności moŜna wykorzystać maszynę do stępowania, wpływa ona jednak
negatywnie na psychikę konia (nuda!),

– ograniczyć liczbę dni bez pracy, a w czasie ich trwania ograniczyć ilość paszy

treściwej,

b) sposób pobierania paszy, w naturalnych warunkach koń Ŝywi się małymi porcjami

w ciągu całego dnia,

c) potrzeby w zakresie światła, powietrza i temperatury, zwierzę Ŝyjące na otwartej

przestrzeni stepowej, przeniesione do zamkniętych pomieszczeń stajennych, powinno
mieć zapewnione:

– stajnię, w której temperatura zmienia się wraz z temperaturą otoczenia; ograniczać

naleŜy tylko wpływ ekstremalnych temperatur w zimie i w lecie,

– moŜliwie duŜo świeŜego powietrza, naleŜy jednak unikać przeciągów,
– moŜliwie duŜo naturalnego światła.

Koń jest zwierzęciem stadnym. Swobodnie Ŝyjące konie Ŝyją w stadzie o ściśle

określonej  wewnętrznej  strukturze.  KaŜde  zwierzę  musi  się  podporządkować  innemu,
postawionemu  wyŜej  w  hierarchii.  Tę  cechę  wykorzystujemy  podczas  szkolenia.  Zwierzęta
stadne  (np.  konie,  psy,  słonie,  lwy)  są  relatywnie  łatwe  do  szkolenia,  gdyŜ  z  natury
podporządkowują  się  silniejszemu  przewodnikowi  (w  przeciwieństwie  do  zwierząt  Ŝyjących
samotnie,  np.  kotów,  niedźwiedzi,  itp.).  Jeśli  koń  akceptuje  swojego  jeźdźca  jako
przewodnika,  to  podczas  wspólnej  pracy  mogą  wystąpić  najwyŜej  kłopoty  związane

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z brakiem  zrozumienia,  nigdy  natomiast  nie  pojawi  się  walka  o  dominację.  Jako  zwierzę
stadne,  koń  dla  prawidłowego  rozwoju  psychicznego  potrzebuje  kontaktu  z  innymi  końmi.
Typowymi  objawami  nudy  i  braku  kontaktu  socjalnego  są  róŜnego  rodzaju  nałogi  stajenne
(np. łykawość, tkanie) lub narowy – objawy agresji w stosunku do ludzi lub do innych koni.
Nie  naleŜy  zapominać  równieŜ  o  tym,  Ŝe  nawet  najbardziej  spokojnemu  koniowi  moŜe
udzielić  się  atmosfera  nerwowości  lub  chęć  ucieczki,  sprowokowana  przez  inne  konie.  Ten
instynkt naśladownictwa równieŜ wykorzystujemy podczas szkolenia.

Koń jest zwierzęciem płochliwym. Na nowe, nieznane, niebezpieczne bodźce (z punktu

widzenia  zwierzęcia  pierwotnie  Ŝyjącego  w  stepie)  koń  reaguje  w  pierwszym  odruchu
ucieczką.  Chęć  ucieczki  moŜe  pojawić  się  zawsze,  nawet  wtedy,  gdy  jego  zaufanie
w stosunku  do  jeźdźca  (przewodnika) jest tak duŜe, Ŝe podporządkowuje mu się on w wielu
innych  ekstremalnych  sytuacjach.  Reakcje  konia  wynikające  ze  strachu  nigdy  nie  powinny
być karane, gdyŜ jest to jego naturalne zachowanie, a nie chęć robienia jeźdźcowi na złość.

Obserwacja zachowania konia

Dokładne obserwowanie zachowania konia przynosi nam wiadomości o jego aktualnym

stanie fizycznym i psychicznym. W szczególności wiele informacji przynosi obserwacja oczu,
ruchu i połoŜenia uszu, mimiki – „wyrazu” pyska, sposobu noszenia ogona, pocenia się
i sposobu poruszania się zwierzęcia oraz słuchanie wydawanych przez konia dźwięków.

Oczy

−

spokojne, przyjazne, czyste = uwaga, zrównowaŜenie,

−

małe, złe, zaczerwienione, błyskające białkiem = strach, agresja,

−

niespokojne, bojaźliwe = strach lub ból.
Uszy

−

nastawione do przodu = zainteresowanie, ciekawość bez obawy,

−

nastawione, skierowane do tyłu = niepewność, podporządkowanie,

−

stulone = przygotowanie do ataku lub obrony,

−

obwisłe = pełny relaks, apatia.
Wyraz pyska

−

wargi rozluźnione = spokój, zrównowaŜenie,

−

wargi podciągnięte, pokazane zęby = ostrzeŜenie, agresja,

−

wargi obwisłe = apatia, zmęczenie,

−

rozdęte chrapy = strach, równieŜ przygotowanie do ataku.
Ogon

−

kołyszący się w takt ruchu = rozluźnienie, zadowolenie,

−

wciśnięty w zad, zakleszczony = strach, podporządkowanie,

−

sztywno uniesiony = podniecenie, aktywność, oŜywienie,

−

chłoszczący podczas ruchu = niezadowolenie, zdenerwowanie.
Głos

−

rŜenie = pozdrowienie, zaniepokojenie,

−

parskanie = zadowolenie, odpręŜenie,

−

kwik = ostrzeŜenie, niezadowolenie,

−

stękanie, jęczenie = ból.
Ruch

−

elastyczny, równy = spokój, zrównowaŜenie,

−

wyniosły chód = podniecenie,

−

grzebanie przednią nogą = zniecierpliwienie, groźba,

−

wspinanie = agresja, chęć dominacji,

−

odwrócenie się zadem = brak zainteresowania lub przygotowanie do obrony.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.1. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Czy konie w naturalnych warunkach Ŝyją samotnie czy w stadach?
2.  Jakie cechy posiada koń jako zwierzę stadne?
3.  W jaki sposób człowiek zapewnia koniowi wystarczającą ilość ruchu?
4.  Dlaczego konie są płochliwe?
5.  Co oznaczają uszy konia połoŜone płasko wzdłuŜ potylicy?
6.  Jak ustawione są uszy konia przyjaźnie nastawionego do otoczenia?
7.  Czego objawem są zwisające uszy u konia?
8.  Jakie są objawy agresji u konia?
9.  Jakie są objawy zadowolenia i zainteresowania konia?
10.  Co moŜe oznaczać, gdy koń odwraca się do nas zadem?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź obserwację zachowania konia w stajni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zaobserwować sposób zachowania konia w stajni zwracając szczególną uwagę na wyraz

pyska, oczy uszy,

2)  zaobserwować sposób zachowania się konia względem osoby zbliŜającej się do boksu,
3)  wskazać róŜnice w zachowaniu się róŜnych koni w stajni,
4)  napisać notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

stajnia,

−

konie,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Przeprowadź obserwację zachowania koni w grupie na wybiegu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyprowadzić kilka koni na wybieg,
2)  określić sposób porozumiewania się koni w grupie,
3)  porównać „mowę ciała” i „grę uszu” koni przebywających w grupie na wybiegu,
4)  napisać notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

stajnia,

−

wybieg dla koni,

−

konie,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Rozpoznaj hierarchię w stadzie koni przebywających na wybiegu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyprowadzić kilka koni na wybieg,
2)  obserwować stado koni,
3)  wskazać przywódcę stada oraz osobniki będące niŜej w hierarchii stada,
4)  rozpoznać sympatie i antypatie poszczególnych osobników w stadzie,
5)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

stajnia,

−

wybieg dla koni,

−

konie,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Przeprowadź obserwację sposobu ustalania hierarchii w stadzie po wprowadzeniu

nowego osobnika do stada.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wyprowadzić na wybieg nowego osobnika w stajni,
2) wyprowadzić na wybieg jednego konia ze „starego stada”, najlepiej przywódcę w stadzie

(konie powinny mieć załoŜone ochraniacze na nogi i nie mogą być okute),

3) wypuścić następnego konia na wybieg po upływie kilkunastu minut i ustaleniu hierarchii

pomiędzy dwoma końmi,

4) wypuszczać stopniowo kolejne konie,
5) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

stajnia,

−

wybieg dla koni,

−

konie,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić i scharakteryzować róŜnice zachowania wynikające z natury

człowieka i konia?



2) wskazać oznaki zadowolenia konia wyraŜane sposobem zachowania?
3) zaplanować sposób wprowadzania nowego konia do stada?



4) wskazać oznaki niezadowolenia konia wyraŜane grą uszu i pyska?



5) zaplanować sposób zaspokojenia potrzeby ruchu u koni?



6)  określić bodźce niebezpieczne mogące wytworzyć odruch ucieczki?
7)  rozpoznać przywódcę stada?
8)  określić potrzeby konia jako zwierzęcia stepowego?
9)  określić zasady pobierania pokarmu u koni?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy podczas obsługi koni

uŜytkowanych wierzchowo

4.2.1. Materiał nauczania

KaŜdy jeździec musi posiadać wiedzę z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy podczas

obsługi koni. Wszyscy powinni się stosować do kilku podstawowych zasad:
–

od pierwszego kontaktu obserwować zachowanie konia,

–

nauczyć się róŜnych reakcji konia, a w szczególności sygnałów ostrzeŜenia i agresji,

–

postępować spokojnie, ale stanowczo i konsekwentnie,

–

nagradzać po kaŜdorazowo prawidłowym wykonaniu polecenia,

–

wszyscy powinni pamiętać o zasadzie ograniczonego zaufania,

–

zachować szczególną ostroŜność wobec klaczy ze źrebiętami, w porze karmienia oraz
wobec obcych koni,

–

naleŜy unikać rutyny, obojętności i niedbalstwa w stosunku do koni,

–

nie zbliŜać się do konia, bez uprzedzenia głosem,

–

unikać szybkich, gwałtownych ruchów, biegania i krzyków w stajni,

–

psy, co do których posłuszeństwa mogą być wątpliwości, powinny być prowadzone na
smyczy.
W zaleŜności od tego, czy koń jest uwiązany w stanowisku, czy teŜ porusza się

swobodnie w boksie, ze względu na bezpieczeństwo naleŜy postępować w róŜny sposób.

Wejście do konia w boksie

Zachowując bezpieczną odległość od zadu (ok. 1–1,5 m) ostrzec głosem, odczekać na

reakcję, prawidłowo zinterpretować zachowanie, spokojnie, ale zdecydowanie podejść
z przodu lub z boku do konia (po raz pierwszy z lewej strony!), nawiązać kontakt fizyczny –
poklepać w okolicy szyi lub łopatki. Jeśli chcemy znaleźć się po prawej stronie konia, naleŜy
spokojnie przejść przed jego głową – jedna ręka w ciągłym kontakcie z szyją lub głową.

Wejście do konia w stanowisku

NaleŜy ustawić się lekko z boku, za koniem (ok. 1–1,5 m), ostrzec głosem o zamiarze

wejścia,  odczekać  na  reakcję,  odczytać  i  prawidłowo  zinterpretować  zachowanie  –  koń
powinien  odwrócić  głowę  i  przesunąć  się.  NaleŜy  spokojnie,  ale  zdecydowanie  wejść  do
stanowiska, moŜliwie szybko nawiązać kontakt fizyczny poprzez poklepanie konia w okolicy
szyi  lub  łopatki.  Po  raz  pierwszy  wchodzimy  do  stanowiska  z  lewej  strony  konia.  Jeśli
chcemy  przejść  na  stronę  prawą,  naleŜy  wyjść  ze  stanowiska  i  powtórzyć  całą  procedurę  od
początku.

Nakładanie kantara

Podejść do konia i nawiązać z nim kontakt fizyczny – poklepać. Prawą ręką przytrzymać

głowę konia – ręka obejmuje głowę konia od dołu, dłoń połoŜona na kości nosowej. Kantar
trzymany w lewej ręce nałoŜyć na końską głowę przesuwając go delikatnie przez uszy na
część potyliczną, następnie dopasować wielkość kantara.

Prowadzenie konia w ręku

Prowadzący znajduje się z lewej strony, na wysokości końskiej głowy, naleŜy prowadzić

konia w Ŝywym, energicznym tempie. Prowadzić naleŜy tylko jednego konia, nad dwoma (lub
więcej) końmi nie mamy Ŝadnej kontroli. Bezpieczniej jest prowadzić konia na odpowiednio
długiej lonŜy lub uwiązie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wiązanie konia

Do wiązania stosować węzeł bezpieczeństwa, który moŜna rozwiązać jednym ruchem

ręki. Nigdy nie uwiązywać okiełznanego konia przy pomocy wodzy! Do wiązania naleŜy
uŜywać uwiązu zamocowanego do kantara. Nie przypinać uwiązu bezpośrednio do kółek
wędzidła. Zaleca się uŜywanie uwiązu z karabińczykiem bezpieczeństwa.

Podnoszenie nóg. Pielęgnacja kopyt

Nogi podnosimy kolejno, w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara,

poczynając  od  lewej  przedniej.  Stojąc  twarzą  do  kierunku  zadu,  opieramy  lewą  dłoń  na
wysokości  łopatki.  Pewnie  przesuwamy  dłoń  na  dół,  aŜ  do  przedramienia.  Równocześnie
prawą  ręką  chwytamy  pęcinę.  Po  uniesieniu  nogi,  opieramy  ją  o  lewe  udo  zmieniając  chwyt
i przytrzymując  pęcinę  lewą  ręką.  Przy  podnoszeniu  lewej  tylnej  kończyny,  stajemy  twarzą
w kierunku  zadu  i  opieramy  się  lewą  ręką  o  biodro  konia.  Prawą  ręką  przesuwamy  w  dół
i chwytamy w nogę pęcinie. Unosimy kończynę ku górze i do przodu, a następnie odciągamy
ją  lekko  w  tył  i  opieramy  ją  na  podstawionym  naszym  lewym  udzie.  Podczas  podnoszenia
kończyn podajemy koniowi głosem komendę „noga”. Opisaną metodę nauki podnoszenia nóg
naleŜy  traktować  jako  metodę  zalecaną.  Do  codziennej  pielęgnacji  kopyt  naleŜy  usunięcie
kopystką  resztek  obornika,  kamieni  i  piasku  z  podeszwy  kopyta.  Zabieg  ten  wykonujemy
przed  i  po  jeździe.  O  ile  to  moŜliwe  i  w  zaleŜności  od  pogody  myjemy  kopyta  silnym
strumieniem wody. Po umyciu natłuścić kopyta smarem do kopyt. Podeszwę zdrowych kopyt
moŜna profilaktycznie smarować dziegciem – nie częściej niŜ raz w tygodniu.

Czyszczenie

Konia czyścimy od góry do dołu i od głowy w kierunku ogona, rozpoczynając od lewej

strony  konia.  Szczotka  znajduje  się  zawsze  w  ręce  bliŜszej  głowy  konia,  zgrzebło  w  drugiej
ręce.  Zaklejki  i  brud  z  sierści  usuwamy  za  pomocą  gumowego  lub  plastikowego  zgrzebła.
Tylko  umięśnione  partie  czyścimy  ruchem  okręŜnym,  inne  ruchem  posuwisto-zwrotnym.
Szczotką  zbierać  brud  i  luźne  włosy,  po  kaŜdym  pociągnięciu  czyszcząc  ją  o  metalowe
zgrzebło  trzymane  w  drugiej  ręce.  Co pewien czas zgrzebło wytrzepać o podłoŜe – zgrzebło
metalowe  słuŜy  do  czyszczenia  szczotki,  a  nie  konia!  Tą  samą  szczotką  ostroŜnie  czyścić
głowę. Wilgotną gąbką delikatnie czyścić oczy, nozdrza i wargi, inną gąbką oczyścić okolice
odbytu i wewnętrzną część ogona. Szczotką do długich włosów rozczyścić grzywę, a później
delikatnie  rozczesać  grzebieniem.  Unikać  wyrywania  włosów!  Ogon  najlepiej  rozczesać
palcami, moŜna teŜ z wyczuciem uŜyć grzebienia. Unikać wyrywania włosów, gdyŜ rosną one
bardzo  długo!  Codziennie,  szczególnie  po  jeździe,  wymyć  kopyta.  Co  najmniej  raz
w tygodniu wysuszony róg kopyta (przede wszystkim podeszwę) natłuścić smarem do kopyt.
Na zakończenie przetrzeć całego konia z kurzu miękką szmatką.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W którym miejscu powinien znajdować się człowiek prowadzący konia?
2.  Co to jest węzeł bezpieczeństwa?
3.  Dlaczego nie naleŜy wiązać konia do elementów pionowych (np. drzewa, słupy, itp.)?
4.  Dlaczego wyprowadzanie koni na wybieg niesie ze sobą ryzyko?
5.  Dlaczego po wejściu do stanowiska lub boksu naleŜy konia poklepać lub pogłaskać?
6.  Jakie są podstawowe zasady przy prowadzeniu konia w ręku?
7.  Jaki jest podstawowy sprzęt słuŜący do pielęgnacji konia?
8.  Dlaczego naleŜy unikać czyszczenia konia w boksie lub stanowisku?
9.  Jakie czynności są wykonywane podczas pielęgnacji konia?
10.  Co naleŜy do codziennej pielęgnacji kopyt?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj zakładanie kantara i wiązanie konia węzłem bezpiecznym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kantar stajenny,

−

uwiąz,

−

koniowiąz,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Wykonaj podnoszenie i czyszczenie kończyn przednich i tylnych u konia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wejść do boksu lub stanowiska dla koni,
2)  nałoŜyć kantar na głowę konia,
3)  wyprowadzić konia z boksu lub stanowiska,
4)  przywiązać konia węzłem bezpiecznym do koniowiązu,
5)  podnieść kończyny i wyczyścić kopyta rozpoczynając od lewej przedniej,
6)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kantar stajenny,

−

uwiąz,

−

koniowiąz,

−

koń,

−

kopystka,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Wykonaj czyszczenie sierści i kopyt konia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wejść do boksu lub stanowiska dla koni,
2)  nałoŜyć kantar na głowę konia,
3)  wyprowadzić konia z boksu lub stanowiska,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  przywiązać konia węzłem bezpiecznym do koniowiązu,
5)  wykonać czyszczenie konia,
6)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kantar stajenny,

−

uwiąz,

−

koniowiąz,

−

koń,

−

zgrzebło metalowe,

−

szczotka plastikowa do masaŜu,

−

zgrzebło gumowe,

−

szczotka do krótkich włosów,

−

szczotka do długich włosów,

−

gąbka,

−

miękka szmatka,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Wykonaj okresową pielęgnację kopyt konia – dziegciowanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wejść do boksu lub stanowiska dla koni,
2)  nałoŜyć kantar na głowę konia,
3)  wyprowadzić konia z boksu lub stanowiska,
4)  przywiązać konia węzłem bezpiecznym do koniowiązu,
5)  podnieść i wyczyścić kopyta kopystką,
6)  nanieść za pomocą pędzelka niewielką ilość dziegciu na podeszwę kopyta,
7)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kantar stajenny,

−

uwiąz,

−

koniowiąz,

−

koń,

−

kopystka,

−

dziegieć,

−

pędzelek,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zawiązać węzeł bezpieczny?
2) rozpoznać zachowanie agresywne i przyjazne konia względem człowieka?



3) wykonać bezpieczne podnoszenie i czyszczenie kopyt u konia?
4) zaplanować czyszczenie konia?



5) wykonać codzienną pielęgnację konia?



6)  zaplanować okresową pielęgnację kopyt?
7)  przeprowadzić codzienną i okresową pielęgnację kopyt?
8)  wykonać przerywanie i zaplatanie grzywy?
9)  określić zasady bhp przy obsłudze koni?
10) scharakteryzować sposoby zapobiegania wypadkom przy obsłudze koni?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. WyposaŜenie konia wierzchowego-ogłowia, siodła, wodze

pomocnicze

4.3.1. Materiał nauczania

WyposaŜenie konia

Do podstawowego wyposaŜenia konia naleŜy ogłowie wędzidłowe i siodło. WyposaŜenie

dodatkowe, to np. wypinacze, wytok, inne wodze pomocnicze, bandaŜe, ochraniacze,
napierśnik i forgurt.

Ogłowie wędzidłowe

Kiełznanie wędzidłowe jest najlepszym w podstawowym szkoleniu, zarówno

w ujeŜdŜeniu, skokach, jak i jeździe terenowej. Składa się ono z dwóch głównych części:

−

ogłowia z wędzidłem i wodzami,

−

nachrapnika.

1.  nagłówek,
2.  policzko,
3.  podgardle,
4.  naczółek,
5.  pasek nosowy nachrapnika,
6.  podbródek,
7.  kółeczka nachrapnika,
8.  wędzidło,
9.  wodza,
10. stoper do wytoka.

Rys. 1. Części składowe ogłowia (z nachrapnikiem hanowerskim) [1, s. 99]

Wędzidło działa na język, bezzębną krawędź Ŝuchwy, na podniebienie i na kąty pyska

konia.  Na  ogół  przyjmuje  się,  Ŝe  im  cieńsze  wędzidło,  tym  ostrzejsze  jest  jego  działanie.
Grube  wędzidło  jest  przyjemne  i  o  ile  jego  grubość  pozwala  na  wygodne  ułoŜenie  w  pysku,
większość  koni  przyjmuje  je  bez  problemu.  Wędzidła  róŜnią  się  nie  tylko  grubością,  ale  teŜ
formą  i  przekrojem.  Im  wędzidło  jest  lepiej  dopasowane  do  pyska,  tym  chętniej  je  koń
przeŜuwa.  Szczególnie  dobrze  układają  się  w  pysku  wędzidła  dopasowane  anatomicznie.
Długość  wędzidła  musi  odpowiadać  szerokości  pyska.  Oferowane  długości  wędzideł  wahają
się  z  reguły  w  granicach  12,5  do  15 cm  (odpowiednio  mniej  dla  kuców).  W  tych  granicach
mieszczą  się  rozmiary  pośrednie  co  5 mm.  Zbyt  krótko  dopasowane  wędzidło  uciska  kąty
pyska, a zbyt długie nie leŜy spokojnie w pysku, przesuwając się w jedną i drugą stronę. Zbyt
długie ogniwa wędzidła mogą zakleszczyć Ŝuchwy, powodując efekt „dziadka do orzechów”.
Do tego dochodzi ryzyko przełoŜenia języka.

W jeździectwie uŜywa się z reguły następujących wędzideł:

−

anatomiczne,

−

zwykłe pojedynczo lub podwójnie łamane,

−

oliwkowe pojedynczo lub podwójnie łamane,

−

policzkowe (wąsate),

−

wędzidła Pessoa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Najczęściej stosowane jest zwykłe wędzidło, nie tylko w pracy z młodymi końmi, ale

i w trakcie  dalszego  szkolenia.  Mimo,  Ŝe  działa  miękko,  jednak  pozwala  na  dobrą  kontrolę.
MoŜe  być  puste  i  lekkie  lub  pełne  i  przez  to  cięŜsze.  CięŜsze  wędzidła  mają  tę  zaletę,  Ŝe  są
stabilniejsze  w  pysku  i  nie  prowokują  zbytnio  konia  do  bawienia  się  nim  językiem.  Zwykłe
wędzidła  mogą  być  pojedynczo  lub  podwójnie  łamane.  Najczęściej  uŜywa  się  wędzideł
pojedynczo  łamanych.  Podwójnie  łamane  wędzidła  sprawdzają  się  jako  szczególnie  dobrze
dostosowujące  się  do  pyska  konia.  Koniom,  które  podciągają  język,  moŜna  przez  pewien
okres  czasu  zakładać  wędzidło  z  zabawką.  Zazwyczaj  jednak  problemy  z  językiem  mają
swoje  źródło  w  zbyt  mocnym  działaniu  ręki  bądź  napięciu  konia.  Najlepiej  temu  zaradzić,
poprawiając przepuszczalność i dbając o odpowiednio miękką rękę. W przypadku takich koni
szczególną  uwagę  naleŜy  zwrócić  na  dobrze  dobrane  wędzidło  i  prawidłowe  dopasowanie
ogłowia.  Ostrzejsze  wędzidło  nie  poprawi  przepuszczalności  konia.  Błędne  działanie  ręki
uwidocznia się tym wyraźniej, im ostrzej działa wędzidło.

Wodze – najczęściej skórzane lub parciane, są zapięte bądź przyszyte do pierścieni

wędzidłowych i zaopatrzone w sprzączkę łączącą oba końce Wodze parciane mają tę zaletę,
Ŝ

e w czasie niepogody nie wyślizgują się z rąk jeźdźca. Pewny uchwyt zapewniają,

dodatkowo naszyte, skórzane kołki.

Nachrapnik jest uzupełnieniem kiełzna. Wyrównuje ustawienie górnej i dolnej szczęki

konia.  Dzięki  poprawnie  zapiętemu  nachrapnikowi  (nie  za  ciasno  i  nie  za  luźno),  nacisk
wywierany przez wędzidło na szczękę, przenosi się częściowo na grzbiet nosa. Poza tym koń
nie  moŜe  uciec  od  działania  wodzy  przez  otwarcie  pyska.  Instruktor  powinien  doradzić,  jaki
rodzaj  nachrapnika  jest  najwłaściwszy  dla  danego  konia.  W  jeździectwie  uŜywa  się
następujących nachrapników:

−

nachrapnik hanowerski,

−

nachrapnik polski (angielski),

−

nachrapnik kombinowany,

−

nachrapnik kabłąkowy,

−

nachrapnik meksykański (krzyŜowy).

Siodło

Kształt siedziska ma znaczny wpływ na dosiad jeźdźca. Najgłębszy punkt musi się

znajdować pośrodku siodła.

Rodzaje i kształty siodeł

Poprawny dosiad i oddziaływanie umoŜliwia jedynie siodło prawidłowo zbudowane

i dopasowane do grzbietu konia. Pod względem budowy siodła dzielą się na:

−

siodła z pełnymi łękami (angielskie siodła sportowe),

−

siodła z przedłuŜonymi tylnymi ławkami (wojskowe lub westernowe).
Siodło sportowe umoŜliwia bliski kontakt jeźdźca z grzbietem konia. Tego rodzaju siodła

uŜywa się w nauce jazdy i w sporcie.

W zaleŜności od celu rozróŜnia się:

−

siodła ujeŜdŜeniowe,

−

siodła skokowe,

−

siodła wszechstronne (są najlepsze dla początkującego jeźdźca i w podstawowym
szkoleniu konia).

Wodze pomocnicze

Podczas szkolenia początkowego jeźdźca uŜywa się wodzy pomocniczych, by

zniwelować nieprawidłowości jego oddziaływania na konia i ułatwić zrozumienie stosowania
pomocy. Prawidłowo zapięte wodze pomocnicze powodują, Ŝe koń opuszcza szyję i rozluźnia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

grzbiet, dzięki czemu młody jeździec moŜe poczuć i przyswoić sobie poprawny i elastyczny
dosiad. W trakcie podstawowego szkolenia uŜywa się najczęściej wypinaczy i wytoku.

1.  zaczep puśliska – zamek,
2.  puślisko,
3.  strzemię,
4.  wkładka,
5.  tybinka,
6.  siedzisko,
7.  krawędź tylnego lęku,
8.  podtybinka,
9.  poduszki,
10. przystuły,
11. wyściółka,
12. popręg ze sprzączkami,
13. przedni łęk,
14. terlica (szkielet),
15. poduszka kolanowa.

Rys. 2. Budowa siodła [1, s. 111]

Pielęgnacja sprzętu polega na:

−

czyszczeniu po kaŜdorazowym uŜyciu,

−

konserwowaniu części skórzanych, zwłaszcza szwów, co 8 do 14 dni w zaleŜności od
częstotliwości uŜywania,

−

sprawdzaniu pod kątem ewentualnych uszkodzeń szwów i części ruchomych,
gruntownym czyszczeniu dwa razy do roku.
Części metalowe myje się wodą i osusza szmatką po kaŜdym uŜyciu. Nie naleŜy moczyć

skóry  (wodzy,  itp.).  Brud  z  części  skórzanych  usuwa  się  za  pomocą  szmatki  lub  gąbki,
a następnie  naciera  je  specjalnym  mydłem  przeznaczonym  do  tego  celu.  Konserwacja
gruntownie oczyszczonej skóry polega na rozpięciu wszystkich części i ich natłuszczeniu lub
naoliwieniu. Naderwane szwy naleŜy natychmiast reperować, a zarysowane bądź ostre części
metalowe  (np.  przy  ogłowiu)  wymieniać.  Gruntowne  czyszczenie  polega  na  wymyciu
rozpiętych  części  skórzanych  letnią  wodą  ze  środkami  pielęgnacyjnymi  i  osuszeniu  ich  na
powietrzu. Dopiero po tym zabiegu natłuszcza się je i oliwi, jak opisano wyŜej. Sprzęt naleŜy
przechowywać  w  wolnym  od  kurzu,  niezbyt  suchym,  ogrzewanym  zimą  pomieszczeniu.
Ogłowia i siodła wiesza się na specjalnych wieszakach.

WyposaŜenie jeźdźca

−

spodnie do jazdy konnej – bryczesy,

−

toczek – niełamliwy, mocny, z minimum trzypunktowym zapięciem, bez podbródka,

−

długie buty do jazdy konnej z niewielkim obcasem, jednolitą podeszwą, bez protektora
i z wysokimi cholewami,

−

okrycia wierzchnie – kurtki, swetry lub koszule – nie powinny być zbyt obszerne, by
widać było sylwetkę jeźdźca i by instruktor mógł korygować dosiad,

−

rękawiczki (zalecane),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

bat o długości 1,10 do 1,20 m wzmacnia pomoce jeźdźca, w skokach i w terenie uŜywa
się krótkiego palcata o długości do 75 cm.
Ze względów bezpieczeństwa długie włosy powinny być zawsze związane i ukryte pod

toczkiem.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są punkty ucisku (oddziaływania) wędzidła na konia?
2.  Jakie są podstawowe części składowe ogłowia wędzidłowego z nachrapnikiem hanowerskim?
3.  W jaki sposób grubość wędzidła wpływa na siłę jego oddziaływania?
4.  W jakim celu stosuje się nachrapniki?
5.  Jakie wyróŜniamy typy siodeł?
6.  Jakie są podstawowe typy siodła sportowego?
7.  Na czym polega pielęgnacja sprzętu?
8.  W jaki sposób konserwuje się części skórzane?
9.  W jaki sposób konserwujemy metalowe części sprzętu?
10.  Jak jest wyposaŜony jeździec do jazdy?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznaj rodzaje wędzideł uŜywanych w treningu koni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić wielkość i kształt wędzideł,
2)  dokładnie obejrzeć przedstawione wędzidła,
3)  określić sposób zapięcia i miejsca oddziaływania wędzidła,
4)  narysować w zeszycie kształty wędzideł,
5)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

wędzidła,

−

rysunki rodzajów wędzideł,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Rozpoznaj typy nachrapników uŜywanych w treningu koni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić wielkość i kształt nachrapników,
2)  dokładnie obejrzeć przedstawione nachrapniki,
3)  określić sposób zapięcia i miejsca oddziaływania nachrapników,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

nachrapniki,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Wykonaj konserwację i czyszczenie ogłowia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić elementy wchodzące w skład ogłowia wędzidłowego,
2)  rozebrać ogłowie wędzidłowe,
3)  elementy

skórzane

natłuścić

mydłem

glicerynowym

lub

innym

preparatem

przeznaczonym do czyszczenia skóry – postępować zgodnie z instrukcją na opakowaniu,

4) złoŜyć ogłowie wędzidłowe,
5) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

skórzane ogłowie wędzidłowe,

−

mydło glicerynowe lub inny preparat do czyszczenia skóry,

−

miękka szmatka,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Wykonaj konserwację i czyszczenie siodła.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić, z jakich części zbudowane jest siodło,
2)  rozebrać siodło,
3)  elementy

skórzane

natłuścić

mydłem

glicerynowym

lub

innym

preparatem

przeznaczonym do czyszczenia skóry – postępować zgodnie z instrukcją na opakowaniu,

4) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

siodło,

−

mydło glicerynowe lub inny preparat do czyszczenia skóry,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozróŜniać rodzaje wędzideł?
2) dobrać wędzidła do danego sposobu uŜytkowania i konia?



3) wymienić rodzaje nachrapników?
4) dobrać rodzaj nachrapnika do jeźdźca i konia?



5) rozróŜnić rodzaje siodeł?



6) dobrać rodzaj i rozmiar siodła do konia?



7)  zaplanować zabiegi konserwacyjne sprzętu i je wykonać?
8)  wymienić sposoby konserwacji sprzętu?
9)  określić wyposaŜenie jeźdźca?
10)  dobrać wodze pomocnicze do jeźdźca i konia?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Nauka jazdy konnej

4.4.1. Materiał nauczania

Zasady podstawowe w trakcie nauki jazdy konnej:

−

najwaŜniejszym celem szkolenia jest uzyskanie harmonii pomiędzy jeźdźcem i koniem,

−

tylko ten, kto rozumie potrzeby konia, jego zachowanie i charakter, moŜe prawidłowo
z nim współpracować,

−

tylko prawidłowe wyszkolenie jeźdźca gwarantuje mu bezpieczeństwo i zadowolenie,
zapewniając równocześnie pełne zaufanie i chęć współpracy ze strony konia,

−

dobrze ujeŜdŜony koń jest najlepszym nauczycielem dla początkującego jeźdźca;
z młodym koniem powinien pracować doświadczony jeździec,

−

podstawowe wyszkolenie jeźdźca powinno być wszechstronne (ujeŜdŜenie, skoki, jazda
w terenie); za wczesna specjalizacja ogranicza moŜliwości rozwoju jeźdźca,

−

wszechstronne wyszkolenie podstawowe konia, prowadzone przez doświadczonego
szkoleniowca, jest najlepszą gwarancją utrzymania zdrowia konia i jego dobrego
samopoczucia.

Kiełznanie

Koniom stojącym w boksach najpierw zakłada się ogłowie. Koniom stojącym

w stanowisku lub wypiętym na korytarzu, lepiej jest zakładać najpierw siodło.

Sposób zakładania ogłowia:

−

uporządkowane ogłowie spoczywa w lewej ręce,

−

jeździec podchodzi do konia z lewej strony,

−

prawa ręka obejmuje łeb konia,

−

jeśli koń stoi spokojnie, prawa ręka przekłada wodze przez szyję,

−

podczas zdejmowania kantaru, prawa dłoń spoczywa na grzbiecie nosa,

−

prawa dłoń powraca na nos i przejmuje ogłowie z lewej ręki,

−

płaska lewa dłoń, na której leŜy wędzidło, zbliŜa się do pyska,

−

kciuk lekko naciskający na wargi rozwiera pysk.,

−

prawa dłoń ostroŜnie podnosi ogłowie, aby wędzidło powoli wsunęło się do pyska, nie
uderzając konia w zęby,

−

prawa dłoń unosi wysoko ogłowie i ewentualnie przy pomocy wolnej teraz lewej ręki
przesuwa nagłówek najpierw przez jedno, a potem przez drugie ucho konia,

−

grzywkę przekłada się przez naczółek i porządkuje grzywę pod nagłówkiem,

−

na koniec zapina się podgardle i nachrapnik.
Ogłowie jest dopasowane, jeśli wędzidło leŜy blisko kątów pyska, a na wargach tworzą

się dwie małe fałdki. Podgardle zapinamy na tyle luźno, by moŜna było wsunąć pod nie na
szerokość całą dłoń, aby jego nacisk na tchawicę nie utrudniał koniowi oddychania.

Pasek nosowy nachrapnika hanowerskiego leŜy na szerokość 4 palców ponad nozdrzami

i jest  zapięty  w  taki  sposób,  by  nachrapnik  nie  utrudniał  oddychania.  Nie  powinien  być
nakładany  koniom  z  krótką  szparą  pyskową,  gdyŜ  leŜy  wtedy  zbyt  nisko.  Pomiędzy  Ŝuchwą
a podbródkiem  nachrapnika  muszą  zmieścić  się  dwa  płasko  połoŜone  palce,  aby  koń  mógł
wygodnie  Ŝuć  wędzidło,  nie  otwierając  pyska.  Kółeczka  nachrapnika  muszą  się  znajdować
przed  ogniwami  wędzidła,  w  przeciwnym  razie  nachrapnik  jest  za  długi.  Sprzączka
podbródka  musi  leŜeć  z  boku  i  nie  moŜe  uciskać  krawędzi  szczęki.  Pasek  nosowy
nachrapnika  polskiego  lub  kombinowanego  leŜy  na  szerokości  dwóch  palców  poniŜej  kości
jarzmowej, a pomiędzy zapiętym paskiem i kością nosową pozostaje miejsce na co najmniej
jeden palec.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Siodłanie

Przed siodłaniem strzemiona są zawsze podciągnięte, a popręg przełoŜony przez

siedzisko.  Siodło  nakłada  się  mniej  więcej  na  wysokości  kłębu  i  przesuwa  z  włosem  na
właściwe  miejsce.  Szczególną  uwagę  naleŜy  poświęcić  prawidłowemu  załoŜeniu  potnika.
Potniki  moŜna  przymocować  do  siodła  przed  siodłaniem,  bądź  dopiero  po  załoŜeniu  siodła.
Potnik  nie  moŜe  być  pofałdowany  i  musi  przylegać  do  wewnętrznej  strony  przedniego  łęku,
tak  by  nawet  podczas  podciągania  popręgu  nie  osunął  się  na  kłąb,  powodując  ewentualnie
obtarcie  konia.  Po  załoŜeniu  siodła  jeździec  przechodzi  na  prawą  stronę  konia,  spuszcza
popręg i sprawdza jego prawidłowe połoŜenie pod tybinką. Następnie powraca na lewą stronę
i  lekko  podpina  popręg.  Przy  prawidłowym  ułoŜeniu  siodła,  popręg  leŜy  mniej  więcej  na
szerokość  dłoni  za  wyrostkami  łokciowymi.  Po  kilku  minutach  moŜna  popręg  dociągnąć
mocniej.

Prowadzenie w ręku

Prowadząc osiodłanego konia w ręku, naleŜy zwrócić uwagę, by strzemiona były

podciągnięte. Konia prowadzi się z lewej strony. Wodze są zdjęte z szyi. Prawa dłoń ujmuje
wodze  rozdzielone  palcem  wskazującym  i  środkowym  na  odległość  dłoni  od  kółek
wędzidłowych,  przy  czym  prawa  wodza  jest  nieco  krótsza.  Końcówki  wodzy,  leŜą  w  lewej
dłoni  złoŜone  razem  i  przytrzymane  kciukiem.  Szczególnej  uwagi  wymaga  prowadzenie
większej liczby koni. NaleŜy zachować bezpieczny odstęp 2 długości konia (ok. 5 m).

Wsiadanie i zsiadanie

Jeździec musi dopilnować, by koń przy wsiadaniu stał spokojnie do momentu ruszenia.

Długość  strzemion  naleŜy  wyregulować  przed  wsiadaniem.  Odpowiada  ona  mniej  więcej
długości  ramienia.  Jeździec  dotyka  środkowym  palcem  bolca  sprzączki  od  puśliska,  leŜącej
pod  zamkiem,  i  unosi  strzemię  pod  wyciągniętym  ramieniem.  Jeśli  strzemię  dotyka  pachy,
długość  jest  w  przybliŜeniu  prawidłowa.  Ostateczną  prawidłową  długość  strzemion  moŜna
wyregulować  tylko  z  siodła.  Strzemiona  opuszczone  w  dół  powinny  sięgać  o  palec  poniŜej
kostki jeźdźca swobodnie siedzącego w siodle z luźno opuszczonymi nogami.

Do wsiadania jeździec staje z lewej strony koni, z reguły plecami do jego głowy. Jeździec

cofa się w prawo na tyle, by lewą stopę móc umieścić w strzemieniu. Ręką trzymającą wodze
chwyta  za  grzywę,  a  prawą  za  puślisko,  przekręcając  je  w  poprzek.  Lewą  stopę  wsuwa
głęboko  w  strzemię,  a  lewe  kolano  opiera  o  siodło,  by  nie  dotknąć  konia  palcami  stopy.
Jeździec unosi się na palcach prawej stopy, chwyta prawą ręką za tylni łęk, przytrzymuje się
grzywy  lub  przedniego  łęku  i  opierając  lewą  stopę  w  strzemieniu  oraz  przyciskając  lewe
kolano  do  siodła,  odbija  się  mocno  w  górę  prawą  stopą,  lekko  pochylając  się  do  przodu.
Prawą  ręką  opiera  się  o  przedni  łęk,  powoli  przenosi  prawą  nogę  ponad  zadem  i  ostroŜnie
wsuwa się w siodło. Wkłada prawą stopę w strzemię i porządkuje wodze.

Przed ruszeniem jeździec powinien przez pewien czas stać w miejscu trzymając wodze.

Po pewnym czasie naleŜy dociągnąć popręg. Najlepiej robić to w stępie. Dzięki temu koń się
nie napina, a równocześnie moŜna uniknąć ewentualnego dociśnięcia fałdek skóry. W tym
celu jeździec bierze w stępie wodze do jednej ręki i przesuwa łydkę przed poduszkę tybinki.
Stopa pozostaje w strzemieniu, a wolną ręką jeździec po kolei skraca przystuły.

Do zsiadania trzeba równieŜ prawidłowo ustawić konia. Jeździec opiera lewą rękę,

w której trzyma uporządkowane wodze na grzywie, a prawą na przednim łęku. Wyjmuje nogi
ze strzemion i pochylając tułów do przodu jeździec przerzuca prawą nogę ponad zadem
lądując miękko na obu stopach po lewej stronie konia. Zdejmuje wodze z szyi konia,
przekłada je przez ramię. Podciąga obydwa strzemiona i popuszcza popręg o kilka dziurek.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Który element rzędu zakładamy najpierw koniowi, który stoi w boksie?
2.  Na czym polega prawidłowe kiełznanie konia?
3.  Jak naleŜy dopasować nachrapnik polski lub kombinowany?
4.  W jaki sposób prawidłowo nakładamy siodło?
5.  W którym miejscu powinien znajdować się popręg siodła?
6.  Dlaczego prowadząc konia naleŜy wcześniej podciągnąć strzemiona?
7.  W jaki sposób regulujemy długość puślisk stojąc obok konia?
8.  W jaki sposób regulujemy długość puślisk siedząc w siodle?
9.  W jaki sposób jeździec wsiada na konia?
2.  W jaki sposób prawidłowo dociągamy popręg z siodła?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj konia do jazdy konnej – okiełznaj konia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyprowadzić konia na kantarze z boksu,
2)  przywiązać konia węzłem bezpiecznym do koniowiązu,
3)  wyczyścić konia,
4)  okiełznać konia,
5)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

kantar stajenny,

–

uwiąz,

–

koniowiąz,

–

koń,

–

zestaw szczotek do czyszczenia konia,

–

ogłowie wędzidłowe,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Wyreguluj stopień zapięcia nachrapnika, wędzidła i ogłowia na koniu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyprowadzić konia na kantarze z boksu,
2)  przywiązać konia węzłem bezpiecznym do koniowiązu,
3)  wyczyścić konia,
4)  okiełznać konia,
5)  dopasować ułoŜenie wędzidła w pysku,
6)  wykonać regulację wysokości ułoŜenia nachrapnika i zapięcia podgardla,
7)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kantar stajenny,

−

uwiąz,

−

koniowiąz,

−

koń,

−

zestaw szczotek do czyszczenia konia,

−

ogłowie wędzidłowe,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Osiodłaj konia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wyprowadzić konia na kantarze z boksu,
2)  przywiązać konia węzłem bezpiecznym do koniowiązu,
3)  wyczyścić konia,
4)  okiełznać konia,
5)  dopasować ułoŜenie wędzidła w pysku,
6)  wykonać regulację wysokości ułoŜenia nachrapnika i zapięcia podgardla,
7)  załoŜyć siodło na grzbiet konia,
8)  dopasować ułoŜenie siodła na grzbiecie konia,
9)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

kantar stajenny,

–

uwiąz,

–

koniowiąz,

–

koń,

–

zestaw szczotek do czyszczenia konia,

–

ogłowie wędzidłowe,

–

siodło,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Wykonaj wsiadanie i zsiadanie z konia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  przeprowadzić konia w ręku na plac do jazdy konnej,
3)  podciągnąć popręg,
4)  wykonać wsiadanie i zsiadanie z konia,
5)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

kantar stajenny,

–

uwiąz,

–

koniowiąz,

–

koń,

–

zestaw szczotek do czyszczenia konia,

–

ogłowie wędzidłowe,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 5

Dopasuj długości strzemion do potrzeb jeźdźca.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  przeprowadzić konia w ręku na plac do jazdy konnej,
3)  podciągnąć popręg,
4)  dopasować długość puślisk z ziemi,
5)  wsiąść na konia,
6)  wykonać regulację długości puślisk z siodła,
7)  zsiąść z konia,
8)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

kantar stajenny,

–

uwiąz,

–

koniowiąz,

–

koń,

–

zestaw szczotek do czyszczenia konia,

–

ogłowie wędzidłowe,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1)  okiełznać konia?
2)  dopasować ułoŜenie wędzidła w pysku konia?
3)  wyregulować wysokość zapięcia nachrapnika polskiego?
4)  osiodłać konia?
5)  określić prawidłowe dopasowanie siodła na koniu?
6)  wyregulować długość puślisk z ziemi?
7)  dopasować długość puślisk z siodła?
8)  wsiąść i zsiąść z konia?
9)  wyjaśnić, od czego zaleŜy długość strzemion?
10)  określić  zasady  prawidłowego  prowadzenia  osiodłanego

konia?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Pomoce naturalne i sztuczne stosowane podczas jazdy

konnej

4.5.1. Materiał nauczania

Dosiad jeźdźca

Prawidłowy dosiad jest podstawą oddziaływania jeźdźca na konia. Jeździec musi

osiągnąć równowagę na koniu. Zachowując elastyczny, niewymuszony dosiad, jeździec
podąŜa za ruchem konia, nie trzymając się go kurczowo. ZrównowaŜony i rozluźniony dosiad
jest warunkiem poprawnego stosowania pomocy i oddziaływania na konia. RozróŜnia się
następujące zasadnicze rodzaje dosiadu:

−

dosiad ujeŜdŜeniowy (podstawowy),

−

półsiad,

−

dosiad stiplowy.

Dosiad ujeŜdŜeniowy

Dosiad ujeŜdŜeniowy, zwany teŜ podstawowym, stanowi fundament wszystkich form

dosiadu. Podczas szkolenia początkującego jeźdźca trzeba mu poświęcić najwięcej uwagi.
Dosiadu ujeŜdŜeniowego uŜywa się w pracy ujeŜdŜeniowej z koniem i jeźdźcem, a po
skróceniu strzemion w pracy przygotowującej do jazdy skokowej i terenowej. Jeździec siedzi
prosto, tak Ŝe moŜna by poprowadzić pionową linię od ucha poprzez bark i staw biodrowy po
staw skokowy (w skrócie: bark, biodro, obcas).

Rys. 3. Dosiad ujeŜdŜeniowy [1, s. 99]

Rozluźnione siedzenie jeźdźca spoczywa w najgłębszym punkcie siodła. CięŜar ciała

rozkłada  się  równomiernie  na  oba  pośladki  i  wewnętrzne  mięśnie  ud.  U  rozluźnionego
jeźdźca uda są skierowane lekko do wewnątrz, takŜe kolana przylegają płasko do siodła. Uda
są cofnięte do tyłu na tyle, na ile jest to moŜliwe bez oderwania kości kulszowych od siodła.
Dzięki  temu  kolano  leŜy  nisko, co ma szczególne znaczenie, poniewaŜ to z kolei umoŜliwia
właściwe połoŜenie i działanie łydek i usadza jeźdźca głębiej w siodle. Kolano jest ugięte pod
takim  kątem,  aby  stopa,  widziana  z  boku,  znajdowała  się  pod  punktem  cięŜkości  jeźdźca.
PoŜądane  lekkie  ugięcie  kolan  zaleŜy  od  właściwej  długości  strzemion.  Zbyt  długie
strzemiona mogą spowodować dosiad widłowy. Nogi są wyciągnięte, jeździec siedzi raczej na
udach  niŜ  na  siedzeniu  i  nie  jest  w  stanie  wyjechać  konia  do  przodu.  Ciągła  jazda  na  zbyt
krótkich  strzemionach  bywa  przyczyną  dosiadu  fotelowego.  MoŜe  teŜ  spowodować,  Ŝe
jeździec  nie  „siądzie”  dostatecznie  w  siodło.  Łydki  są  wysunięte  zbytnio  do  przodu,
uniemoŜliwiając  jeźdźcowi  aktywną  jazdę.  Łydki,  ustawione  od  kolana  w  dół  mniej  lub

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

bardziej  ukośnie  w  zaleŜności  od  długości  nóg  jeźdźca,  są  cofnięte  do  tyłu  i  przyłoŜone  do
boków konia, utrzymując z nim miękki kontakt. Łydka leŜy nieco za popręgiem, co pozwala
jeźdźcowi  zachować  pion:  bark,  biodro,  obcas.  Stopy  spoczywają  w  strzemionach  tuŜ  przed
najszerszym  miejscem  podeszwy  i  są  naturalnie  ustawione,  w  przybliŜeniu  równolegle  do
boków  konia.  W  ruchu  staw  skokowy  spręŜynuje  nieco  ku  dołowi.  Tym  samym  obcas  staje
się  najniŜszym  punktem  jeźdźca.  Kurczowe  przekręcanie  palców  stopy  do  wewnątrz  jest
równie niepoprawne, jak wykręcanie ich na zewnątrz lub nadmierne wyciskanie obcasa w dół.
Jeździec  siedzi  swobodnie  pośrodku  siodła  z  wyprostowanym  tułowiem.  Aby  zachować
równowagę,  musi  wystrzegać  się  zgięcia  w  biodrach.  Kręgosłup  ustawiony  jest  zatem
dokładnie  ponad  środkiem  siodła,  zachowując  naturalne  wygięcie  w  postaci  podwójnego  S.
Okrągłe plecy lub wypchnięcie kręgosłupa do przodu (wklęsły krzyŜ), usztywniają dosiad i są
przyczyną  trudności  w  uŜywaniu  pomocy.  Jeździec  jest  wyprostowany,  ale  nie  utrzymuje  tej
sylwetki  kurczowo.  Tułów  jest  napięty  tylko  w  takim  stopniu,  aby  jeździec  mógł  z  jednej
strony utrzymać swą pozycję, z drugiej zaś elastycznie podąŜać za ruchem konia. W tym celu,
miednica  jeźdźca  musi  się  poddawać  ruchowi  grzbietu  konia.  Nazywa  się  to  teŜ
„współkołysaniem środkowej pozycji”. Jedynie dzięki temu, jeździec moŜe głęboko i miękko
usiąść w siodło i znajdować się w harmonii z koniem.

Jeździec trzyma głowę swobodnie i prosto. Jego wzrok jest skierowany na wprost, ponad

uszami  konia.  Wysunięty  lub  cofnięty  podbródek  wpływa  ujemnie  na  elastyczność  tułowia,
a tym  samym  na  „współkołysanie”  miednicy.  Barki  są  ustawione  w  sposób  naturalny
i niewymuszony,  są  nieco  cofnięte  do  tyłu  tak,  aby  klatka  piersiowa  lekko  się  uwypukliła.
Ramiona  opadają  swobodnie  ze  stawów  barkowych  i  znajdują  się  nieco  przed  pionem.
Przedramiona  i  stawy  łokciowe  przylegają  lekko  do  tułowia.  Przyciśnięcie  ich  do  tułowia
powoduje  podniesienie  ramion  i  usztywnienie  ręki.  Odstawianie  łokci  wpływa  ujemnie  na
miękkość dosiadu i niezaleŜność ręki. Dłonie są swobodnie zamknięte w pięść. Postawione są
prosto,  poniewaŜ  tylko  w  tej  pozycji  jeździec  moŜe  udzielać  subtelnych  pomocy  wodzami
z nadgarstka.  Kciuki  spoczywają  na  wodzach  tworząc  rodzaj  daszka  i  zapobiegają
niekontrolowanemu wysuwaniu się wodzy. Przedramię – wodza – pysk konia to zawsze linia
prosta,  widziana  zarówno  z  góry  przez  jeźdźca,  jak  i  z  boku.  Utrzymanie  tej  linii  jest
warunkiem poprawnego i delikatnego działania wodzami i miękkiego oddziaływania na pysk
konia.  Dopiero  po  osiągnięciu  rozluźnionego  i  zrównowaŜonego  dosiadu,  jeździec  potrafi
działać  łydkami  i  wodzami  niezaleŜnie  od  ruchów  swojego  tułowia.  Jest  to  niezbędny
warunek stosowania właściwych, efektywnych pomocy.

Półsiad

Półsiad ma szerokie zastosowanie. Jeździec odciąŜa grzbiet konia, np. skacząc przez

przeszkody,  galopując  w  terenie  lub  jeŜdŜąc  na  młodych  koniach.  Półsiadem  jeździ  się
w siodle skokowym lub wszechstronnym. Kształt tego siodła i wysunięte do przodu poduszki
pozwalają  na  poprawne  przyjęcie  półsiadu.  Strzemiona,  w  porównaniu  z  dosiadem
ujeŜdŜeniowym, są znacznie krótsze. Strzemiona skraca się indywidualnie oraz w zaleŜności
od danej sytuacji. Dla uzyskania niewielkiego odciąŜenia wystarczy skrócić puśliska o 2 lub 3
dziurki. Większe odciąŜenie lub całkowita swoboda grzbietu konia, wymaga skrócenia o 4 do
5 dziurek (np. skoki, teren). Jeździec zgina się w biodrach mniej lub bardziej do przodu. Jego
cięŜar  przejmuje  bardziej  udo,  kolano,  obcas.  Przy  nieznacznym  odciąŜeniu  siedzenie
pozostaje  jak  najbliŜej  siodła,  co  zapewnia  jeźdźcowi  utrzymanie  równowagi.  W  wyŜszym
tempie, w skokach i przy odpowiednio większym odciąŜeniu, siedzenie oddala się bardziej od
siodła.  W  półsiadzie  jeździec  równieŜ  musi  zachować  elastyczność  środkowej  części  ciała.
Sztywny  lub  niespokojny  tułów  stanowi  błąd  i  zakłóca  wspólną  równowagę jeźdźca i konia.
Krótsze  strzemiona  wymagają  większego  zgięcia  w  kolanach.  Mocne  zamknięcie  kolan
pozwala na pewny dosiad. Łydka leŜy na popręgu i wraz z górną, płasko przylegającą częścią

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

utrzymuje kontakt z koniem. Przylegająca łydka pozwala jeźdźcowi odpowiednio angaŜować
koński zad. Łydki uciekające do tyłu znacznie pogarszają równowagę jeźdźca w siodle.

Rys. 4. Półsiad [4, s. 49]

Strzemię jest nabrane trochę głębiej, a jego stopka znajduje się pod najszerszym

miejscem  podeszwy.  Stopa  musi  pozostawać  stale  pod  środkiem  cięŜkości  tak,  by  jeździec
w kaŜdej  chwili  pozostawał  w  równowadze.  NajniŜszym  punktem  jest  obcas.  Lekko
wyciśnięty  do  dołu  i  elastyczny  staw  skokowy  gwarantuje  pewne  i  elastyczne  oparcie
i stabilną  pozycję  łydki.  Kiedy  obcas  jest  zadarty  do  góry,  ruch  nie  jest  w  dostatecznym
stopniu  wychwytywany  przez  spręŜynujący  staw,  łydki  uciekają  do  tyłu,  a  jeździec  znajduje
się  przed  ruchem  konia.  Fundamentem  półsiadu  jest  mocno  zamknięte  kolano,  niezmienna
pozycja  łydki  i  spręŜynujący  do  dołu  staw  skokowy.  Pochylony  tułów  jest  wyłącznie
wynikiem  zgięcia  w  stawach  biodrowych.  Kręgosłup  zachowuje  naturalną  pozycję.  Jeździec
nie powinien mieć okrągłych czy wklęsłych pleców. Ramiona i łokcie są nieco wysunięte ze
stawów barkowych do przodu przed tułów. Przedramiona tworzą z wodzami moŜliwie prostą
linię. TakŜe w półsiadzie trzeba umieć działać łydką i wodzą niezaleŜnie od ruchów tułowia.
Dłonie ustawione równolegle do powierzchni łopatek konia znajdują się przed kłębem po obu
bokach szyi. Jeździec trzyma głowę prosto i swobodnie, kierując wzrok do przodu.

Dosiad stiplowy jest wymagany wyłącznie w galopie na odcinku stipla podczas zawodów
WKKW.

Kłus anglezowany

Kłus anglezowany naleŜy do pierwszych ćwiczeń w szkoleniu jeźdźca. Jeździec uczy się

anglezować podczas nauki dosiadu na lonŜy. Anglezowanie zmniejsza wpływ cięŜaru jeźdźca
na  grzbiet  konia  i  pozwala  początkującemu  podąŜać  za  ruchem  konia  bez  większych
zakłóceń.  Kłus  anglezowany  jest  mniej  męczący  od  kłusa  ćwiczebnego.  W  kłusie
anglezowanym  jeździec  nie  wysiaduje  kaŜdego  kroku  konia,  lecz  znajdując  oparcie  na
kolanach  i  strzemionach,  unosi  się  na  jeden  krok  w  siodle,  by  w  następnym  znów  miękko
w nie  powrócić.  Unosząc  się,  jeździec  wychodzi  z  siodła  tylko  na  tyle,  na  ile  tego  wymaga
mechanika  ruchu  czy  impuls  konia.  Aktywne  wstawanie  z  siodła  i  wysokie  podnoszenie
siedzenia  jest  niepoprawne,  poniewaŜ  ruchy  jeźdźca  stają  się  sztywne  i  nieelastyczne,  co
z kolei  upośledza  pracę  grzbietu  konia.  Warunkiem  elastycznego  anglezowania  jest  pozycja
stopy  jeźdźca,  która  musi  się  znajdować  pod  środkiem  cięŜkości.  Kolano  jest  zatem  ugięte.
SpręŜynujące  do  dołu  stawy  skokowe  przechwytują  ruchy  jeźdźca.  NajniŜszym  punktem
jeźdźca pozostaje obcas. Spokojne, nie zaciśnięte kurczowo łydki utrzymują kontakt z koniem
i  rytmicznie  aktywizują  zad.  W  momencie  elastycznego  wsiadania  w  siodło,  cięŜar  i  łydka
działają nieco mocniej, Ŝeby pobudzić tylne kończyny do obszernego wykroku, a tym samym
poprawić  ruch  i  przepuszczalność  konia.  Tułów  jeźdźca  jest  prosty,  a  siedzenie  znajduje  się

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

pośrodku siodła. Lekkie pochylenie do przodu bardziej sprzyja harmonii ruchu, aniŜeli
sztywne wstawanie z siodła.

Jeździec unosi się w trakcie wykroku przekątnej pary kończyn, a więc np. prawej tylnej

i lewej  przedniej  i  elastycznie  powraca  w  siodło  podczas  wykroku  następnej  pary  kończyn.
PoniewaŜ  jeździec  siada  w  momencie,  gdy  koń  stawia  na  ziemi  prawą  lub  lewą  tylną
kończynę, anglezuje on „na prawą lub lewą tylną”. Podczas jazdy na ujeŜdŜalni anglezuje się
zawsze na wewnętrzną tylną kończynę, która zwłaszcza w zakrętach podtrzymuje cięŜar ciała.
Wykrok  tylnej  kończyny,  który  unosi  siedzenie  jeźdźca,  powoduje  równoczesne  wysunięcie
do  przodu  przeciwległej  zewnętrznej  łopatki  konia.  Powrót  jeźdźca  w  siodło  wraz
z równoczesnym cofnięciem się zewnętrznej łopatki konia, powoduje obciąŜenie wewnętrznej
tylnej kończyny.

Zmieniając kierunek jeździec wysiaduje dwa kroki lub początkowo większą parzystą

liczbę  kroków,  by  zmienić  nogę  na  nową  wewnętrzną  tylną.  Podczas  dłuŜszych  wyjazdów
w teren  naleŜy  w  pewnych  odstępach  czasu  zmieniać  nogę,  Ŝeby  nadmiernie  nie  obciąŜać
jednej  przekątnej  pary  nóg.  Trzeba  to  robić  świadomie,  poniewaŜ  większość  koni  „usadza”
jeźdźca na jedną, przewaŜnie lewą tylną kończynę.

WyróŜniamy następujące pomoce jeździeckie:

−

naturalne – cięŜar, łydka, wodza,

−

sztuczne – głos, bat, ostroga.
CięŜar i łydki aktywizują ruch do przodu, wodze natomiast wstrzymują. Poprzez

współdziałanie róŜnych pomocy uzyskuje się poŜądany chód, tempo, ustawienie i ogólną
kontrolę nad koniem. Celem, a tym samym kryterium poprawnego uŜycia pomocy, jest coraz
większa subtelność i delikatność ich oddziaływania. Dla obserwatora stosowane pomoce
powinny być coraz mniej zauwaŜalne, natomiast dla konia coraz wyraźniejsze w odbiorze.

Wszystkie pomoce składają się z równoczesnego oddziaływania cięŜarem, łydką i wodzą.

Zastosowanie jednego z tych elementów bez pozostałych nie da poŜądanego rezultatu.
Warunkiem poprawnego uŜywania pomocy jest pełne wyczucia współdziałanie wszystkich
moŜliwości oddziaływania.

Jeździec musi sobie uświadomić, Ŝe człowiek zgodnie ze swoją naturą zawsze próbuje

coś osiągnąć lub czemuś zapobiec za pomocą rąk. Natomiast w jeździe konnej trzeba coraz
skuteczniej działać cięŜarem i łydkami, by dzięki temu coraz subtelniej uŜywać wodzy.
CięŜar

CięŜar z natury jest pomocą aktywizującą. Swoim cięŜarem jeździec moŜe oddziaływać:

−

obciąŜając obustronnie,

−

obciąŜając jednostronnie,

−

odciąŜając.

Łydki

Działanie łydkami inicjuje i podtrzymuje ruch konia. Dlatego łydka zawsze ma działanie

aktywizujące. RozróŜnia się łydkę:

−

aktywizującą – odpowiadającą za ruch do przodu,

−

przesuwającą – aktywizującą ruch do przodu i w bok,

−

ograniczającą – kontrolującą.
Łydka aktywizująca leŜy tuŜ za popręgiem, tak Ŝe biodro i obcas znajduje się w pionie.

Łydki,  miękko  przylegające  do  boków  konia,  działają  juŜ  przez  sam  fakt,  Ŝe  tułów  konia
wybrzusza  się  naprzemiennie  w  rytm  jego  ruchu,  odpychając  łydkę,  która  tym  samym
wywiera  pewien  nacisk.  A  zatem  koń  sam  pobiera  oddziaływanie  stale  przylegającej  łydki
w kaŜdym  kroku  stępa  czy  kłusa  i  sam  się  niejako  napędza,  bez  aktywnej  pracy  mięśni
jeźdźca;  oczywiście  pod  warunkiem,  Ŝe  podstawy  szkolenia  nauczyły  konia  tak  subtelnych
reakcji. W Ŝadnym wypadku nie wolno jednak zaciskać łydek.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Łydka przesuwająca powoduje, Ŝe w zaleŜności od ćwiczenia czy lekcji, odpowiednia tylna

kończyna lub przekątne tylnych i przednich kończyn przekraczają do przodu i w bok. W tym
celu, jeździec przesuwa łydkę do tyłu na szerokość dłoni. Nie wolno jej podnosić do góry.

Łydka ograniczająca leŜy w podobnej pozycji jak łydka przesuwająca, jest jednak mniej

aktywna. Jeśli jedna z łydek aktywizuje ruch do przodu lub do przodu i w bok, to przeciwna
musi ograniczać. Od tego współdziałania łydek zaleŜy efekt działania łydki aktywizującej.
Zadaniem łydki ograniczającej (kontrolującej) jest ograniczenie ruchu zadu w bok lub
zapobieganie wypadaniu zadu. Zatem dzięki niej przód i zad konia porusza się po tym samym
ś

ladzie, a tym samym koń wchodzi równomiernie na obydwie wodze. Łydka ograniczająca

jest zawsze współodpowiedzialna za ruch do przodu. W zasadzie wszystkie pomoce pochodzą
od łydki spokojnie przyłoŜonej. Tylko wyjątkowo, niejako dla upomnienia konia, wolno
przejściowo uŜyć silniejszego działania w formie impulsu.

Wodze

Wodze ogłowia wędzidłowego nie przekręcone, równej długości trzyma się pomiędzy

małym  i  serdecznym  palcem,  gładką  stroną  skóry  na  zewnątrz.  Spięte  końcówki  wodzy
zwisają z drugiego stawu palców wskazujących w dół po prawej stronie. Ręka jest zamknięta.
Nieco zaokrąglone kciuki lekko przyciskają wodze do palców wskazujących, Ŝeby wodze się
nie wysuwały. Ręce są postawione na taką wysokość, aby przedramię – wodza tworzyły linię
prostą.  Rozstaw  dłoni  zaleŜy  od  grubości  szyi  konia,  poniewaŜ  linia  wodzy  widziana  z  góry
musi  być  równieŜ  prosta.  W  zwrotach  i  podczas  jazdy  po  łukach  zewnętrzna  ręka  powinna
pozostawać  moŜliwie  blisko  szyi  czy  kłębu,  Ŝeby  zewnętrzna  wodza  przylegała  do  szyi  na
całej długości. W szkoleniu istotną wagę naleŜy przykładać do przekazania jeźdźcom dwóch
podstawowych zasad dotyczących uŜywania wodzy:

−

wodzami wolno działać jedynie w powiązaniu z oddziaływaniem cięŜarem i łydką,

−

wodze działają na zad poprzez pysk, potylicę, szyję i grzbiet konia jedynie wtedy, kiedy
koń jest przepuszczalny, rozluźniony i pracuje grzbietem.
Jeździec moŜe wodzą: ustępować (oddawać), wstrzymywać, przytrzymywać, ograniczać,

wskazywać  kierunek  w  bok.  Wstrzymujące  działanie  wodzy  polega  na  chwilowym,
w zaleŜności  od  potrzeby  mocniejszym  przymknięciu  ręki  lub  w  przypadku  silniejszej
pomocy, na lekkim skierowaniu nadgarstka do wewnątrz. Jeźdźcowi nie wolno zatrzymać się
z działaniem  pomocy  wstrzymującej  na  tym  etapie.  Jeśli  koń  nie  zareaguje  natychmiast,
pomoc  ta  nie  moŜe  zmienić  się  w  „ciągnięcie  za  wodze”,  tylko  musi  być  powtarzana  na
przemian z pomocą odpuszczającą. Po kaŜdym wstrzymaniu musi nastąpić ustąpienie. Wodza
wskazująca  kierunek  w  bok,  pokazuje  koniowi  kierunek  ruchu.  Ta  pomoc  jest  poŜyteczna
zwłaszcza w pracy z młodymi końmi oraz podczas nauki chodów bocznych. Jest ona z reguły
związana z lekko wstrzymującą wodzą, która ustawia lub zgina w zakręcie. A zatem stosuje ją
ręka wewnętrzna. W tym celu jeździec odprowadza rękę, skierowaną lekko w nadgarstku do
wewnątrz  w  celu  ustawienia  lub  zgięcia,  na  kilka  centymetrów  od  szyi,  jakby  chciał
poprowadzić nos konia w danym kierunku. Koń, który chętnie przyjmuje kontakt, ustępuje od
wodzy  i  daje  jeźdźcowi  w  zatrzymaniu  oraz  w  ruchu  poczucie  stałej  i  miękkiej  łączności
między ręką i pyskiem, jest „postawiony na wodzy”.

Pomoce jeździeckie sztuczne – głos, bat i ostrogi

Głos jest niezbędnym środkiem pomocniczym przy zajeŜdŜaniu młodych koni. Spokojny,

niski  ton  głosu  uspokaja  konia  podczas,  gdy  krótkie  cmoknięcie  lub  słowo,  uŜyte  precyzyjnie
we właściwym momencie, ma charakter nakazu. Uspokajającego głosu moŜna uŜywać zarówno
ucząc  nowych  lekcji  (np.  zatrzymania  lub  cofania),  jak  i  wtedy,  gdy  koń  denerwuje  się
czynnikami  zewnętrznymi.  Nakazujący  ton  głosu  moŜe  wpłynąć  korzystnie  na  koncentrację
konia, zwiększyć oddziaływanie pomocy aktywizujących i przywrócić uwagę na jeźdźca.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Bat jest uŜywany do zwiększenia uwagi konia. Bat leŜy na udzie jeźdźca, a jego koniec

jest ustawiony ukosem w dół. Działa tuŜ za łydką, podczas gdy ręka nie przeszkadza koniowi
w  pysku.  UŜywanie  bata  jest  celowe  w  przypadku  koni  mało  ujeŜdŜonych,  Ŝeby  wzmocnić
aktywizujące  działanie  cięŜaru  i  łydek  oraz  bardziej  zaawansowanych,  które  nie  reagują
dostatecznie  na  nacisk  łydki.  Właściwe  dozowanie  i  uŜywanie  bata  wymaga  od  jeźdźca
sporego  wyczucia.  Krótkie,  precyzyjne  Ŝądanie  jest  znacznie  sensowniejsze,  niŜ  stałe,
otępiające popukiwanie. Koń powinien reagować na pomoc batem z respektem, ale bez lęku.
Nigdy  nie  wolno  uderzyć  konia  ze  zniecierpliwienia.  Bat  naleŜy  przykładać  tak  samo  jak
aktywizującą łydkę, w rytm ruchu konia. W skokach uŜywa się palcata. Ma on długość około
75 cm, powinien posiadać grubą, dobrze leŜącą w dłoni rączkę, a na końcu skórzaną klapkę.
W razie potrzeby stosuje się go na łopatce konia, moŜliwie w rytm ruchu. Odgłos, jaki wydaje
klapka, działa mobilizująco na konia.

Ostrogi mają w pierwszej kolejności umoŜliwić dawanie delikatniejszych pomocy

łydkami,  a  dopiero  w  następnej  wzmocnić  ich  działanie.  W  tym  sensie  ostrogi  mogą
uzupełniać  bat.  Warunkiem  jest  świadome  i  niezaleŜne  od  dosiadu  działanie  łydkami.  Na
etapie  szkolenia  podstawowego  z  reguły  wystarcza  ostroga  z  tępym  bolcem  dł.  2–3 cm.
Ostróg mogą uŜywać jeźdźcy, którzy w pełni kontrolują działanie łydkami.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są rodzaje dosiadu?
2.  Jak powinny być ułoŜone dłonie jeźdźca?
3.  Na czym polega dosiad ujeŜdŜeniowy?
4.  Czym charakteryzuje się półsiad?
5.  Na czym polega jazda kłusem anglezowanym?
6.  Na którą nogę naleŜy anglezować jadąc na ujeŜdŜalni lub po łukach?
7.  Które  z  naturalnych  pomocy  jeździeckich  mają  działanie  aktywizujące,  a  które

wstrzymujące?

8.  Jakie wyróŜniamy działanie łydek na boki konia?
9.  Jakie są rodzaje oddziaływania wodzami?
10.  Kto moŜe uŜywać ostróg?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj ćwiczenia doskonalące dosiad ujeŜdŜeniowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  kontrolować wszystkie elementy dosiadu ujeŜdŜeniowego w czasie jazdy stępem, kłusem

i galopem,

4) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

–

rząd jeździecki,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Wykonaj ćwiczenia doskonalące jazdę w półsiadzie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  kontrolować wszystkie elementy półsiadu w czasie jazdy stępem, kłusem i galopem,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

–

rząd jeździecki,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Wykonaj ćwiczenia doskonalące jazdę w kłusie anglezowanym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  pozostawać w kłusie anglezowanym,
4)  wykonać zmiany kierunku ze zmiana nogi w kłusie anglezowanym,
5)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

–

rząd jeździecki,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Wykonaj ćwiczenia doskonalące uŜycia palcata w czasie jazdy konnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  doskonalić precyzyjne uŜycie palcata,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

–

rząd jeździecki,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1)  rozróŜnić rodzaje dosiadu?
2)  zastosować dosiad ujeŜdŜeniowy w czasie jazdy?
3)  zastosować półsiad w czasie jazdy?
4)  rozróŜnić kłus anglezowany i ćwiczebny?
5)  wykonać zmianę nogi w kłusie anglezowanym?
6)  wymienić rodzaje działania łydki na boki konia?
7)  zademonstrować uŜycie wodzy?
8)  scharakteryzować

współdziałanie

naturalnych

pomocy

jeździeckich w czasie jazdy konnej?

9) określić rolę sztucznych pomocy jeździeckich?
10) zastosować sztuczne pomoce jeździeckie w czasie jazdy?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Chody koni i ich odmiany

4.6.1. Materiał nauczania

Chody

W trzech podstawowych chodach konia – stępie, kłusie i galopie rozróŜnia się róŜne

tempa, w zaleŜności od stopnia zebrania i związanej z nim długości kroku. Szczególną wagę
naleŜy przywiązywać do czasowej i przestrzennej równomierności ruchu (taktu) we
wszystkich trzech chodach.

Stęp

Stęp jest czterotaktowym chodem kroczącym bez fazy zawieszenia. Tempo stępa moŜe

być pośrednie, wyciągnięte, zebrane i swobodne.

Stęp pośredni, w którym tylnie kopyta przekraczają ślady przednich. Koń kroczy na

stałym i miękkim kontakcie, a jeździec pozwala na potakujący ruch jego głowy. Stęp pośredni
jest naturalnym stępem konia. Na etapie szkolenia podstawowego jeździ się tylko stępem
pośrednim.

Stęp zebrany, w którym tylne kopyta co najwyŜej wkraczają w ślady przednich. Koń jest

wyŜej postawiony, zgodnie z większym stopniem zebrania i silniejszym zgięciem stawów
zadu. Stęp jest pilny. Linia czoła jest zbliŜona do pionu. Kroki stają się bardziej wyniosłe.

Stęp wyciągnięty charakteryzujący się obszernością kroków. Ich długość zaleŜy od

naturalnych predyspozycji i budowy konia. Większa długość wykroku w porównaniu do stępa
pośredniego musi być wyraźnie zaznaczona. Kontakt zostaje zachowany. Stęp wyciągnięty
naleŜy do lekcji trudniejszych, wymaganych w szkoleniu zaawansowanym.

Stęp swobodny jest chodem, w którym pozwala się koniowi na całkowitą swobodę

w wyciągnięciu i obniŜeniu głowy i szyi.

Podstawowymi kryteriami stępa w kaŜdym tempie są obok czterotaktu: pilność, swoboda

i zaleŜny od tempa wykrok (tzn. przekraczanie lub wkraczanie tylnych kopyt w ślady
przednich).

Przy ruszaniu stępem ze stój, jeździec aktywizuje stojącego na pomocach konia cięŜarem

i  obydwiema  łydkami  oraz  ustępującą  wodzą  do  ruchu  naprzód,  nie  tracąc  miękkiego
kontaktu.  Jeździec  utrzymuje  pilny,  obszerny  i  regularny  stęp,  podąŜając  w  rozluźnieniu  za
ruchem konia i zachowując łydkami miękki kontakt z ciałem konia. Ręka jeźdźca i jego stawy
barkowe  i  łokciowe  akceptują  lekko  potakujący  ruch  szyi  i  głowy  konia.  Najczęstszym
błędem w jeździe stępem jest zbyt mocne działanie ręki. Powoduje to duŜe zakłócenia rytmu
i rozluźnienia.  Zbyt  silne  wyjeŜdŜanie,  zaciśnięte  łydki,  nadmierne,  błędnie  pojmowane
naprzemienne  aktywizowanie  konia  w  stępie,  prowadzi  często  do  nieregularności,  np.
nierównego  wykroku  tylnych  kończyn  jedna  z  tylnych  kończyn  stawia  dłuŜszy  krok  niŜ
druga.

Kłus

Kłus jest chodem dwutaktowym z momentem zawieszenia. Jego tempo moŜe być

robocze, pośrednie, zebrane i wyciągnięte. Na etapie podstawowego szkolenia jeździ się
głównie kłusem roboczym, pośrednim i po części zebranym. „WydłuŜenie kroków” jest
wstępem do kłusa pośredniego.

Tempo kłusa roboczego musi być zawsze pilne. Rozluźniony koń porusza się regularnie,

obszernie i dynamicznie, tzn. aktywnie pracując zadem. Tylne kopyta mniej więcej wkraczają
w ślady przednich.

W kłusie pośrednim koń nie przyśpieszając poszerza wykrok. Silne pchnięcie od zadu

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

musi zmobilizować konia do spręŜystego odrywania kończyn i swobodnego unoszenia
przednich kończyn. Tylne kopyta przekraczają ślady przednich.

W kłusie zebranym, dzięki silniejszemu zginaniu stawów zadu, tylne kończyny

wykraczają  bardziej  pod  środek  cięŜkości.  Obszerność  wykroku  jest  mniejsza,  ale  pilność,
aktywność  i  dynamika  ruchu  (impuls)  nie  ulega  zmianie.  Przód  konia  jest  odciąŜony,
a postawa  wyŜsza.  Ruch  staje  się  bardziej  wyniosły.  Tylne  kopyta  co  najwyŜej  wkraczają
w ślady przednich.

Kłus wyciągnięty pokazuje maksymalne moŜliwości konia pod względem dynamiki,

pchnięcia  i  obszerności  wykroku  zgodnie  z  odpowiednim  poszerzeniem  ram.  Poszerzenie
uzyskuje  się  przez  wypuszczenie  nosa  do  przodu  i  wydłuŜenie  szyi.  Tylne  kopyta  wyraźnie
przekraczają  ślady  przednich.  Koń  moŜe  wykonać  wyciągnięty  kłus  z  lekkim  przodem
jedynie wtedy, kiedy potrafi się zebrać.

Zakłusowanie wymaga takich samych pomocy, jak ruszenie stępem, tylko odpowiednio

mocniejszych. W kłusie jeździec musi w kontrolowany sposób kołysać miednicą (środkiem
tułowia) zgodnie z ruchem konia, umiarkowanie napinając i rozluźniając „krzyŜ”. Dosiad
i pomoce czuwają nad utrzymaniem dynamicznych i rytmicznych kroków w danym tempie.

Kłus zebrany i kłus wyciągnięty wymagają od konia dobrego wyszkolenia

ujeŜdŜeniowego,  a  od  jeźdźca  zaawansowanej  umiejętności  oddziaływania.  W  kłusie
zebranym wstrzymujące i ustępujące wodze współdziałające z równocześnie aktywizującymi
pomocami  cięŜaru  i  łydek  mobilizują  konia  do  większego  wkraczania  pod  środek  cięŜkości.
Dzięki  temu  kroki  stają  się  mniej  obszerne,  ale  bardziej  wyniosłe  i  pełne  ekspresji.
Niepoprawne  jest  zwalnianie  tempa  wskutek  mocnego  działania  ręki  i  niedostatecznie
aktywizujących  pomocy  oraz  zawieszone  kroki  (półpasaŜ),  będące  wynikiem  braku
rozluźnienia.

Galop

Galop jest chodem trzytaktowym. Po kaŜdym skoku galopu (foule) następuje faza

zawieszenia. W zaleŜności od tego, która para kończyn wysuwa się bardziej do przodu, mówi
się o galopie z prawej lub lewej nogi. Zwykle galopuje się na nogę odpowiadającą kierunkowi
ruchu. Natomiast jeśli wysuwająca się do przodu para kończyn jest parą zewnętrzną, koń
porusza się kontrgalopem. Galop jest jedynym chodem, w którym koń moŜe zachować lekkie
ustawienie takŜe na linii prostej.

Tempa galopu to: galop roboczy, pośredni, zebrany i wyciągnięty. W galopie roboczym

koń musi się poruszać pilnym, regularnym, dynamicznym i wyraźnie zaakcentowanym
trójtaktem. Obszerność skoków galopu, nazywana takŜe „kryciem terenu”, jest równa mniej
więcej jednej długości konia.

W galopie pośrednim są wymagane dłuŜsze i bardziej obszerne skoki galopu wraz

z odpowiednim zwiększeniem ram. „WydłuŜenie galopu” jest wstępem do galopu pośredniego
i polega na stopniowym powiększaniu obszerności skoków galopu roboczego do pośredniego.

W galopie zebranym zad jest wyraźniej podstawiony i przejmuje więcej cięŜaru nie

tracąc pilności. Skok galopu staje się bardziej wyniosły.

W galopie wyciągniętym koń kryje jak najwięcej przestrzeni, przy czym musi być

zachowany równomierny kontakt i odpowiednie poszerzenie ram. W porównaniu do tempa
pośredniego skok galopu jest bardziej obszerny, ale nie szybszy. Tak jak w kłusie warunkiem
dobrego wykonania galopu wyciągniętego jest stopień zebrania konia.

Przed zagalopowaniem jeździec musi zmobilizować konia jedną lub kilkoma

półparadami do większego wkroczenia pod środek cięŜkości. Większe przejęcie cięŜaru na
zad pozwala koniowi łatwiej „zaskoczyć” w galop.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do zagalopowania np. z prawej nogi jeździec daje następujące pomoce:

–

zwiększa uwagę konia przez półparady,

–

bardziej obciąŜa wewnętrzną kość kulszową,

–

prawą łydką, leŜącą przy popręgu, aktywizuje ruch do przodu,

–

jednocześnie nadaje prawą wodzą odpowiednie ustawienie w prawo,

–

lewą zewnętrzną wodzą ogranicza ustawienie i zapobiega wypadaniu łopatką na zewnątrz,

–

przesuwa  lewą  zewnętrzną  łydkę  na  szerokość  dłoni  za  popręg.  Ta  ograniczająca  łydka
zapobiega  wypadnięciu  lewej  tylnej  kończyny  na  zewnątrz  i  odpowiada  za  postawienie
jej  w  kierunku  pod  środek  cięŜkości.  Zadanie,  jakie  przypada  zewnętrznej  łydce,  jest
szczególnie  istotne,  poniewaŜ  lewa  tylna  kończyna  moŜe  prawidłowo  przejąć  cięŜar
w fazie „oparcia na jednej nodze” tylko wtedy, kiedy koń stawia ją pod środek cięŜkości,

–

w momencie zagalopowania jeździec wypuszcza skok galopu do przodu przez lekko
ustępujące wodze, zwłaszcza wewnętrzną.
Aktywizujące pomoce cięŜaru i łydek podtrzymują płynność galopu. Jeździec musi

z biodra  podąŜać  za  ruchem  konia,  zachowując  moŜliwie  spokojną  pozycję  tułowia.
Wewnętrzne  biodro  wysuwa  się  nieznacznie  do  przodu.  Prawy  bark  nie  moŜe  przy  tym
pozostawać  z  tyłu.  Siedzenie  pozostaje  miękko  w  siodle.  Za  prawidłowy  galop
odpowiedzialne jest poprawne połoŜenie łydek. W kaŜdym skoku galopu jeździec siedzi tak,
jakby  chciał  ponownie  zagalopować.  Spokojnie  postawione  ręce  utrzymują  równomierny
kontakt  z  pyskiem.  Szczególnie  waŜne  są  tu  prawidłowe  półparady.  Wraz  z  pomocami
aktywizującymi  mają  wpływ  na  spręŜystość  galopu  i  nie  dopuszczają  do  tego,  Ŝeby  koń  się
„rozpadł”.

W „zwykłej zmianie nogi” przejście z galopu do stępa musi być pewne i miękkie. Po 3 do

5 czystych krokach stępa następuje ponowne zdecydowane zagalopowanie. Przed obydwoma
przejściami jeździec musi półparadami odpowiednio przygotować konia.

Cofanie

Cofanie nie jest chodem, wymaga jednak równieŜ przestrzegania kolejności ruchów

i dlatego opisywane jest w tym miejscu. Cofanie jest ruchem dwutaktowym, składającym się
z następujących po sobie kroków. Koń równocześnie przemieszcza do tyłu i stawia przekątne
pary kończyn. Cofająca się para dotyka podłoŜa, zanim się oderwie druga. Brak jest zatem
fazy zawieszenia.

Tabela. 1. Charakterystyka chodów konia [opracowanie własne]

Rodzaj chodu

Rodzaje danego

chodu

Ilość taktów

Kolejność stawiania nóg

pośredni

zebrany

lp 2

pp 4

wyciągnięty

Stęp

swobodny

cztery

lt 1

pt 3

roboczy

pośredni

zebrany

Kłus

wyciągnięty

dwa

roboczy

pośredni

zebrany

Galop

(z lewej nogi)

wyciągnięty

trzy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie rozróŜnia się rodzaje stępa?
2.  Jakie pomoce stosowane są do ruszania stepem ze stój?
3.  Jakie pomoce stosowane są w ruchu podczas jazdy stępem?
4.  Jakie wyróŜnia się rodzaje kłusa?
5.  Jakie pomoce stosujemy przy ruszaniu kłusem?
6.  Jakie pomoce stosujemy podczas jazdy kłusem?
7.  Ilu taktowy jest stęp, kłus i galop?
8.  Jakie pomoce są potrzebne do zagalopowania z prawej nogi?
9.  Jaka jest najwaŜniejsza zasada działania pomocy w galopie?
10.  Jakie rozróŜnia się rodzaje galopu?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj ruszanie ze stój do stępa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  przejść ze stój do stępa uŜywając pomocy cięŜaru, łydek i wodzy,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

−

rząd jeździecki,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Wykonaj ćwiczenie doskonalące jazdę w stępie pośrednim.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  utrzymać tempo stępa pośredniego uŜywając pomocy cięŜaru, łydek i wodzy,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

−

rząd jeździecki,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Wykonaj przejścia: stęp pośredni – kłus roboczy; kłus roboczy – stęp pośredni.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  wykonywać  przejścia:  stęp  pośredni  –  kłus  roboczy,  kłus  roboczy  –  stęp  pośredni

uŜywając pomocy cięŜaru, łydek i wodzy,

4) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

−

rząd jeździecki,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Wykonaj zagalopowania na prawą i lewą nogę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  przejść do kłusa ćwiczebnego i uŜywając pomocy cięŜaru, łydek i wodzy zagalopować na

prawą i lewą nogę w czasie jazdy kłusem anglezowanym,

4) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

−

rząd jeździecki,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1)  rozróŜnić rodzaje stępa?
2)  zastosować stęp pośredni w czasie jazdy?
3)  rozróŜnić rodzaje kłusa?
4)  zastosować kłus roboczy w czasie jazdy?
5)  scharakteryzować uŜycie pomocy przy ruszaniu ze stój?
6)  określić rodzaje galopu?
7)  zademonstrować  prawidłowe  przejście  ze  stępa  pośredniego  do

kłusa roboczego?

8) wyjaśnieć współdziałanie naturalnych pomocy jeździeckich

w czasie zagalopowania?

9) określić sposób prowadzenia konia w galopie?
10) wykonać zagalopowanie z prawej i lewej nogi?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Podstawowe ćwiczenia ujeŜdŜeniowe i skokowe

4.7.1. Materiał nauczania

Zasady zachowania na ujeŜdŜalni:

1) bezpieczny odstęp od poprzedzającego lub mijanego konia to co najmniej 2,5 m,
2) przy jeździe w róŜnych kierunkach, jeźdźcy wymijają się zawsze po lewej ręce (ruch

prawostronny),

3) jeździec ustępujący pierwszeństwa zjeŜdŜa ze śladu najpóźniej w odległości 10 metrów

przed jeźdźcem pozostającym na linii; jeśli obaj poruszają się stępem to wystarczy 5 m,

4) pierwszeństwo mają:

−

jeźdźcy jadący na lewą rękę,

−

jeźdźcy jadący wyŜszym chodem,

−

jeźdźcy na pierwszym śladzie przed jeźdźcami wykonującymi inne figury,

−

jeźdźcy jadący po liniach prostych przed jeźdźcami jadącymi po łukach,

−

jeźdźcy pracujący na duŜym kole, pozostawiają wolny pierwszy ślad dla innych
jeźdźców znajdujących się na nim,

−

zastęp jeźdźców ma zawsze pierwszeństwo w stosunku do pojedynczych jeźdźców
i pozostaje na pierwszym śladzie, takŜe w stępie,

5) wyprzedzanie na długiej ścianie jest zabronione,
6) jeśli na ujeŜdŜalni znajduje się wiele koni, przejścia do stępa i zatrzymania na pierwszym

ladzie są zabronione,

7) konie stępujące muszą znajdować się na drugim śladzie (około 2,5 m od ściany).

zabronione jest stępowanie parami lub w większej liczbie koni obok siebie,

8) jeśli na ujeŜdŜalni znajduje się koń bez jeźdźca, wszelkie ćwiczenia muszą być

natychmiast przerwane, mogą być one wznowione, gdy koń zostanie złapany i jeździec
powtórnie go dosiądzie.

Podstawowe ćwiczenia ujeŜdŜeniowe. RozpręŜenie i ćwiczenia rozluźniające

Warunkiem pełnej gotowości konia do pracy oraz jego sprawności jest psychiczne

i fizyczne  rozluźnienie.  Jeździec  musi  zrozumieć  tę  zaleŜność  juŜ  na  etapie  podstawowego
szkolenia. Jazda lub praca z koniem – a więc i lonŜowanie czy wolne skoki – wymagają fazy
rozpręŜenia.  W  trakcie  rozpręŜania  rozluźniają  się  i rozgrzewają mięśnie, ścięgna i wiązadła
konia  (zwiększa  się  ich  ukrwienie).  Stawy  osiągają  pełną  elastyczność  dopiero  po  pewnym
czasie, kiedy na skutek ruchu wydziela się intensywniej mazidło stawowe. Brak odpowiedniej
fazy rozpręŜenia moŜe się negatywnie odbić na zdrowiu konia i spowodować np. naciągnięcie
lub naderwanie mięśni albo urazy stawów. Poprawne rozpręŜenie powoduje, Ŝe koń zaczyna
pracować  (spręŜynować)  grzbietem  i  wykazuje  gotowość  do  przyjęcia  postawy  wydłuŜenia
i obniŜenia.  KaŜdego  konia  naleŜy  traktować  indywidualnie,  dąŜąc  do  swobodnej,  a  więc
poprawnej, ekonomicznej pracy jego mięśni.

Konia naleŜy najpierw stępować przez co najmniej 10 minut na swobodnej lub długiej

wodzy.  Następnie  rozpoczyna  się  fazę  kłusa  anglezowanego.  Koń  powinien  kłusować  na
lekkim  kontakcie  na  długich  liniach  (kołach  i  prostych),  utrzymując  rytm  i  równe  Ŝwawe
tempo,  osiągając  rozluźnienie.  Pospieszna,  nadmierna  jazda  do  przodu  moŜe  powodować
napięcia.  Zbyt  spokojne  tempo  sprawia,  Ŝe  ruch  jest  anemiczny,  powłóczący,  a  kończyny
zadu  nie  są  pobudzane  do  większego  wykroku.  W  następstwie  koń  w  niedostatecznym
stopniu wchodzi na wędzidło, a co za tym idzie, nie rozluźnia grzbietu. Kiedy koń pozbędzie
się pierwszych napięć, rozpoczyna się pracę w galopie, równieŜ w równym tempie roboczym
na kole lub na wprost. Grzbiet konia szczególnie rozluźnia się dzięki przejściom kłus – galop.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Koń zaczyna nieść jeźdźca wygodniej i lepiej reaguje na pomoce.

W fazie rozpręŜenia, w zaleŜności od stopnia wyszkolenia jeźdźca i konia, moŜna

wykonywać następujące ćwiczenia:

−

stęp na swobodnej lub długiej wodzy, a następnie:

−

praca w kłusie anglezowanym na duŜych kołach,

−

praca w galopie na duŜych kołach, ew. w półsiadzie,

−

przejścia kłus – galop, galop – kłus,

−

przejścia stęp – kłus, kłus – stęp,

−

zmiana kół.
Czas trwania fazy rozpręŜenia zaleŜy od konia i stopnia jego wyszkolenia. Z reguły koń

osiąga  rozluźnienie  po  ok.  20–30  min.,  włącznie  z  10  minutową  fazą  stępa.  Na  koniec
rozpręŜenia  moŜna  dodać  przejeŜdŜanie  przez  koziołki  lub,  w  przypadku  bardziej
zaawansowanych  jeźdźców  i  koni,  nieduŜe  skoki  gimnastyczne,  co  znakomicie  sprzyja
rozluźnieniu  grzbietu.  NaleŜy  jednak  unikać  przeciąŜenia  konia,  bo  wtedy  nie  tylko  nie
pozbędzie  się  napięcia,  ale  nabawi  dodatkowych  skurczów  mięśni.  Faza  rozpręŜenia  musi
równieŜ  poprzedzać  skoki  lub  jazdę  terenową.  Dzięki  temu  wzrasta  skuteczność
oddziaływania i kontroli nad koniem i unika się naraŜenia kontuje.

W fazie pracy usuwa się powstające ewentualnie napięcia przy pomocy ponownych

wiczeń rozluźniających. Na koniec jazdy – w fazie odpoczynku – jeszcze raz naleŜy

sprawdzić,  zwłaszcza  za  pomocą  „Ŝucia  z  ręki”,  czy  koń  jest  rozluźniony  i  czy  nie  ukrywał
napięć. We wszystkich fazach powinno się uwzględniać krótki odpoczynek przez przejścia do
stępa  swobodnego  lub  na  długiej  wodzy.  O  tym,  czy  rozpręŜenie  jest  skuteczne,  nigdy  nie
decyduje  czas  jego  trwania.  Celem  nie  jest  „zmęczenie”  konia.  Prawidłowe,  systematyczne
ć

wiczenia rozpręŜające zwiększają gotowość do pracy, sprawność i zadowolenie konia.

Postawienie na pomoce

Postawienie konia na pomoce oznacza wyjechanie go od tyłu do przodu na wędzidło za

pomocą  cięŜaru  i  łydek  w  taki  sposób,  Ŝe  zarówno w zatrzymaniu, jak i w ruchu wywiązuje
się  stała,  lecz  elastyczna  łączność  między  ręką  jeźdźca  a  pyskiem  konia.  Łączność  ta
nazywana  jest  kontaktem.  Dzięki  kontaktowi  jeździec  moŜe  w  kaŜdej  chwili  pewnie
oddziaływać  na  konia.  Kontakt  musi  być  zawsze  elastyczny  i  choć  na  moment  moŜe  być
mocniejszy, to nigdy nie moŜe być sztywny. Zawsze jednak linia czoła i nosa konia musi się
znajdować  nieco  przed  pionem  lub  co  najwyŜej  w  pionie,  przy  czym  najwyŜszym  punktem
pozostaje  potylica.  Na  prawidłowo  wyszkolonym  koniu  jeździec  odczuwa  pewność,  Ŝe  jego
pomoce aktywizujące i wstrzymujące zostaną przyjęte przez konia we wszystkich przejściach
i  zwrotach.  Koń  jest  niejako  ujęty  w  ramy  z  jednej  strony  przez  pomoce  cięŜaru  i  łydek,
z drugiej  przez  wodze.  NajwaŜniejszym  kryterium  jest  pilny  i  chętny,  ale  nie  śpieszący  ruch
do  przodu.  Jest  to  moŜliwe  jedynie  wtedy,  gdy  koń  jest  rozluźniony,  tzn.  nie  usztywnia
grzbietu,  ustępuje  w  potylicy  i  daje  się  jechać  (jest  posłuszny  na  pomoce  aktywizujące).
Mobilizuje to teŜ konia do Ŝucia. Dzięki rozluźnionym mięśniom szyi otwierają się przewody
wyprowadzające  ślinianek  przyusznych,  znajdujące  się  pod  ganaszami.  Następuje  wypływ
ś

liny, która wskutek odruchów Ŝucia i przełykania tworzy pianę na wargach konia.

„śucie z ręki”

Za pomocą „Ŝucia z ręki”, a takŜe „oddawania i nabierania wodzy” moŜna sprawdzić, czy

jeździec poprawnie postawił konia na pomoce. „śucie z ręki” pokazuje, w jakim stopniu koń
zachowuje rytm, rozluźnienie i kontakt. To ćwiczenie znakomicie zwiększa i poprawia
zaufanie konia do kontaktu, względnie do ręki jeźdźca. Równocześnie wyrabia równowagę,
szczególnie młodych koni. Jeździec wydłuŜa wodze w takim stopniu, w jakim koń gotów jest
się wydłuŜyć, aŜ do „długiej wodzy”. Koń wydłuŜa przy tym szyję do przodu w dół, idąc za

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wędzidłem.  Aby  utrzymać  aktywność  zadu,  jeździec  musi  ewentualnie  mocniej  działać
cięŜarem  i  łydką.  Pysk  powinien  się  znaleźć  co  najmniej  na  wysokości  guza  barkowego.
Dolna  granica  to  taka  pozycja,  która  pozwala  jeszcze  koniowi  na  zachowanie  równowagi.
Linia czoła – nosa pozostaje przed lub w pionie. Jeździec idzie ręką nieco w kierunku pyska,
aby nabranie i skrócenie wodzy na koniec ćwiczenia odbywało się łatwiej i delikatniej. „śucie
z  ręki”  moŜna  ćwiczyć  w  kaŜdym  chodzie,  najlepiej  na  kole.  Prawidłowo  rozluźniony  koń
zachowuje rodzaj chodu, rytm i tempo. JeŜeli po oddaniu wodzy koń nie rozciąga mięśni szyi
lub  szarpnięciem  wyciąga  wodze  z  ręki,  jest  to  wyraźny  dowód  braku  rozluźnienia  mięśni
szyi  i  grzbietu.  Prawie  zawsze  oznacza  to,  Ŝe  jeździec  za  duŜo  pracował  ręką,  a  za  mało
pomocami  aktywizującymi.  Kontakt  był  nieprawidłowy.  Wielokrotnie  powtarzane  „Ŝucie
z ręki”  na  krótkich  odcinkach  i  w  krótkich  odstępach  czasu  pozytywnie  działa  na  rozwój
umięśnienia,  w  przeciwieństwie  do  zbyt  długiej  jazdy  w  tej  postawie.  Koń  względnie  łatwo
mógłby  się  nauczyć  chodzenia  „na  przodzie”,  co  by  zaprzepaściło  gimnastyczny  cel  tego
ć

wiczenia. „śucie z ręki” moŜe się zakończyć zamknięciem palców i nabraniem wodzy, albo

teŜ przejściem do wodzy swobodnej.

Półparady i parady (zatrzymanie)

Cała (pełna) parada prowadzi do zatrzymania konia. Wszystkie inne parady nazywa się

półparadami. Półparady stosuje się, aby:

−

wykonać przejście z jednego chodu do innego,

−

skrócić bądź uregulować tempo danego chodu,

−

zwiększyć uwagę konia przed nowym ćwiczeniem lub lekcją,

−

poprawić lub utrzymać postawę i zebranie w trakcie ruchu.
Półparada jest to krótkie, mocniejsze zamknięcie konia pomiędzy pomocami cięŜaru,

łydek  i  wodzy,  po  którym  następuje  ustąpienie  wodzy.  Ręka  jeźdźca  staje  się  lekka juŜ przy
najmniejszej reakcji konia. Półparady w razie potrzeby powtarza się raz za razem. Półparada
nie  jest  działaniem  jednorazowym,  lecz  jest  powtarzana  w  rytm  ruchu,  dopóki  nie  spełni
swojego  zadania.  Pomoce  aktywizujące  dają  koniowi  w  półparadzie  silniejszy  impuls  do
ruchu  naprzód,  dzięki  czemu  wchodzi  on  mocniej  na  rękę.  Dobrze  wyszkolony  koń  sam
odbiera  pomoc  wodzami  i  zaleŜnie  od  stopnia  przepuszczalności  podstawia  się  pod  środek
cięŜkości. Dlatego nie wolno wodzy uŜywać z taką siłą, Ŝe zaczyna działać do tyłu i blokować
zad.  W  półparadzie  koń  musi  mieć  moŜliwość  dynamicznego  wykroku  tylnymi  kończynami
w  przód.  JeŜeli  wykonuje  się  półparadę  jedną  wodzą.  wówczas  drugą  naleŜy  spokojnie
przytrzymać, Ŝeby nie przeciągnąć wędzidła w pysku.

Cała parada moŜe być wykonana z dowolnego chodu i tylko na linii prostej. Jest

przygotowana przez półparady i zawsze prowadzi do zatrzymania. Pomoce są takie same jak
w półparadach, z tym Ŝe ostateczne zatrzymanie osiąga się, dojeŜdŜając konia przez moment
cięŜarem  i łydkami na zamkniętą rękę. Intensywność pomocy zaleŜy od stopnia wyszkolenia
i porozumienia między jeźdźcem i koniem. Dobre przygotowanie przejścia do stój pozwala na
wykonanie zatrzymania za pomocą bardzo subtelnych pomocy. PoniewaŜ koń w zatrzymaniu
powinien  stać  równo  na  wszystkich  czterech  kończynach,  zachowując  równowagę  własną,
szczególnie  waŜne  jest  natychmiastowe  ustąpienie  wodzy,  a  więc  lekka  ręka,  jeszcze  przed
ostatecznym znieruchomieniem konia.

WyjeŜdŜanie zakrętów

Poprawność wyjechania łuków i zakrętów zaleŜy od postawienia konia na pomoce

i nadania  mu  odpowiedniego,  zgodnego  z  anatomią,  zgięcia  podłuŜnego.  Aby  to  osiągnąć,
jeździec  mobilizuje  zad  konia  do  podąŜania  w  zakręcie  śladem  przodu.  Na  łukach koń musi
w większym  stopniu  podpierać  cięŜar  ciała  wewnętrzną  tylną  kończyną.  KaŜdy  naroŜnik
powinien  być  precyzyjnie  wyjechany  i stanowi sprawdzian przepuszczalności. Dopóki uczeń

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

nie przyswoi sobie prawidłowego stosowania pomocy, wyjeŜdŜanie naroŜników moŜna
ć

wiczyć najpierw w stępie. Nie wolno wprowadzać przodu konia zbyt głęboko w naroŜnik.

Wolta wymaga od konia moŜliwie najwyŜszego zgięcia wzdłuŜ kręgosłupa. Przód i zad

porusza się w jednej linii. Na opisanym kole moŜe się zatem znaleźć tylko jeden ślad kopyt.
Wolty  moŜna  wykonywać  w  dowolnym  miejscu  ujeŜdŜalni.  Na  etapie  podstawowego
szkolenia  wolty  mają  średnicę  10 m  i  są  wykonywane  kłusem  roboczym.  Kiedy  w  miarę
postępów w szkoleniu, średnica wolty zmniejsza się z 8 do co najwyŜej 6 m, wyjeŜdŜa się ją
kłusem  zebranym,  poniewaŜ  koń  musi  się  odpowiednio  mocniej  zgiąć.  Wolta  o  średnicy
mniejszej  niŜ  6 m  –  przekracza  moŜliwości  zgięcia,  koń  wypada  zadem  i  traci  rytm  ruchu.
Częstym  błędem  jest  wyjeŜdŜanie  wolty w kształcie elipsy. Wolta musi się składać z dwóch
identycznych półokręgów i kończyć się w miejscu rozpoczęcia.

W zaleŜności od stopnia wyszkolenia moŜna wprowadzać do fazy pracy róŜne ćwiczenia

poprawiające  przepuszczalność.  Lekcje  i  ćwiczenia  zbierające,  to:  zagalopowanie  ze  stępa,
wolty  w  kłusie,  zatrzymania z kłusa, cofanie, częste przejścia z kłusa i galopu roboczego do
pośredniego.  Jeźdźcy  i  konie  na  wyŜszym  poziomie  zaawansowania  mogą  w  fazie  pracy
wykonywać  lekcje  kl.  P,  np.:  kontrgalop,  wolty  w  galopie,  zwykłe  zmiany  nogi,  częste
przejścia pomiędzy kłusem i galopem roboczym, zebranym i wyciągniętym, zwroty na zadzie.

Podstawowe ćwiczenia skokowe

Przed rozpoczęciem nauki skoków przez przeszkody, jeździec musi spełnić określone

warunki, aby szkolenie przebiegało w sposób pewny i bezwypadkowy:

−

jeździec musi mieć opanowany, na bazie dosiadu podstawowego, zrównowaŜony półsiad
i umieć przyjmować róŜne stopnie odciąŜenia,

−

jeździec musi być w stanie prowadzić konia na pomocach w półsiadzie. Półsiad moŜna
ć

wiczyć na lonŜy, na ujeŜdŜalni i w terenie. Równowagę, rozluźnienie biodrach

i podąŜanie za ruchem wyrabiają zwłaszcza zjazdy i wjazdy. Po utrwaleniu podstaw,
poprzez opanowanie elastycznego i zrównowaŜonego dosiadu, jeździec nabywa
umiejętności płynnego podąŜania za koniem w skoku.

Koziołki

Jazda przez koziołki (zwane teŜ cavaletti) stanowi przygotowanie do skoków. Jest to

doskonała  gimnastyka  zarówno  dla  jeźdźca,  jak  i  dla  konia.  Koziołki  składają  się  z  drągów
o dł.  2,5–3,5 m  umocowanych  po  obu  końcach  do  krzyŜaków  o  wys.  40 cm.  W najniŜszym
połoŜeniu drąg znajduje się tuŜ nad ziemią, w średnim na wys. ok. 25 cm, a w najwyŜszym na
wys.  ok.  40 cm.  Odstępy  między  koziołkami:  na  stęp  –  ok.  0,8 m,  na  kłus  –  ok.  1,4 m,  na
galop  ok.  3 m.  Początkowo  przejeŜdŜa  się  przez  leŜące  koziołki  stępem,  potem  kłusem.
Jeździec  przyjmuje  półsiad  z niewielkim odciąŜeniem. Utrzymuje równe podstawowe tempo
przed, nad i po koziołkach. PodąŜa z ręką za ruchem pyska nad drągami w takim stopniu, by
koń  mógł  odpowiednio  wydłuŜyć  i  obniŜyć  szyję.  Jeździec  jest  mniej  lub  bardziej  pasywny
i wychwytuje  zwiększony  impuls  spręŜynującymi  stawami  biodrowymi,  kolanowymi
i skokowymi,  wyraźnie  odczuwając  intensywniejszą  pracę  grzbietu  konia.  Po  opanowaniu
tych  ćwiczeń  moŜna  rozpocząć  próby  pokonywania  pojedynczych,  a  następnie  ustawionych
w szeregu  wysokich  koziołków  z  galopu.  Jeśli  jeździec  zachowuje  przy  tym  elastyczny
i zrównowaŜony  półsiad,  moŜna  do  treningu  wprowadzić  skoki  przez  przeszkody.  Na
pojedyncze,  niskie  przeszkody  ewentualnie  z  leŜącym  przed  nimi  drągiem  (wskazówką)
najeŜdŜa  się  z  kłusa.  Odległość  wskazówki  od  przeszkody  wynosi  ok.  2–2,2 m.  Wskazówka
ułatwia  początkującemu  skoczkowi  odnalezienie  miejsca  odskoku,  dzięki  czemu  moŜe  się
skoncentrować na dosiadzie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W tej fazie szkolenia naleŜy zwrócić uwagę na następujące wymogi:

−

wysokość przeszkód nie moŜe u jeźdźca wywoływać poczucia niepewności i musi
odpowiadać poziomowi jego wyszkolenia,

−

przeszkody muszą posiadać odkosy zapobiegające wyłamaniu,

−

najazdy muszą być przeprowadzane w linii prostej, na środek przeszkody,

−

tempo musi być równe,

−

naleŜy ćwiczyć kontrolowanie konia po przeszkodzie.
Prawidłowy półsiad jest jedyną gwarancją podąŜania za ruchem konia przed, nad i po

przeszkodzie.

Pojedyncze przeszkody

Przeszkody muszą być zachęcające, postawione fair i zaopatrzone w odkosy. Na wstępie

najeŜdŜa  się  pojedyncze  przeszkody  z  kłusa  przez  drąg.  Potem  ustawia  się  w  odległości  ok.
6 m  od  przeszkody  (zaleŜnie  od  wielkości  konia  i  długości  jego  foule)  średni  lub  wysoki
koziołek,  który  ułatwi  znalezienie  właściwego  odskoku  z  galopu.  Jeździec  najeŜdŜa  na
przeszkodę  równym  tempem  w  półsiadzie,  utrzymując  konia  przed  pomocami
aktywizującymi i pilnując, by galop był rytmiczny. Nadmierne wysyłanie konia do przodu lub
silne  skracanie  jest  niepoprawne  i  zakłóca  harmonię  skoku,  która  wynika  z  równego  tempa.
Na  dalsze  postępy  jeźdźca  zasadniczy  wpływ  oprócz  dosiadu  ma  umiejętny  najazd.  NaleŜy
pamiętać,  aby  jeździec  po  skoku  kontynuował  jazdę  w  linii  prostej.  Ćwiczenia  wykonywane
po  skoku,  np.  wykonywanie  uprzednio  ustalonych  zakrętów  i  przejść,  kształtują
przepuszczalność  konia  i  zręczność  jeźdźca.  Trening  ujeŜdŜeniowy  moŜna  urozmaicać
skokami  gimnastycznymi  w  trakcie  lub  na  koniec  jazdy,  dzięki  czemu  jazda  skokowa  stanie
się  czymś  normalnym  i  oczywistym.  O  jakości  treningu  skokowego  decyduje  nie  liczba
skoków,  lecz  prawidłowe  przygotowanie  i  przemyślane  wymagania.  Szkolenie  musi  być
zaplanowane  w  taki  sposób,  Ŝeby  nie  stawiało  koniowi  i  jeźdźcowi  nadmiernych  wymagań
i Ŝeby owocowało poczuciem radości i pewności.

Szeregi i linie przeszkód

Następnym etapem szkolenia jest pokonywanie szeregów (kombinacji).
Szereg to 2 lub 3 przeszkody, pomiędzy którymi koń wykonuje 1 lub 2 skoki galopu.

Odległość na 1 foule wynosi 7–8 m, na dwa foule ok. 10–11 m. Odległość mierzy się na
podłoŜu od podstawy pierwszej przeszkody (strona lądowania) do podstawy następnej (strona
odskoku).

Linia to 2 przeszkody, pomiędzy którymi koń musi wykonać 3, 4, 5 lub 6 skoków galopu.

Droga, którą koń musi pokonać nazywa się dystansem. Odległości w liniach wynoszą: na 3
foule: ok. 14–15 m; na 4 foule: ok. 17,5–18,5 m; na 5 foule: ok. 21–22 m, na 6 foule: ok.
24,5–25,5 m.

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jakim celu stosujemy półparady?
2.  Jakie pomoce stosujemy w całej paradzie (zatrzymaniu)?
3.  Jakie pomoce są potrzebne do prawidłowej jazdy po łuku?
4.  Co to jest szereg przeszkód?
5.  Na którą rękę powinni się wyminąć jeźdźcy jadący w przeciwnych kierunkach?
6.  Jakie wyróŜnia się fazy jednostki treningowej?
7.  Jaka powinna być odległość pomiędzy koziołkami na kłus?
8.  Jakie są ćwiczenia rozluźniające dla konia?
9.  Od czego zaleŜy wielkość wykonywanej wolty?
10.  Na czym polega wykonanie „Ŝucia z ręki”?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj ćwiczenia rozluźniające i rozpręŜające konia w czasie treningu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  wprowadzić następujące ćwiczenia: stęp na swobodnej lub długiej wodzy, a następnie, praca

w kłusie anglezowanym na duŜych kołach, praca w galopie na duŜych kołach, ewentualnie
w półsiadzie, przejścia kłus − galop, galop − kłus, przejścia stęp − kłus, kłus − stęp,

4) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

−

rząd jeździecki,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Wykonaj ćwiczenia prowadzące do postawienia konia na pomoce.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela − instruktora,
3)  wykonać postawienie konia na pomoce uŜywając pomocy cięŜaru, łydek i wodzy,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

−

rząd jeździecki,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Wykonaj „Ŝucie z ręki”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela − instruktora,
3)  wykonać „Ŝucie z ręki” uŜywając pomocy cięŜaru, łydek i wodzy,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

−

rząd jeździecki,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Wykonaj woltę i półwoltę w czasie treningu konia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela-instruktora,
3)  wykonać wolty i półwolty kłusem ćwiczebnym uŜywając pomocy cięŜaru, łydek i wodzy,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

−

rząd jeździecki,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zaplanować jednostkę treningową?



2) wymienić fazy jednostki treningowej?



3) wymienić ćwiczenia rozluźniające konia i jeźdźca?



4) uzasadnić stosowanie półparady i parady?



5) nakreślić figury na ujeŜdŜalni?



6) wymienić podstawowe ćwiczenia skokowe?



7) wskazać róŜnicę pomiędzy szeregiem, a linią?



8) ustawić koziołki do ćwiczeń na stęp, kłus i galop?



9) scharakteryzować stosowanie pomocy jeździeckich w czasie

pokonywania zakrętów?



10) pokonać galopem pojedyncze przeszkody?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8. Podstawowe wyszkolenie konia. Zasady treningu koni

4.8.1. Materiał nauczania

Skala wyszkolenia

Szkolenie konia nie ma nic wspólnego z tresurą. Jest systematyczną gimnastyką

doprowadzającą  konia  do  pełni  rozwoju  jego  naturalnych  moŜliwości  pod  względem
psychicznym  i  fizycznym  i  ma  na  celu  uczynienie  z  niego  posłusznego,  przyjemnego
i wszechstronnie  wyszkolonego  konia  wierzchowego.  Kryteria  skali  wyszkolenia  powinien
osiągnąć  kaŜdy  koń,  aby  posłusznie,  harmonijnie  i  bez  przymusu  reagować  na  pomoce
jeźdźca,  niezaleŜnie  od  tego,  w  jakim  celu  ma  być  uŜytkowany.  Szkolenie  przebiega  w  3
fazach, które z kolei moŜna podzielić na 6 mniejszych etapów.

          Faza rozwijania siły nośnej

Faza rozwijania siły pchającej

Faza przyzwyczajania

Rys. 5. Fazy szkolenia [opracowanie własne]

adnego z 6 punktów skali nie moŜna traktować oddzielnie. Pozostają one raczej we

wzajemnej zaleŜności. Poszczególne podstawowe właściwości muszą być wypracowane
systematycznie, ale nie schematycznie. Skala wyszkolenia obowiązuje podczas:

−

systematycznego podstawowego szkolenia młodego konia,

−

systematycznego planowania jednostki treningowej dla konia wyszkolonego.

Takt

Takt jest to przestrzenna i czasowa równomierność ruchu we wszystkich chodach, a więc

w krokach stępa i kłusa oraz w skokach galopu. Przykładowo w kłusie roboczym kaŜdy krok
musi być równej długości, a rytm przebiegu ruchu musi pozostać jednakowy. Takt musi być
zachowany nie tylko na linii prostej, ale i we wszystkich przejściach i zakrętach. śadne
ć

wiczenia, podczas których pojawiają się błędy w takcie, nie mogą uzyskać dobrej oceny,

a wszelkie działania w szkoleniu, które prowadzą do nieregularności w ruchu konia są błędne.

Rozluźnienie

Rozluźnienie jest warunkiem dalszego szkolenia i jest, oprócz taktu, istotnym celem fazy

przyzwyczajania.  Regularny  ruch  jest  prawidłowy  jedynie  wtedy,  gdy  przechodzi  on  przez
nieusztywniony,  kołyszący  grzbiet,  a  mięśnie  konia  napinają  się  i  rozluźniają
w niewymuszony  i  naturalny  sposób.  Tylko  koń  odpręŜony  psychicznie  i  fizycznie  moŜe
poruszać się w rozluźnieniu i osiągnąć pełnię gotowości i zdolności do pracy.

Takt

Rozluźnieie

Kontakt

Impuls

Prostowanie

Zebranie

Przepuszczalność

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Cechy wewnętrznego i zewnętrznego rozluźnienia to:

−

równomiernie spręŜynujący grzbiet,

−

zamknięty, aktywny (Ŝujący) pysk,

−

swobodnie niesiony i kołyszący się w rytm ruchu ogon,

−

parskanie, świadczące o wewnętrznym odpręŜeniu.

Kontakt

Kontakt jest to stała, miękko spręŜynująca łączność między ręką i pyskiem. Dzięki

tendencji do ruchu naprzód w takcie i rozluźnieniu, za którą są odpowiedzialne aktywizujące
pomoce jeźdźca, koń powinien szukać kontaktu z wędzidłem i tym samym dochodzić do ręki
jeźdźca. Poprawny kontakt zapewnia koniowi moŜliwość odnalezienia naturalnej równowagi
pod  jeźdźcem  i  zrównowaŜenia  się  w  rytmie  wszystkich  chodów.  Potylica  jest  zawsze
najwyŜszym punktem konia. Nie wolno uzyskiwać kontaktu przez wsteczne działanie wodzą.
Kontakt musi być rezultatem poprawnie rozwiniętej siły pchającej. Na skutek aktywizującego
oddziaływania  jeźdźca,  koń  musi  ufnie  dochodzić  do  jego  ręki.  WyŜszy  stopień  kontaktu
nazywany  jest  teŜ  zganaszowaniem.  To  zgięcie  w  potylicy  (koń  „stoi  na  wodzy”)  samo
w sobie nie jest istotnym celem gimnastykowania konia, jest natomiast skutkiem i zjawiskiem
towarzyszącym prawidłowej pracy ujeŜdŜeniowej. Dlatego zarówno młodych koni, będących
na  etapie  szkolenia  podstawowego,  jak  i  starszych  i  bardziej  zaawansowanych  nie  wolno
w fazie  rozpręŜenia  zbyt  wcześnie  „ustawiać  na  wodze”.  Taka  manipulacja,  zwłaszcza  samą
ręką,  odbija  się  niekorzystnie  na  rozluźnieniu  i  aktywności  zadu,  a  tym  samym  na  całym
szkoleniu.

Impuls (dynamika ruchu)

Impuls jest to przeniesienie energicznej akcji zadu na ruch całego konia. Koń porusza się

z impulsem,  gdy  energicznie  odrywa  kończyny  od  podłoŜa  i  w  fazie  lotu  dynamicznie
przesuwa  swój  cięŜar  ciała  do  przodu.  Koń  musi  chodzić  w  rozluźnieniu,  ze  spręŜynującym
grzbietem i na miękkim, poprawnym kontakcie, aby móc dynamicznie kłusować i galopować.
Impuls cechuje jedynie kłus i galop. W stępie brak jest fazy zawieszenia, w związku z tym nie
jest  on  dynamiczny.  Koń  odznacza  się  dobrym  impulsem,  jeśli  jego  stawy  skokowe
natychmiast po oderwaniu kończyn od podłoŜa wykonują energiczny ruch do przodu w górę,
a nie najpierw w górę, albo nawet w górę w tył. Mięśnie grzbietu przejmują ten ruch, dzięki
czemu  jeździec  moŜe  siedzieć  i  podąŜać  z  ruchem.  Jeździec  czuje  wtedy  impuls  płynący  od
zadu w przód. Mówi się teŜ, Ŝe „koń zabiera jeźdźca ze sobą”.

Prostowanie

Koń jest wyprostowany, jeśli zad kryje ślady przodu, tzn. jeśli w linii prostej i po łukach

oś  podłuŜna  konia  pokrywa  się  z  linią  śladu.  Mówi  się  teŜ,  Ŝe  „koń  kryje  ślad”.
Wyprostowanie  jest  niezbędne  dla  równomiernego  rozłoŜenia  obciąŜeń  na  obie  strony  ciała.
Osiąga  się  je  przez  konsekwentne  równomierne  gimnastykowanie  konia  w  obydwie  strony.
Większość  koni  ma  z  natury  krzywą  postawę,  co  jest  cechą  wrodzoną  i  uwarunkowaną
cerebralnie  (przez  mózg),  podobnie  jak  prawo–  czy  leworęczność  u  człowieka.  Dodatkowo
uwydatnia ją wąskość przodu w stosunku do zadu. Prostowanie konia jest ciągłym zadaniem,
nie  mającym  końca,  poniewaŜ  skrzywienie  jest  wrodzoną  naturalną  cechą,  występującą
w mniejszym  lub  większym  stopniu  u  kaŜdego  konia.  Wstępnym  warunkiem  zebrania  jest
wyprostowanie, które gwarantuje równomierne przejęcie cięŜaru przez obie tylne kończyny.

Zebranie

Celem pracy gimnastycznej jest uzyskanie wydolnego i sprawnego konia. Dlatego cięŜar

konia łącznie z cięŜarem jeźdźca musi być jak najrównomierniej rozłoŜony na wszystkie
cztery kończyny. NaleŜy odciąŜyć przednie kończyny, które z natury dźwigają większą część

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

cięŜaru, i w tym samym stopniu obciąŜyć tylne, które w pierwszym rzędzie są motorem ruchu
naprzód. W zebraniu, dzięki mocniej zgiętym stawom zadu (biodrowym i kolanowym), tylne
kończyny  przejmują  więcej  cięŜaru  i  wkraczają  głębiej  pod  środek  cięŜkości.  OdciąŜa  to
przednie  kończyny,  których  ruch  staje  się  swobodniejszy.  Jeździec  i  obserwator  odnoszą
wraŜenie, Ŝe zebrany koń chodzi „pod górkę”. Długość kroków stępa, kłusa i skoków galopu
staje  się  krótsza,  nie  tracąc  pilności  i  aktywności.  W  pełni  zachowany  impuls  w  kłusie
i sgalopie  powoduje,  Ŝe  ruch  staje  się  wyniosły.  Wzmocnienie  siły  nośnej  zadu,  a  więc
wytrenowanie  i  rozwinięcie  odpowiednich  partii  mięśni  nie  jest  problemem.  MoŜliwości
wzmocnienia  drogą  treningu  przednich  kończyn  są  niewielkie.  To  uzasadnia  sens  i  potrzebę
korygującej interwencji poprzez systematyczne szkolenie.

Przepuszczalność

Pod pojęciem przepuszczalności naleŜy rozumieć gotowość konia do przyjmowania

pomocy  jeźdźca  posłusznie  i  bez  przymusu.  Na  pomoce  aktywizujące  koń  ma  reagować bez
wahania,  a  więc  aktywnie  i  z  rozmachem  wykraczać  i  pchać  się  zadem  do  przodu.
Jednocześnie  działanie  wodzy  musi  przejść  od  pyska  przez  potylicę,  szyję  i  grzbiet  aŜ  do
zadu,  a  więc  koń  musi  je  przepuścić,  nie  blokując  ich  napięciem  jakiejś  części  ciała.
Przepuszczalność  dana  jest  wtedy,  kiedy  na  obydwie  strony  równomiernie  rozluźniony
i posłuszny  koń,  reaguje  na  aktywizujące,  wstrzymujące  i  przesuwające  działanie  pomocy.
Jest to rozstrzygające kryterium poprawności wyszkolenia konia.

Systematycznemu szkoleniu ujeŜdŜeniowemu musi być poddany kaŜdy koń wierzchowy,

obojętnie,  czy  w  przyszłości  ma  być  uŜytkowany  w  skokach,  wkkw,  czy  w  rekreacji.
Szkolenie  powinno  przebiegać  w  urozmaicony,  wszechstronny  sposób,  naleŜy  zawsze
rozpocząć  od  szkolenia  ujeŜdŜeniowego,  które  powinno  być  uzupełniane  odpowiednimi
ć

wiczeniami, np.: pracą na koziołkach lub jazdą w terenie. Po fazie zajeŜdŜenia główny

nacisk kładzie się najpierw na regularność i rozluźnienie. Koń powinien się zbalansować
w spokojnym tempie na lekkim kontakcie we wszystkich 3 chodach.

Szkolenie w stępie

Na początku szkolenia młody koń musi się nauczyć spokojnego stępowania

i przyzwyczaić  do  aktywizujących  pomocy  jeźdźca.  W  pierwszych  miesiącach  stępuje  się
z reguły tylko na długiej wodzy na lekkim kontakcie z pyskiem, w przeciwnym razie mogłoby
względnie  szybko  dojść  do  błędów  rytmu. Jeździec musi przy tym pozwalać na potakiwanie
głowy  konia,  rozluźniając  stawy  łokciowe  i  barkowe  i  podąŜając  ręką  do  przodu  tak,  jak
wymaga  tego  naturalny  stęp  konia.  Przedwczesne  Ŝądanie  kontaktu,  czy  wręcz  formowanie
ręką  konia  w  stępie  moŜe  doprowadzić  do  powaŜnych  zaburzeń  taktu,  obszerności  wykroku
lub  problemów  z  rozluźnieniem.  Błędy  te  bardzo  trudno  jest  skorygować w trakcie dalszego
szkolenia. Stęp psuje nie tylko błędne działanie ręki, ale teŜ niepoprawne uŜycie łydki. Stale
cisnąca, zakleszczona lub klepiąca łydka zakłóca rytm i sprawia, Ŝe koń dodatkowo staje się
nieczuły i „tępy” na łydkę. Leniwego konia trzeba „obudzić” przez krótkie poparcie działania
łydki  batem  lub  ostrogą,  Ŝeby  skupił  swoją  uwagę  na  pomocach  jeźdźca.  Odstawiona  łydka,
nie  pozostająca  w  kontakcie  z  ciałem  konia,  powoduje  jego  niepewność  lub  nadwraŜliwość.
Zwłaszcza  nerwowe  i  niespokojne  konie  szybko  się  uspokajają  od  spokojnie  przyłoŜonej
łydki. Młody koń powinien stępować 10–15 min. na długiej wodzy przed kaŜdym treningiem
i  rozpoczęciem  pracy  w  kłusie  i  galopie.  SłuŜy  to  psychicznemu  odpręŜeniu  i gwarantuje
powolne  rozgrzanie  stawów,  ścięgien  i  mięśni.  Pomiędzy  odcinki  kłusa  i  galopu  naleŜy
wplatać częste pauzy w stępie na długiej wodzy lub w stępie swobodnym, Ŝeby ułatwić pracę
nie  nawykłemu  do  niej  koniowi.  Takie  przerwy  na  stęp  w  ramach  treningu  słuŜą  teŜ
psychicznemu i fizycznemu odpręŜeniu starszego konia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Szkolenie w kłusie

Na młodym koniu w pierwszych tygodniach jeździ się wyłącznie kłusem anglezowanym,

dopóki nie odnajdzie w tym chodzie rozluźnienia i pewnej równowagi. Na koniu jedzie się do
przodu,  nie  narzucając  mu  nadmiernego  tempa  po  liniach  prostych  i  łagodnych  łukach.  Koń
uczy  się  akceptacji  aktywizujących  pomocy  jeźdźca.  Przez  miękki  kontakt  pyska  z  ręką
jeźdźca, przy poddanej potylicy i elastycznym grzbiecie, koń stopniowo rozwija w jeździe do
przodu  siłę  pchającą  zadu.  W  początkach  szkolenia  najłatwiej  jest  koniowi  znaleźć  kontakt
z ręką jeźdźca w kłusie. Po uzyskaniu taktu, rozluźnienia i kontaktu moŜna spróbować kilku
kroków  poszerzania  tempa  i  skracania  miękkimi  półparadami.  Jeździec  powinien  się
bezwzględnie  zadowalać  krótkimi  odcinkami  „wydłuŜenia  kroków”  i  nie powinien forsować
konia.  Kłus  anglezowany  stosuje  się,  aby  odciąŜyć  mięśnie  grzbietu  i  ułatwić  im  napinanie
i rozluźnianie.  Kłus  ćwiczebny  wprowadza  się  powoli,  najpierw  na  krótkich  odcinkach.
Naprzemienna  jazda  kłusem  ćwiczebnym  i  anglezowanym  ułatwia  koniowi  przyzwyczajenie
się i zapobiega zmęczeniu lub napięciu mięśni.

Szkolenie w galopie

Kiedy młody koń przyzwyczai się juŜ do wykonywania zakrętów w kłusie i do jazdy na

kole,  rozpoczyna  się  naukę  zagalopowania.  Początkowo  dobrze  jest  wykorzystywać
momenty, w których koń sam zaczyna galop. Większości koni łatwiej jest galopować z lewej
niŜ  z  prawej  nogi.  W  związku  z  tym,  najlepiej  kłusować  na  kole  w  lewo  i  zagalopować
dojeŜdŜając  do  zamkniętej  strony  koła.  Jeździec  jedzie  bardziej  do  przodu  i  aktywizując
wewnętrzną łydką, mobilizuje konia do przejścia w galop. MoŜe się przydać lekkie wsparcie
palcatem.  Jeśli  koń  nie  zagalopowuje,  tylko  przyśpiesza  kłus,  jeździec  powinien  najpierw
przywrócić  spokojny  kłus  roboczy  i  ponowić  próbę.  Po  kilku  próbach  w  lewo,  trzeba  teŜ
przećwiczyć  zagalopowanie  z  prawej  nogi.  Jeśli  koń  zagalopuje  ze  złej  nogi,  jeźdźcowi  nie
wolno  konia  karać.  Kara  nie  wpłynie  na  poprawienie  równowagi  konia,  moŜe  jedynie
wywołać  napięcia.  MoŜna  ewentualnie  przed  zagalopowaniem  ustawić  konia  lekko  na
zewnątrz. Taka lekka zmiana równowagi ułatwi koniowi zagalopowanie z prawidłowej nogi.
Najpierw  galopuje  się  tylko  na  krótkich  odcinkach,  nie  wsiadając  cięŜko  w  siodło.  Przejście
do półsiadu ułatwia koniowi galopowanie pod cięŜarem jeźdźca. Kiedy koń galopuje w miarę
pewnie, moŜna wydłuŜać i skracać skoki galopu. Często naleŜy ćwiczyć przejścia z kłusa do
galopu  i  z  galopu  do  kłusa.  Mają  one  szczególnie  korzystny  wpływ  na  rozluźnienie,
elastyczność i rozpoczynającą się przepuszczalność konia.

Jeśli koń jest rozluźniony i posłusznie reaguje na aktywizujące i wstrzymujące oraz

ograniczające i przesuwające pomoce, to bez problemu upora się z ćwiczeniami na poziomie
podstawowego  szkolenia.  Ćwiczenia  nie  są  zatem  celem  samym  w  sobie,  lecz  przy
prawidłowo  przebiegającym  szkoleniu  i  rosnącej  przepuszczalności  przestaną  sprawiać
jakiekolwiek trudności. Jeśli w trakcie szkolenia dochodzi do nieporozumień między koniem
i jeźdźcem,  to  niemal  w  kaŜdym  przypadku  trzeba  zmniejszyć  pułap  wymagań  i  sprawdzić,
czy  zostały  spełnione  kryteria  skali  szkolenia.  Zazwyczaj,  w  pracy  zaniedbany  został  jeden
z punktów skali, tak Ŝe koń sprawia wraŜenie źle wygimnastykowanego. Koń nie jest w stanie
odpowiednio  sprostać  postawionym  Ŝądaniom.  Wypracowanie  solidnych  podstaw
ujeŜdŜeniowych  zajmuje  z  reguły  około  2  lata.  W  niektórych  przypadkach  okres  ten  moŜe
trwać dłuŜej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest skala szkoleniowa?
2.  Z jakich elementów składa się skala szkoleniowa?
3.  Jakie są cechy wewnętrznego i zewnętrznego rozluźnienia?
4.  Co oznacza zganaszowanie konia?
5.  Czym charakteryzuje się koń poruszający się z dobrym impulsem?
6.  Jakie warunki naleŜy spełnić, aby dokonać zebrania konia?
7.  Czy zebranie konia uzyskuje się w wyniku działania wyłącznie ręki?
8.  Na czym polega przepuszczalność?
9.  O czym świadczą nieporozumienia pomiędzy koniem i jeźdźcem w trakcie pracy?
10.  Ile trwa wypracowanie solidnych podstaw ujeŜdŜeniowych u konia?

4.8.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj ćwiczenie wyrabiające takt i rozluźnienie u konia w czasie treningu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  wprowadzić  ćwiczenia:  rozluźniające,  włącznie  z  „Ŝuciem  z  ręki”,  praca  na  koziołkach,

skoki gimnastyczne, a takŜe jazda w terenie,

4) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

−

rząd jeździecki,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Pracuj nad rozwijaniem siły pchającej u konia w czasie ruchu do przodu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  wykonać przejścia pomiędzy poszczególnymi chodami i tempami,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

–

rząd jeździecki,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Wykonaj ćwiczenie rozwijające siłę nośną u konia w czasie ruchu do przodu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  wykonać jazdę po łukach, ustępowanie od łydki, półparady i parady oraz cofanie,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plac do jazdy konnej (czworobok 20 x 60 m),

–

rząd jeździecki,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Wykonaj ćwiczenia skokowe – pracuj na koziołkach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do jazdy konnej,
2)  odbyć lekcję jazdy konnej pod kierunkiem nauczyciela – instruktora,
3)  pokonać 5 koziołków w kłusie w półsiadzie ustawionych w odległości ok. 130 cm ,
4)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plac do jazdy konnej,

–

rząd jeździecki,

–

koń,

–

cavaletti szt.5,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.8.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zaplanować jednostkę treningową?



2) wymienić elementy skali szkoleniowej?



3) wykonać ćwiczenia rozluźniające konia i jeźdźca?



4) wskazać cech rozluźnionego konia?



5) rozróŜnić zganaszowanie od zebrania?



6) zaprezentować pracę z koniem w stępie?



7) zaprezentować pracę z koniem w kłusie?



8) zaprezentować pracę z koniem w galopie?



9) zastosować nagrodę i karę w trakcie treningu?



10) zaprezentować pracę na koziołkach?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9. Naturalne metody szkolenia koni

4.9.1. Materiał nauczania

Naturalne jeździectwo rozwinęło się na zachodzie USA. Wyrosło na gruncie stylu

western i mitu kojarzonego z nazwą „zaklinacz koni”. Same techniki i metody nie są nowe
i zapewne towarzyszą człowiekowi od momentu oswojenia pierwszego konia

−

wiele

zbliŜonych  teorii  odnaleźć  moŜna  juŜ  w  pracach  greckiego  filozofa  Xenofona,  czy  teŜ
w załoŜeniach  rodzimej  grudziądzkiej  szkoły  jazdy.  Wydaje  się,  iŜ  jest  on  naturalną
konsekwencją  wzrastającej  świadomości  człowieka  i  poszukiwania  jego  miejsca  w  świecie
przyrody.  To  na  człowieku,  jako  stojącym  najwyŜej  na  drabinie  rozwoju,  ciąŜy  obowiązek
zrozumienia stworzeń od nas zaleŜnych. Naturalne jeździectwo jest uniwersalne

−

działa bez

względu na umiejętności jeźdźca (zaawansowany, początkujący), na rasę konia czy wreszcie
na uprawianą dyscyplinę czy styl jazdy (klasyczny, western, ujeŜdŜenie, skoki, itd.).

Na świecie powstało wiele szkół, które za podstawę kształcenia uznały „naturalne”

relacje koń – człowiek. W Polsce dostępne są trzy szkoły naturalnego jeździectwa:

−

Parelli Natural Horsemanship (PNH), utworzona przez Pata Parelliego około 1992 r.
w centrum w Kolorado,

−

Silversand Natural Horsemanship (SNH), utworzona przez Steve'a Halfpenny w 2002 r.
z centrum w Blanchetown w Australii,

−

szkoła Monty'ego Robertsa. To centrum szkoleniowe powstałe w 1989 r. w Kalifornii na
farmie Flag is Up. ZałoŜenia tej szkoły zostały opisane w ksiąŜce „Człowiek, który
słucha koni” Monty Roberts.
Wszystkie szkoły mają bardzo podobne załoŜenia podstawowe, róŜnią się szczegółami.

W tym  poradniku  opisano  załoŜenia  szkoły  Pata  Parelliego,  która  w  Polsce  jest  najbardziej
rozbudowana. Obowiązkiem kaŜdego jeźdźca jest zostać przewodnikiem konia i nauczyć go:
jak  być  spokojniejszym,  bystrzejszym,  odwaŜniejszym,  bardziej  atletycznym,  bardziej  ufać
naszym decyzjom, jak bez wahania spełniać nasze prośby, ustępować od nacisku, radzić sobie
z  przeszkodami.  Pomaga  nam  w  tym  siedem  zabaw  (Seven  Games).  Są  one  systemem
diagnozowania,  dzięki  któremu  rozpoznajemy  luki  w  rozwoju  konia, ich przyczyny i sposób
ich  naprawienia.  Jest  to  usystematyzowane  podejście  do  rozwijania  języka  i  systemu
komunikacji  z  koniem,  oparte  na  tych  samych  grach,  poprzez  które  konie  ustalają  przyjaźń
i przewodnictwo  między  sobą.  Koń,  który  „wygrywa”  w  siedem  gier,  staje  się  w  stadzie
koniem  alfa.  Naszym  zadaniem  jest  stać  się  takim  alfą  dla  naszego  konia.  Wszystko,
cokolwiek  robimy  z  koniem,  jest  jedną  z  siedmiu  gier  lub  kombinacją  kilku  z  nich.  Konie
oczekują  od  alfy  wskazówek,  pewności  siebie  i  poczucia  bezpieczeństwa.  Konie  w  sposób
naturalny  podąŜają  za  tym,  kogo  uznają  za  naturalnego  przywódcę.  Pierwsze  trzy  gry,  to
„gry

−

zasady”.

Zabawa pierwsza: zabawa w przyjaźń (Friendly Game)

Ta zabawa udowadnia koniowi, Ŝe nie będziemy zachowywać się jak drapieŜnik, Ŝe

mamy  przyjazne  zamiary  i  Ŝe  moŜna  nam  ufać.  Musimy  zdobyć  zaufanie  konia  oraz  być
w stanie dotknąć go wszędzie przy pomocy „przyjaznego dotyku”. KaŜdy obszar, którego koń
broni,  mówi  nam  coś  o  jego  sceptycyzmie  w  stosunku  do  nas.  Przy  pomocy  przybliŜania
i oddalania oraz bez stosowania przymusu, by się na to zgodził, doprowadzamy do tego, Ŝeby
koń pozwolił nam dotknąć kaŜdego miejsca swojego ciała. Wtedy moŜemy posunąć się dalej
i zacząć potrząsać linami, plastikowymi torebkami, czymkolwiek co przyjdzie nam do głowy;
pomagamy  w  ten  sposób  koniowi  stać  się  odwaŜniejszym,  bardziej  pewnym  siebie  i  mniej

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

sceptycznym. Klucze do zabawy w przyjaźń: uśmiech, rozluźnienie, rytm, przybliŜanie
i oddalanie, odczulanie, mowa ciała.

Zabawa druga: zabawa w jeŜa (Porcupine Game)

Ta zabawa nazywana jest zabawą w „jeŜa”, abyśmy pamiętali, Ŝe koń nie powinien

napierać  na  nacisk,  ale  ma  od  niego  ustępować.  Ucząc  go  tego,  przygotowujemy  go,  by
rozumiał,  jak  odpowiadać  na  działanie  wodzy,  wędzidła, czy nogi. Jest stosowane jako stały
nacisk,  nie  poszturchiwanie.  Stały  nacisk  zaczyna  się od  lekkiego  i  stopniowo  narasta  do
momentu,  kiedy  koń  odpowie.  Gdy  koń  się  przesunie, stały nacisk jest natychmiast zabrany.
Ten  stały  nacisk  jest  stosowany  w  4  fazach

−

dotknij sierści, potem skóry, potem mięśni,

a wreszcie kości! KaŜda faza jest mocniejsza od poprzedniej i dopiero, kiedy koń
przynajmniej spróbuje odpowiedzieć, następuje odpuszczenie nacisku. W ten sposób wygoda
uczy konia, Ŝe zrobił właściwą rzecz. JeŜeli odpowie na fazę pierwszą

−

nie idziemy dalej.

JeŜeli początkowo musimy dojść do fazy czwartej, bądźmy przygotowani by w niej trwać aŜ
do  momentu,  kiedy  koń  zacznie  szukać  wygody,  przez  odsunięcie  się  od  nacisku.
Nagradzajmy  najmniejszą  próbę  natychmiastową  wygodą,  głaszcząc  i  uśmiechając  się  (czyli
przez  powrót  do  zabawy  w  przyjaźń).  Zabawa  w  „jeŜa”  powinna  być  uczona  w  róŜnych
miejscach  na  ciele  konia

−

nosie, klatce piersiowej, łopatce, zadzie i w kaŜdym innym

miejscu, którego moŜesz dotknąć. Klucze do zabawy w jeŜa: skoncentrowany wzrok, stały
nacisk, stosowanie czterech faz.

Zabawa trzecia: zabawa w prowadzenie (Driving Game)

Ta zabawa uczy konia ustępowania od sugestii. Sugerujemy w niej koniowi, by się

przesunął bez dotykania go. Gdy ta gra jest udoskonalana, zaczyna wyglądać jak
niezauwaŜalna komunikacja między koniem i człowiekiem. Znowu, cztery fazy są waŜne

−

pierwsza, to popukiwanie w powietrze, druga to lekkie popukiwanie konia opuszkami palców,
trzecia  to  średniej  siły  popukiwanie  palcami,  faza  czwarta  to  klapnięcie  płaskimi  dłońmi.
Przez  cały  czas  rytm  nie  zmienia  się  i  nie  przerywa.  Gdy  tylko  koń odpowie  lub  chociaŜ
spróbuje  odpowiedzieć,  rozluźniamy  ramiona,  uśmiechamy  się i  nagradzamy  go.  Nie  minie
wiele  czasu,  a  koń  nauczy  się  zawsze  ustępować  od  fazy  pierwszej.  Klucze  do  zabawy
w prowadzenie: skoncentrowany wzrok, rytm, cztery fazy.

Kolejne gry, to tak zwane gry „celowe”, bardziej złoŜone manewry.

Zabawa czwarta: zabawa w yo

−

yo (Yo

−

yo Game)

Przy uŜyciu liny skłońmy konia, by cofnął i odszedł od nas do tyłu, a potem podszedł do

nas  z  powrotem  po  linii  prostej.  Docelowo  koń ma iść do tyłu i w przód z równą lekkością.
Zaczynamy  od  fazy  pierwszej,  od  samego  kiwania  palcem  wskazującym.  Faza  druga  to
poruszanie  nadgarstkiem,  które wprawia linę jedynie w lekki ruch. W fazie trzeciej zginamy
łokieć  i  potrząsamy  liną  uŜywając  przedramienia.  W  fazie  czwartej  wyprostujemy  łokieć
i potrząsamy  całym  ramieniem,  obserwując,  o  ile  bardziej  poruszy  się  lina.  Gdy  tylko  koń
posunie się do tyłu, przestań! To pozwoli mu zrozumieć, Ŝe zrobił odpowiednią rzecz. WaŜne,
Ŝ

eby koń patrzył na nas obydwojgiem oczu. Gdy tyko koń odwróci jedno oko od nas,

obracając głowę na zewnątrz, przepadnie cofanie i bycie prostym konia! Zwracajmy uwagę na
szczegóły i korygujmy, zanim wszystko wymknie się spod kontroli. Klucze do zabawy
w yo

−

yo: bycie prostym, szybkość reakcji, wyobraźnia, cztery fazy.

Zabawa piąta: zabawa w okrąŜanie (Circling Game)

Nie mylmy tego z lonŜowaniem! Zabawa w okrąŜanie rozwija konia umysłowo,

emocjonalnie i fizycznie. Uczy go pozostawać w połączeniu z nami i skończyć z napiętą linią
pomiędzy nami, przy jednoczesnym utrzymaniu zadanego chodu i kierunku. Zabawa

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w okrąŜanie ma trzy fazy: odesłanie, przyzwolenie i przywołanie. Powinniśmy wykonywać je
wszystkie  nie  odrywając  stóp  z  miejsca.  Aby  odesłać  konia  „poprowadź”  jego  nos
w wybranym  przez  nas  kierunku.  JeŜeli  koń nie  podąŜy  za  sugestią  liny,  podnieś  jej  koniec
i machnij nim w stronę szyi konia. Gdy koń zacznie się poruszać wokół ciebie, uśmiechnij się
i  przekładaj  linę  za  plecami.  Daj  koniowi  szansę  wziąć  na  siebie  odpowiedzialność  za
utrzymanie  chodu  i  kierunku  na  kole.  To  jest  właśnie  część  nazywana  „przyzwoleniem”.
Zróbcie od dwu do czterech okrąŜeń. JeŜeli musimy ciągle prosić konia o ruch naprzód, to on
wygrywa  tę  grę.  Zaufaj,  Ŝe  koń  zrobi,  o  co  go  prosisz.  JeŜeli  się  zatrzyma,  odwróć  się  do
niego przodem i ze skoncentrowanym spojrzeniem wyślij go z powrotem na koło. Kiedy juŜ
ruszy,  uśmiechnij  się!  By  przywołać  konia  do  siebie,  odwróć  się  do  niego  przodem

−

będzie  faza  pierwsza.  W  fazie  drugiej  zacznij  zbierać  linę,  aŜ  będziesz  miał na  tyle  długi
wolny  koniec,  Ŝe  będziesz  mógł  go  uŜyć.  W  fazie  trzeciej  machnij  tym  końcem  w  kierunku
zadu  konia.  W  fazie  czwartej  dotknij  liną  zadu  konia,  aŜ  jego  zad  odsunie  się  na  zewnątrz,
a koń  będzie  ustawiony  przodem  do  ciebie.  I  znowu

−

gdy tylko koń odpowie prawidłowo,

przestań robić cokolwiek i uśmiechnij się. Przywołaj konia do siebie i pogłaszcz go (powrót
do zabawy w przyjaźń). Klucze do zabawy w okrąŜanie: trzy części

−

odesłanie,

przyzwolenie, przywołanie; cztery fazy, pozwolenie, by koń nauczył się, jakie są jego
odpowiedzialności.

Zabawa szósta: zabawa w chody boczne (Sideways Game)

Uczy konia, by poruszał się bokiem w prawo i w lewo z równą łatwością. Dwa waŜne

obszary ciała konia przy tej zabawie, to strefa od szyi do nosa i zad. Nazywamy je strefami

−

pierwszą  (nos)  i  czwartą  (zad).  Będziemy  się  bawić  w  prowadzenie  w  strefach  1  i  4.
Odsyłamy  strefę  pierwszą,  potem  czwartą,  potem  pierwszą  i  tak  dalej,  aŜ  koń  wyrówna
i będzie  szedł  bokiem.  Pozwólmy,  by  lina  była  luźna  oraz  zachowajmy  odległość,  która
pozwoli koniowi się poruszać, ale nie będzie na tyle duŜa, Ŝeby koń mógł odwrócić się od nas
i kopnąć. UŜyjmy płotu lub ogrodzenia, które w fazie nauki pomoŜe powstrzymać ruch konia
naprzód.  Klucze  do  zabawy  w  chody  boczne:  luźna  lina,  zabawa  w  prowadzenie  stref  1  i  4,
cztery fazy.

Zabawa siódma: zabawa w przeciskanie (Squeeze Game)

Konie mają klaustrofobię z natury. Boją się małych lub ograniczonych przestrzeni.

Zabawa w przeciskanie uczy konia być dzielniejszym i spokojniejszym, uczy przeciskania się
przez  wąskie  przejścia  bez  popadania  w  emocje.  Zacznijmy  od  większej  odległości  między
tobą  a  ogrodzeniem,  ścianą  lub  nawet  beczką.  Poproś  konia,  aby  się  przeszedł  tym
korytarzem,  podczas,  gdy  my  stoimy  w  miejscu.  Z  początku  moŜe  pomóc,  jeŜeli  będziesz
szedł  tyłem  równolegle  do  ogrodzenia,  pomagając  koniowi  w  przeciśnięciu  się.  Cofanie  się
pomaga,  bo  przyciąga  konia  do  ciebie.  Fazą  pierwszą  nich  będzie  skierowanie  nosa  konia
w kierunku przejścia. W fazie drugiej podnieś koniec liny. W fazie trzeciej zakręć końcówką
liny  kilka  kółek.  W  fazie  czwartej  dosięgnij  konia  końcem  liny  za  kłębem.  Potem  przerwij
i zacznij  od  nowa,  aŜ  koń  spróbuje  pójść  naprzód  w  stronę  przejścia.  Gdy  tylko  to  zrobi,
zabierz wszelką presję, rozluźnij się i uśmiechnij. Wkrótce koń będzie przechodził cały przez
ciasną  przestrzeń.  Gdy  koń  nabierze  pewności  siebie,  zmniejszaj  stopniowo  przestrzeń,  aŜ
będzie miała półtora metra szerokości

−

jak wejście do boksu lub koniowozu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie szkoły kształcą metodami naturalnymi?
2.  Jakie są główne załoŜenia metod naturalnych?
3.  Jakie są róŜnice pomiędzy szkołą naturalną i klasyczną?
4.  Jakie są podobieństwa pomiędzy szkołą naturalną i klasyczną?
5.  Na czym polega zasada 4 faz stanowczości?
6.  W jaki sposób stosowanie wygody i niewygody pomaga w treningu koni?
7.  Jakie gry tworzą siedem gier wg PNH?
8.  Na czym polega zabawa w przyjaźń wg PNH?
9.  Na czym polega zabawa w jeŜa wg PNH?
10.  Na czym polega zabawa w prowadzenie wg PNH?

4.9.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj zabawę w przyjaźń (Friendly Game) wg PNH.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować konia do ćwiczeń z ziemi w ręku,
2) dotykać konia w moŜliwie wszystkich partiach ciała, w pierwszej kolejności bacikiem

i ręką, a później wszelkimi moŜliwymi przedmiotami, od których koń się płoszy i ucieka,
koń przy tej zabawie pozostaje w bezruchu, stosując zasadę 4 faz stanowczości, wygody
i niewygody oraz mowy ciała,

3) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

plac do jazdy konnej,

−

halter,

−

lina 3,5 m,

−

bacik,

−

koń,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Wykonaj zabawę w jeŜa (Porcupine Game) wg PNH.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do ćwiczeń z ziemi w ręku,
2)  dotykać konia na piersi,
3)  prosić konia o krok w tył, następnie naciskając na udo prosimy o ustąpienie o krok w bok

stosując zasadę 4 faz stanowczości, wygody i niewygody,

4) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plac do jazdy konnej,

–

halter,

–

lina 3,5 m,

–

bacik,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Wykonaj zabawę w prowadzenie (Driving Game) wg PNH.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować konia do ćwiczeń z ziemi w ręku,
2) stosując zasadę 4 faz stanowczości, wygody i niewygody staramy się przeprowadzić

konia na halterze w ręku (zaleca się wykonanie zadania pod okiem instruktora PNH),

3) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

plac do jazdy konnej,

–

halter,

–

lina 3,5 m,

–

bacik,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.9.4.Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) scharakteryzować załoŜenia metod naturalnych w treningu koni?



2) wymienić siedem gier wg PNH?



3) wykonać ćwiczenia wykorzystujące 4 fazy stanowczości?



4) wykonać ćwiczenia wykorzystujące wygodę i niewygodę?



5) rozróŜnić sprzęt uŜywany szkoleniu metodami naturalnymi?



6) zaprezentować zabawę w przyjaźń?



7) zaprezentować zabawę w jeŜa?



8) zaprezentować zabawę w prowadzenie?



9) wskazać podobieństwa i róŜnice w stosowaniu metod naturalnych

i klasycznych w treningu koni?



10) rozróŜnić poszczególne siedem zabaw wg PNH?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.10. Kodeks postępowania z koniem. Prezentacja konia

4.10.1. Materiał nauczania

Kodeks postępowania z koniem:
1. Koń jest najwyŜszym dobrem we wszystkich dyscyplinach jeździeckich.
2. Dobro konia jest waŜniejsze od interesów hodowców, właścicieli, trenerów, jeźdźców,

organizatorów i sponsorów zawodów oraz innych osób oficjalnych.

3. Wszystkie czynności pielęgnacyjne i zabiegi weterynaryjne muszą mieć na celu zdrowie

i dobro konia.

4. Dbałość o zdrowie, higienę, odpowiednie Ŝywienie i bezpieczeństwo konia powinno mieć

miejsce zawsze i wszędzie.

5. Podczas transportu koni naleŜy zwrócić szczególną uwagę na wentylację, karmienie,

pojenie, bezpieczeństwo i właściwe otoczenie zwierząt.

6. Osoby zajmujące się końmi powinny nieustannie podnosić poziom swojej wiedzy na

temat treningu, opieki, oraz śledzić postępy nauki zajmujących się koniem.

7. Kompetencje i umiejętności jeździeckie są elementami, które mogą być wykorzystywane

wyłącznie dla dobra konia.

8. Koń jako istota Ŝywa nie moŜe być poddawana metodom treningu i jazdy uznawanych

przez Międzynarodową Federację Jeździecką za brutalne.

9. Polski Związek Jeździecki ustala odpowiednie sposoby kontroli wszystkich osób oraz

instytucji podległych jego jurysdykcji

−

dotyczącej respektowania dobra konia.

10. Wszystkie przepisy dotyczące dobra konia obowiązują zawsze podczas treningów

i wszelkich zawodów bez względu na rangę. Przepisy wszystkich dyscyplin jeździeckich
powinny być nieustannie weryfikowane pod kątem dobra konia.

Prezentacja konia w stój na płycie i w ruchu na trójkącie
Przygotowanie konia

Koń powinien być bardzo dokładnie wyczyszczony, grzywa i ogon wypielęgnowane

i czyste, kopyta prawidłowo rozczyszczone i okute. Uzupełnieniem toalety konia moŜe być
zaplecenie grzywy w koreczki.

Prowadzenie konia:
–

prowadzić konia w ogłowiu wędzidłowym (nie w kantarze), bez siodła, bez bandaŜy,

–

prowadzić konia zawsze w prawej ręce, na wysokości końskiej głowy, nigdy dalej niŜ
przy łopatce,

–

prawa ręka powinna znajdować się na szerokość dłoni poniŜej kółek wędzidła, wodze
rozdzielone palcami wskazującym i środkowym, wodza zewnętrzna nieco dłuŜsza, koniec
wodzy w lewej ręce lub na kciuku prawej ręki,

–

zawracać zawsze na prawo („od siebie”) pomagając sobie lewą ręką unoszoną w kierunku
głowy konia,

–

w ruchu na trójkącie prezentować konia tylko w stępie i kłusie,

–

kłusować „w nogę”, razem z koniem,

–

w czasie przeglądów prezentować konia w postawie zootechnicznej.

Prezentacja konia:
–

prowadzący stoi nieznacznie w bok przed koniem, z lekko rozstawionymi nogami; lewa
i prawa ręka trzymają odpowiednie wodze mniej więcej na dwie szerokości dłoni poniŜej
kółek wędzidła,

–

koń zwrócony głową lekko w kierunku komisji, powinien być tak ustawiony, aby

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

znajdował  się  w  równowadze,  mając  wszystkie  nogi  całkowicie  oparte  o  podłoŜe;
kończyny  nie  mogą  się  pokrywać,  obie  kończyny  od  strony  komisji  powinny  być
moŜliwie  dokładnie  spionowane,  zaś  przeciwległe  przednia  i  tylna  (odsiebne)  lekko
podsunięte pod tułów konia,

–

koń powinien stać spokojnie.

Rys. 6. Prezentacja konia [1, s. 40]

Rys. 7. Prowadzenie konia [1, s. 40]

30 m

Rys. 8. Schemat prezentacji i prowadzenia konia w ręku na trójkącie w stępie i kłusie [opracowanie własne]

4.10.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Z której strony naleŜy iść prowadząc konia?
2.  W którą stronę zawracamy prowadząc konia podczas prezentacji?
3.  Czy podczas prezentacji prezenter moŜe uŜywać bata?
4.  Co to jest postawa zootechniczna?
5.  W jakich chodach prezentujemy konia na trójkącie?
6.  Jakie powinno być wyposaŜenie konia w trakcie prezentacji?
7.  Czym charakteryzuje się sposób pielęgnacji konia do prezentacji?
8.  Kogo obowiązuje Kodeks postępowania z koniem?
9.  Kto jest najwyŜszym dobrem we wszystkich dyscyplinach jeździeckich?
10.  Kto powinien nieustannie podnosić poziom swojej wiedzy na temat treningu koni?

Płyta.

Prezentacja konia

w postawie zootechnicznej

Prezentacja konia

w ruchu na

trójkącie w stepie

i kłusie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.10.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaprezentuj konia w stój na płycie w postawie zootechnicznej.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przygotować konia do prezentacji,
2)  przeprowadzić konia na płytę i ustawić w postawie zootechnicznej,
3)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

płyta betonowa (1,5 x 2,5 m),

–

ogłowie wędzidłowe,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Zaprezentuj konia w ruchu na trójkącie w stępie i kłusie.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przygotować konia do prezentacji,
2) przeprowadzić konia z płyty na trójkąt i zaprezentować konia w ruchu najpierw w stępie,

a później w kłusie (w trakcie prezentacji w kłusie, na naroŜnikach pozostawać w kłusie),

3) sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

pachołki wyznaczające wierzchołki trójkąta,

–

drągi ułoŜone w kształcie trójkąta,

–

ogłowie wędzidłowe,

–

koń,

–

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.10.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) przygotować konia do prezentacji?



2) przeprowadzić konia w trakcie prezentacji?



3) zaprezentować konia na płycie w postawie zootechnicznej?



4) zaprezentować konia w ruchu na trójkącie w stępie?



5) zaprezentować konia w ruchu na trójkącie w kłusie?



6) ocenić poprawność prezentacji konia?



7) przygotować płytę i „trójkąt” do prezentacji?



8) wykonać zwroty w trakcie prezentacji?



9) określić prawidłowy ubiór i zachowanie prezentera?



10) scharakteryzować kodeks postępowania z koniem?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

Instrukcja dla ucznia

1.  Przed rozpoczęciem rozwiązywania testu przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są cztery odpowiedzi, tylko jedna

jest prawidłowa.

5. Za prawidłową odpowiedź otrzymasz 1 punkt.
6. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi stawiając znak „X”

w odpowiedniej rubryce. W przypadku pomyłki błędną odpowiedź zaznacz kółkiem,
a następnie zakreśl prawidłową odpowiedź.

7. Pracuj samodzielnie.
8. JeŜeli będziesz miał problem z odpowiedzią na któreś zadanie, to odłóŜ jego rozwiązanie

na później i wróć do niego jeszcze raz.

9. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.
10. Jeśli czas Ci pozwoli, przed oddaniem swojej pracy sprawdź odpowiedzi jeszcze raz.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. NajwaŜniejszym celem prawidłowego szkolenia jeździeckiego jest

a)  uzyskanie harmonii podczas jazdy pomiędzy jeźdźcem, a koniem.
b)  wpojenie zasad prawidłowego uŜycia pomocy jeździeckich przez jeźdźca.
c)  poprawne „kreślenie rysunku” na czworoboku.
d)  poprawne skakanie przeszkód.

2. Jeźdźcy poruszający się w przeciwnych kierunkach w czasie jazdy na ujeŜdŜalni

wymijają się
a)  zawsze po prawej ręce (ruch lewostronny).
b)  zawsze po lewej ręce (ruch prawostronny).
c)  jeźdźcy zawsze powinni poruszać się tę samą stronę.
d)  nie ma przepisów regulujących tę sprawę.

3. Nachrapniki stosuje się, aby

a)  spowodować zebranie konia.
b)  wyrównać ustawienie górnej i dolnej szczęki konia.
c)  w celach dekoracyjnych.
d)  zwiększyć koncentrację konia w czasie treningu.

4. Do naturalnych pomocy jeździeckich naleŜą

a)  głos, łydka, półsiad.
b)  głos, palcat, łydka aktywizująca.
c)  cięŜar jeźdźca, napięcie krzyŜa, ręka.
d)  cięŜar jeźdźca, łydka, wodze.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Łydka aktywizująca

a) naciska na bok konia i jest cofnięta na szerokość dłoni w stosunku do połoŜenia łydki

przesuwającej.

b) jest przyłoŜona do popręgu.
c) naciska tuŜ za popręgiem, i jest tak ułoŜona, Ŝe przez bark, biodro i piętę jeźdźca

moŜna poprowadzić linię pionową.

d) naciska przed popręgiem.

6. Rodzaje kłusa to

a)  roboczy, zebrany, wyciągnięty.
b)  roboczy, pośredni, zebrany, wyciągnięty.
c)  swobodny, roboczy, wyciągnięty.
d)  pośredni, zebrany, wyciągnięty.

7. Jadąc na ujeŜdŜalni lub po łukach naleŜy anglezować

a)  bez jakichkolwiek zasad.
b)  jadąc galopem na wewnętrzną tylną nogę konia.
c)  siadając na zewnętrzną przednią nogę konia.
d)  siadając na zewnętrzną tylną nogę konia.

8. Prowadząc konia naleŜy iść

a)  z prawej strony konia.
b)  z jakiejkolwiek strony prowadzimy konia.
c)  z lewej strony konia.
d)  z prawej strony konia na wysokości jego łopatki.

9. „Półparada” jest, gdy

a) jeździec zgina się w biodrach do przodu, jego cięŜar przejmuje mocniej udo, kolano,

stopa. Przy nieznacznym odciąŜeniu siedzenie pozostaje jak najbliŜej siodła.

b) jeździec odprowadza wewnętrzną rękę nieco w bok od szyi konia (do wewnątrz),

w celu skierowania głowy i szyi konia w kierunku ruchu.

c) jeździec unosi się w trakcie wykroku przekątnej pary kończyn, a więc np. prawej

tylnej z lewą przednią i elastycznie powraca w siodło podczas wykroku następnej
pary.

d) następuje krótkie, mocniejsze zamknięcie konia pomiędzy pomocami cięŜaru, łydek

i wodzy.

10. Prowadząc konia zawracamy

a)  zawsze w prawo.
b)  zawsze w lewo.
c)  w dowolnie wybraną stronę.
d)  na twardym podłoŜu w prawo, a na miękkim podłoŜu w lewo.

11. Przepuszczalność jest to

a)  wsteczne działanie wodzą.
b)  gotowość konia do przyjmowania pomocy jeźdźca posłusznie i bez przymusu.
c)  przestrzenna i czasowa równomierność ruchu we wszystkich chodach.
d)  przeniesienie energicznej akcji zadu na ruch całego konia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. Zabawa w przyjaźń w szkole Pata Parelliego polega na

a) zaprzyjaźnieniu się z koniem poprzez długie z nim przebywanie, karmienie,

czyszczenie i codzienną opiekę.

b) przesuwaniu konia wzdłuŜ ogrodzenia z wykorzystaniem chodów bocznych.
c) ustępowaniu od nacisku wywieranego przez człowieka, z zastosowaniem metody

4- faz stanowczości.

d) zdobyciu zaufania konia oraz dotykaniu przy pomocy „przyjaznego dotyku” całego

ciała konia ręką i róŜnymi przedmiotami.

13. Szereg przeszkód jest to

a)  szereg to 2 przeszkody, pomiędzy którymi koń wykonuje 4 skoki galopu.
b)  szereg to 2 przeszkody, pomiędzy którymi koń musi wykonać 3 skoki galopu.
c)  szereg  to  2  lub  3  pojedyncze  przeszkody,  pomiędzy  którymi  koń  wykonuje  1  lub  2

skoki galopu.

d) na parkurze ustawia się tylko linie przeszkód, pomiędzy którymi koń moŜe wykonać

dowolną liczbę skoków galopu.

14. O braku rozluźnienia u konia świadczy

a)  zamknięty, aktywny (Ŝujący) pysk.
b)  równomiernie spręŜynujący grzbiet.
c)  chłoszczący ogon.
d)  kołyszący się w rytm ruchu ogon.

15. Popręg siodła powinien

a)  przednią krawędzią dotykać łokcia konia.
b)  leŜeć na mostku konia, mniej więcej dwa palce za wyrostkami łokciowymi.
c)  być mocno zapięty.
d)  leŜeć na mostku konia, na szerokość dłoni za wyrostkami łokciowymi konia.

16. Uszy konia połoŜone płasko wzdłuŜ potylicy oznaczają

a)  gotowość do ataku lub obrony i są sygnałem ostrzegawczym.
b)  zrelaksowanie, senność i apatię.
c)  zadowolenie i zainteresowanie.
d)  gotowość do pracy, uwagę i skupienie.

17. Podgardle ogłowia wędzidłowego zapinamy

a)  na tyle luźno, by moŜna było wsunąć pod nie dwa palce.
b)  na tyle luźno, by moŜna było wsunąć pod nie na szerokość całą dłoń.
c)  na ostatnią dziurkę paska podgardla.
d)  moŜliwie ciasno, aby uniemoŜliwić zsunięcie się ogłowia.

18. Długość puślisk siedząc na koniu (dosiad ujeŜdŜeniowy) regulujemy

a) strzemiona opuszczone w dół powinny sięgać o palec poniŜej kostki jeźdźca

swobodnie siedzącego w siodle z luźno opuszczonymi nogami.

b) strzemiona opuszczone w dół powinny sięgać o palec powyŜej kostki jeźdźca

swobodnie siedzącego w siodle z luźno opuszczonymi nogami.

c) strzemiona opuszczone w dół powinny sięgać o szerokość dłoni powyŜej kostki

jeźdźca swobodnie siedzącego w siodle z luźno opuszczonymi nogami.

d) nie ma znaczenia długość puślisk, liczy się tylko wygoda jeźdźca.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ................................................................................................

Kształtowanie umiejętności jeździeckich. Trening konia

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedzi

Punkty

Razem: