background image

Teorie osobowości a 

wyjaśnianie zachowań 

Elżbieta Zdankiewicz-Ścigała 

SWPS 2012/13 

background image

PSYCHOANALITYCZNE WYJAŚNIENIE 

MECHANIZMU PSYCHOPATOLOGII 

 

Czy Dominik musiał zabić Matkę? 

background image

stadium 

oralne 

0-2 lata 

 

usta 

konflikt między: 
pragnieniami libidalnymi i 
sadystycznymi 

cel: relacja ufnej 
zależności 

o

ralno-

inkorporująca 

łatwowierność, zależność, chojnośc, 
bierność 
agresywna, oralno-sadystyczna
zachłanność, niecierpliwość, 
ciekawość, ambicja, zawiść 

stadium 

analne 

2-3 lata 

 

zwieracz 
odbytu 

konflikt pomiędzy: 
 

kontrolą a jej brakiem 

(zatrzymanie stolca) 
cel: niezależność 

analno-retencyjna: 
systematyczność, upór, 
nieustępliwość, oszczędność 

ekspulsywna 

(wydalająca): 

porywczość, destrukcyjność, 
okrucieństwo 

produktywna 

(twórcza) 

stadium 

falliczne 

4-5 lat 
narządy 
płciowe 

lęk kastracyjny, zazdrość o 
penisa, 

kompleks Edypa i Elektry 

cel: identyfikacja sex., 
superego 

falliczna: zainteresowanie bez 
zakłopotania, inicjatywa bez 
poczucia winy 

falliczno-narcystyczna: 
agresywność zuchwałość 

W której fazie nastąpiła fiksacja

background image

Jaki typ osobowości prezentuje 

Dominik? 

 

ORALNY – roszczeniowa postawa, niecierpliwość, zawiść, 

zazdrość, zachłanność, popędliwość, depresja, nieufność, 

pesymizm 

 

ANALNY – sztywność, dążenie do siły i sprawowania 

kontroli, moralność nakazowo-zakazowa, zaabsorbowanie 

posiadaniem i przyjemnością, lęk przed uszkodzeniem 

ciała lub utrata kontroli, konflikt uległość vs bunt 

 Silna kateksja – obiekt MATKA 

 

FALLICZNY 

 

u M. - ekshibicjonizm, dążenie do rywalizacji, do sukcesu, 

pragnienie bycia macho, dążenie do męskości, potencji 

seksualnej  

 

u K. – naiwność, ekshibicjonizm, skłonność do flirtów, 

uwodzicielskość 

background image

Jak wygląda struktura osobowości 

Dominika? 

Bardzo silne ID

Zasada funkcjonowania – zasada 

przyjemności 

poszukiwanie bezpośredniej gratyfikacji popędów 

Sposób działania – procesy pierwotne 

bezpośrednie, motoryczne rozładowanie energii lub 

popędu 

myślenie życzeniowe 

Sny 

 

EGO – podporządkowane zasadzie przyjemności co 

ogranicza działanie zasady realizmu 

 

SUPEREGO – prawie nie istnieje lub wiąże się z 

treściami reletywizującymi normy 

 

background image

Czy nastąpiło rozwiązanie 

kompleksu Edypa? 

Kompleks Edypa – pragnienie zbliżenia się z rodzicem 

płci przeciwnej, który spostrzegany jest jako atrakcyjny 

seksualnie. Rodzic tej samej płci odbierany jest jako 

rywal, który chce przeszkodzić tym pragnieniom, więc 

dziecko kieruje ku niemu wrogość i złość, za co z reszta 

spodziewa się odwetu i kary 

lęk przed kastracja (u chłopców)  

zazdrość o penisa (u dziewczynek) 

Konflikt nie zostaje rozwiązany bo nie ma 

obiektu męskiego 

Rozwiązanie konfliktu polega na identyfikacji z 

potencjalnym agresorem i introjekcji norm przez niego 

reprezentowanych – tak powstaje superego 

background image

Teoria psychoanalityczna 

Lęk obiektywny – powstaje w wyniku 

niebezpieczeństwa lub zagrożenia w otoczeniu 

zewnętrznym. Ego w wyniku doświadczenia uczy się 

unikania zagrażających sytuacji lub uczuć   (konflikt 

między ego a rzeczywistością) 

 

Lęk neurotyczny – rodzi się z opozycji celów id i 

ego 

lęk nieokreślony – stała obawa, że przydarzy się 

coś strasznego 

fobia – intensywny, irracjonalny strach 

reakcja paniki - nagły, paraliżujący strach 

Uwaga: brak lęku moralnego!!! 

Lęk moralny (przeżywany jako wstyd lub poczucie 

winy) – rezultat konfliktu między impulsami id a 

superego 

background image

Jakie Mechanizmy obronne stosował 

Dominik? 

nieświadome sposoby EGO  

na radzenia sobie z lękiem 

Wyparcie 

Zaprzeczenie 

Reakcja 

upozorowana 

Projekcja 

Przemieszczanie 

Sublimacja 
 

Izolacja 

Intelektualizacja 

Racjonalizacja 

Anulowanie 

Regresja 

Identyfikacja z 

agresorem 

 

background image

STRUKTURA 

DYNAMIKA 

WZRASTANIE 

I  ROZWÓJ 

PATOLOGIA 

ZMIANA 

Id, edo, superego 

nieświadomość,  

przedświadomość, 

świadomość 

Instynkty: 

seksualny i agresji, 

lęk i mech. obronne 

Strefy erogenne; 

oralne, analne,  

falliczne stadia rozwoju; 

kompleks Edypa 

Seksualność dziecięca, 

fiksacja i regresja, 

konflikt, objawy 

Przeniesienie, 

rozwiązanie konfliktu; 

„Gdzie było id, tam niech będzie ego” 

rozwinięcie w stosunku do 

terapeuty 

postaw i uczuć zakorzenionych w  

dawnym stosunku pacjenta do 

rodziców 

background image

HOLISTYCZNE WYJAŚNIENIE 

PSYCHOPATOLOGII 

Czy Dominik musiał zabić Matkę? 

background image

Wrażliwe rozwojowo okresy - 

dominanty 

Pojęcie dominanty oznacza, że w jednym z obszarów 

zmiany rozwojowe są szczególnie liczne i znaczące, że 

pociągają za sobą zmiany w pozostałych obszarach.  

ERA I –do 1 r.ż. w pierwszych miesiącach po porodzie 

pojawiają się okresy krytyczne dla rozwoju mózgu kiedy 

dziecko potrzebuje stymulacji lub odpowiednich 

doświadczeń aby jego mózg rozwijał się prawidłowo 

ERA II – do 10 – 12 r.ż. główną dominantą w tym okresie 

jest zróżnicowane bezpieczne środowisko jako podstawa do 

rozwoju społecznego (kompetencje emocjonalne i 

społeczne) 

ERA III – zaczyna się około 10 – 12 r.ż i trwa około 10 lat 

podstawa rozwój kompetencji w tym odpowiedzialności i 

kompetencji społecznych 

ERA IV – dorosłość korzystanie z wcześniej zdobytych 

doświadczeń i rozwój 

background image
background image
background image

Koncepcja rozwoju wg Wygotskiego 

 

background image
background image

Koncepcja psychopatologii rozwojowej 

Cicchettiego i Rogoscha (2002) 

Model wyjaśniający zaburzenia uwzględnia 

czynniki ryzyka i zasoby odpornościowe oraz 

interakcje między nimi, które mogą facylitować 

lub hamować mechanizmy zdrowia lub zaburzeń 

psychicznych 

Odrzuca zasadę determinizmu na rzecz : 

Ekwifinalności

 – te same zaburzenia mogą być 

konsekwencją interakcji różnych czynników 

ryzyka i zasobów 

Ekwipotencjalności

 – splot podobnych czynników 

ryzyka i zasobów może prowadzić do różnych 

zaburzeń 

Należy badać ścieżki rozwoju zdrowia i zaburzeń 

background image
background image

TRAUMA A PAMIĘĆ 

18 

background image

wzgórze 

Pierwotna 

kora 

czuciowa 

Szlak 

podwzgórzowo - 

przysadkowy 

Zachowanie 

emocjonalne 

Jądro boczne 

---------------------

--- 

CIAŁO 

MIGDAŁOWATE 

---------------------

--- 

Jądro centralne 

Formacja 

HIPOKAMPA 

Kora 

węchomózgowia 

Asocjacyjna 

kora 

czuciowa 

Autonomiczny 

układ nerwowy 

bodziec 

ISO 

PB 

BBR 

PK 

PP 

pełniejsze 

przetwarzani

warunkowanie,  

ograniczona 

zdolność 

przetwarzania, 

impulsy 

nieprzetworzone 

świadomie 

19 

background image

CIAŁO MIGDAŁOWATE 

analiza i integracja 

złożonych bodźców 

sensorycznych  

pobudzenie 

emocjonalne 

 

boczne pola ulęgają 

długotrwałemu 

wzmocnieniu 

synaptycznemu, co 

utrwala 

połączenia 

neuronów i 

prowadzi do 

uczenia się 

(łączenie bodźca z 

lękiem) 

20 

background image

Poziom stresu a aktywacja ciała 

migdałowatego 

21 

background image

HIPOKAMP 

konsolidacja 

informacji w  

pamięci jawnej 

 

testowanie 

rzeczywistości i 

hamowanie ciała 

migdałowatego,  

 

kontekst w 

procesie 

zapamiętywania 

22 

background image

Poziom stresu a aktywacja 

hipokampa 

23 

background image

Psychiczna reprezentacja emocji 

T. Maruszewski i E. Zdankiewicz-Ścigała 

KODY  

OBRAZOWE 

skrypty 

KODY  

ABSTRAKCYJNE 

pojęcia 

KODY  

WERBALNE 

schematy 

wizualizacja 

 

 

werbalizacja 

24 

background image

Kodowanie traumy 

  Uwolnione w trakcie traumy emocjonalnej 

hormony stresu, głównie noradrenalina 

powodują nadmierne utrwalenie 

pamięci urazu i towarzyszących mu 

okoliczności.   

25 

background image

Kodowanie traumy c.d. 

  Dla wielu badaczy zaburzenia 

występujące po doświadczeniu traumy  

takie jak: koszmary senne, odtwarzanie 

traumy oraz pobudzenie w odpowiedzi na 

czynniki przypominające okoliczności 

urazu stanowią przejaw zaburzenia 

prawidłowych procesów uczenia się i 

pamięci.  
 

26 

background image

Kodowanie traumy c.d. 

  PTSD można interpretować jako rezultat 

nadmiernej konsolidacji pamięci urazu 

pod wpływem stresu. Skutkiem 

ubocznym nadmiernej konsolidacji jest 

to, że często kontekst traumy ulega 

uogólnieniu, co oznacza, że wraz z 

upływem czasu coraz większa liczba 

czynników środowiskowych i 

psychicznych może wywołać odtwarzanie 

pamięci urazu wraz z towarzyszącymi mu 

pobudzeniem, poczuciem bezradności i 

lękiem. 

27 

background image

28 

Relacja między emocjami a pamięcią

 

Trójkąt emocje-pamięć 

Stan emocjonalny 

podczas kodowania 

Stan emocjonalny 

podczas wydobywania 

Emocjonalna 

treść pamięci 

PRZYPOMINANIE ZALEŻNE OD 

NASTROJU 

background image

PAMIĘĆ ZDARZEŃ TRAUMATYCZNYCH  

(VAN DER KOLK, 1995

obrazy, doznania, stany emocjonalne i 

zachowanie – kodowanie obrazowe 

(lęk blokuje semantyzację) 

niezmienna (nie ulega zmianom w czasie) 

wysoce zależna od stanu 

nie może być przywoływana wedle woli 

automatycznie przywoływana w 

specyficznych okolicznościach 

brak czasu konsolidacji 

29 

background image

  

 

•  w czasie urazu mniejszy przepływ krwi w polu Broki 

(lewa kora czołowa i środkowa kora skroniowa) – 
hamowanie ośrodków mowy utrudnia kodowanie świadome 
w epizodycznej pamięci jawnej oraz narrację 

•  większy w prawej półkuli – np. ciele migdałowatym, 

korze oczodołowo-czołowej, płat czołowy, kora zakrętu 
przedniego  

•  hipokamp i kora nie nadają kontekstu wspomnieniom 

emocjonalnym i somatycznym w sieciach pamięci 
autobiograficznej  

  silnym stanom emocjonalnym towarzyszy 

obniżenie zdolności do tworzenia opisów słownych 
tych stanów 

 

Rauch i in. (1994)  

 

 

 

30 

background image

Osoby z PTSD charakteryzują się słabszą 

pamięcią werbalnągorszą koncentracją 

uwagi i wolniejszym tempem przetwarzania 

informacji w porównaniu do osób bez PTSD 

 

Samuelson i in. (2006)  

 

Straumatyzowani pacjenci (z PTSD i bez PTSD) 

produkują więcej fałszywych wspomnień. Im 

większe natężenie symptomów PTSD, tym 

większa liczba takich wspomnień 

Zoellner i in. (2000)  

 

Pacjenci z PTSD wykazują gorsze 

funkcjonowanie uwagi, pamięci i słabsze 

uczenie się, niż osoby bez PTSD, niezależnie od 

poziomu Intelektualnego 

Vasterling i in. (2002) 

 

31